Lịch sử phát triển súng đạn - Buổi sớm mai

[huyphuc1981_nb]

Đây là một thử nghiệm vượt trước thời đại.

Ngày nay, nhiều ý tưởng muốn sử dụng năng lượng của động cơ để bắn đạn. Điều đó cơ lý, vì thuốc nổ là một loại nhiên liệu cực kỳ tồi về tỷ lệ năng lượng/khối lượng, nó chỉ bằng phần chục xăng dầu than đá, mà lại còn đắt lòi kèn. Như vậy, nếu dùng được nhiên liệu thì vừa nhẹ, rẻ và dễ hậu cần. Tuy nhiên, chương trình FMBT (future main battle tank), dự định trở thành đại cách mạng vũ khí, xe tăng tương lai của Thế Kỷ mới... một tham vọng của Mỹ muốn vượt qua vị trí của xe tăng Nga, đã lùi sâu nữa vào tương lai. Vũ khí chính của FMBT Mỹ là khẩu rail-gun, bắn bằng điện. Tuy xe tăng gặp nhiều khó khăn, nhưng tầu biển thì các loại súng dùng năng lượng động cơ có vẻ có chỗ đứng.

Một thử nghiệm dưới đây đi quá sớm, năm 1826-1829. Do đại tá Kỹ sư  Karelinưm (Карелиным) thực hiện. Ssúng bắn đạn cầu 17,5mm (0,7in). Súng bắn bằng hơi nước, tốc độ bắn 50 phát/phút. Thử nghiệm năm 1929 thất bại.

Tuy nhiên, súng có quá nhiều tiến bộ so với thời đó. Ví dụ, nòng conposite gồm hai lớp hợp kim đồng. Hoặc ngay cả các chi tiết đều được dùng công nghệ cắt gọt, chứ không đúc và rất tinh xảo, các kiểu khớp bánh răng và hình dáng răng của nó đến đầu Thế Kỷ 20 mới phổ biến. Súng có giá và hãm chính tầm hướng nhanh bằng tay quay không kém gì các súng Thế Kỷ 20.

  e he, có cái nhầm lẫn ở đây nhưng không sửa được nữa rồi. Từ đầu topic, HP lạm dụng từ đồng thau-Brass, trong khi đó, đại bộ phận các súng pháo bằng đồng trong topic là đồng điếu (đồng thiếc), Bronze, hợp kim đồng và thiếc, hình như cũng có đoạn chú thích là đồng thiếc rồi. Còn đồng thau-Brass là hợp kim đồng và kẽm. Hợp kim hay sử dụng làm nòng pháo là "đồng pháo", BronzeCannon, là hợp kim chứa 88% đồng và 12% thiếc, cứng, chịu áp lực cao và dễ đúc. Trong khi đó, hợp kim này giòn hơn đồng thau-Brass, chỉ được dùng làm đồ thời thượng cổ, thời đại đồng muộn người ta đã chuyển sang đồng thau-Brass, đồng kẽm, dễ dập rèn gò nguội hơn. Trong hình dưới đây, bảo tàng chú thích là đồng đỏ làm giá, đồng điếu làm lõi nòng và các bộ phận đúc. Nhưng xem qua màu thì có vẻ người dịch nhầm, đồng làm giá là đồng thau-Brass. Đồng đỏ là đồng nguyên chất rất mềm chỉ dùng làm dây điện.
Xin lỗi pà con hén.

http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:17.5-%D0%BC%D0%BC_%D0%BE%D0%BF%D1%8B%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%83%29.jpg
http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Experimental_cannons




7-linear (17.5-mm) pilot steam gun. Ствол: green copper in the housing of red copper. An engineer corps, Colonel routes Karelinym. Made in 1826-29, firing bullets ball through water vapor, up to 50 rounds per minute. The tests in 1829 failed and the gun was passed in the arsenal of St. Petersburg. Military-Historical Museum artillery, engineering troops and the troops regard, St. Petersburg.

