Trước giờ nổ súng

[hoi_ls]

   Khiêm lùi lại sau, đưa tay kéo Pha bước qua thân cây đổ to bằng thân voi. Sử ngồi xuống tảng đá, uống nước. Khiêm đi đến, thấy Sử ngồi dạng hai đầu gối, nhìn sững xuống đất. Mắt Sử có cái gì lạ, vừa sáng vừa dài dại. Khiêm nhặt cái ca rơi úp dưới chân Sử, giục:

   - Đi chứ, coi chừng lạc.

   Sử ngấc đầu. Một cử chỉ gãy khớp, như bị giật đây.

   Khiêm dỗ:

   - Đi mày, đừng tụt lại sau. Mày lại vác đèn đỏ đi cuối rồi.

   Cả câu trêu “đèn đỏ” cũng không lay được Sử. Cái mũi đỏ của Sử nhợt màu từ lâu. Khiêm cuống, .gãi tai, quay về phía trước gọi to:

   - Dừng lại nhé. Cậu Sử mệt rồi.

   Không có tiếng đáp. Văn Thon và Lương có lẽ đã đi xa. Khiêm vành tay lên miệng định gọi nữa, thì Sử đứng dậy, nhặt cây gậy:

   - Thôi để tao đi. Mày nói phải, đừng tụt lại sau...

   Sử cười một tiếng lạnh ngắt, khó hiểu.

   Tối đến, Sử kêu mệt không ăn, đi nằm ngay. Khiêm vun cho Sử một ổ lá thật dày, trải chăn mình lên trên. Lương đốt lửa xong, đến bên Sử. Anh cũng thấy ánh mắt và cử chỉ không bình thường của Sử. Trán Sử mát, không sốt. Sử trả lời ậm à một lúc, rồi nhổm dậy:

   - Tôi hỏi, đề nghị anh nói thật, đừng động viên làm gì. Anh khinh tôi có phải không?

   - Không!

   Sử hổn hển:

   - Tôi đã bảo anh đừng dỗ ngọt mà. Đi với anh mới vài tháng, tôi mấy lần nổi tự ái, tránh việc nặng. Rồi tôi vất đài mà chạy. Nếu còn đài, tôi sẽ điện toàn văn tập báo cáo về mặt trận, đội chỉ việc quay về nghỉ ở hang núi Vượn, có đâu phải chết mòn dọc đường thế này. Thằng Chánh rủ tôi đào ngũ không được, nó dọa đẩy tôi xuống hố. Tôi sợ nên không dám báo cáo với anh để đề phòng. Đến bây giờ tôi lại thành gánh nặng của đội. Tôi đáng khinh lắm, việc gì anh phải an ủi?

   Lương nhìn Sử trừng trừng, nghe hết cả tràng lời gay gắt ấy, bỗng thấy thương Sử lạ lùng. Anh muốn ôm Sử nhưng chỉ nắm bàn tay. Anh không quen vuốt ve.

   Về khuyết điểm, cậu nói đúng. Nhưng cậu không có gì đáng khinh cả. Cậu phụ trách điện đài, mật mã, thư ký, không có cậu thì chúng mình bấn to chứ. Tập báo cáo này (anh vỗ túi áo ngực) nếu để mình làm thì phải mất hàng tháng, mà lại lộn xộn, thiếu chính xác. Đừng quên cái phần đóng góp của mình đi mà buồn. Khi mới nhập ngũ, mình nghe tiếng súng hoảng quá, chạy rơi cả lựu đạn không biết, về bị phạt toài giữa sân nhà dân suốt một buổi. Mình cũng thấy nhục. Rồi dần dần con người rèn giũa mãi mới chắc ra, bạo ra, quen súng đi. Cậu đừng nghĩ quẩn.

   Lương bóp bàn tay Sử mạnh hơn. Đường nhăn dọc từ tinh mũi lên trán hằn sâu hơn, lên đến chân tóc. Trông anh nghiêm và dữ. Nhưng trong lúc rối loạn này, Sử muốn nghe những lời nghiêm khắc hơn là mơn trớn suông. Sử nhích lại gần anh.

   - Cậu mới vào bộ đội, lúc ở nhà lại sướng quen, nên cậu chịu khổ không bằng chúng mình. Cái đó có thật. Nhiều lúc cậu còn tự ái, kiêu ngầm, sống cô độc, mình cũng nhận thấy. Nhưng cậu phải biết tự hào. Tự hào là đúng. Mình không so sánh cậu với những đứa sấp lưng chạy theo địch như thằng Chánh. Mình chỉ muốn cậu nhìn lại mấy đứa trốn tòng quân hôm nọ cậu kể mình nghe đấy. Chúng nó luồn trong kháng chiến như con rắn, tìm con đường tiến thân một mình mà miệng vẫn xưng là vì dân vì nước. Chính bọn ấy mới đáng khinh. Còn cậu, cậu dám nhảy vào trong lò lửa, lao vào cuộc chiến đấu lớn này, sao cậu tự hạ mình thế? Nên bỏ cái kiêu căng đi, mà giữ lấy lòng tự hào chính đáng Sử ạ.

   Sử nhìn Lương, sửng sốt. Lương nói như đếm tách bạch từng ý nghĩ sâu kín của Sử. Sử thấy vui, ngượng, rộn rực hẳn lên. Còn Lương lại tự nhiên đâm ra lúng túng. Anh không quen nói hùng hồn thế. Anh đứng dậy định đi. Sử níu lại:

   - Anh Lương này, tôi còn một cái thắc mắc.

   Sử ngó thẳng vào đường nhăn dựng ngược trên trán Lương, tin rằng Lương không nói quanh.

   - Có bao giờ tự sát là tốt không anh?

   - Sao?

   - Có trường hợp nào nên tự sát không?

   Lương không vặn lại như Sử tưởng: “Vì sao cậu hỏi thế?”. Câu chối Sử đã sắp sẵn hóa ra thừa. Nhưng Sử không biết rằng câu hỏi của mình khía vào ngực Lương đau buốt. Lương cố giữ bình tĩnh. Chao ôi, Sử bi quan đến mức ấy rồi ư? Lương như thấy trước mắt mình một ngọn đèn lắt lay muốn tắt. Phải giữ lấy chút lửa đom đóm còn lại, khêu nó lên. Anh bối rối, nói gọn:

   - Không. Mình chưa thấy lúc nào nên tự sát.

   - Giả dụ như… ấy là tôi nói ví thế… nếu một người không giúp được gì cho tập thể, thành ra gánh nặng cho tập thể thì sao?

   - Cậu nói chung chung quá.

   - Thôi vậy, tôi lấy trường hợp anh. Nếu chân anh sưng tấy lên, không đi được nữa, anh làm thế nào?

   Lương thở phào, nhẹ nhõm. Thật tình anh cũng ngại nói lý luận với cậu học sinh chuyên khoa này.

   - Mình đã quyết định rồi. Nếu không đi được nữa, hoàn toàn không cố được nữa, thì mình ở lại đi sau. Không đi được thì chống nạng, lê, bò, lăn, cuối cùng nhất định về đến nhà. Với lại đội sẽ cắt người ở lại săn sóc mình cơ mà.

   - Một phát đạn là hết khổ. Đơn giản vô cùng.

   - Đơn giản nhưng hèn nhát!

   Lương cố ý quật một ngọn roi mạnh. Sử gật đầu, cười:

   - Hèn nhát thật anh ạ.

   Một lúc sau, Sử ăn hết nửa nồi măng luộc, phần để dành bữa sáng mai của đội. Lại tỉ tê tán gẫu với Khiêm rồi hai cậu ôm nhau ngủ. Sử vui khiến cho Khiêm, Lương đều vui theo.

   Sử đã tin ở mình, ở đồng đội. Sử biết mình kém, nhưng là kém trong số những người đứng trên mũi nhọn của cuộc chiến đấu. Những đồng chí chung quanh Sử mang mỗi người ít nhiều tật xấu: Khiêm tếu, bác Cống hà tiện, anh Lương khắc khổ, anh Văn Thon nóng nảy. Nhưng họ đều là anh hùng không tên. Sử bừng lên vui sướng khi nhớ rằng mình đang sống và chiến đấu bên cạnh những người anh hùng, đúng như trong nhiều năm Sử hằng xây mộng trên ghế nhà trường. Mỗi người một tay, họ sẽ dìu Sử vượt qua lần thử thách lớn này, để Sử tiến lên kịp họ, bằng họ.

