Anh Ngạn

[macbupda]

CHUẢN BỊ ĐÓN ĐẠI DOÀN 320

Cuối năm 1951, sau các trận càn “Trái Quít”, “Trái Chanh”, Bộ tổng chỉ huy quân viễn chinh Pháp ở Đông Dương tuyên bố: “Quân Pháp đã nắm ưu thế về quân sự ở đồng bằng Bắc Bộ…”. Từ nhận định đó, chúng mở cuộc càn “Cây Sen” (Lôtuýt) đánh lên thị xã Hòa Bình. Tường Đờ Lát đờ Tátxinhi dúng sáu GM bộ binh, cùng một số tiểu đoàn công binh, cơ giới với nhiều đại bác, máy bay phối chiến. Y mong nhử quân chủ lực ta từ các căn cứ ra đó để diệt. Chiếm được Hòa Bình, Pháp sẽ nối lại được hành làng Đông - Tây, chia cắt vùng tự do Việt Bắc với các Liên khu III, IV, nắm quyền chủ động ở chiến trường Bắc Bộ.

Để chống lại âm mưu đó, Bộ tổng tư lệnh ra quyết định mở chiến dịch Hòa Bình, đánh dịch khi chúng tự dẫn thân đến. Đồng thòi mở đợt hoạt động mạnh ở đồng bằng để phối hợp với chiến trường chính. Bộ chỉ huy Mặt trận Đồng Bằng thành lập, gồm các ủy viên thường vụ Liên khu ủy III và tư lệnh kiêm chính ủy Đại đoàn 320. Các lực lượng thuộc Mặt trận gồm Đại đoàn 320, Trung đoàn 42, Trung đoàn 46 và bộ đội các tỉnh thuộc liên khu. Các lực lượng ở Hữu Ngạn sông Hồng có nhiệm vụ đánh mạnh tại chỗ. Đại đoàn 320 vượt sông Hồng sang Thái Bình, cùng các lực lượng vũ trang trong vùng hoạt động mạnh ở Tả Ngạn.

Bộ chỉ huy Mặt trận 5 họp với sự chỉ đạo của đồng chí bí thư Ban Cán sự Tả Ngạn. Đồng chí vừa dự hội nghị Liên khu ủy III về truyền đạt nghị quyết. Đồng chí nói: - Bộ tổng tư lệnh quyết định đánh giam chân địch ở Hòa Bình, tạo điều kiện cho vùng khác hoạt động mạnh. Cho Đại đoàn 320 vào Tả - Hữu Ngạn sông Hồng. Vùng này địch đang sơ hở và yếu, do phải dồn quân cơ động lên Hòa Bình. Đại đội vào sẽ là quả đấm thép đánh địch những đòn nặng. Anh em sẽ cùng các lực lượng xoay chuyển tình thế có lợi cho ta. Đại đội 320 là lực lượng tinh nhuệ, được huấn luyện và trang bị tốt, nhiều thử thách, nhưng vào vùng địch hậu nó có khó khăn: lạ đất, lạ người, lạ mọi thứ; chưa quen chiến đấu ở một chiến trường mà địch và ta ở cài răng lược; ta không thể có hậu phương rõ rệt. Địch sẽ tập trung lực lượng mạnh để chống đối quyết liệt với đội quân đã từng luồn sâu vào sau ưng địch, đánh thắng ở Phát Diệm, Kim Sơn, thắng cả quân sự và chính trị nơi có nhiều đồng bào Thiên chúa giáo. Gần đây, phối hợp với chiến dịch Hòa Bình, anh em diệt bốn tiểu đoàn, hai phần ba là quân  Âu - Phi, thu vũ khí trang bị cho bảy tiểu đoàn địa phương. Liên khu ta chung niềm tự hào, vì đã góp Trung đoàn 64 làm nòng cốt xây dựng Đại đoàn cách đây chưa đầy một năm. Đội quân mới gần một tuổi đã tham gia ba chiến dịch, trưởng thành  nhanh chóng như vậy, vào Tả Ngạn sẽ gây hiểm họa cho địch. Nhiệm vụ chúng ta là bằng mọi cách, tạo điều kiện để anh em khắc phục nhược đểm khi vào khu ta. Phải coi anh em là vốn quý của kháng chiến, phải bảo vệ Đại đoàn 320; phải giữ bí mật, phòng gián, phòng gian, phòng càn, phòng phi pháo… Việc đầu tiên phải làm ngay là chuẩn bị thuyền đò, bến bãi đón anh em qua sông Hồng!

Ngừng một lát, ngắm những vẻ mặt đầy phấn chấn của anh em dự họp, anh nói tiếp những điều như đã thuộc lòng: - Hồi đầu kháng chiến, nhiều thuyền to đã chở đá đánh đắm để cản lòng sông, ngăn tàu địch. Nay chỉ còn thuyền vừa và nhỏ, vận động chủ thuyền cho mượn, có biên nhận để họ yên tâm. Lâu nay thuyền đó ít được dùng, phần nhiều cũ rão, rò rỉ, phải gấp rút tìm thợ hàn và sơn sảm lại. Không còn thì giờ để đóng thuyền mới; muốn đóng cũng không có gỗ. Vận động một số người lái và chân sào có kinh nghiệm nhận nhiệm vụ thủy thủ. Kiện toàn giao thông liên lạc, dẫn bộ đội qua sông và vào các cơ sở trú quân. Rà soát lại các đường dây, bến đò, chọn những nơi tối nhất để anh em sang. Phải phân bến chính, bến phụ, bến dự phòng; tắc bến này sang bến kia. Cố gắng chọn mấy chiếc thuyền tốt để chở pháo, nếu đắm thì mất cả chì lẫn chài. Lập đội dân công hảo tuyến, giúp bộ đội chuyển tải súng đạn, đào hầm hố. Chính quyền, mặt trận, Thanh Nông Công Phụ phải lập kế hoạch phục vụ. Lập Ban Chuẩn bị chiến trường chuyên trách việc lớn này; làm khẩn trương, bí mật, đạt hiệu quả cao.

Các đồng chí trong Bộ chỉ huy hối hả ghi nhanh, ghi tắt. Đồng chí bí thư nói tiếp: - Thời gian qua Đại đoàn hoạt động ở Ninh Bình, có căn cứ địa là vùng tự do Thanh Hóa. Đánh địch xong rồi ra đó nghỉ ngơi an toàn. Nay vào vùng địch hậu, ở xen kẽ với đồn địch, làng tề, sẽ rất nhiều khó khăn. Đồng bằng nhiều sông ngòi, qua lại đò thuyền cách trở. Phải giúp đỡ anh em cả về tinh thần tư tưởng và điều kiện vật chất, để họ quen dần với chiến trường mới… Ta có Trung đoàn 42, nay thêm mấy trung đoàn nữa, phải lo cho anh em gấp bốn, năm lần! Anh giơ ngón tay gõ nhịp vào không khí và nói như đếm từng việc: - Lương thực. Thuốc men, thương binh, tử sĩ. Dân công phục vụ. liên lạc dẫn đường. Tân binh bổ sung. Đạn dược, cuốc xẻng. Giáo dục tinh thần đoàn kết giữa đồng bào và bộ đội, vân vân và vân vân… Chúng ta phải đi sâu, nghĩ rộng, nhìn tận mắt, bắt tận tay, giải đáp mọi yêu cầu mới nảy sinh. Đúng không các đồng chí?

Rồi đồng chí nói nhỏ: - Hướng của anh em là từ Nam Định, Hà Nam sang Thái Bình. Cần trực tiếp truyền đạt nhiệm vụ cho tỉnh ủy, tỉnh đội Thái Bình. Chúng ta vừa chỉ đạo các đơn vị, địa phương vùng bắc sông Luộc đánh địch, vừa chỉ đạo cho vùng nam sông Luộc làm thật tốt nhiệm vụ đón quân về!

Những ngày này, quân dân Tả Ngạn vừa đánh địch tại chỗ vừa mong ngóng tin tức chiến trường Hòa Bình, rất ít người biết có việc đón bộ đội qua sông Hồng. Cán bộ cơ quan Mặt trận 5 và tỉnh ủy, tỉnh đội Thái Bình được giao nhiệm vụ bí mật. Ai biết việc nấy, vội vã, lặng lẽ và phấn khởi, làm ngay làm đêm, bất chấp mưa dầm, gió bấc…

Thế rồi đêm 17 rạng ngày 18-1-1952, một bộ phận của Đại đoàn gồm cả cơ quan chỉ huy, vượt sông Hồng sang Thái Bình.

[macbupda]

GM 4 CHẶN ĐƯỜNG, NGĂN BẾN

Cơ quan đại đoàn ở làng Kiến Xá (huyện Thư Trì). Anh Ngạn gặp anh Dũng, tay bắt mặt mừng. Điều đầu tiên anh Dũng tỏ ra băn khoăn lo lắng là còn cánh quân thứ hai, gồm cả pháo binh, chưa sang sông được. Bởi cuối tháng 12-1951 vừa qua, địch dò biết có một bộ phận của Đại đoàn 320 từ Ninh Bình vượt sông Đáy sang hai huyện Nghĩa Hưng, Nam Trực (Nam Định). Anh em đánh tiêu hao nặng hai đồn Phù Sa, Hải Lạng, khiến quân đồn Liễu Đề gần đó bỏ vũ khí rút chạy. Tiếp đó ta đánh các đồn Nam Trực, Ngọc Tỉnh. Bộ đội chủ lực vào gây thanh thế, các lực lượng vũ trang huyện, xã cùng nhân dân nổi lên, nhất loạt phá tề ở vùng trung huyện Nghĩa Hưng. Hình thành khu du kích liên hoàn ba huyện Nam Trực - Trực Ninh - Nghĩa Hưng. Các huyện Hải Hậu, Giao Thủy cũng phá hàng loạt tề dõng, thu vũ khí, mở khu du kích nhỏ.

Thế là địch vội vã rút GM 4 từ chiến trường Hòa Bình về ngăn chặn quân ta. Ta kịp thời phân tán từng tiểu đoàn, hoạt động từng khu vực, chống càn, phá ngăn chặn, tiếp tục mở đường tiến sâu vào phia sông Hồng.

Ngày 4-1-1952, Tiểu đoàn 884 (thuộc Trung đoàn 48) và một bộ phận của tiểu đoàn pháo binh 834, trú quân ở làng Tiên Yên (Ninh Bình) trong khoảng giữa ba đồn địch. GM 4 cùng quân ứng chiến địa phương, gồm tám tiểu đoàn có phi pháo, tàu chiến phối hợp, vây đánh làng Tiên Yên. Quân ta có trung đội bộ đội tỉnh và du kích xã phối chiến. Gần một ngày, ta đẩy lùi gần chục đợt xung phong của địch có xe bọc sắt yểm hộ. Gần 200 tên địch bị diệt và bắt sống, có cả quan hai, quan ba Pháp; hai xe bọc sắt và hai tiểu đoàn 37 li bị phá. Ta thu hơn trăm khẩu trung, đại liên, súng trường. Tiểu đoàn 884 được tặng danh hiệu “Tiên Yên”.