[huyphuc1981_nb]

Ở đây đã nói về cái xe, giá của pháo lục quân.
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21353#msg21353
http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:1-%D0%BF%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B3_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%86%D0%B0_1838_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BB%D0%B0%D1%84%D0%B5%D1%82%29.jpg
http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Gun-carriages
Xe của pháo gồm hau đọan được nối với nhau bởi một khớp. Khớp được tạo bởi một trục quay đứng và móc treo dây buộc, làm cho chiếc xe bốn bánh có hai trục trước sau quay được với nhau, cứ thế có thể làm nhiều "toa tầu".
Đoàn tầu đơn giản nhất chỉ gồm 2 trục, pháo đi giật lùi khi hành quân, gác càng lên xe 2 bánh đi trước, cắm trục đứng của xe vào lỗ trên càng và chằng dây qua vòng buộc khỏi tuột.

Ở đây cũng đã nói về các loại pháo chuia theo các kiểu cơ động. Pháo dã chiến, pháo vị trí, pháo tầu và pháo pháo đài.
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21291#msg21291

Đoàn tầu còn kéo theo các "toa hàng" được nhóm ngựa riêng  kéo hay nối chung vào nhau. Các toa này chở pháo thủ, cần châm mồi, thông nòng, tống đạn, lau nòng, đạn, các bầu đụng thuốc cân sẵn... Thuốc và đạn trái phá đã nhồi được đựng trên xe nhẹ có hòm kín. Đạn trái phá được chuẩn bị ngay trước trận đánh, người ta đổ đầy thuốc và cắm ngòi, chêm chặt ngòi gỗ, trong khi đế gỗ Paixhans đã được đóng sẵn từ hậu phương.

Cái xe giá trên có gắn nòng và 2 bánh phụ của nó người ta gọi là Gun-carriage. Đôi khi, có người gọi Gun-carriage là khối giá, càng, bánh đỡ xe. Nhìn chung, là hệ giá-xe.

Loại 4 bánh dã chiến đã nói, gồm hai đoạn 2 bánh, tháo ra khi chiến đấu và nối vào nhau kép pháo giật lùi khi hành quân. Dùng cho "Pháo vị trí" và "Pháo dã chiến".


Loại 4 bánh nhỏ của "pháo tầu" và "pháo pháo đài":


Loại pháo tầu thời Nội Chiến Mỹ dùng cho tầu không có tháp pháo của Ericson, công trình sư Thụy Điển đã thiết kế những Thiết Giáp Hạm đầu tiên.


Khẩu lựu pháo 8in thời nội chiến Mỹ. 3 toa. Toa móc thêm chở những tà vẹt gỗ để làm ray, ray để pháo lùi tiến khi bắn. Mỗi lần bắn, pháo lùi về và pháo thủ nhồi, nhồi xong đẩy lên. Toa đầu tiên (xe nhất) chở thùng đồ (lau nòng, nhồi nòng, cần châm, đấu đong...).


Thùng đồ pháo dã chiến Nga kiểu 1805. Thùng này chở đạn trái phá, thuốc... những thứ khó bảo quản.

[huyphuc1981_nb]

Một số ảnh súng pháo dùng trong nội chiến Mỹ.

Đây là khẩu 15in (380mm) kiểu nòng ngắn. Những khẩu như thế này nhồi nhiều và bắn rất mạnh, thường dùng đạn gang cầu đặc. Trông béo ụ xấu quá.
John Ericsson đặt hàng, Dahlgrens thiết kế. Pháo tại Filipstad, Thụy Điển quê nhà hai ông, như là một quàd tặng. Pháo được đặt làm vì sau trận chiến của Monitor, cho thấy cần một loại pháo mạnh hơn. Nòng nặng 21 tấn. Nòng pháo được đúc bắn đầu năm 1863, trang bị cho lớp tầu kế tiếp USS monitor là lớp  Passaic.
Kiểu nòng ngắn nhồi nhiều thuận tiện trên tầu, không gian chật hẹp mà lại nhồi miệng nòng gây khó khăn cho những khẩu lựu pháo nòng dài giống kiểu Nga.