[hoi_ls]

*
*    *

   Cái khăn che mặt Sử rơi ra. ánh nắng thấm đỏ hai mí mắt. Sử ngoẹo đầu, nhìn nghiêng. Rừng hai bên lắc lư đều đều như Sử đang đi thuyền qua chỗ thác hẹp. Trên đầu Sử, một cây tre dài chạy về phía chân, gác trên vai Lương. Chớp mắt lờ đờ một lúc, Sử mới nhận ra mình đang nằm trên võng, Lương và một người nữa khiêng đi. Sử nhắm mắt, nằm im. Trong hành quân, bộ đội khiêng người ốm là sự thường. Sử ốm thật đấy chứ. Cơn sốt rét quật Sử lăn lộn lúc gần sáng, cả đội thấy rõ. Sử duỗi hai chân trên tấm võng kaki của Văn Thon, từng khớp xương dãn ra dễ chịu. Anh em khiêng một hôm, vài hôm, Sử khỏe lên khắc đi được.

   Qua mi mắt hé, Sử nhìn vào gáy Lương. Cái gáy nhìn mãi ấy, hôm nay lệch sang bên, ướt sũng mồ hôi. Cái vai cũng lệch sang bên. Võng lắc nhiều, vì Lương đi bước ngắn bước dài. Cái chân sưng... Lương kiệt sức mà phải khiêng Sử, đi nhúc nhắc. Người Sử rộn lên. Những bọt gì sủi lên cổ cay cay, ép nước mắt vọt ra. Nhưng Sử vẫn không cựa quậy. Sử phân bua với mình: “Anh Lương còn khỏe, chịu khổ quen hơn mình. Nằm một lúc nữa, một lúc nữa thôi...” Bỗng nhiên Sử thấy căm ghét mình đến cùng cực.

   Sử chống tay nhỏm lên, phều phào:

   - Để tôi đi! Đặt xuống!

   Khiêm nói qua hơi thở đứt rời:

   - Đi… không được...  mày sốt…

   - Bỏ xuống, tôi đi được mà!

   Sử loạng choạng vịn thân cây, lê từng bước. Những chớp lạnh chảy lên xuống trong xương sống. Đất tròng trành dưới chân. Nhưng được một lúc mồ hôi toát ra nhẹ người, Sử đi nhanh hơn, vượt lên trên Lương và Pha. Sử không dám ngó Lương, như sợ anh đọc thấy ý nghĩ dối trá ban nãy in trên trán. Tiếng Lương nói với Pha đằng sau:

   - Cố lên một quãng nữa rồi nghỉ, Pha ơi.

   Pha ho khúc khắc mấy tiếng, nói ngạt hơi:

   - Cho em ngồi… một lúc…

   Rồi Pha tiếp ngay:

   - Thôi đi anh ạ.

   Đến tối Sử nằm mê man. Bát canh lá bứa, có mấy con tôm Khiêm bắt trong vũng bùn sắp khô, Sử chỉ húp được mấy thìa. Lương dồn ba cái chăn đắp cho Sử, chỉ để riêng cho Pha một cái. Anh vun lá khô thành đống to, chui vào nằm thò đầu ra ngoài:

   - Văn Thon vào đây. Vun lá kín người cứ ấm như nằm ổ rơm.

   Hai người cù nhau dưới đống lá, cười rinh rích. Im một lúc, Lương hỏi:

   - Hồi ở Pà Thạc anh giận tôi phải không?

   - Ưm.. giận gì đâu.

   - Thật chứ?

   Văn Thon không trả lời. Lương trở mình, lồm ngồm bò ra. Văn Thon ngạc nhiên:

   - Sao thế?

   - Cái chân tôi... không sao. Tôi gác thay cho Khiêm, để nó ngủ trước.

   Văn Thon tin ngay. Anh ngáp dài, bộ râu đen ngó ngoáy:

   - Thôi chuyện cũ cho qua. Ngủ cái đã.

   Đợi văn Thon ngáy đều, Lương mới vun đống lá khác, rúc vào. Anh sợ vết thương chân bay mùi thối. Anh với Khiêm thay nhau gác hết đêm, không đánh thức Văn Thon.

   Sử thiếp đi một lúc, rồi tỉnh dậy. Miệng đắng như ngậm ký ninh vàng, một cục chì lăn qua lăn lại trong đầu nhức nhối. Sử chống tay, nghển cổ lên nhìn quanh. Củi nỏ cháy to ngọn soi rõ hai đống lá lù lù. Sử quờ tay ra ngoài, nắn những lớp chăn phủ trên người, hiểu ngay: Anh em chịu rét vì mình. Một cốc nước đặt sẵn bên đầu Sử. Có lẽ mọi người nhịn khát để phần nước cho Sử. Anh Lương ôm súng ngồi gác bên kia đống lửa, quay mặt ra phía rừng.

   Sử uống cạn cốc nước, lặng lẽ nằm xuống kéo chăn trùm đầu, nghĩ lan man... “Anh em khổ vì mình, vướng chân vì mình. Phải tự liệu thế nào chứ. Họ thương mình, mình cũng phải thương họ...” Sử nhớ đến đường nhăn dựng ngược trên trán Lương, cái chân khiêng võng đi nhúc nhắc, giọng nói vừa thân vừa nghiêm. Không đi được thì đội cắt người ở lại giúp, cố mà về sau... Sử rùng mình. Làm thế là đúng, nhưng Sử không đủ can đảm! Nằm lại giữa rừng sâu, trong vùng của địch, không biết đường, gạo, muối, thuốc men không còn tí gì, vùng này lại thiếu nước... Cũng chết, chết cả người ở lại săn sóc. Chỉ còn một cách cuối cùng: tự tử. Sử nhắm mắt nằm im, đợi xem mình có sợ hoặc đau khổ chăng, và thấy lạ khi ý nghĩ tự tử đem lại một cảm giác nhẹ nhõm, dìu dịu. Sử tưởng tượng đến lúc anh em hoảng hốt nâng xác mình, sờ tim, khóc thương mình. Anh Lương nhất định là không bằng lòng, nhưng anh hiểu mình muốn cất gánh nặng cho đội. Nước mắt Sử bò ra ngưa ngứa bên mang tai, nhưng Sử không thấy buồn. Một sức mạnh mới từ từ bốc trong người Sử. “Anh em vất vả vì mình nhiều quá. Còn sức đi mà tự tử mới hèn. Đây mình kiệt sức rồi, kiệt sức rồi. Phải dứt khoát. Chỉ cần quyết tâm trong một phút, không, trong một giây thôi. Mình không dũng cảm được như anh Lương, cũng phải xử trí theo lối của mình...” Đầu óc Sử xoay xoay nhanh dần. Sử ngủ say lúc nào không biết.

[hoi_ls]

   Đến bốn giờ sáng, Khiêm đang gác phiên thứ hai chợt thấy đống chăn cựa quậy. Sử ngồi nhổm dậy, nhìn trừng trừng vào đống lửa tàn. Khiêm đến gần. Thấy Sử nắm trong tay một quả lựu đạn. Khiêm giằng ngay:

   - Có đi ngòi thì bảo tao đưa đi. Mày yếu, đừng đi một mình.

   - Không...

   - Ừ, để đến sáng càng hay. Lần sau đừng cầm lựu đạn theo, ném trong rừng va phải cây nó bật vào mặt chết toi. Mấy lị địch đang lùng, nó nghe nổ to lần đến lại phiền. Mang súng phòng thân tốt hơn.

   - Súng à... mày bảo súng tốt hơn...

   Sử ngồi lặng một lúc, rồi ngã vật trên ổ lá, bắt đầu run. Lại lên cơn sốt.

   Suốt buổi sáng Văn Thon và Khiêm khiêng Sử chỉ vượt được dăm cây số. Sử lại tỉnh, xuống chống gậy lần từng bước. Tính ra cả ngày đội chỉ đi được trên dưới mười cây số. So với ngày hẹn về gặp Ban chỉ huy mặt trận, đội đã trễ mất năm hôm.

   Ngấn nắng đã in ngang lưng thân cây. Xế chiều rồi. Sử đi thất thểu cạnh Văn Thon. Cơn sốt báo tin sắp đến, các đầu xương mỏi và ngứa như hàng ngàn con mọt đang khoét bên trong. Sử hỏi:

   - Đây có nước không?