Từ ngày 5 đến 8-1, Trung đoàn 52 vượt sông Đáy đánh địch hai trận ở Liễu Đề, Tam Hòa. Và trận Đỗ Xá, ta bắt 39 hạ sĩ quan Pháp.

Ngày 14-1, Tiểu đoàn 337 (thuộc Trung đoàn 48) vây địch ở Đông Biên (Hải Hậu). GM 4 cho một đại đội Âu - Phi tới cứu. Quân ta ém ở làng Kiên Trung, diệt gọn địch, phá năm xe tải, thu 62 đại, trung, tiểu liên, súng trường. tiểu đoàn này được tặng danh hiệu “Kiên Trung”.

Nửa tháng, vừa chống GM 4 vừa đánh đồn địch, phá 80 ban tề, mở đường đến bờ sông Hồng, mới có một cánh quân sang Tả Ngạn. còn một cánh nữa bị chặn lại.

Anh Ngạn chung niềm tự hào về chiến công mở đường vào vùng địch hậu của Đại đoàn 320, vừa chung nỗi lo với các đồng chí chỉ huy Đại đoàn. Anh nghĩ cách đón cánh quân đang ở bên kia. Đúng lúc đó có tin: trinh sát viên từ bên kia sông sang! Anh Văn Tiến Dũng cho vào ngay.

Nguyễn Văn Hán, người trinh sát dũng cảm, áo vải quần cộc, luồn lách giữa khoảng cách hai ca nô địch, bơi sông rồi chạy chân tới đây, báo cáo: - Địch tuần tra ráo riết và bám sát bến sông, bộ đội chưa sang được.

Anh Ngạn cũng nghe, ngẫm nghĩ một lúc ròi nói: - Thằng địch vốn có cái tính con lừa, ưa nặng không ưa nhẹ. Phải quất một đòn đau để nó bước. Tức là phải đánh để lấy đường đi!

Anh Dũng nghĩ nhiều về câu nói đó. Qua hội ý nhanh, các đồng chí tư lệnh nhất trí ra mệnh lệnh: “Địch đã phát giác được ta, địch hãm không cho ta sang được là địch thắng. Phải tích cực mở đường mà sang. Nếu cần, đánh một vài trận phục kích làm lạc hướng, để địch tưởng ta hoạt động cả bên Nam Định, rồi lợi dụng sơ hở của địch mà vượt sông”. Quyết định còn giao cho trung đoàn trưởng Bùi Sinh làm chỉ huy trưởng lực lượng còn ở Nam Định, cùng Ban chỉ huy thi hành mệnh lệnh này.

Anh Ngạn cũng viết một lá thư ngắn thăm anh em bên đó và nói kinh nghiệm hoạt động ở vùng địch hậu là chỉ có đánh nó thật manh thì mới đi được!

Người trinh sát cấp tốc mang lệnh và thư vượt sông Hồng.

Hôm ấy, anh Dũng và anh Ngạn  sơ bộ đề ra mấy việc cần làm ngay trong khi còn chờ thành lập Đảng ủy Mặt trận Tả Ngạn. Mấy việc đó là: - Cho bộ phận sang trước chiến đấu ở Thái Bình, tranh thủ thời cơ đánh ào ạt từ đầu; hỗ trợ các lực lượng vũ trang địa phương bao vây, bức rút hoặc đánh các đồn nhỏ. Một số tiểu đoàn có khả năng công đồn lớn, sẵn sàng chuẩn bị đánh khi có pháo binh sang phối hợp… Các lực lượng Tả Ngạn đẩy mạnh hoạt động tại chỗ, với sự sắp xếp lực lượng theo tình hình mới; Trung đoàn 42 phối hợp với Trung đoàn 174 (thuộc Đại đoàn 316) đánh địch ở Hưng Yên, Hải Dương. Các lực lượng vũ trang Thái Bình phối hợp chiến đấu với bộ đội 320. Hưởng ứng chủ trương của Liên khu Ủy III: phát động toàn liên khu phối hợp với chiến trường chính, thi đua tiêu diệt sinh lực địch, đẩy mạnh chiến tranh du kích, củng cố cơ sở kháng chiến, tranh thủ nhân dân, phá ngụy quân, ngụy quyền… Bộ chỉ huy Mặt trận 5 cụ thể hóa: phá âm mưu bình định của địch ở các vùng bị chiếm sau trận càn “Trái Chanh”, “Trái Quýt”; khắc phục các khu du kích và căn cứ du kích ở Hưng Yên, Hải Dương, Thái Bình, nhất là căn cứ Tiên - Duyên - Hưng…

[macbupda]

TẢ NGẠN, HỮU NGẠN HỢP ĐỒNG CHIẾN ĐẤU

Lúc này, vui mừng trước thắng lợi của cánh quân thứ hai vượt sông sang Thái Bình, các đồng chí trong Đảng ủy Đại đoàn 320 cùng các đồng chí trong Ban Cán sự Tả Ngạn và Bộ chỉ huy Mặt trận 5, gấp rút tới làng Kình Nhuế (bắc huyện Kiến Xương). Nơi đây trong tầm pháo địch, nằm giữa hai hệ thống đồn bốt ven sông Trà Lý và đường 39. Địch có thể bất thần bắn pháo hoặc càn quet. Các anh họp nghe truyền đạt nghị quyết của Liên khu ủy III về việc thành lập Đảng ủy Mặt trận Tả Ngạn, gồm các đồng chí Đỗ Mười, Văn Tiến Dũng, Nguyễn Khai, Dương Hữu Miên. Đảng ủy có nhiệm vụ chỉ đạo bộ đội chủ lực và các lực lượng vũ trang địa phương chiến đấu trên địa bàn Tả Ngạn, đồng thời phối chiến với quân dân Hữu Ngạn sông Hồng.

Sau khi nhận định tình hình, Đảng ủy quyết định chọn hướng hoạt động qua ba bước. Bước một, mở rộng căn cứ khu nam sông Trà Lý. Bước hai, phát triển lên các huyện Tiên - Duyên - Hưng - Quỳnh (Thái Bình). Bước ba, có thể chuyển sang Phù Cừ, Tiên Lữ (Hưng Yên) và nam Thanh Miện, bắc Ninh Giang (Hải Dương).

Đảng ủy chủ trương dùng toàn bộ lực lượng nhằm chỗ yếu của địch, đánh thật mạnh, đánh liên thục theo nhiệm vụ do Liên khu ủy đề ra.

Đảng ủy còn chỉ rõ phương châm tác chiến cho bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và dân quân du kích.

Sau hội nghị trên, Đảng ủy Mặt trận chủ trương chỉ đạo trận công kiên đầu tiên, đảm bảo chắc thắng đổi với đồn tiểu khu quân sự La Cao.

Anh Ngạn hiểu đồn La Cao là nơi chỉ huy 19 đồn phụ cận khu vực đường 39. Đồn này do một đại đội quân Liên hiệp Pháp đóng giữ, làm một “điểm cứng”, khó đánh. Anh về gặp đơn vị bao vây đồn để kiểm tra thực tế.

Đồng chí chỉ huy đơn vị báo cáo: - Đồn trưởng La Cao là quan hai Vôrét “mặt ngựa” rất gian ác. Đeo súng ngắn ra đường, y bắn thử vào bất cứ ai mà y gặp đầu tiên. Không gặp ai trên đường thì hắn bắn người nhổ mạ, cấy lúa dưới ruộng. Bắc chết một người, y hất hảm thản nhiên hỏi lính: Xem quan bắn giỏi không?

Đồn này có lô cốt boongke để ẩn nấp khi chiến đấu; có hầm ngầm kiên cố để liên lạc giữa các lô cốt hoặc rút theo cửa bí mật sang đồn khác. La Cao bị diệt thì rung chuyển các đồn xung quanh.

Bộ đội huyện và du kích xã vây đồn đã gần một tháng, địch phải cho máy bay tiếp tế. Trưởng đồn Vôrét ngoan cố, giữ đồn, chờ quân thị xã về giải vây. Chờ không thấy, nó bảo: - Quân GM sẽ về!

Anh Ngạn thấy tên trưởng đồn này nham hiểm, nhưng quân ta chưa nắm đầy đủ địch tình. Anh hỏi: - Từ hôm quân ta đánh mạnh vào Tiền Hải, Kiến Xương, bọn lính ở đồn này có phản ứng ra sao? Từ khi ta vây đồn, tư tưởng chúng có biểu hiện gì? Nắm tình hình địch không thể chỉ nhìn qua tên chỉ huy gian ác. Nó bưng bít tin tức bên ngoài, khiến lính lờ mờ. Nó làm cho lính mù quáng, chờ quân Giem cứu viện… Các đồng chí cần đưa truyền đơn vào để bọn lính hiểu chiến thắng ccủa ta ở Hòa Bình, và ở ngay vùng này, từ đó mà nhụt chí, giảm ngoan cố, bớt chống đối, đồng thời cô lập trưởng đồn với lính. Trước đây, Lê Lợi, Nguyễn Trãi đánh giặc cả bằng “tâm công”; nay ta đánh địch cả bằng địch vận, ngụy vận. Công sự của đồn này kiên cố, là đồn đầu tiên bị đánh bằng xung lực, cần có sự tăng cường của bộ đội, đảm bảo chắc thắng! Đúng không?

Ban chỉ huy bao vây La Cao đề xuất việc làm bổ sung, được anh Ngạn nhất trí. Vào 29 tết Nhâm Thìn, bộ đội nới vây, cho ban tề làng Trình Phố cùng đội bảo an gánh gạo, khiêng lợn “để quan hai mừng xuân”. Cánh tề và bảo an này “xanh vỏ đỏ lòng” trà trộn với lính ngụy, nắm thêm tình hình, và bí mật đưa truyền đơn vào…

Phương án đánh đồn được bổ sung hoành chỉnh hơn. Kết quả trinh sát điều tra đồn này được chuyển giao cho Tiểu đoàn Đống Đa (thuộc 320), đơn vị chủ công đồn này. Có sự phối hợp của một bộ phận của Tiểu đoàn pháo binh 834, Trung đoàn trưởng Lê Quân cùng các cán bộ tiểu đoàn đưa từng cán bộ trung đội đến nhận từng vị trí. Anh em bò sát và hàng rào, đo cự li cho súng cối… Tất cả đều khẩn trương và cẩn trọng, đảm bảo đánh thắng.

Mồng hai tết, ta lại bao vây đồn. Máy bay địch ném bom phá vây.

Anh Ngạn muốn cùng anh Dũng vào gần đồn địch quá sát trận đánh. Anh Dũng nói: - Anh chưa nên vào! Anh Ngạn phải nghe theo.