Còn đây là kiểu giá pháo cổ điển thừa kế "Ship of the line", khi bắn, pháo trượt vào trong trên ray gỗ, pháo thủ nhồi miệng nòng, lại đẩy pháo ra chờ bắn tiếp, đuôi pháo có khoen chằng dây chống giật quá đà. Nhiều khẩu như thế này có cải tiến thêm khóa chỉnh tầm.
Trên giá pháo này đặt một khẩu kiểu nòng dài. Những pháo nòng dài nhồi ít hơn và đôi khi có thể bắn trái phá, nhưng tầm bắn và sức đập kém.


Một chú béo


Đây là kiểu giá pháo có chỉnh tầm hướng John, Ericsson thiết kế cho những tầu không có tháp pháo quay, khắc phục một chút nhược điểm của chúng. Pháo có thể chỉnh hướng được tí tẹo.

[huyphuc1981_nb]

Mặt cắt của tầu Montauk
Thật khó hình dung ra tầu có pháo nhồi miệng nòng làm việc thế nào. Đây là mặt cắt của tầu Montauk với pháo tũn nòng ngắn. Pháo có vít me chỉnh tầm và ray trượt gỗ. Khi bắn xong, xe bốn bánh lùi về trên ray, nòng thụt vào trong để pháo thủ nhồi. Nhồi xong, pháo thủ đẩy xe cho nòng thò ra ngoài và châm mồi.

USS Montauk đã cải tiến so mới USS Monitor, có thêm buồng lái trên cùng cũng bọc thép. Tháp pháo và buồng lái vỏ toàn thép. Còn hai mạn thì gỗ bọc thép và rất dầy. Buồng lái cố định trong khi tháp pháo dưới nó quay, trục đỡ buồng lái xuyên qua giữa hai khẩu pháo.




và một vết đạn

Bi giờ thì những đạn động năng mạnh như thế này gọi là "đạn xuyên". Nhưng khó mà yên tâm dùng từ "xuyên" khi nhìn vết đạn này. Mà gọi là "đạn đập" thì chả giống ai. Đây là viên đạn 8 in tàn phá một tấm thép 4 in bọc ngoài vỏ tầu gỗ bọc thép IronClad, ảnh chụp trong bảo tàng.
Một ưu thế của tầu gỗ là... tự bịt, nên một vỏ gỗ dầy 20-30 phân trở nên cười như công nông khi đạn thần cơ cỡ 3in bắn vào, đạn xuyên sang bên kia tầu và nếu không trúng ai thì... chả sao, còn nếu trúng ai đó thì chết là thường, không làm nước tràn vào tầu. Phim phiếc bi giờ làm cứ thấy tầu trúng đạn là trái phá nổ tưng bừng ? đây là cuộc chiến cổ đại cuối cùng, mà đạn xuyên chống tầu vẫn chủ yếu là đạn đặc. Vì để chống cái ưu thế tầu gỗ mà phải làm đạn đường kính lớn và súng ngắn tũn gù lưng xấu òm.
Bức trang cũng cho thấy thép gay gang rất giòn !!!!! thép gang thời này chắc quá tồi, tỷ lệ carbon cao, có thể là gang, nhiều phốt-pho lưu-huỳnh, nhiệt độ nấu thấp và khuôn tồi nhiều ứng lực...

[huyphuc1981_nb]

Có cái ảnh


Mình tìm thấy trên nét, không chú ý, bốt lên ở đây:
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg20835#msg20835

Rồi phát hiện ra đây là ảnh vẽ của một thằng tầu khựa chó chết, chả giống loại súng gì. Cấu trúc súng thì là Thần Cơ của Hồ Nguyên Trừng, tỷ lệ chiều dài cỡ vào khoảng Thế Kỷ 16 ở Phương Đông. Nhưng có cán nòng như "Hỏa Thương" của Thế Kỷ 14 của tầu trước khi "bình Giao chỉ được Thần Cơ".