   Văn Thon lắc đầu. Anh khoát con dao trước mặt:

   - Đi nhanh hai ngày, qua hết đồi trọc may ra có nước.

   - Đi chậm như sáng nay thì mấy ngày?

   - Chịu.

   Cơn sốt trong người Sử tan dần, tất cả chung quanh Sử chập chờn lùi xa.

   Sử đã đứng ra ngoài thân thể mình, lạnh lùng nhìn cái xác đi sau lưng Văn Thon, lạnh lùng đặt từng con tính, rành mạch hơn tối hôm qua:

   1. Sử lên cơn sốt, đội khiêng: chậm thêm hàng năm sáu ngày, nhịn khát, chiến dịch hỏng.

   2. Sử nằm lại đây: đội cắt một người ở lại, không có nước cũng chết cả hai. Một người nữa sẽ hy sinh vô ích vì Sử.

   3. Sử biến đi: Mọi việc đều trôi chảy.

   Bài tính ấy giải xong, Sử không buồn, không lo. Cứ như một con toán ở lớp: “Một cái bể có hai vòi, một chảy vào một chảy ra...” Có lo buồn gì trong việc xem cái bể ấy sau mấy giờ sẽ cạn?

   Từ từ diễu qua nước mắt Sử những hình ảnh tưởng đã quên từ bao giờ nay vụt chớp lên sắc nét. Cái tên Đinh Viết Sử khắc bằng mũi dao trên mặt bàn học. Thỏi súc cù là đắng ngọt Khiêm dúi cho hôm trước. Mẹ khóc rấm rứt khi nghe Sử tòng quân. Chú bé Sử lên năm bị trẻ con hàng phố buộc cành cây vào dây treo quần mà không biết, cứ kéo mãi cái đuôi lá chạy lông nhông. Tấm bảng Tổ quốc ghi công chữ đỏ lóe, dưới góc có tấm ảnh Sử viền đen. Một giọng nói trầm: “Hy sinh vì Tổ quốc”. Hy sinh... vì Tổ quốc... Đã đến lúc Sử cần hy sinh. Khiêm đã dặn dùng súng cho địch khỏi nghe tiếng.

   Chỉ còn mấy tia nắng le lói trên ngọn cây. Đội dừng lại nghỉ. Khiêm nạy một gốc măng. Lương chất củi đốt lửa. Pha ngồi lả, dựa vào thân cây, đôi lông mày nét mác hơi nhíu. Văn Thon vẫn lội rừng ào ào đâu đấy tìm nước nứa.

   Sử nhìn quanh một lần cuối, nhặt khẩu các bin, đi sâu vào rừng mươi bước. Sử rút tập nhật ký viết mấy câu ngắn xin lỗi Lương và tất cả mọi người. Trước khi gập sổ, Sử còn rút lược chải tóc úp tròn kín gáy, rẽ đường ngôi thật gọn.

   Sử lên đạn các bin, cởi một chiếc dép. Nòng súng chấm lạnh cằm. Bỗng thoáng qua một cảnh buồn cười: Nhà thơ của lớp đệ tam chuyên khoa văn học lẽo đẽo bám theo cô Tuyết Lan trên đường đê, nhìn mái tóc nhảy trên cái cổ ba ngấn mà làm không biết bao nhiêu là thơ.

   Sử ấn ngón chân trên cò súng, mà nụ cười chế giễu còn đọng trên môi.

*
*    *

   Ở trang cuối tập Anh hùng ca số 5, dưới nét chữ lăn tăn rất đẹp của Sử có thêm những dòng Lương ghi nguệch ngoạc về trường hợp hy sinh của từng đồng chí trong đội. Đến lượt Sử, anh ghi dài hơn:

      “Đồng chí hiệu thính viên Sử bị ốm đã cố gắng hết sức đi theo đội nhưng không nổi. Đồng chí dùng súng tự tử để cho chúng tôi khỏi khiêng nặng đi chậm. Tuy có khuyết điểm đánh hỏng điện đài, và cách xử trí chưa đúng, nhưng đồng chí tỏ ra có quan tâm đến nhiệm vụ chung của đội, đã giải quyết cho đội một khó khăn lớn”.
   
   Nét chữ Lương run rẩy, chỗ đậm chỗ nhạt.

[hoi_ls]

XI

   - Pha đi được không?

   - Em đi được.

   - Phải chạy thật nhanh đấy, mệt thì nghỉ đã.

   - Em chạy được.

   Vẫn đôi mắt xếch ấy ngẩng nhìn Văn Thon tin cậy. Mấy hôm nay Pha ho khan và sốt đêm nhiều. Con gián ngày nào lại bò trong cổ Pha, cào rách thịt, ngoáy đôi râu ngứa điên, và tống ra ngoài từng bãi đờm lẫn sợi máu li ti. Pha không kêu. Pha mím miệng, cố đi theo kịp các anh, đặt chân đúng vào vết chân đi trước. Về đến khu căn cứ, Pha vào nhà thương tiêm một phát thuốc giết chết con gián trong ngực, rồi đi học lớp Itxala ngay với anh Pheng, vài hôm xong lớp là theo bộ đội về đánh Pà Thạc. Gọn gàng thế, sướng quá.

   Pha không nói ra, nên không ai hiểu vì sao Pha còn sức đi mãi đến hôm nay.

   Trước mặt, dãy đồi tranh cháy lem lém suốt từ trái sang phải, ngút tầm mắt. Mắt người lóa nắng không thấy ngọn lửa, chỉ thấy một đường khói xám ngoằn ngoèo bò lên dốc, nhả lại sau một lưỡi đất đen sì. Không có lối vòng, phải vượt qua đám cháy.

   Văn Thon chặt một cành nhiều lá, đi lên trước, đập lia lịa trên những bụi đế còn lửa. Khiêm cầm gậy gạt băng những khúc than đỏ. Càng trèo lên đồi, hơi than càng xốc vào đốt mũi, đất nóng ngùn ngụt nung chân. Khói cuộn từng xoáy tròn quấn lấy người, rắc tàn tro bỏng lên tóc, trên áo quần. Pha buộc khăn bịt mũi, đi lảo đảo. Lạng người đi, lại gượng. Bỗng Pha ôm ngực ho rũ, rồi ngã quỳ hai gối xuống một bụi tranh đang nhả khói. Máu đỏ tươi ộc qua tấm khăn, chảy thành hai dòng xuống cằm, loang trên mặt đất xèo xèo.

   Lương chồm tới, xốc Pha dậy, phủi lửa.

   - Đi đi… em ở đây...

   Thân người mềm oặt trên tay Lương. Văn Thon quay lại đón, bưng mặt tránh khói thông thốc lùa vào mặt. Anh cõng Pha vượt lên trước. Hàng rào lửa rít, nổ, nhai lép bép những túm tranh khô. Một tàn lửa đậu xuống cổ Văn Thon, buốt dựng tóc. Anh nghiến răng đâm sầm về phía trước như người mù. Lửa táp vội theo, không kịp bén áo quần đẫm mồ hôi, chỉ đốt xoắn tròn tất cả lông chân lông tay.

   Đến rừng. Gió hôm nay đứng hẳn, chỉ có bóng cây che một chút mát trên những bộ mặt bết tro đen và mồ hôi. Lương quỳ bên Pha, sờ mũi. Pha thở thoi thóp, vẫn mê. Máu loang đỏ miệng, cằm và ngực áo. Hai chân rộp từng mảng mọng nước. Văn Thon cắn môi đến chảy máu, đi đi lại lại. Hàm râu quai nón của anh cũng bị sém thành nâu, xoắn trên má như lông cừu.

   Lương đỡ ca nước trên tay Khiêm, uống cạn, rồi nói thản nhiên bằng tiếng Lào:

   - Chia tay được rồi.

   Văn Thon sững người, chưa kịp hiểu. Lương tiếp:

   - Ta chia đôi. Anh với Khiêm đi trước cho nhanh, tôi với Pha đi sau.

   - Anh... nói gì?

   - Tập báo cáo đây, anh giữ cẩn thận kẻo nhòe khó đọc. Mực không tốt. Còn tập nhật ký của Sử thì...

   - Không!

   - Thì giao cho Khiêm. Địa chỉ gia đình ghi ở trang cuối. Khiêm đào hố chôn súng và đài ngay gốc cây này cũng được.

   - Không!

   Văn Thon hộc trong cuống họng. Anh bẻ một cành cây gãy rắc:

   - Không đi đâu cả. Sống cùng sống, chết cùng chết!