Một giờ sáng ngày 31-1, quân ta khai hỏa. Sau nửa giờ, phá tung bốn hàng rào thép gai, đánh sập bốn lô cốt, chiếm hết dãy nhà hộp quanh đồn. Ta diệt hai trung đội và bắt một số. Bọn còn sót rút xuống hầm ngầm cố thủ. Hôm sau, bốn máy bay phóng pháo đến bắn phá, yểm hộ cho bọn này chạy sang đồn Trà Lý gần đó. Tám tên không dám chạy, mang súng ra hàng, có trưởng đồn Vôrét. Ngay sau đấy, thêm bố đồn phụ cận ra hàng hoặc rút chạy.

Chiến thắng La Cao, nhân dân vui mừng hể hả, đòi giết tên Vôrét “mặt ngựa”.

Bộ chỉ huy Mặt trận Tả Ngạn khen ngợi các lực lượng chủ lực và địa phương tham gia trận đánh, lại còn khao thưởng. Trưởng ban Cung cấp Nguyễn Xuân Hàm và các đồng chí Kiến Xương đề nghị cho mổ bò. Anh Ngạn phẩy tay, dứt khoát: Để bò cày ruộng. Tây giết nhiều rồi, ta phải bảo vệ trâu, bò! Ta giết lợn. Được không? Anh em cười ồ và nhất trí.

Tiếp đó, Bộ chỉ huy Mặt trận Tả Ngạn quyết định đưa đại bộ phận quân chủ lực qua bắc sông Trà Lý đánh địch. Đảm bảo đánh thắng đồn tiểu khu Chợ Cổng ở Thái Ninh, và đồn tiểu khu Diêm Điền ở Thụy Anh… Anh Ngạn đề nghị sớm cho đánh đồn Đào Thành (Hưng Nhân), mở cống lấy nước để cấy hơn ba vạn mẫu lúa chiêm của ba huyện vùng đó. Anh nói: - Địch âm mưu làm mất trắng vụ lúa nhân khi đại hạn, khiến dân vùng này bị đói, ảnh hưởng xấu đến nguồn lương thực của cẩ tỉnh, cả khu. Phá được đồn Đào Thành sẽ đáp ứng lòng mong mỏi của đồng bào và phá âm ưu hiểm độc của địch, có ý nghĩa lớn  cả về quân sự, chính trị và kinh tế… Bộ chỉ huy nhất trí: phải sớm đánh địch, mở cống Đào Thành.

Đại đoàn lệnh cho Tiểu đoàn 706 (thuộc Trung đoàn 64) vượt sông Hồng, từ Hà Nam sang, bí mật bất ngờ đánh đồn Đào Thành. Đây là nhưng chiến sĩ đã từng phân tán nhỏ, sống với đồng bào vùng này trong thời đen tối năm 1950, được bà con đùm bọc thương yêu. Nay anh em về đánh đồn, lấy nước tưới lúa cho đồng bào là nhiệm vụ và cũng là tình nghĩa.

Tiểu đoàn Tiên Yên (thuộc Trung đoàn 48) phối hợp đánh quân cứu viện Đào Thành.

Kết quả trinh sát điều tra của bộ đội, du kích địa phương được chuyển giao ngay cho bộ đội chủ lực. Tiểu đoàn 706 sang sông đêm trước, đêm sau đánh ngay. Đồn địch bị diệt. Tiểu đoàn Tiên Yên cũng thắng trong trận đánh quân cứu viện Đào Thành.

[macbupda]

TRƯỚC SÂN NHÀ, TRÒ CHUYỆN VỚI DÂN

Chiến thắng Đào Thành làm nức lòng đồng bào và chiến sĩ ta. Anh Ngạn phấn khởi bảo tôi; - Tối nay chú Nam mời bà con trong xóm đến đây trò chuyện! Từ khi vê vùng này, anh Ngạn thường có những tối gặp gỡ bà con cơ sở. Lúc đầu, anh chỉ ra hè nhà ngồi với ông chủ gia đình, tay cầm quạt mo phẩy muỗi, miệng hỏi chuyện làm ăn, cày cấy. Rồi ông chủ hỏi anh chuyện đánh giặc, phá tề… Anh thân mật giải đáp, dễ hiểu và vui. Chủ nhà rủ ba ông hàng xóm sang cùng nghe. Dần dần các ông, rồi các bà trong xuóm cùng đến nghe. Trại nhỏ dăm bảy nhà, xóm đông ba bốn chục hộ. Đó là những trại, những xóm thuộc các làng Dô, Dật, Hòa, Hú; Do, Bương, Tề, Gạo, tên gọi nôm na; những tên chữ: Đôn Nông, Trình Nguyên, Phương Quả… Những xã tên mới: Bắc Sơn, Dân chủ, Đông Đô… ở những nơi kín đáo đông dân hoặc ven đồng, ven sông thưa thoáng, thuộc bốn huyện Tiên - Duyên - Hưng - Quỳnh. Anh Ngạn thường trú ngụ trại này ba bốn ngày lại chuyển sang xóm khác, không nơi nào ở đến một tuần. Đi suốt lượt lại vòng trở về chỗ cũ là đã qua mấy tháng.

Dân làng không biết anh làm việc gì, ở cấp nào, chỉ biết tên anh là Ngạn. Mới gặp anh, người ta có phần e dè, rằng đây là một ông to, có người bảo vệ, và vì vóc dáng người anh khác thường, da sạm nắng gió, vầng trán với những nếp nhăn suy tư. Thế nhưng chỉ một vài ngày sau khi anh đến, chủ nhà đã thấy trong cái vẻ nghiêm nghị cẩn trọng ấy là anh cán bộ đôn hậu, nhiều cảm thông với dân. Trò chuyện với từng người, anh hỏi những điều thiết thực: - Mùa này thu được mấy thùng thóc? - Cấy tô thì nhà giàu có giảm tô không? - Bà mẹ ốm có tiền mua thuốc không? Đã chữa thế nào?

Chúng tôi mua chè tươi, nấu một nồi to, vị đậm. Tối nay không trăng. Treo chiếc đèn chai lên cọc đậu. Cạnh đó, nồi nước và dăm chiếc bát sành. Bà con rắc rơm xuống sân, ngồi xếp bằng, xụp xoạp húp nước nóng, chờ nghe nói chuyện.

Anh Ngạn cĩng ngồi trên nắm rơm, nhìn thẳng vào bà con, giọng thân mật nói gọn và rõ. Rằng sau cái trận “Trái Quýt” năm ngoái, ba huyện Tiên - Duyên - Hưng đang là căn cứ du kích tụt xuống là vùng địch tạm chiếm. Không chịu bó tay, đồng bào ba huyện bí mật củng cố lại du kích; ra sức cấy lùa, trồng khoai để nuôi mình và đóng thuế nông nghiệp nuôi bộ đội. Nhờ vậy, bộ đội được ăn no chuẩn bị đánh giặc. Gần đây Trung ương cho mở chiến dịch Hòa Bình, kéo giặc đến gần vùng tự do mà đánh, tạo điều kiện cho ta nổi lên chống giặc ở đây và ở khắp tỉnh Thái Bình. Ba huyện ta trở lại là căn cứ du kích. Ở phía nam đường 10, có thêm hai huyện Thái Ninh, Tiền Hải, cùng phần lớn các huyện Thụy Anh, Kiến Xương, Vũ Tiên vốn bị địch chiếm trở thành căn cứ du kích… Hôm nay, bà con ta uống nước chè, mừng chiến thắng Hòa Bình, mừng chiến thắng của tỉnh ta… Anh càng nói càng sôi nổi, đầy phấn hứng. Anh vừa dứt lời, bà con vỗ tay ào ào.

Anh nói tiếp cái chuyện bà con thấy trước mắt và vui mừng tột độ. Không tiện đứng khi bà con ngồi, anh vươn người về phía trước, hỏi: - Mấy hôm nay, cống Đào Thành mở, bà con ta đã tát nước vào ruộng, ải chưa?

Nhiều tiếng trả lời:

- Rồi ạ!

- Có đủ mạ cấy không?

- Đủ ạ!

- Tạm xếp việc nhà, tất cả ra đồng, cấy kịp thời vụ, giành vụ chiêm thắng lợi, được không?

- Được ạ!

Anh vỗ tay, hoan nghênh, bà con vỗ theo. Có những tiếng cười vui, chan hòa…

Anh vươn hơn nữa về phía trước, hỏi tiếp:

- Bà con có biết, bộ đội, du kích đánh đồn Đào Thành thế nào không?…  Tôi nói bà con nghe. Bộ đội và du kích địa phương ta từ lâu đã muốn đánh đồn nhưng chưa đủ sức. Cái đồn này to và vững lắm. Anh em vẫn lần mò vào sát đồn, điều tra đo đạc từng đường đi lối lại, ụ súng, hầm ngầm, để bây giờ đưa bộ đội chủ lực vào đánh đồn. Khi đánh thì ta dùng hai đơn vị. Một đã đứng chân ở đây, một phải vượt sông Hồng từ Hà Nam sang. Tàu chiến, ca nô giặc chạy dọc sông ngăn chặn, qua hai đêm anh em không sang được. Đêm thứ ba, khôn khéo tìm được cách vượt sông. Đêm thứ tư, nổ súng diệt đồn thắng lợi. Thật là dũng cảm tuyện vòi!

Mọi người lại vỗ tay ào.

- Còn dân vùng này góp phần đánh Đào Thành như thế nào? - Anh hỏi rồi giải đáp ngay: - Du kích góp phần như đã nói rồi nhá! Còn cán bộ xã, xóm, Quân Dân Chính Đảng, Thanh Nông Công Phụ, tỏa ra vận động nhân dân. Làm cáng tải thương; hạ cây gạo, xẻ làm quan tài, đánh giặc thì phải có thương vong. Các cụ già cùng phụ nữ chuẩn bị nước chè, nải chuối, quả cam, giúp thương binh, bộ đội. Nhiều nhà tự nguyện hiến cả bụi tre, làm thang cho bộ đội vượt rào thép gai; góp dây đay buộc gói bộc phá. Mấy anh nhà giàu vốn keo kiệt, trốn thuế, tránh giảm tô, cũng sai đầy tớ, con ở đem gà, gạo đến ủng hộ bộ đội… Như vậy là gì? Là toàn dân kháng chiến, toàn diện kháng chiến. Đúng không bà con?

Mọi người đồng thanh:

- Đúng ạ!

Đến lúc này anh nhổm hắn lên nói cho ứng với tầm vóc của câu chuyện: - Đồn ĐàoThành có 200 tên giặc. Chúng dựa vào các lô cốt boongke xi măng cốt sắt, xả các cỡ đạn trên mặt đê, nơi bộ đội ta bò vào. Một số bị thương, anh em vẫn đem bộc phá xé hàng rào thép gai. Một mũi khác từ phía sau luồn vào chiếm lô cốt địch, cắm chốt giữa đồn, chia địch ra để đánh.