Nhưng nó đông cha mất rồi không sửa được nên đã nói chiện lại ở đây:
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21091#msg21091

-----
http://www.musketeer.ch/blackpowder/freienstein.html

Đây là mặt cắt của HandGun, súng cổ châu Âu. Kiểu súng này giống Hỏa Thương, Hỏa dao găm... của Tầu trước đây, có thể đã theo Thành Cát Tư Hãn và các con cháu ông đến châu Âu. Nó còn chưa có cấu tạo nòng thẳng, tỷ lệ chiều dài nòng rất kém. Như đã nói, kiểu này có liền sau "Pháo Vò", rồi phát triển thành cối và lựu pháo, cũng như các siêu pháo công thành nòng mỏng ngắn. Dòng này phát triển ở châu Âu song song với dòng Thần Cơ Hồ Nguyên Trừng truyền từ phương Đông sang cho đến giữa Thế Kỷ 19.

2 handgonnes này tìm thấy trên nền toàn lâu đài cổ Freienstein tại Canton Zürich, gọi là "The two oldest Handguns of Switzerland", được chế tạo khoảng những năm 1380-1400. Súng có lỗ mồi giống hệt kiểu lỗ mồi nhanh của châu Âu dùng sau đó (không có ống quản dẫn lửa mà phễu cắm thằng vào buồng đốt). Vì chưa có nòng thằng và nòng rất ngắn nên súng này bắn rất gần và có lẽ, giống như các bức tranh trong link trên, nó chỉ bắn khi đã đến chân tường nhà địch. Súng bắn rất kém chính xác.

Súng được làm bằng cách đúc rồi rèn. Vật liệu khá tiên tiến, là một thứ gang tốt, có thể gọi là thép được rồi.
Một khẩu dài 29mm và một khẩu dài 18mm.





Một kiểu súng Quí Tộc thời đó, tìm được Thế Kỷ 19, súng có thể được chế tạo trước năm 1399. Súng được đúc bằng "đồng pháo", một thứ "đồng thiếc" có tỷ lệ 88Cu-12Sn. Súng đã có buồng đốt riêng, tỷ lệ chiều dài tăng (10) và gia công rất chính xác, súng được gọi là Tannenberg Handgonne, rơi chìm trong nước nên được bảo quản tốt. Khi tìm thấy vẫn có đạn chì.
Công tước xứ Hessen tặng cho bảo tàng Nuremberg Museum.

Kiểu này sao rất giống Hỏa Thương bên tầu cũng thời điểm này. Nhìn thấy nó đã thấy nòng thằng, bắn chính xác và đã rất giống các lựu pháo sau này.

[huyphuc1981_nb]

Một lô những điều kỳ quặc tyồn tại cùng với thời gian.

Ở đây đã nói về một loại nòng hàn. Công nghệ hàn hồi đó chẳng phải là hàn điện hàn xì, mà là đổ từng khoanh kim loại đúc để nối từng đoạn ống vào nhau.
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21928#msg21928

Đây là một khẩu pháo tương tự, Đầu Thế Kỷ 16, cũng sử dụng nòng gang hàn từng khoanh như thế. Pháo Pháp chìm năm 1514 khi đánh Brighton.