   - Lạ chưa, anh chúc tôi chết à?

   Văn Thon không mắc lừa. Anh hiểu Lương muốn khích cho anh giận, bỏ đi. Anh túm cánh tay Lương, giật mạnh:

   - Anh điên à? Vượn theo bầy, chim theo đôi, anh nằm lại đây một mình sao được?

   Không chút cảm động trên mặt Lương, anh xua tay lạnh nhạt:

   - Anh nói sai. Tôi ở đây với Pha, không ở một mình. Mà tôi đi chứ không nằm. Chúng tôi chậm rãi đi sau, cũng về đến nơi như anh.

   - Anh coi tôi ra cái gì mà bỏ đi được? Tôi không phải...

   - Tôi xem anh là đồng chí, là người hiểu trách nhiệm. Anh còn khỏe, đi rừng giỏi, anh phải mang báo cáo về cho kịp mở chiến dịch. Khiêm đi theo bảo vệ anh. Để lúc khác ta nói chuyện thương nhau, bây giờ không phải lúc.

   - Vô lý! Thà tôi chết còn hơn để...

   Giọng Lương đanh hẳn lại, như đang vặn lý tay đôi trong hội nghị:

   - Xin lỗi anh, tôi phải nói nguyên tắc. Đây là đất Lào của anh, cách mạng Lào là việc của anh. Xin trả anh tập báo cáo, anh cất vào túi kẻo rơi. Tôi hết sức rồi, phải cho tôi nghỉ.

   Anh gượng nhẹ kéo cái ống quần cứng như mo nang. Văn Thon thốt kêu: “Ồ!” Bắp chân Lương sưng tròn và tím mọng như cái bong bóng lợn đầy tiết. Vết chó cắn bị loét thành hai mảng mủ xanh, rỉ nước đỏ nhờn nhợt.

   - Anh xem, tôi đi chung chỉ thêm vướng các anh...

   - Thì chúng tôi khiêng!

   - Kéo lê thê, bao giờ báo cáo mới đến nơi?

   Văn Thon lập cập nhét gói nilông vào túi. Anh muốn phát điên, bụng rối bời, không biết nói gì. Lương dịu giọng:

   - Lâu nay anh giận tôi. Tôi định về đến nơi rồi nhận khuyết điểm luôn. Tôi sợ anh hy sinh thì trinh sát Itxala thiếu cán bộ, nên nhiều lúc cố kìm anh lại, không để anh vào đồn, thành ra anh thực tập được ít. Tôi xin hứa sửa chữa.

   Lương quay lại, nói vắn tắt cho Khiêm hiểu. Khiêm há mồm định cãi. Thấy Lương quắc mắt, Khiêm im. Nước mắt lăn xuống má Khiêm, ngấm bụi than rỏ từng giọt đen.

   Lương xé sổ tay ghi mấy chữ gửi Tuyên:

   Cần gì thêm anh hỏi Văn Thon và Khiêm. Cống ở lại núi Vượn, tiếp tục theo dõi. Bảo đảm đánh được. Anh cho gửi nhật ký của Sử về gia đình, và tìm xem có ai tên Nguyễn Đồng không. Hay là Khâm Thoỏng bên Itxala. Đặc điểm là cao khoảng một thước bảy. Nhờ anh bảo Ban chính trị gửi tất cả tiền truy lãnh của tôi về bà cụ đang nuôi con tôi để cho nó ăn đi học, sau này vào thiếu sinh quân. Khiêm có nguyện vọng vào Đảng, riêng tôi thấy có thể được. Đề nghị anh giúp nó xây dựng với Soan, nó yêu Soan, hình như hẹn hò gì với nhau rồi thì phải. Đồng chí Văn Thon nắm toàn bộ tình hình vững lắm, anh nên hỏi kỹ vì báo cáo không ghi được hết.

   Lương gấp mẩu giấy vào tập nhật ký của Sử, trao cho Khiêm. Giọng anh vẫn khô:

   - Anh Văn Thon đi đi. Sắp tối rồi.

   Hai người im lặng bắt tay nhau. Văn Thon bỗng dang tay ôm ghì Lương đến tức thở. Anh nấc lên. Tiếng khóc khản đặc, nặng, ấm ức, rung cả hai thân người bù xù râu tóc.

[hoi_ls]

*
*    *

   May quá, họ đi rồi. Chậm vài phút nữa, Lương không ghìm nổi mình, cũng khóc theo nốt. Hôm qua, khi Sử tự sát, Lương choáng váng như bị đấm vào mang tai. Nhưng mắt anh vẫn ráo. Từ lâu nước mắt anh chỉ quen chảy vào bên trong người như những giọt chì nấu lỏng, gây đau xót gấp mấy những giọt ngày xưa lăn ra ngoài.

   Hai bóng người sang đến đỉnh đồi bên kia, dừng lại một phút rồi mất hút. Gió đẩy những tảng mây tròn ùn ùn đội nhau lên chiếm trời, như một cây đề lớn lên vòn vọt Lương chép miệng: “Mây gốc. Lại cơn bất ưng!” Đi biển gặp gió này thì liệu cuốn lưới về sớm, tiếc mẻ cá thì không úp thuyền cũng đứt lèo, gãy cột buồm.

   Pha vẫn thiêm thiếp. Lương vét hộp cao con hổ, xoa trên ngực Pha lần nữa, xát mạnh. Xương sườn chạy xào xạo dưới tay anh. Pha không tỉnh. Nguy mất. Chớp đã bắt đầu chém những đường dao sáng chói xuống núi. Lương khập khiễng đi quanh, tìm được một hốc cây to không có rắn rết. Anh quay về vực Pha trên hai tay, đi. Gió thốc lên, rồi mưa ngàn đổ sập. Những hạt nặng xóc túi bụi như búng gai vào mặt Lương. Nghỉ hai lần, anh mới lê đến chỗ ẩn. Rét ngấm vào xương, rút tay chân muốn quắp lại. Mới vài giờ trước nắng còn nung trời như tấm sắt trắng.

   Hốc cây khá rộng và kín. Lương đã ôm lá rải thành đệm từ nãy, thu dọn hết gai, mạng nhện. Gió hú dài bên ngoài, phun từng đợt mưa qua lỗ hổng, đuổi theo hai người đã ướt sũng.

   Mặt Pha trắng bệch, hằn rõ trên nền lá khô. Lương ghé tai trên ngực Pha: tim đập rất yếu dưới làn da lạnh như đồng. Chân tay Pha sởn da gà nham nhám. Pha chết rét mất. Chân và áo quần ướt cả. Lương không nghĩ gì nữa. Anh xốc Pha ngồi dậy, cởi áo ướt, váy ướt, đặt Pha nằm trên lá khô, nằm xuống ôm Pha vào sát mình, kéo nilông trùm kín mít, đem hơi ấm của mình sưởi cho Pha sống. Anh không nhớ đến bệnh lao kinh khủng, đến người phụ nữ. Pha sắp chết. Phải níu giữ chút sức sống còn thoi thóp trong thân Pha, nhanh, gấp, rất gấp.

   - Pha ơi!

   Gió rống như voi sụp hố bẫy, nuốt tiếng Lương.

   - Pha! Nghe tôi không? Pha ơi!

   Anh giật tóc mai, lắc mạnh cái vai lạnh cóng, tê dại.

   Một phút qua dài hơn một đêm nằm đợi địch. Thân người ấm dần, khẽ quậy. Ngực thở mạnh hơn. Tiếng tim Pha dội trên ngực Lương rõ hơn, anh nghe rộn vui như trống thắng trận.

   Pha nằm im rất lâu, nửa mê nửa tỉnh. Như Pha đang chìm dưới vực đen, có người quàng ngang lưng kéo lên chầm chậm. Càng lên càng đỡ ngạt, đỡ rét. Cánh tay nâng vẫn nóng trên lưng Pha. Pha mở mắt, chỉ thấy đen là đen. Pha mù rồi... Pha buột miệng kêu: “Sao thế này?”, nhưng không thành tiếng.

   - Tôi đây, Lương đây. Pha nghe rõ không?

   - Nghe... rõ.

   Pha tỉnh hẳn. Tiếng gió xoáy trong tai tắt dần. Vừa lúc ấy Lương ngồi lên, lùi sang một bên. Mặt trong tấm nilông đọng hơi nước rắc giọt lấm tấm. Lương ấp úng:

   - Chị lạnh quá. Áo quần ướt cả.