Thấy không thể giữ được, giặc luồn hầm ngầm ra lô cốt, xây chìm ven sông Luộc. Chúng gọi đại bác dội trùm vào đồn để đánh quân ta. Ta hỏa tốc ra bao vây chúng ở nơi cố thủ ven sông.

Mất Đào Thành là tan cả âm mưu làm ba vạn mẫu ruộng của ta mất mùa, dân ta đói khổ. Tiểu khu Tịnh Xuyên đưa một đại đội lính Âu - Phi đến cứu Đào Thành, đang đi thì bị ta phục đánh. Bảy xe tải và cả đại đội giặc ra ma. Ta đã kín nhiều cạnh nhưng vẫn còn hở phía sông, khiến địch cho tàu chiến ca nô áp mạn, để bọn lính cố thủ ở lô cốt ven sông rút chạy. Quân ta bấp chấp đại bác nổ quanh mình, đuổi đánh bọn chen nhau xuống tàu, diệt thêm 30 tên nữa.

Như vậy là ta thắng giòn giã về quân sự. Còn thắng về kinh tế, bà con biết nào không?- Anh Ngạn tiếp: lớn lắm, lớn hơn cả đánh một đồn giặc. Do đó, bà con phải phát huy chiến thắng, ra sức cấy chiêm, trước mắt là giúp nhau chống đói tháng ba. Tiến tới gặt chiêm, làm mùa, phòng đói tháng tám. Bác Hồ dạy: Phải chống ba thứ giặc: giặc xâm lăng, giặc đói và giặc dốt, bà con nhớ không? Mọi người trả lời: “Nhớ ạ!” rồi hể hả vỗ tay.

Anh Ngạn bưng bát nước nhưng chưa uống, hỏi bà con có ý kiến gì không? Mấy ông nông dân hỏi những điều thiết thực:

- Người lầm lạc đi lính cho giặc, nay nghèo túng có được cấp ruộng không?

- Ruộng xấu, khó làm, tốn công, có được giảm nhiều tô không?

- Kháng chiến đã sang giai đoạn tổng phản công chưa?, v.v.

Anh Ngạn lần lượt giải đáp gọn gàng dễ hiểu. Qua những buổi chuyện trò, nhân dân thêm mến anh và thêm thiện cảm với chúng tôi. Mọi người ra về. Trong đám đàn ông có giọng hát chèo khá bổng:

Quân ta một trận tung hoành
Đồn Tây gục xuống, cống Đào Thành mở ra.

[macbupda]

CÂU CHUYỆN CỦA HAI VỊ TƯỚNG

An Văn Tiến Dũng mở tấm bản đồ tỉnh Thái Bình ra xem: 72 điểm đỏ do anh chấm vào để nhận rõ các đồn bốt địch vừa bị tiêu diệt và bức rút từ khi Đại đoàn 320 sang đây. Anh đã tin nhưng vẫn cảm thấy bất ngờ trước chiến công mới này. Hoạt động cách mạng từ năm 1936 tại quê nhà Hà Nam, anh bị địch bắt giam ở nhà tù Sơn La. Cách mạng thành công, anh công tác trong Thường vụ Ủy ban Quân sự Bắc Kỳ, rồi làm tư lệnh kiêm chính ủy Đại đội 320. Từ ngày Đại đội ra đời đến nay, đây là đợt chiến đấu thắng lợi giòn giã nhất.

Đến lúc này, anh Ngạn sang gặp anh Dũng. Anh vừa hoan nghênh vừa cảm ơn chiến công của Đại đoàn từ ngày sang Tả Ngạn, và cảm ơn chiến công xuất sắc ở Đào Thành. Anh Dũng cũng rất vui. Dưới ánh đèn dầu không đủ sáng, các anh kể lại cùng nhau những chuyện lớn lao.

Nhận lệnh đưa phần lớn Đại đội vào Tả Ngạn, các đồng chí trong Đảng ủy phấn khởi trước nhiệm vụ quan trọng: biến hậu tuyến của địch thành tiền phương của ta, góp phần đưa cuộc kháng chiến lên những bước mới. Song các đồng chí cũng chung một nỗi lo: xa vùng căn cứ tự do hàng trăm cây số, đến một vùng đồng bằng không rừng che núi đỡ, đồng ruộng trống trơn, lắm sông nhiều lạch. Mấy nghìn người hành quân sao cho lọt giữa hàng ngàn đồn bốt và làng tề. Lấy thuyền đò đâu cho cả Đại đoàn vượt sông Đáy, sông Hồng vừa sâu vừa rộng. Tàng hình biến tướng thế nào để trú quân chỉ cách đồn địch vài ba cây số. Khi quân Giem càn, mình làm sao đủ hầm bí mật để ẩn nấp. Và máy bay, đại bác địch làm mưa làm bão trên đầu… Nỗi lo của Đảng ủy và cũng là nỗi lo của cán bộ, chiến sĩ. Phải giáo dục cho anh em thông suốt tầm quan trọng của nhiệm vụ mới và nhận rõ thời cơ tiêu diệt địch, nâng cao ý chí tiến công… Nêu gương Trung đoàn 64 đã từng lặn lộn ở địch hâu, nay là đơn vị sẵn sàng nhận nhiệm vụ khó của Đại đoàn. Rút kinh nghiệm của Trung đoàn 42 liên tục bám sâu ở vùng Tà Ngạn, đã vượt mọi gian nguy và đánh giỏi. Đồng bào Tả Ngạn từng chịu đựng bao đau thương đang ngày đêm mong chờ bộ đội về đánh giặc trả thù. Dân là lực lượng hùng hậu vô cùng vô tận, sẽ giúp đỡ che chở bộ đội…

Giữa lúc bề bộn lo lắng thì nhận được điện của anh Ngạn: “Ở Tả Ngạn, địch rỗng lắm, đề nghị Đại đoàn vào và cần vào ngay. Rất hoan nghênh, sẵn sàng đón”. Lời điện của anh em đang đứng vững và đánh mạnh ở Tả Ngạn như hàng triệu cánh tay vẫy gọi, đón chờ, đã thêm sức động viên tinh thần, nâng cao quyết tâm. Mặt khác, tin ta đánh mạnh, ghìm chân địch ở chiến trường Hòa Bình cũng tăng nguồn cổ vũ, anh em thêm quả cảm dùng lực dùng mưu, lừa địch từng miếng, đánh địch từng chặng để mở đường đi.

Anh em Đại đoàn phần nhiều quê ở Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An… ngày đi đêm nghỉ, qua hai tỉnh, năm huyện, vượt đường 21, đường 10. Qua sông Vạc, sông Đáy tới sông Hồng. Đặt chân lên bờ Tả Ngạn làm giảm hẳn nỗi lo và tăng thêm tin tưởng. Các đồng chí tỉnh ủy, tỉnh đội Thái Bình: Nguyện Hữu Nghị, Lý Anh Nghĩa, Bùi Bhọ Ty, Lê Vinh (Dụng), Nguyễn Xuân Hàm, cùng nhiều đồng chí khác, đã hơn chục ngày đêm ra tận bến đò, đón bộ đội qua sông, quên vất vả mệt nhọc. Các huyện Vũ Tiên, Kiến Xương chuyển thóc thế nông cho nhân dân xay giã, tự bảo quản gạo, chờ cấp cho bộ đội. Từng nhà, từng nhà cắt cỏ phơi khô làm chất đốt; dành những luống bắp cải, xu hào và trồng thêm rau muống. Hội mẹ chiến sĩ thăm hỏi, động viên bộ đội. Hội phụ nữ lập tổ “Hỏa thực” lo việc cơm nước. Thanh niên đi dân công vận tải súng đạn, đào hầm giúp bộ đội và sẵn sàng tòng quân. Bộ đội tỉnh, huyện, du kích, quân bóa, trinh sát nắm tình hình đồn bốt, lập hình yếu địa chí, tạo địa bàn hoạt động, cùng bộ đội chủ lực kịp thời đánh giặc. Những việc ấy tốn nhiều tâm lực và thời gian, bộ đội mới tới không thể tự làm ngay, nhưng tất cả đã được chuẩn bị vượt sức tưởng tượng. Kháng chiến toàn dân, toàn diện được thực hiện ở đây với trình độ cao. Bộ đội lập được công là nhờ được sự phối hợp có tính toàn dân, toàn diện ấy…

Nhớ lại chỉ hơn hai tháng, anh em Đại đoàn sang Thái Bình liên tục lập công, cùng bộ đội và du kích địa phương, diệt, bức rút, bức hàng 72 đồn giặc.

Trung đoàn 48 phối hợp với Tiểu đoàn bộ đội Thái Bình, hoạt động mạnh ở nam Trà Lý, giải phóng các huyện Kiến Xương, Tiền Hải và phía nam huyện Vũ Thư. Bọn địch ở thị xã Thái Bình lo sợ. Tỉnh trưởng ngụy chạy lên trú thân ở Hà Nội.

Trung đoàn 52 cùng một bộ phận của Trung đoàn 48 và Tiểu đoàn pháo binh vượt sông Trà Lý. Tại Thái Bình, anh em đánh tiểu khu Chợ Cống, công sự kiên cố, diệt đồn, bắt một đại đội địch, thu pháo 105 li. Đồng bào phấn khởi sửa đường, cho trâu kéo pháo. Huyện Thái Ninh có hơn hai chục đồn, lúc này chỉ còn sót hai. .. Ở Thụy Anh, bộ đội cùng anh em địa phương bao vây hàng loạt đồn, kể cả đồn Diêm Điền, sở chỉ huy toàn huyện. Các đồn không liên lạc được với nhau, đứt đường tiếp tế, phải xin máy bay thả dù.

Tiểu đoàn Tiên Yên (thuộc Trung đoàn 48) thọc lên Tiên Hưng, cùng du kích bức rút đồn Tạ Xá do một đại đội chiếm giữ, rồi tiến lên Hưng Nhân, cùng bộ đội du kích địa phương diệt, bức rút 10 đồn. Tiểu đoàn 706 (thuộc Trung đoàn 64) diệt đồn Đào Thành, mở cống lấy nước cấy hơn ba vạn mẫu lúa.

Đồng bào Tiền Hải mít tinh ở đình Đông Hướng, cạnh đồn La Cao gian ác, mời đại diện Đại đoàn 320, Tiểu đoàn 38 bộ đội Thái Bình, đại đội huyện Tiền Hải cùng đại diện dân quân du kích các xã về dự, hoan nghênh chiến công các lực lượng vũ trang và mừng quê hương giải phóng.