   Lương loay hoay mắc áo ướt vào các mấu trong thành hốc. Không ai nói gì.

   Pha khỏe lại như thường. Rồi khỏe hơn cả lúc thường, mạnh bừng bừng, chân tay rậm rật muốn chạy nhảy, như ngọn đèn bốc cao ngọn trước khi tắt. Pha chống tay ngồi đậy, rồi hốt hoảng kéo nilông trùm đến cổ, nhìn lơ láo. Lương moi trong ruột gói áo quần của mình, ném cho Pha cái áo cổ vuông và cái quần đùi còn khô. Anh ngồi quay lưng về phía Pha, cạnh lỗ hổng ra vào, mặc cho mưa tạt vào người.

   Một lúc sau, hốc cây sáng và ấm hẳn lên. Khiêm đã bí mật nhét gói tạp hóa của bố Cống vào bọc áo của Lương, trong ấy có một khúc nến. Lửa nến đẩy bóng tối ra ngoài, xua cả lo sợ và buồn rầu. Mưa rủ một tấm rèm bạc che trước cửa cái hang gỗ. Pha vui lên, mặt đỏ gay gắt, mắt sáng lạ. Chưa bao giờ Pha thấy tỉnh và nhẹ nhõm như lúc này.

   Nghe nói các anh kia đi trước, Pha thừ ra nghĩ, rồi đâm hoảng:

   - Anh Lương đi đi! Đi ngay cho kịp họ. Xa thú, đi anh!

   Pha đẩy mạnh vào vai Lương khiến anh suýt ngã. Lương nói cộc lốc:

   - Mưa to, không đi được. Mai hẵng liệu. Chị ngủ đi.

[hoi_ls]

   Tóc Lương bết nước, áo quần nhả khói mờ mờ. Gió lồng lộn tuôn nước và lá vào chỗ anh. Pha kéo anh đến ngồi bên mình. Đến lượt Lương ngấm rét. Anh cắn một mẩu gỗ để khỏi đánh đàn mồm, như người hút thuốc lá. Anh nói lúng búng:

   - Chị thấy dễ chịu chứ? Gớm, ban chiều lo quá.

   - Đã bảo đừng gọi em bằng chị mà.

   Lương nhả mẩu gỗ:

   - Ồ, quen mồm thôi. Các cô Lào chưa lấy chồng thì xưng em, lấy chồng rồi thì xưng chị với bộ đội ngay đấy.

   - Kìa, đã bảo em không có chồng!

   - Thì em vậy.

   Lương cười khì. Anh mừng quá. Anh muốn Pha nói mãi, tỉnh mãi. Nghĩ đến lúc Pha chết lịm đi như cái xác mà sợ. Tự nhiên anh muốn pha trò. Đã lâu lắm anh không đùa cợt với ai.

   - Pha bao nhiêu tuổi mà trông trẻ thế nhỉ?

   - Em hăm hai. Già lắm hở anh?

   Lương nhìn kỹ mặt Pha, ngạc nhiên. Pha tươi hồng, đẹp hẳn lên, đôi mắt long lanh in hai ngọn nến, hai bàn tay níu nhau quanh cái đầu gối trắng nõn. Lương buột miệng nói nửa bỡn nửa thật:

   - Không, em như con gái mười tám…

   - Hoại, cái anh này!

   - Thật, con trai Lào khối người mê. Thổi khèn nhé. Hát nhé. Thế nào nhỉ... Em như hòn ngọc trăng lơ lửng giữa trời, có ai giúp tôi nối sào chọc xuống...

   Nghe câu tán gái quen tai, Pha cười tít mắt:

   - Miệng nói trơn thế, mà bụng như xơ mướp.

   - Chua vừa chứ cô. Con cua chớ vênh càng làm bộ, kia con chim thì-thì đang rình...

   - Chim thì-thì đừng làm bộ, bẫy sắp ngập lút đầu kìa.

   Lương không vừa:

   - Cô em ăn nhiều thịt chồn nên mồm ngoa ngắt.

   - Ông anh ăn thịt cá sấu, cứng họng nói không xuôi!

   Cả hai cười ồ. Lương nghe mãi những câu trai gái hát ghẹo cũng thuộc lòng, nhưng mới nói đã hết vốn.

   Chợt có con gì vỗ cánh sột soạt cạnh hốc cây. Tiếng kêu rền rĩ lùa vào: “Koòng cò-ò-òi... Koòng cò-ò-òi”. Pha chúi vào ngực Lương, túm áo anh như người sắp chết đuối, lắp bắp:

   - Anh nói đi!

   - Nói gì?

   - Nói tiếng Việt đi! Trời, nhanh lên!

   Lương chợt hiểu. Anh đưa nắm tay, hét đùa: “Tiêu diệt đế quốc!” Thì ra Pha vừa nghe tiếng phỉ koòng-còi. Con ma này ác nhất. Nó ở rừng, hình thù như đứa trẻ lên mười, nhưng hai bàn chân quặp về sau, gót đi trước. Sau cơn mưa to là nó đi kiếm ăn, bắt được người nó rút hết ruột, nhồi trấu vào bụng.

   Tiếng kêu dễ sợ lại vẳng đến: “Koòng cò-ò-òi”. Pha thổi phụt ngọn nến, ôm choàng Lương, run như dẽ. Con phỉ này ngửi mùi thịt cá nướng mà đến bắt người. Nến cháy bốc mùi mỡ, nguy lắm. Lương cười, đập tay Pha:

   - Có người Việt đây, em sợ gì.

   - Anh nói đi!

   Theo tích truyền lại thì con ma này bị người Việt tóm cổ, vặn ngược hai bàn chân, nên nghe đâu nói tiếng Việt là nó lảng.

   - Ở làng bạo nói, vào rừng tê mồm. Xấu quá cái cô này!

   Pha bị chạm nọc, cau mặt định cãi, rồi cười theo Lương. Kể cũng ngượng, có anh Lương đây thì ma rừng chứ đến Pháp nữa Pha cũng không sợ. Pha ngả đầu trên vai Lương, quàng cánh tay trần trên cổ anh, tưởng như tựa vào tảng đá. Giá cứ ngồi thế này mãi rồi chết Pha vẫn vui. Pha lơ mơ nghĩ đến hôm nọ trên tảng đá lưng chừng mây, Lương kể sơ qua chuyện đánh cá biển.

   - Anh bảo độc lập thì có xe lửa chạy khắp nơi phải không?

   - Nhất định.

   - Em thích sang nước Việt xem biển với anh. Nghe nói biển mặn mà xanh, nhúng áo vào nhuộm xanh được, muối ngấm vào trắng người ra. Độc lập thích lắm anh nhỉ. Em cố sống đến độc lập xem một tí. Em sống được không anh?

   - Được chứ. Em khỏe rồi đấy.

   - Anh đưa em về xem biển nhé?

   - Em ngủ đi. Độc lập rồi anh đưa về xem biển.

[hoi_ls]

   Một cái gì nóng rực dâng trong cổ Lương, lẫn lộn cả vui, cảm động, thương cho Pha và cho mình. Bao giờ anh mới được nhìn lại mặt biển xanh rắc kín những buồm nâu trắng ruổi vào bến làng... Cánh tay mềm quàng trên cổ và hơi ấm của cô gái Lào gợi cho anh một xúc cảm vừa quen vừa lạ, đưa dần anh về với những ngày rất hiếm hoi anh được gần vợ con, mới cách đây sáu năm mà xa như ở hai đầu mút của một kiếp người.

   Anh không oán người vợ phụ bạc. Sức người ta chỉ chịu đựng được đến thế, biết làm sao. Tất cả tình yêu đối với gia đình anh dồn cả cho đứa con. Anh cố đoán xem nó lên sáu tuổi thì mặt mũi chân tay ra sao, làm được những gì. Con nhà nghèo, chắc nó chóng khôn, biết làm đỡ tay bà cụ nuôi. Nó buộc sợi chỉ vào cái vỏ ốc, phơi nắng đi câu con hen trên bãi. Nó bới các đống rong kéo lẫn trong mẻ lưới, mót cá tép về kho mặn ăn qua bữa cơm ngô. Khi trống mõ nổi lên báo động, nó dắt bà cụ ra hầm bí mật, tay xách túi gạo rang. Nó đen trũi và gầy, mặc cái quần đùi người lớn dài quá gối, cởi trần, đội nón rách. Thỉnh thoảng các cô du kích qua nhà xoa đầu nó, dúi cho quả chay chua xanh nhũn… Nhưng hằn nổi lên rõ nét nhất vẫn là hình một đứa bé mới sổ sữa mập ú như hạt mít, khắp người những ngấn là ngấn, vừa quẫy vừa cười chảy dãi trên tay anh. Ôi nhớ, sao mà nhớ tiếng cười sặc, cái chân con đá vung vẩy vào cằm, ánh mắt rạng rỡ của vợ nhìn anh bế con, tất cả vầng ánh sáng hạnh phúc tỏa chung quanh cái nôi của đứa con đầu lòng... Lương nhắm mắt, cảm thấy rõ một mũi kim lạnh đang xuyên vào ngực, rất chậm.