Văn công Đại đoàn giúp vui. Anh em hát đồng ca:

Về đồng bằng khuất núi rừng xa
Ta đã về đồng lúa vàng, lúa vàng giỡn sóng…
Quân ta đã về! Quân ta đã về
Diệt lũ Pháp, diệt quân ngụy, tề…

Hai anh trò chuyện trong niềm hân hoan, phấn chấn. Với giọng sôi nổi, hào hứng, anh Ngạn nói: - Thế là các đồng chí từ xa đến và anh em tại đây đã gặp nhau trên một điểm: đề cao tinh thần trách nhiệm và quyết tâm chiến đấu. Tôi phấn khởi vì chúng ta đã thực hiện được kế hoạch đề ra: - Bước mốt, mở khu du kích nam Trà Lý, bước hai, phát triển lên bắc Trà Lý; còn bước ba nữa, chuyển sang Hưng Yên, Hải Dương… Việc không suôn sẻ. Thằng địch rất cay cú trước việc Đại đoàn 320 và Trung đoàn 174 và Tả Ngạn, làm cho thế trận ở đây bất lợi cho chúng. sớm muộn cúng cũng sẽ kéo quân về càn quét. Ta cần sẵn sàng đối phó.

Anh Dũng nắm chặt tay anh Ngạn, biểu thị sự nhất trí hoàn toàn.

[macbupda]

ĐÁNH ĐỊCH ĐỒNG THỜI BẢO VỆ LỰC LƯỢNG TA

Trong khi Đại đoàn 320 đánh địch ở thái Bình, Trung đoàn 174 (thuộc Đại đoàn 316) được lệnh từ phái bắc vượt đường 5 sang tăng cường phối chiến với các lực lượng vũ trang ở Hưng Yên, Hải Dương. Đơn vị này do trung đoàn trưởng Nguyễn Việt chỉ huy. Anh Việt quê ở Huế, là sinh viên gia nhập bộ đội, trưởng thành qua chiến đấu ở chiến trường Việt Bắc. Phần lớn chiến sĩ trung đoàn là người dân tộc thiểu số. Anh em chiến đấu trên địa bàn rừng núi khá giỏi, từng đánh trận đèo Bông Lau nổi tiếng trên đường số 4, diệt ngót trăm xe địch.

Lúc này Trung đoàn đủ quân, đủ vũ khí, hơn nữa, mỗi chiến sĩ mang theo hai, ba cơ số đạn. Có hai khẩu đội sơn pháo 75 li đi theo. Thực hiện “đánh để đi”, trên đường hành tiến, anh em dùng pháo cối bắn phá ba đồn địch. Một tiểu đoàn vào huyện Khoái Châu (Hưng Yên), phối hợp với tiểu đoàn 664 (thuộc 42) và bộ đội huyện, du kích xã đánh địch, mở rộng khu du kích.

Cùng lúc, Tiểu đoàn Lai Châu vào huyện Bình Giang (Hải Dương) đánh đich ở Cổ Bi, diệt 200 tên địch, phá một xe tăng, thu nhiều vũ khí; cùng bộ đội Hải Dương và huyện Bình Giang nhổ 18 đồn, bắt 300 tên địch, mở khu du kích năm xã. Một bộ phận qua sống Thái Bình vào Nam Sách diệt hai đồn.

Cuối tháng 2-1952, một bộ phận của Trung đoàn diệt “điểm cứng” Vân Độ (Hải Dương) và đồn Nhật Lệ (Hưng Yên). Vân Độ có boongke, hầm ngầm, do một đại đội Liên hiệp Pháp đóng giữ.

Ngày 10-3-1952, hai khẩu pháo 75 của Trung đoàn 174 phối hợp với Tiểu đoàn 648 (thuộc Trung đoàn 42), tiếp cận 50 mét, bắn thẳng vào đồn Hoành Bồ (Thanh Miện). Đồn này có hầm ngầm xi măng cốt sắt, nối liền giữa các ụ chiến đấu, do một đại đội Liên hiệp Pháp đóng giữ, được coi là khó đánh. Trận này, địch bị diệt một số, 72 tên chạy thoát.

Trung đoàn 174 bố trí quân ở vùng Tam Thiên Mẫu (thuộc Phú Cứ, Ân Thi). Trước đó anh Miên đưa anh Việt đến gặp chính ủy khu Tả Ngạn, báo cáo và nhận nhiệm vụ. Chính ủy nắm chặt tay Việt và nói: Trung đoàn đồng chí được lệnh vào đây tăng cường lực lượng chiến đấu là rất hay. Thằng địch sẽ bị động khi có hai đơn vị chủ lực của Bộ tổng tiến vào Tả Ngạn từ hai phía nam và bắc. chúng ta có điều kiện đánh địch mạnh hơn. Nhưng cần thấy 174 vào đồng bằng địch hậu là chiến trường không quen, thung thổ lạ lẫm. Số đống chiến sĩ không thạo tiếng Kinh, khó trò chuyện với đồng bào địa phương, lại không quen làm công tác dân vận. Anh em cũng không quen chống càn, luồn càn trong tương quan địch mạnh hơn ta… Bộ tư lệnh khu phải thấy rõ nhược điểm của anh em, cử cán bộ tới bám Trung đoàn, phối hợp, tương trợ, hướng dẫn những điều cần biết khi ở địch hâu.

Anh Nguyễn Sáng, tham mưu phó quân khu, được Bộ tư lệnh chỉ định đến chỉ huy sở Trung đoàn 174, họp ngay với cán bộ chủ chốt từ tiểu đoàn trở lên, phổ biến một số kinh nghiệm hoạt động ở địch hậu: - Đánh địch rồi rút vào trú quân ở các làng “liên hoàn chiến”; khi bị vây thì luồn ra ngoài vòng vây rồi tập kích vào sau lưng, cạnh sườn địch, v.v. An Sáng vốn thân quen với anh Việt từ trước, nay lại được giao làm nhiệm vụ bên nhau nên khá tâm đắc.

Trong khi đó, ta nhận được tin của cơ sở ở Hải Dương kếu ra: địch biết Trung đoàn 174 đã vào Tả Ngạn. Chúng còn biết những điểm mạnh, điểm yếu của Trung đoàn. Cay cú trước một số hoạt động đầu tiên của 174, chúng cấp tốc huy động một GM từ đường 5 đánh tạt vào, cùng tám xe tăng và xe lội nước. Tám giờ sáng, chúng kéo vào vùng Tam Thiên Mẫu tìm Trung đoàn 174. Có lẽ chúng dè dặt trước một đơn vị mạnh, hoặc chúng chưa nắm được cách bố trí quân của ta rộng hẹp ra sao, nên không bao vây, “cất vó”. Có vẻ nặng về khoa trương thanh thế, khua động xau đuổi, thăm dò…

Ttrung đoàn ta đặt chân trong một vùng tương đối rộng tạo thế chân kiềng, có thể liên hoàn hỗ trợ nhau khi lâm chiến. Lúc này địch tới. Đơn vị nào ở vào tình trạng tao ngộ thì đánh, còn thì bám các làng chiến đấu để phòng ngự hoặc đánh cầm cự. Có điều hay không hiểu vì sao, cả ngày hôm ấy địch không dùng máy bay, đại bác, có thể e quân chúng và quân ta cài răng lược.

Anh Sáng cùng đi với Ban chỉ huy Trung đoàn, kịp thời nắm tình hình, cử liên lạc hảo tốc về Bộ tư lệnh khu báo cáo. Anh Miên lền sang gặp chính ủy. Cuộc hội ý khẩn cấp được mở ra.

Anh Miên nói: - 320 và 174 vào Tả Ngạn góp sức tạo thế tiến công mạnh mẽ cho các lực lượng vũ trang khu ta. Tạo thế trận hiệp đồng nhiều lực lượng, trong ngoài cùng đánh, khiến địch phải bị động đối phó. Nay Trung đoàn 174 ở vào tinh trạng không thuận lợi, nhưng rút ngay e có ảnh hưởng đến tình thế chung đang phát triển tốt cho khu ta.

Chính ủy nói: - Vậy nên thế nào?

Anh Miên chưa kịp tìm ra phương kế để giải quyết tình huống này, chưa trả lời được. Thực tâm anh không muốn đưa quân vừa đến tăng cường hữu hiệu bỗng phải đi ngay.

Chính ủy ngẫm nghĩ rồi nói: - Nếu là đơn vị không quá lạ về chiến trường, thung thổ, không khó khăn về ngôn ngữ bất đồng, dễ hòa cùng với dân, có thể chỉ đạo cho anh em luồn tránh và cơ động đánh địch. Song đây là một đơn vị có những nhược điểm như thế. Thư Bác Hồ gửi chiến sĩ, đồng bào vùng ta có câu: “Giỏi đánh địch đồng thời phải khéo tránh địch”. Đúng như thế, khéo tránh để  rồi đánh giỏi hơn. Tình thế cụ thể ở đây, lúc này bất lợi nhiều cho 174. Cần điện gấp lên Bộ tổng tư lệnh xin cho 174 rút khỏi Tả Ngạn.

Anh Miên ngẫm nghĩ thêm rồi nhất trí với ý kiến chính ủy. Sau khi được Bộ tổng tư lệnh đồng ý, chiều hôm ấy, Bộ tư lệnh khu Tả Ngạn khẩn cấp  ra chỉ thị cho Trung đoàn 174. Anh Việt từ ngạc nhiên đến băn khoăn, nói với anh Sáng: - Trung đoàn tôi vào Tả Ngạn chưa đánh chác được mấy, chiến công chưa đáng kể, rút ngay e cán bộ, chiến sĩ mất phấn khởi.

Anh Sáng cũng thấy đột ngột, thấy tiếc một lực lượng có thể góp phần làm chuyển biến hơn tình hình bắc sông Luộc. Song anh vẫn nghiêm túc thuyết giải: - Giác độ của anh em là thế và có phần đúng. Nhưng nhãn quang của Bộ tư lệnh khu rộng hơn, nhận định về sức ta và sức địch, trong một chiến trường cụ thể, thấy rõ lợi hại, với độ tin cậy cao hơn, ta cần chấp hành chỉ thị này.

Rồi ngay đêm ấy, anh Sáng gấp rút cho nhóm giao thông liên lạc dẫn đường, đưa Trung đoàn vuột đồng 5 lên phía bắc. Cuộc rút kha kịp thời, nhanh gọn.

[macbupda]

NGƯỜI BẢO VỆ KỂ CHUYỆN

Tôi sang nơi anh Thứ sửa cửa hầm bí mật. Tôi bưng cái khung hình chữ nhật chụp thử vào đầu, kéo xuống hai vai lọt thỏm. Lúc này đang mùa mưa phùn gió bắc, hầm bí mật nơi cao, nơi trũng đều còn tốt, nhưng Thứ bảo” “Vẫn phải chuẩn bị cửa hầm dự phòng lưu động. Đang mùa chiến dịch, anh Ngạn khi thì ở bắc, khi thì ở nam. Có thể anh sang bên kia sông Luộc, tới đâu đều phải có hầm”. Tôi hiểu công việc của các đồng chí bảo vệ. Họ có biên chế một tiểu đội, do đồng chí Nguyễn Văn Lê, người ở Trực Nội (Đông Quan) phụ trách. Để tiết kiệm nhân lực, và do số anh em đang có là 12 người đủ đảm nhiệm công việc (bảo vệ, đào hầm hố, canh các, liên lạc, cấp dưỡng…) anh Ngạn khuyên cứ thế mà làm, để anh em khác đi chiến đấu.

Anh Thứ vừa làm vừa ề à kể chuyện. Chuyện của anh nhằm làm vui người nghe. Nói chuyện thực nhưng có thêm chút râu ria, kiểu hề chèo, khiến người nghe thích thú mà không chê trách. Thứ kể: “Ở căn cứ Liên khu III người ta ít khi nhắc đến chuyện hầm bí mật. Căn cứ của mình bên này không có hầm là ăn không ngon, ngủ không yên… Ông Ngạn là ngừoi gan dạ, gan quá thành đại chủ quan, đại bác nổ quanh nhà, ông còn mở bàn đồ ra xem nó bắn từ đồn bốt nào. Cứ thế thì có ngày nó xài của ông một miếng mông hoặc cái cẳng… Chủ quan thế nhưng ông vẫn khách quan trong mọi việc khác, chung cũng như riêng. Chỉ kể cái chuyện ông tìm đố tượng lập lại gia đình. 34, 35 tuổi rồi chứ ít ỏi gì, lại vào cái cảnh “Đi bước nữa”, ông vẫn thận trọng khách quan, lắng nghe xem anh em cơ quan có ý kiến gì.

Rồi ông tìm được đối tượng. Đó là chị Thanh, cán bộ văn phòng Liên khu ủy III, tính nết nhuần nhị, it nói, ít cười, thực lòng thương ông, được anh em ủng hộ, vun vào”.

Thấy vui, tôi xen vào chuyện: - Rồi một chuyến sau đó, anh Ngạn đi họp liên khu, có tôi và đồng chí Triệu cùng đi. Anh quyết định khi về sẽ đón chị Thanh. Chúng tôi vào trại ông Lý Bá Sơ. Ông Sơ cho giết một con dê choai làm bữa liên hoa. Khi về Tả ngạn, anh Ngạn chính thức báo cáo với Ban Cán sự về việc hôn nhân của mình. Các đồng chí trong Ban hoan nghênh. Rồi tôi giúp anh làm giấy báo hỉ với bạn hữu. Anh xem giấy rồi nói: - Đây là tờ giá thú của chúng mình.

Anh Thứ kể tiếp: “Rồi bà sang đây làm việc ở bộ phận Dân y. Ông bận rộng hàng núi công việc, chẳng bao giờ đến chỗ bà. Mấy tay văn nghệ dò dỏm được liền làm thơ: “Ông quân sự bà dân y. Mỗi người một chốn mấy khi chuyện trò”. Tôi cũng nghĩ vậy nhưng không biết làm thơ, nên chỉ biết trong bụng. Rồi anh Lê bàn với tôi: “Tìm một nhà nào không có tư tưởng phong kiến, không kiêng kị, để ông bà gặp nhau vài hôm, kẻo chay tịnh mãi’. Tôi nghĩ cũng phải. Đi tìm liền mấy nhà, toàn cán bộ, đảng viên cả. Hỏi chồng thì được, nhưng vợ không cho, sợ xúi quảy, không ăn nên, làm ra được. Sau tôi đến làng Bương, cậu chủ nhà thuyết phuc được vợ, cho trọ nhờ. Ở đấy được hai hôm ông phải đi họp Bộ tư lệnh, bà lủi thủi đi bộ về cơ sở Dân y, xa hơn chục cây số…”.

Đồng chí Thứ chưa hết chuyện, anh Ngạn ở nhà bên đã gọi tôi. Tổi bảo Thứ: “Ông thật lắm chuyện, Để dành khi khác!”.

[macbupda]

RÚT KHỎI HÒA BÌNH, GIẶC TRỞ LẠI ĐỒNG BẰNG

Anh Ngạn sang làng bên cạnh. Tôi và anh Lê đi theo.

Bộ chỉ huy Mặt trận Tả Ngạn vừa chuyển sang cơ sở mới. Anh Miên thường trực. Anh báo cáo tổng quát tình hình chiến sự thời gian qua. Trong đợt hoạt động mạnh phối hợp với chiến dịch Hòa Bình, các lực lượng vũ trang ở Tả Ngạn đánh trên 500 trận lớn nhỏ, mở vùng căn cứ du kích liên tỉnh rộng lớn ở hai bên sông Luộc, khoảng 1.500 kilômét vuông và gần một triệu dân.

Vào thời gian đó, quân Pháp ở Hòa Bình bị ta đánh quyết liệt. Tường Đờ Lát bỏ dở cuộc chiến về Pháp rồi ốm chết. Tướng Xalăng lên thay, phải cho quân rút khỏi Hòa Bình, tuy trước đó đã nói cứng “Quân Pháp không thể bỏ Hòa Bình!”.

Rút khỏi Hòa Bình, địch sẻ trở lại đồng bằng, nhất la Tả Ngạn. Ban Bí thư Trung ương Dảng có ngay chỉ thị cho các địa phương: “Sẵn sàng chống mọi cuộc càn quét lớn,nhỏ mà bất cứ lúc nào cũng có thể xảy ra”. Bộ chỉ huy Mặt trận Tả Ngạn đã kịp thời vạch kế hoạch đối phó với địch.

Thời gian qua, GM 4 hì hục ở phía nam Nam Định, không chặn nổi hai chuyến vượt sông của Đại đoàn 320. Lúc này chúng bị tống sang Thái Bình. Nơi đầu tiên GM 4 đến là khu căn cứ du kích nam Trà Lý, mở cuộc càn “Mua Phùn” (Cờrasanh). Quan năm Tômagiô chỉ huy GM 4 ốm đau, nằm bệnh viện chưa khỏi đã phải ra lẽo đẽo theo quân. Chúng chia làm ba mũi đánh các làng Thượng Tầm, Thái Hòa, Tầm Phương (Đông Quan). Đại bác đặt trên đường 10 bắn dồn dập mở lối tiến quân.

Tiểu đoàn Yên Ninh (thuộc 320) và du kích xã Thượng Phương đánh địch quyết liệt từ trưa đến chiều, diệt và bắt 144 tên lính Âu - Phi. Bọn còn lại phải rút vội về thị xã Thái Bình. Đồn Lương Đống gần đó hoang mang ra hàng. Để biện hộ cho trận thua to, Tômagiô bắt hội tề làng Tầm Phương chứng thực là quân của y đã đánh bật 4.000 Việt Minh.

Tiếp đó, địch lại bổ sung một bộ phận của GM 7 cùng GM 4 càn các huện Thái Ninh, Thụy Anh. Hai tiểu đoàn Kiên Trung, Thanh Lũnng (thuộc 320) cùng bộ đội, du kích địa phương đánh địch quyết liệt ở các làng Ô Trình, Quảng Nạp, Hoành Sơn, Hạ Đồng (Thụy Anh) và Vị Dương, Vị Thủy (Thái Ninh). Chúng bị nhiều thiệt hại, mặc dù đã bắn hàng trăm phát đại bác mở đường.

Qua năm ngày càn “Mưa Phùn”, không đạt mục đích, chúng phải rút. Thừa thắng, quân ta diệt đồn Trà Linh (Thụy Anh). Cùng lúc, ở Phụ Dực ta diệt ba đồn, hở huyện Duyện Hà hai đồn.

Vào dịp này, Xalăng có kế hoạch “Tiêu diệt hoặc đẩy Sư đoàn 320 ra khỏi đồng bằng”. Y cho ba GM 1, 4, 7 có pháo binh cơ giới, máy bay phối chiến, do tướng Bécsu chỉ huy, mở trận càn “Lội Nước” (Amphibi) và khu căn cứ du kích Lý Nhân, Bình Lục (Hà Nam). Nhận chỉ thị của Bộ tổng tham mưu, trung đoàn trưởng Lê Ngọc Hiền chỉ huy Trung đoàn 64, phối hợp với các lực lượng vũ trang địa phương chống địch. Sau 10 ngày đầu tháng 3-1952, cuộc càn kết thúc, 500 tên địch chết và bị thương. Chúng phải rút hai đồn. Ta mở thêm được khu du kích Nhân Bình… Đến lúc này - anh Miên nhấn mạnh - địch có thể nhằm sang Thái Bình!

Nghe xong, anh Ngạn triệu tập họp Đảng ủy Mặt trận Tả Ngạn. Đảng ủy xem xét tình hình, phán đoán âm mưu địch và nhận định: “… Địch sẽ tập trung lực lượng lớn để càn quét, nhưng dù cố gắng mấy cũng là hành động của kẻ đang gặp khó khăn, bị động… ta chống càn sẽ nhiều khó khăn nhưng trong thế đang lên, sau những chiến thắng liên tiếp, có những thuận lợi mới”. Đảng ủy đề ra ba nhiệm vụ khẩn cấp: - Củng cố các khu căn cứ du kích. - Khuếch trương chiến thắng và truyền đạt tình hình nhiệm vụ mới. - Tranh thủ thời gian củng cố bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và dân quân du kích, sẵn sàng chống càn quét lớn.

Ngay sau đó, Đảng ủy cho số đông cán bộ về các tỉnh, huyện đôn đốc chuẩn bị chống càn. Tu sửa làng chiến đấu cho phù hợp với thực tế hiện nay; bỏ lũy cao, hào sâu, tránh đánh cố thủ đến cùng. Chuyển sang đánh liên hoàn, nhà nối nhà, xóm nói xóm, làng nối làng bằng hầm hào; tiến có thể đánh địch, thoái có thể bảo toàn lực lượng. Làm thật nhiều chông, mìn, đạp lôi, cạm bẫy, nhằm đánh địch ở mọi nơi, mọi lúc. Trang bị thêm súng đạn cho du kích, đẩy kháng chiến toàn dân lên một bước.

Liền đó, anh Văn Tiến Dũng và anh Ngạn sang Kiến Xương họp bộ chỉ huy Mặt trận Đồng Bằng. Cũng lúc này, địch mở trận càn lớn vào nam Thái Bình, mang tên “Thủy Ngân”.

[macbupda]

CHỐNG TRẬN CÀN “THỦY NGÂN”

Tướng Xalăng, tổng chỉ huy quân Pháp ở Đông Dương, cùng tướng Đờ Linarét, chỉ huy quân đội Bắc Việt, điều khiển trận càn “Thủy Ngân” Mécquya). Vùng càn là các huyện Thái Bình, Kiến Xương, Tiền Hải và một phần huyện Thụy Anh, tức nửa tỉnh Thái Bình về phía biển, lấy đường 10 làm giới hạn vùng càn. Mục đích cuộc càn là diệt hoặc đẩy hai trung đoàn (thuộc 320) ra khỏi vùng này, “cất vó” cơ quan chỉ huy Đại đoàn. Đóng lại một số đồn bốt, củng cố lại vùng chiếm đóng vừa bị phá ruỗng; đánh phá vùng nam đường 10 để bảo vệ thị xã; bắt thanh niên đi lính, cướp phá kinh tế, diệt cơ sở kháng chiến… Lực lượng gồm 5 GM 1, 2, 3, 4, 7, bốn tiểu đoàn công binh và lính dù, 64 khẩu pháo, 500 xe cơ giới, 5 tàu chiến, 34 ca nô và hàng chục máy bay các loại… Mấy viên tướng Pháp tỏ ra tin lực lượng hùng mạnh của mình, hơn hẳn so với 20 cuộc càn từ trước đến nay ở đồng bằng Bắc Bộ, “Sẽ xóa sổ một sư đoàn Việt Minh”.