   Pha vẫn thủ thỉ:

   - Anh Sử kể em nghe chuyện vợ anh bỏ anh. Người như anh sao lại bỏ được nhỉ. Chị ấy kiếp sau rồi ra thân vượn hú khóc mất thôi.

   Lương vờ ngủ say để không phải nhắc đến vợ. Anh cố không nghe Pha nói. Mỗi khi Pha im, tiếng rừng ào ạt bên ngoài lại thốc vào. Dần dần Lương chỉ còn nghe cái tiếng dữ mãi hóa lành ấy. Anh chập chờn thiếp đi với cảm giác nằng nặng bên vai. Có lẽ Pha dựa vào anh mà ngủ rồi.

   Trời hé sáng chung quanh Lương. Thân nhẹ bỗng, lắc lư, Lương bay vào chất tím trong vắt. Gió mát, hay bàn tay nào vuốt trên má anh. Một câu vẳng theo anh từ xa lắm, nghe sao tha thiết lạ:

   - Em là vợ anh thì đến chết em cũng đợi anh. Nhưng em không sống được đâu, anh Lương ơi...

   Sóng biển hắt bọt trắng lên đọng thành mây. Một giọt gì nóng rơi xuống cổ Lương. Một giọt nữa. Nước biển ấm quá. Đôi cá nược lộn tròn theo thuyền Lương. Bố Lương ngồi sau lái càu nhàu: “Trông thấy núi đổ thì khổ ba năm. Tao chưa thấy núi đổ, mà chết không có đất chôn, không có đất chôn”. Đôi cá nược lại gần, phình lên thành chiếc tàu đen. Chiếc tàu lù lù đến. Bố Lương vẫn càu nhàu: “Dân thủy cư nhục lắm. Tao chưa thấy núi đổ, mà....”. Nòng súng chĩa xuống thuyền, há mồm đen ngòm. Cộc! Cộc! Cộc! Lửa tóe trắng lóa. Lương chìm, tay chới với. Cộc! Cộc! Cộc!

   Lương bừng mở mắt.

   Vũng nước đọng hắt nắng qua lỗ hổng, loáng từng quầng trên mặt anh. Con chim gõ kiến vù cánh bay. Lương nhấc chân đứng lên, lại quỵ. Anh níu tay đu người lên được. Một mùi thơm dịu vờn qua mũi. Bụi dứa dại xòe lá nhọn cạnh hốc cây. Một bông hoa lớn nghiêng đầu giữa bụi, hé những cánh trắng xanh, thơm rời rợi. Hoa đoọc kệt này các cô gái Lào thường giắt áo khi chơi hội, và trai làng sau cuộc múa còn nhớ mãi mùi áo thơm.

   Pha nằm nghiêng trên cỏ, một vũng máu loang nhòe bên miệng. Đôi mắt xếch không nhắm. Hàng trăm con vắt no tròn đang trườn trên thân Pha xuống đất. Bàn tay Pha cũng trắng xanh như cánh hoa đoọc kệt đang với lên trước, đè rạp lá nhọn, gần chạm bông hoa muốn hái.

   Cô gái Itxala bị xéo nát cuộc đời ấy còn trẻ, còn thích cài hoa bước vào hội múa.

[hoi_ls]

XII

   Thằng lính gác gãi mũi như khỉ ăn gừng, ngó Khiêm. Dáng nó tò mò hơn là ghét. Khiêm ngửa cổ, vênh mặt. Dù bị trói vào chân cột cũng không để nó khinh mình. Mẹ mày, cứ phải lúc đang ngáy trong lô cốt, ông tương cho quả thủ pháo một cân thì còn mà ngó! Khiêm quen với lính gác đến nỗi nhìn bọn lính chung quanh cứ thấy như thằng nào cũng đã gặp đôi lần.

   Khiêm vừa bị bắt sáng nay.

   Văn Thon với Khiêm đi rất nhanh, gấp đôi gấp ba mọi hôm. Không hiểu tiếng nhau, ai nói người ấy nghe. Khiêm đưa ống măng luộc cho Văn Thon, bảo ăn. Anh gật ra ý hiểu rồi, quàng ống vào vai mang đến tối. Anh tưởng Khiêm kêu mệt. Đến lúc Khiêm đòi ống lại để mang, anh gật, rồi xé lá chuối trút măng đưa cho Khiêm. Anh tưởng Khiêm đói. Đêm đến hai người tranh nhau  gác, rồi Kiêm phải ngủ trước. Văn Thon ngồi cạnh đống lửa lẩm bẩm nói gì, Khiêm đôi lúc nghe nhắc tên Lương.

   Giữa đêm, một tiếng nổ. Khiêm bật người như lò xo, vồ lấy Văn Thon. Nhưng anh rút khúc tre nứt toác trong lửa ra, chỉ trỏ. Thì ra tre nổ. Khiêm vẫn bị cái chết của Sử xoáy vào óc Trách nhiệm anh Lương giao thế là hỏng: Khiêm lãnh đạo Sử mà để nó tự sát, còn vào Đảng gì nữa. Bây giờ đi theo bảo vệ anh Văn Thon, Khiêm cứ thấp thỏm: “Biết đâu, nhỡ ra anh ấy làm như thằng Sử...” Biết là lo vớ vẩn nhưng Khiêm vẫn cứ lo.

   Dấu hiệu gần làng ngày một nhiều. Dấu vạc vỏ cây chi chít. Đây đó những cây dầu rái có khoét hốc lấy nhựa, ngáp cái mồm đen và hăng xè. Một đống ngói chẻ bằng gỗ mạy khen đỏ bầm. Một chiếc thuyền độc mộc đẽo dở, lửa thui sém lòng, cây nống hai sườn còn chảy mủ tươi. Rồi vết chân trâu chân voi ăn rong. Chim gáy gù gù. Đường mòn đan chằng chịt: đường của dân làng ra suối, đi bắt trâu bắt voi, lấy rau rừng, lấy dầu rái. Có hôm Văn Thon phải chui qua rừng tre gai để tránh một phường săn nai. Vẫn chưa biết là vùng địch hay vùng ta.

   Thế rồi rừng đột ngột tách làm đôi, lùi lại sau. Nương ngô trải mượt từ sườn đồi bên này lên đến chân làng tít đỉnh đồi bên kia. Một cái làng rất nhiều bưởi trĩu quả. Văn Thon che mắt nhìn. Giữa đám râu kín mặt lóe lên hàm răng trắng nhởn. Anh reo khàn khàn, cười. Khiêm ngơ ngác. Văn Thon chỉ vào làng, nói: “Itxala! Itxala!”. Khiêm mừng suýt nhảy cẫng, kéo anh đi mau, đi mau.

   Được mươi bước, Khiêm mới nhớ mình phải bảo vệ Văn Thon, Khiêm hoa tay ra hiệu rằng anh phải đợi đây, nói thật to, tưởng như nói to thì Văn Thon hiểu được tiếng Việt:

   - Anh để tôi vào thăm dò cái đã. Như đi xích hầu ấy mà.

   Theo thói quen. Khiêm trút lại tất cả giấy tờ, chỉ xách khẩu các bin.

   Khiêm qua rẫy, ngửi mùi ngô non mà nước bọt tứa đầy mồm. Qua cái cầu treo, lên hết dốc, Khiêm gặp một bà cụ. Bà cụ trợn mắt, lắp bắp mấy tiếng, trỏ vào làng rồi ù té chạy. Khiêm nhìn lại mình, bật cười. Quần đứt mất hẳn một ống, máu châm kim kín người, thảo nào họ sợ.