Phái ta, Bộ tổng tư lệnh điện cho Đại đoàn 320 biết quy mô cuộc càn, vùng càn, hướng tiến của địch, để kịp thời đối phó. Tổng quân ủy cũng điện cho anh Ngạn và anh Dũng: tìm cách đưa 320 ra ngoài vòng càn, tiến lên phía bắc Thái Bình và sang Hưng Yên.

Lúc này, Bộ chỉ huy Mặt trận Tả Ngạn phần lớn ở trong vùng địch sắp càn. Các anh họp bàn cấp tốc, quyết định cho Tiểu đoàn Kiên Trung (thuộc Trung đoàn 48) cùng bộ đội địa phương và du kích chiến đấu, làm chậm bước tiến của địch từ Cầu Nghìn và sông Hóa tràn qua Thụy Anh vào Thái Ninh. Phần còn lại của Trung đoàn 48 ở Kiến Xương và Tiền Hải cùng cơ quan chỉ huy Đại đoàn. Trung đoàn 52 rời Thái Ninh, men theo bãi biển vòng lên bắc Thái Bình.

Anh Dũng đặt sở chỉ huy ở Tiền Hải, theo dõi chỉ đạo hai trung đoàn kể trên.

Anh Ngạn ở Thái Ninh, cùng cơ quan tỉnh ủy, tỉnh đội chỉ đạo bộ đội địa phương và du kích phối hợp với bộ đội chủ lực chống càn. Cử các tỉnh ủy viên xuống huyện chỉ đạo vào liên hệ mật thiết với sở chỉ huy Đại đoàn. Đội giao thông liên lạc rải khắp, nhằm nắm tình hình.

Sáng 27-3-1952, địch dồn dập cho tàu chiến, ca nô rải dọc sông Hồng, sông Hóa và ven biển Thụy Anh, Tiền Hải, khuýp kín ba mặt của vùng càn. Tiếp đó là năm cánh quân từ các ngả: thị xã Thái Bình, đường 10, đường 39, đê sông Hồng, và từ đê sông Hóa - cửa biển Diêm Điền, tràn phần lớn qua huyện Thụy Anh, quây gọn ba huyện Thái Ninh, Kiến Xương, Thiền Hải. Từng đoàn máy bay nhào tới ném bom; các cum đại bác ở đất liền và trên tàu chiến ngoài biển bắn cấp tập vào những nơi nghi có quân ta.

Bộ đội địa phương và du kích các xã có địch đi qua đã sẵn sàng chống càn và linh hoạt luồn càn. Các tiểu đoàn chủ lực (thuộc 320) ra sức thực hiện kế hoạch đã định. Tiểu đoàn Yên Ninh vượt lên phía bắc tỉnh, đánh sập hai nhịp cầu Nguyễn, khiến địch khó khăn trong hành quân.

Một bộ phận của Tiểu đoàn Kiên Trung chặn đánh một đơn vị thuộc GM 3 ở làng Quang Lang (Thụy Anh), diệt gần hai trung đội, buộc chúng phải tạm khựng lại ở Diêm Điền.

Khó khăn của bộ đội chủ lực là súng ống cồng kềnh, quân đông, đất lạ, mỗi tiểu đoàn có hàng nghìn đồng bào đi theo, nên luồn càn chậm. Vì thế anh em phải cùng du kích cất giấu sơn pháo rồi trực diện đánh những trận quyết liệt trong vòng càn với quân địch đông và mạnh hơn.

Tiểu đoàn Tiên Yên nhân lệnh đánh địch trong vòng vây Kiến Xương, đã cho Đại đội 737 bám làng Dưỡng Thông cùng du kích chiến đấu. Sáng ngày 28-3, bốn máy bay hencát ném bom mở đường cho một tiểu đoàn Âu - Phi vây làng Dưỡng Thông. Địch mở ba đợt xung phong, đều bị ta chặn lại ven làng. Chúng xiết chặt vòng vây. Ta chờ trời tối vượt vây xuống phía nam đường 39. Trận này địch thương vong một đại đội. Ta 10 đồng chí hi sinh, tám bị thương. Chùng ngày 29-3, Tiểu đoàn Đống Đa (Trung đoàn 52) cùng bộ đội địa phương và du kích đánh địch tại các làng Thần Đầu, Thần Huống (Thái Ninh).

Tiểu đoàn Thanh Lũng (Trung đoàn 52) đánh địch ở Tiền Hải, bảo vệ sở chỉ huy Đại đoàn tại làng Lưu Phương.

Một bộ phận chủ lực ta từ Thái Ninh vòng ra sát mép biển, nhằm vượt sông Diêm luồn sang Thụy Anh, rồi tìm cách đánh vào sau lưng địch. GM 3 vừa từ Thụy Anh tràn sang hôm trước, đang chiếm giữ quốc lộ 39, nhằm ngăn đường tiến lui của quân ta. Nửa đêm, khi thủy triều rút, quân ta được du kích dẫn đường, luồn ngay bên cạnh nơi đóng quân của GM 3, vòng ra bãi biển tiến theo hướng sông Diêm. Một đoàn dân công khiêng thương binh đi theo, đói mệt, tiến chậm. gần sáng hôm sau, bộ đội mới tới địa phận các làng Bích Du, Vọng Hải. Thấy ta sa vào tình trạng bất lợi, trung đoàn trưởng Lê Quân cho bộ đội ngừng tiến, bám vào làng, chuẩn bị chiến đấu. Phía trước ta là đường 39, địch dễ dàng cơ động vây đánh. Phía sau ta là biển, tàu chiến địch có thể nã đại bác, và ca nô địch có thể đổ bộ vây ép từ phía sông Diêm.

Thế rồi quân ta giữ bí mật được hơn nửa ngày. Chiều ngày 29-3, GM 3 mới biết Việt Minh giấu quân ngay cạnh nơi chúng đóng. Chúng liền tiến đánh các làng Bích Du, Vọng Hải. Ở Bích Du, ta có hai đại đội (thuộc Tiểu đoàn Kiên Trung) va một trung đội (thuộc Tiểu đoàn Đống Đa), cùng cơ quan chỉ huy Trung đoàn 48. Từng tốp máy bay thay nhau tới bắn phá, ném bom napan. Đại bác địch dồn dập bắn, xe có sùng sục mở đường cho quân bộ tiến vào làng. Địch bị quân ta ráo riết chặn lại. Qua bốn đợt tiến công, địch chiếm được tuyến phòng ngự ngoại vi. Quân ta quyết tâm chặn địch, không cho vào sâu hơn, khiến nhiều tên thương vong.

Gần tối, địch dàn quân vây ba mặt làng; phía sau không dàn được, vì nước thủy triền lên ngập bãi, sát lũi tre làng. Với địa thế như vậy, chúng hi vọng sáng mai sẽ “cất vó” quân ta.

Nhưng đêm xuống, thủy triều rút, bãi biển phía xa lộ ra một giải cát trắng dài, cách làng mấy trăm mét. Trong tiếng sóng vỗ ì ầm, bộ đội và dân công khiêng thương binh, êm gọn rút khỏi làng, theo giải cát tiến lên phía bắc, vượt sông Diêm sang Thụy Anh. Hôm sau, địch kéo vào làng, chỉ thấy vườn không nhà trống.

Cùng ngày, Tiểu đoàn 391 (Trung đoàn 52) chống địch ở làng Vọng Hải. Ta và địch giặng co gần như ở Bích Du. Đêm xuống, lừa lúc địch mệt mỏi ngủ quân, anh em luồn ra sườn GM 7 sang huyện Đông Quân, ngoài vùng địch càn.

Cùng thời điểm trên, các GM 1, 2, 4 tỏ ra có kinh nghiệm vây càn, đoán chừng quân ta ở đâu, chúng nhanh chóng quây gọn từng vùng nhỏ để “cất vó”. Chúng đặ nhiều tham vọng ở hai “rốn vó” La Cao, Trình Phố. Nhưng hình thành vòng vây xong, chỉ qua một đêm, chúng “cất vó” lên đều nhẹ xụp. Quân ta được du kích dẫn đường, linh hoạt êm nhẹ luồn tới điểm khác, không xa…

[macbupda]

NHIỆM VỤ TÔI Ở TẢ NGẠN, TÔI ĐỨNG CHÂN Ở TẢ NGẠN!

Đêm 28-3, một bộ phận quân ta từ Tiền Hải luồn sang Thái Ninh để rồi vòng lên phía bắc tỉnh. Anh Ngạn và chúng tôi cùng đi với bộ phận này. Đêm, thủy triều xuống, du kích dẫn đường vòng ra xa bãi biển, tìm được giải cát nâu để đi. Nước ngập thắt lưng. Bộ đội 320 nhiều người lần đầu tiên lội biển, tỏ ra thích thú khi nước biển tóe lân tinh sáng như đom đóm. Anh em vừa lội vừa té nước vào lưng nhau.

Vượt qua Trà Lý, bộ đội tiếp tục tiến lên phía cửa sông Diêm. Anh Ngạn và chúng tôi rẽ vào làng Chỉ Thiện, cơ quan tỉnh ủy Thái Bình đóng ở đây. Anh em cán bộ cơ quan và các huyện chỉ đạo chống càn. Đồng chí Lý Anh Nghĩa, thường trực tỉnh ủy, báo cáo tóm gọn tình hình địch. Một bộ phận thuộc GM 4 càn từ phía thị xã Thái Bình xuống đây. Có thể chúng sẽ đánh vào khu này, gồm cả làng Chỉ Thiện. Tỉnh đội Thái Bình đã điều động Đại đội Lê Lợi, bộ đội tỉnh, được mệnh danh là Đại đội Đỏ, do Nguyễn Văn Chức chỉ huy sang dây. Đại đội này vừa trải qua mấy trận chiến đấu ở Kiến Xương, quân số thương vong chưa kịp bổ sung nhưng đầy quyết tâm bảo vệ cơ quan lãnh đạo tỉnh.

Tôi gặp anh Chức và bảo: - Do lực lượng địch đông gấp bội, nếu chúng không biết ta ở đây thì ta không thể nổ súng trước, mặc cho chúng qua ngoài làng. Nếu địch biết thì gắng sức đánh, chờ trời tối, đưa cơ quan tỉnh và số đông thanh niên ở đây luồn càn!

Anh Ngạn không muốn bộ đội  lên phía bắc, do ở bên kia sông Trà Lý, chỉ cách đây hơn chục cây số, là nơi đặt sở chỉ huy của Đại đoàn 320. Anh Ngạn cần liên hệ với anh Dũng các các liên lạc chạy chân.