   Nhà sàn chen chỗ đứng dưới các rặng bưởi. Quả xanh lòng thòng sát mái gỗ, ngon mắt không chịu được. Một anh con trai đeo súng từ góc nhà nhô ra, chạm chán Khiêm. Anh rú lên. Khiêm cười, chỉ vào mình: "Itxala!” Anh kia nhớn nhác, đẩy vào ngực Khiêm như muốn đuổi, nói líu tíu, chỉ nghe được một tiếng pha lăng. Lạ, mình thế này mà lầm được với Pháp ư? Khiêm phát cáu, chống hai tay lên sườn gắt trả. Tiếng giày đinh chạy đến rầm rập. Anh kia lùi lại, chĩa súng bắn một phát lên trời. Khiêm vụt hiểu, đâm đầu chạy. Lính địch đã vây kín cống, quật Khiêm ngã, trói bó giò.

   Giờ đây Khiêm ngồi dựa chân cột, hai tay bị trói quặt sau lưng. Nghĩ mà tức anh ách. Làng Itxala nào trở mặt chóng thế!

   Đôi người làng đi qua, liếc Khiêm, cau mày. Mấy bà cụ xì mũi. Khiêm vênh mặt, ra điều ta đây không đếm xỉa cái hạng người phản phúc. Chợt Khiêm giật mình đánh thót. Soan à? Sao Soan ở đây? Đôi mắt tròn, xa nhau như mắt búp bê, ướt nhòa: Em Soan! Khiêm rướn nhìn, nhìn không chớp. Một cô gái làng rụt rè bước đến, đặt trước mặt Khiêm gói xôi, bát cá nướng, cái bầu nậm. Cô nói gì với thằng lính gác, sụt sùi quay đi. Thằng lính cởi dây trói tay Khiêm, buộc cứng hai chân, thở dài. Hắn lại nghếch mắt tìm ruồi. Khiêm ăn xong, hắn tháo dây trói chân để trói hai tay như cũ, vẫn thở dài.

   Khiêm từ từ nhắm mắt. Bên dưới mí hiện lên đôi mắt tròn ướt nhòa kia nhìn Khiêm. Sao mà giống quá. Em đang làm gì Soan ơi... Một luồng nong nóng chạy trên môi Khiêm. Ừ mà cộng trừ nhân chia hết nước thì trong cả mấy tháng “lãng mạn” Khiêm mới hôn Soan được đúng mỗi một lần. Ấy cũng nhờ liều mạng. Sau đó Soan đỏ mặt, nguýt một cái, nguẩy một cái, đi biến. Khiêm sợ quá, ngỡ phen này Soan không thèm giáp mặt mình nữa. Khiêm tát vu vơ vào mồm. Nhưng tối hôm ấy, Soan xách đèn đi rỏ thuốc đau mắt, dừng bên Khiêm và đánh rơi một câu rất khẽ: “Lần sau thế nữa em giận ghê lắm nhé”. Lời rằng giận ghê lắm nhưng cho hoãn đến lần sau mới giận, và tiếng em đầu tiên xưng với người yêu lại ngọt lịm người! Tiếc quá, chúng nó sắp cắt đầu rồi. Ra mình cũng dại. Hôn bừa một lần nữa đã sao. Hôn đúng chỗ lúm đồng tiền trên má thơm mịn. Cô em hẳn lại cho khất đến lần sau và lần sau nữa mới giận...

[hoi_ls]

   Thằng Pháp tóc vàng đi qua. Một lúc sau, thằng lính gác cởi trói cho Khiêm, ra hiệu đứng dậy. À, sắp lấy cung. Khiêm ngẩng cao đầu đi giữa những dãy nhà sàn ọp ẹp. Rất nhiều con mắt lấp ló sau kẽ phên. Nắng đổ chói mắt, nhưng Khiêm vẫn không chớp, không cúi đầu. Muốn xem chiến sĩ Tình nguyện chết như thế nào thì cứ tha hồ mở cửa ra mà nhìn, việc gì phải chốn nấp, hỡi các đám dân làng ăn ở hai lòng này!

   Thằng Pháp ngồi trong chùa, mâm tiệc bày sẵn trước mặt. Ngửi mùi thịt cá thơm lựng, Khiêm ngậm một mồm nước bọt mà không dám nuốt, sợ nó thấy. Nó rót rượu, xoắn xuýt mời Khiêm ăn uống. Khiêm ăn thật sự, không làm khách. Sau lưng Khiêm, một tên lính phe phẩy cái quạt lá cọ, y như hầu quan. Mặc nó, Khiêm chén đẫy, rồi ngủ một giấc li bì đến chiều cho lại sức.

   Chúng nó lay Khiêm dậy. Bây giờ thì những năm sáu thằng Pháp và ngót chục thằng quan ngụy ngồi hình vòng cung trong nhà khách giữa chùa, bốn góc nhà cắm bốn thằng lính đứng nghiêm. Thằng tóc vàng ban trưa ngồi giữa, hắn đeo lon ba gạch, mắt khoằm khoặm. Khiêm thấy buồn cười. Bày ra đủ bộ tướng sĩ tượng để nghe ông khai nhé! Cái cảm giác rờn rợn lúc mới nhìn chúng đã biến hẳn.

   Khiêm nói tiếng Việt, thằng Pháp nói tiếng Pháp, thằng thông ngôn nói tiếng Lào, như đấm vào tai nhau. Khiêm càng buồn cười, cứ muốn cười phá vào tai những bộ mặt ngây cán tàn kia.

   Sau chúng nó gọi đến một thằng đeo lon một gạch, má chảy xị, nói tiếng Việt ậm à như chó nhai giẻ rách. Mỗi khi hắn mở mồm lại chóa lên mấy cái răng vàng. Quái nhỉ, Khiêm gặp nó ở đồn nào trông quen tệ.

   - Đi bộ đội bao giờ?

   - Hử?

   - Mày ở bộ đội nào? Ở đâu?

   - Ở trong rừng. Bộ đội tình nguyện.

   - Ở rừng nào?

   - Mới lên Lào, không biết.

   - Hoại! Con xố pộ đội, cái tên pộ đội mày, gì?

   - Ở tiểu đội lính mới, chưa về bộ đội nào cả.

   Vòng quanh một lúc lâu, bọn Pháp kéo nhau đi. Bọn ngụy ở lại, quật Khiêm ra vặn kìm sống ngay trong chùa. Khiêm nghĩ: “Đau quá thì ông cắn đứt lưỡi, đố thằng nào bắt ông khai được”. Khiêm nghiến răng, gân người khi kìm cắn thịt, xoáy, rứt. Đau quá thật. Khiêm thè lưỡi định cắn, lại thụt vào. Cắn sớm nó phí đi. Cố chịu tí nữa. Tí nữa... Tí nữa... Khiêm mê dần. Những nhát kìm xé người chỉ còn tê tê, rồi tan mất. Cái câu hỏi hùng hổ của thằng thông ngôn đuổi theo Khiêm trong mê: “Khai khôông? Khai khôông”. Thằng này gặp ở đâu nhỉ...

   Sáng hôm sau, thằng Pháp lại cười cười mời Khiêm ăn tiệc. Cái quạt lá cọ lại phe phẩy sau lưng Khiêm. Thằng quan một dịch từng câu nhát gừng, mặt rúm lại vì cố nhớ tiếng:

   - Thàn nói thàn kính toọng người Việt. Người Việt đéng nhau giỏi, khôông xợ. Thàn nói người Việt khôn, người Lào ngu.

   Khiêm buột mồm:

   - Nó bảo mày ngu đấy chứ.

   - Cái gì?

   Khiêm lại ăn cái đùi gà tự nhiên. Thằng quan một tiếp:

   - Hôm qua thàn đi vắng, ở nhà pọn Lào đéeng ôông, Thàn mang ôông về pốt. Người Pháp tốt, người Lào xấu. Về ở thàn xướng… như khách cúi… kính toọng...

   Khiêm ném cái đùi gà, vỗ đầu gối:

   - Mẹ nó chứ, thằng Muôn!

   Rồi Khiêm cắn môi. Hớ quá. Nhận ra thằng Muôn thì để bụng, kêu tướng lên thế thì lộ hết. May sao Muôn không để ý, hắn mải nghe thằng Pháp. Khiêm lại ăn thật no lấy sức chịu đòn. Những vết kìm sưng tấy, nhức ran khắp người cựa đâu đau đấy. Ông đi guốc trong bụng mày Tây ạ, đừng làm bộ tử tế. Giết ông thì giết, anh Văn Thon cũng thoát rồi, báo cáo về đến nơi rồi.

   Chúng lôi Khiêm đi theo hai đại đội lính Xửa pà. Qua đầu làng, Khiêm lại gặp đôi mắt rất giống mắt Soan hôm qua. Cô gái hé cánh cửa sổ, nhô lên đến mũi nhìn theo Khiêm. Khiêm lờ mờ thấy giữa đôi mắt ấy và cái làng rất nhiều bưởi này - làng Itxala trở thành làng vũ trang của địch - có một cái gì giống nhau, một nỗi khổ lớn lắm mà không nói ra được, chỉ trút vào ánh mắt khẩn khoản quấn lấy Khiêm như phân trần, như xin lỗi.

   Quân địch về một đồn lẻ, lên ô tô. Khiêm duỗi chân ngủ luôn, mặc kệ cho ba thằng gác đứng dồn một góc xe. Ngủ dậy, Khiêm nhìn ra bên đường, suýt reo to. Núi Vượn kia rồi, cái hình thắt cổ bồng, đỉnh nhọn đội mũ mây trông quen quá. Quãng đường núi mà đội CC3 lặn lội suốt bấy nhiêu ngày, xe địch chạy về chỉ mấy tiếng. Vào đồn, Khiêm vờ đi lử rử như người hết gối, nhưng mặt đất dưới bước chân Khiêm nóng hổi hơi người: Từng ngõ ngách trong cái đồn chính Pà Thạc này Khiêm và anh em trong đội đã bò qua lại bao nhiêu lần không nhớ hết!

   Gian hầm nhốt người tù binh Việt xinh trai nằm cạnh nhà quan hai, giữa hai lớp lính gác, ba vòng thép gai, một bãi chông mìn. Qua một đêm, Khiêm biến tăm. Tên quan hai Pháp mất khẩu súng ngắn và cặp tài liệu tối mật để đầu giường, nhà bếp cũng kêu mất một hộp súc cù là loại quý. Hai chục lính gác bị nhốt xà lim, và trong khu dồn dân loang nhanh như thuốc súng cái câu chuyện Itxala biết phép tàng hình độn thổ.

[hoi_ls]

*
*    *

   Cũng sáng sớm hôm ấy, Chum đi như chạy từ núi Vượn về làng. Nguy lắm. Anh lên báo cáo tình hình cho bác Cống ghi, thấy bác nằm trên bệ đá, sốt li bì, bụi vôi rắc trắng xóa râu tóc. Bác đắp một cái sa bàn lớn trên nền hang, đã sắp xong. Có đủ đồn lũy, ô tô, máy bay nặn bằng đất sét. Mỗi lần lên báo cáo, Chum lại chọc chọc ngón tay vào cái nhà quan tư, nói như khấn: “Tao moi ruột mày, tao ăn ruột mày...”, và đoán chắc dưới kia thằng quan tư đang ôm bụng kêu trời. Bác Cống giải thích rằng đây không phải cúng ma hay mồi chài gì, nhưng Chum vẫn thấy ngờ ngợ thế nào. Lệ thường phù phép người ta vẫn phải giữ kín.

   Hôm nay cái sa bàn bị bỏ dở. Bác Cống không ăn được. Đống củ còi ngâm trong cái gàu tre vẫn đầy nguyên. Chum sải chân, chạy. Càng chạy càng thấy chậm. Phải kiếm sữa cho bác Cống uống.

   Về đến làng Phi Lạt, Chum đảo một vòng quanh các nhà hội viên Itxala. Họ ăn củ mấy tháng này, nồi đồng bán hết sạch. Một anh cởi phăng áo ném cho Chum:

   - Bán đi mà mua sữa. Đánh xong đồn ta mặc áo quan tư.

   Lả với hai cô bạn con chấy cắn đôi vừa đi rừng về, gánh lủng lẳng hai xâu măng ở hai đầu cán mai. Lả kéo Chum ra sau nhà, cười toe toét:

   - Tối qua thằng Muôn đến gạ em lấy nó. Em nói thỏ không đánh bạn với cọp, chim không chơi với mèo. Nó cút mất. Chị em bàn hăng lắm, định hễ nó giở trò là lăn vào xé, là nện cho như chị Pha ấy!

   - Lả nhận chồng chưa?

   Lả quay đi, cắn ngón tay:

   - Nhận rồi.

   - Ai?

   - Anh... anh Thoong Bay.

   - Cưới chưa?

   - Cưới… ư… cưới rồi. Hôm qua.

   Lả đỏ bừng đến tận cổ, túm áo Chum nói hấp tấp:

   - Là em nhận che mắt thôi đấy. Em cấm anh ấy không được lên nhà, chỉ đứng dưới thổi khèn thôi đấy. Em chưa đồng ý thật đâu, anh bảo anh Thoong Bay thế nhá. Ra họp tổ Itxala anh ấy phải gọi em bằng chị cơ.

   Chum cười hề hề. Tổ Itxala vận động trai gái làng giả vờ cưới nhau nhất loạt để khi lính xuống ghẹo dễ đấu tranh. Nhưng cái đôi này may ra thành vợ chồng thật. Nom đẹp đôi ra dáng, chỉ phải cái cùng rách xơ xác.

   Nghe Chum nói cần tiền, Lả tót lên nhà. Mẹ vừa đong được ba ống gạo, Lả trút vào khăn đưa cho Chum:

   - Đừng nói với mẹ nhá. Để em bảo là chó lên ăn vụng... Chị Pha chắc về đến vùng tự do rồi nhỉ. Chị Pha sướng quá. Chắc quên bọn này rồi chứ gì. Bao giờ mới đánh đồn...

   - Lại hớ hênh!

   - Đâu, em nói với anh thôi chứ!

   Hộp sữa những mười lăm đồng, cái áo cũ mang ra cửa hiệu lão tỉnh trưởng đậm lắm chỉ được một tờ năm. Ba bơ gạo được đồng rưỡi. Chưa ăn thua.

   Chum về nhà mình, tìm quanh. Túp lều toang hoác, rách như người. Mè Xỉ ngừng tay giã gạo, mắng xỉa mắng xói đứa con rể chỉ cắm đầu đi phu cho Pháp, nó trả ba ngày công một hộp xà phòng đánh răng cũng cầm, để vợ con đói nhăn răng. Mè chỉ trời vạch đất, thề rằng đẻ con gái nữa ắt mè không gả cho cái quân chạy rông ăn hại như Chum. Nhưng mè bạc hết tóc rồi, nên không ai sợ câu thề bồi ấy. Chum ngậm miệng chui vào buồng.

   Vợ Chum sắp sửa đi cuốc nương, đang cho con bú. Chị gầy ngẳng, cổ dài ra. Đẻ xong chị rướn cổ nuốt củ rừng, đi cuốc nương từ kẻng mở cổng đến kẻng đóng cổng. May được cái nhiều sữa nên con không đến nỗi đói. Đứa bé ôm bầu vú tròn, nún nún môi, sữa trào hai bên mép.

   Chum ngẩn mặt, nghĩ. Rồi anh lấy cái chai sạch, đưa cho vợ:

   - Vắt cho tôi ít sữa vào đây!

   Chị vợ kêu “ú!”, túm con ghì vào ngực. Chị tưởng chồng hóa rồ.

   - Cái ông đến đỡ đẻ cho em hôm nọ ấy mà, ông ta ốm nặng. Phải cho uống sữa. Nhanh lên, mẹ vào kìa.

   Chị vợ từ từ đặt con xuống chiếu. Nghe nó khóc u oa, chị quờ tay định xốc lên, lại thôi. Chị đặt miệng chai vào vú vắt mạnh. Dòng sữa trắng vọt vào thành chai ri ri. Chum xoa bụng con, miệng à à dỗ nó nín. Nó vẫn quẫy gào đói. Tiếng khóc cào cấu trong ngực Chum. Dòng sữa trắng vẫn chảy, chảy nữa, chảy dài như dòng nước mắt tuôn nóng sôi trên mặt người mẹ, rỏ xuống bầu vú chạy gân xanh đang cạn dần. Chum run giọng:

   - Còn ít quá.

   Dòng sữa thứ hai đã kiệt. Đứa bé cũng im. Nó lịm đi, mặt đỏ rựng, mớ tóc thưa trên đầu dựng ngược. Chị vợ vồ lấy con, nức nở. Chum lập cập cầm chai sữa đứng dậy.