Anh Thứ liên hệ với một đảng viên trong làng, mượn được hầm bí mật cho anh Ngạn. Lại mượn được cả cho anh Hà, ủy viên Liên khu ủy III, bí thư thành ủy Hải Phòng sang đây công tác. Thứ đưa các anh xuống hầm, hóa trang cẩn thận. Ngồi hầm một lát, anh Ngạn chợt nhớ túi tài liệu nhờ ông Nghĩa cầm và hỏi: - Túi của mình đâu? Ông Nghĩa vội đội cửa hầm lên tìm, mải mốt bỏ quên cạnh đó. Tìm được lại xuống hầm.

Đúng lúc này đại bác nổ chát chúa phía trước làng, rồi nổ dần vào xóm. Địch không bỏ qua làng Chỉ Thiện, mà đánh ráo riết. Đại đội anh Chức dũng cảm chặn địch. Khẩu đội đại liên xả đạn, chặn đứng một mũi, quật ngã nhiều tên. Trung, tiểu liên của bộ đội, súng trường của du kích, đồng loạt nhằm mấy hướng tiến của địch. Bị diệt hàng loạt, địch vội gọi máy bay đến ném bom napan. Lửa cháy bùng bùng, khói bốc khét lẹt. Trong thế một chọi sáu, anh em vẫn gan góc dựa vào công sự, không cho giặc vào sâu trong làng. Hệ thống chông, mìn góp phần làm địch chùn bước. Song chúng vẫn tìm thấy hầm anh Hà; chúng gọi hàng, không ai trả lời. Chúng ném lựu đạn vào hầm, sát hại anh.

Ở một hầm khác, ông Nghĩa nghe rõ tiếng giày đinh dẫm lịch ịch trên nóc hầm. Có tiếng ai đó bị bắt và tra khảo, nói với giặc: - Tôi là dân thường… Tôi không phải… Một lúc sau thấy yên ắng, đoán là giặc đã đi qua. Người du kích cùng ngồi hầm với anh Ngạn và ông Nghĩa muốn bỏ hầm, trổ lên chạy. Ông Nghĩa cố khuyên cậu ta ở lại, không được. May là lúc ấy giặc không còn ở gần.

Nghe tiếng súng, biết địch đã sang xã bên. Trời tối dần ông Nghĩa đưa anh Ngạn ra khỏi hầm. Tìm được một du kích khác. Đồng chí này liền đưa anh Nghĩa và anh Ngạn xuống một cái hầm khác, phòng địch trở lại. Đồng chí dặn: - Các anh cứ ngồi đấy! tôi đi nghe ngóng…

Chừo lâu, Nghĩa sốt ruột. Người du kích trở lại, cho biết địch đóng quân cách đây một cánh đồng rộng. Nghĩa hỏi: Sao đi lâu thế? Du kích đáp: - Tôi thổi cơm. Các anh ăn khỏi đói!

Ăn cơm, nghỉ ngơi vài giờ, người du kích đưa đường cho hai anh luồn càn.

Sáng hôm ấy, khi các anh xuống hầm thì tôi và Lê chạy bên trên. Tôi nấp ở một cái rãnh trong vườn, lấy là tre phủ lên mình. Mấy thằng giặc tót qua rãnh, mải đuổi mấy người khác, bỏ sót tôi. Rồi tôi và Lê chạy ra bờ sông Trầ Lý. Bị giặc bắn vào chân, anh Lê nằm vật xuống. Tôi chạy vào xóm gần đấy. Khi giặc rút, anh Lê thập thễnh chống gậy bước về, lại gặp tôi. Tôi ngạc nhiên hỏi: - Nó bắn chết ông rồi cơ mà! Lê lắc đầu: - Mình giả vờ chết đấy!

Tôi tìm cơ sở gửi Lê ở lại chữa vết thương. Khoảng một, hai giơ sáng hôm sau, tôi ra ngõ, thấy con đường nhỏ ven cánh đồng, người đi hàng dài. Tôi tưởng giặc lại kéo đến, toan lùi. Nhưng nhìn kĩ thấy toàn bà con luồn càn, hối hả theo mấy anh du kích dẫn đường. Một dáng người cao trội lên trong số đó khiến tôi nghĩ là anh Ngạn. Tôi vội vã bước lại. Anh cũng nhận ra cái vóc người nhỏ nhắn của tôi, bước nhanh tới vỗ bộp vào vai tôi và nói: - Tưởng nó bắt Nam rồi! Anh em đâu? Tôi báo cáo: - Lê bị thương ở chân, đã gửi lại đây để chữa. Còn Thứ, nghe nói bị giặc bắt! Anh Ngạn lặng lẽ một lúc rồi bảo: - Nếu chỉ bị bắt thì Thứ sẽ tìm cách trốn về.

Ngay sau đó, tới địa điểm mới. Đồng chí Lý Anh Nghĩa báo cáo anh Ngạn: - Đã liên lạc với cơ quan tỉnh đội. Trinh sát cho hay địch đánh ác liệt vào sở chỉ huy Đại đoàn 320 ở làng Lưu Phương (Tiền Hải). Ngày 28-3, máy bay địch ném bom, đại bác nã dữ dội vào làng. Tiểu đoàn Thanh Lũng dũng cảm chặn nhiều đợt tiến công của địch, bảo vệ bằng được sở chỉ huy. Quanh hầm chỉ huy có hơn ba chục hố bom, đất lấp gần kín cửa hầm. Sau đó, bộ đội làm nghi binh, kéo sự chú ý của máy bay sang hướng khác, đưa anh Dũng ra khỏi làng. Sở chỉ huy chuyển tới một gò đất ngoài đồng. Anh em cắt cây chuổi làm màng, đưa anh Dũng qua sông Đa Cốc, ra Trại Chè, Dương Liễu, Kiến Xương.

Tôi nhớ lại ở hầm chỉ huy đại đoàn. Địch đánh mạnh quanh đấy. Quân ta dũng cảm chặn đánh khiến chúng tiến chậm. Qua mấy phút trao đổi tình hình, anh Dũng đưa tờ điện của đồng chí Võ Nguyên Giáp cho anh Ngạn xem. Điện ghi: “Anh Hùng (bí danh của anh Dũng) vượt vây sang Nam Định, bàn với Thanh Giang (bí danh Đại đoàn 304) đánh phối hợp ngoại tuyến”. Anh Ngạn cũng được biết: Thường vụ Đảng ủy Đại đoàn đã đặt ra và xem xét ba dự án: 1) đưa cơ quan chỉ huy Đại đoàn lên huện Thư Trì; 2) Ở lại nắm Tiểu đoàn Thanh Lũng đánh trong vòng vây; 3) Vượt sông Hồng, lên vùng đối ngạn ở Tiên - Duyên - Hưng, chỉ đạo đánh ngoại tuyến.

Anh Ngạn hỏi: - Các anh chọn dự án nào? Và không đợi trả lời, anh nói ngay: Đề nghị chọn dự án ba. Sang Hữu Ngạn sẽ thực hiện đánh phối hợp trong và ngoài vòng vây. Vượt vây, tạo thế chủ động đánh địch lầ cần thiết. Tôi nhất trí với dự án đó, đề nghị Đại đoàn cho thực hiện.

Nói tới đây, anh quay lại bảo đồng chí Bùi Thọ Tỵ: - Anh ra Trại Chè bàn với các đồng chí Kiến Xương lấy hai chiếc thuyền dự phòng và huy động thủy thủ làm nhiệm vụ đột xuất. Ngay bây giờ!

Anh Dũng nói với anh Ngạn: “Nhân có thuyền và bên kia có cơ sở tốt, tôi đề nghị anh sang bên đó tạm ít ngày!”. Anh Ngạn nắm chặt tay anh Dũng nói: “Nhiệm vụ anh ở cả Tả Hữu Ngạn, anh cần đứng chân ở cả hai nơi. Nhiệm vụ của tôi ở Tả Ngạn, tôi đứng chân ở Tả Ngạn!”.

Rồi tôi và anh Ngạn sang Chí Thiện. Sự chuẩn bị cho sở chỉ huy Đại đoàn sang Hữu Ngạn thế là đúng. Đêm ấy, tổ Đảng và dân quân Trại Chè, Dương Liễu đưa cơ quan Đại đoàn qua sông nhanh chóng, tới cơ sở an toàn. Mấy hôm sau, anh Dũng lại từ Hữu Ngan sang Tả Ngạn sông Hồng, tới phía bắc Thái Bình, đặt sở chỉ huy ở Tiên - Duyên - Hưng. Cùng lúc này, máy bay địch thả truyền đơn xuống Hà Nam, Nam Định, Thái Bình, huênh hoang: “Sư đoàn 320 không còn nữa… Đã diệt được tướng Dũng!”. Đờ Linarét tuyên bố trước một số kí giả báo chí: “Sư đoàn 320 bị đánh tan tác ở Thái Bình. Hiện chỉ còn những toán nhỏ cố tìm nhau tụ tập lại!”.

Trong khi đó, tại cơ quan Mặt trận Tả Ngạn, liên lạc đưa tin về:

- Ngày 1-3-1952, Tiểu đoàn Tiên Yên vừa luồn khỏi vùng càn lên bắc Kiến Xương đã diệt  một đại đội Commăngđô do quan Hai Pháp chỉ huy trên đê sông Trà Lý.

Ngày 2-3, Tiên Yên lại phục kích tám xe chở một đại đội công binh và dụng cụ, vật liệu chữa đường.

- Tiểu đoàn Thành Lũng đánh địch ở La Cao và Trình Phố, nơi chúng vừa “cất vó” mấy hôm trước, diệt hai đại đội Âu - Phi.

- Tiểu đoàn Yên Ninh diệt hai đồn và 100 tên địch ở Duyên Hà.

- Một bộ phận pháo binh (thuộc 320) đánh đắm ba ca nô, diệt một số địch trên sông Trà Lý và sông Luộc.

- Phối hợp với Thái Bình chống càn, Trung đoàn 57 (Hữu Ngạn sông Hồng) đánh lui địch hai trận ở Ngọc Liễu, Ngọc Giá (Nam Đinh); Trung đoàn 98 diệt hai đồn Lạc Thổ, Làng Hồ (Bắc Ninh), buộc địch phải rút một GM từ Thái Bình tới đó đối phó.

Tình hình trên khiến địch phải thú nhận: - Có một trung đoàn của Sư đoàn 320 lại trở về phía đông tỉnh Thái Bình, diệt đồn La Cao (lần hai) và uy hiếp quân Liên hiệp Pháp trong vùng.

Anh Ngạn bảo chúng tôi: - Thằng địch nói “Sư đoàn 320 không còn” nhưng 320 vẫn cứ ở Thái Bình, đánh địch ngay nơi chúng vừa càn lớn. Hẳn là chúng tức lắm, như Chu Du tức Khổng Minh muốn hộc máu!