Đầu Thế Kỷ 17, khẩu pháo nòng mỏng lớn nhất cổ đại còn lại ở Ấn Độ cũng là nòng hàn. Khẩu Tanjavur. Khẩu này minh chứng cho công dụng của việc hàn. Với lò nhỏ, người ta chỉ nấu được từng đoạn nòng rồi mới nối chúng vào nhau. Ở những khẩu nhỏ, có lẽ công nghệ hàn cho phép những lò bé tí chỉ nấu được chục kg gang mộ mẻ (thậm chí ít hơn) cũng đúc đuợc nòng pháo.
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg20765#msg20765

Đây là một thành tự chế tạo máy đỉnh cao của Thế Kỷ 15, Pháp. Pháo có cả chỉnh tầm. Những khoanh nòng có rác dụng giữ chặt nòng vào giá gỗ để đóng đai, chính là cái nòng mục trên chiếc tầu chìm năm 1514 trên đây, cũng giống như loại súng Thụy Điển trên kia. Đằng sau là khóa nòng nhồi đạn sau. Tuy nhiên, loại súng này rất yếu và nhanh chóng biến mất trước sự xâm lấn của loại Thần Cơ Hồ Nguyên Trừng nòng dầy. Vì đạn yếu nên đường đạn cong và không có chỉnh tầm thì không thể bắn được. Ngày ấy, với độ chính xác kém thì chỉ bắn vài trăm mét, với đường đạn thẳng như Thần Cơ thì chả cần tầm, hay có cần như không đáng kể.


Đây là nguyên bản công nghệ hàn Thế Kỷ 15 ở Tầu, những khẩu Thần Cơ Thương Pháo đầu tiên của Hồ Nguyên Trừng đúc gang ở tầu có kiểu nòng nhiều khoang thế này. Không hiểu cái nòng này đúc hay hàn, nhưng những khoanh của thời Minh đều xuất phát từ hàn và cứ thế lưu truyền sang châu Âu.
Có thể, những khoanh này có nhiều tác dụng khi đặt pháo lên bệ đất đá thời cổ, nhưng từ khi có xe, giá thì không hiểu tác dụng !!!!!! chắc chỉ là theo kinh nghiệm truyền thống của các thợ đúc. Lúc đó, toán học vật lý còn là tà đạo, nói ai mà tin.
http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:Mutianyu_cannon.JPG


Nòng hàn có khoanh, nhưng đúc cũng có khoanh !!!!!!!!!!!!!!!!!
Thế Kỷ 15, châu Âu thịnh hành loại pháo nòng mỏng ngắn, mà sau này phát triển thành Howitzer và cối. Cũng như châu Á, chúng rất nhiều khoanh.
http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:Kwidzyn_bombarda.jpg


Dấu vết của công nghệ hàn lưu truyền cho đến đầu thế kỷ 18. Cùng những hoa văn loằng ngoằng, thời đại đồng điếu đặc trưng bởi các khoanh còn lại từ thời hàn cổ đại. Đồng điếu là kim loại dễ đúc, đồng pháo là loại đồng điếu cứng, chống mòn, chịu áp lực cao, không giòn lắm cho phép làm những nòng pháo mỏng bằng cách đúc-trong khi gang hồi đó không đạt yêu cầu. Thời đại nòng pháo đúc thống trị bởi đồng điếu như vậy.
Các khoanh này chỉ mất đi cuối thời đại đồng điếu (khoảng những năm 182x-185x) ở châu Âu.
http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:Canon-IMG_0829.jpg



Cái vành miệng nòng tồn tại từ thời những khẩu pháo nòng mỏng ngắn Thế Kỷ 14 (Tầu) và thế kỷ 15 (châu Âu). Các cối mỏng, lựu pháo Howitzer mỏng thì cái vành này có tác dụng lớn, nó chống méo miệng nòng cực kỳ nguy hiểm (có thể làm chết cả khẩu đội, mất pháo... khi bị đất đá văng phải. Nhưng với Thần Cơ nòng dầy thì tác dụng !!!? Tuy vậy, Hải Pháo hồi Nội chiến Mỹ to khủng bố vẫn do dự chưa dám bỏ đi.
Năm 1500
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21628#msg21628


Và năm 1864 của Nội Chiến Mỹ, bé lắm rồi nhưng người ta chưa dám bỏ hẳn cái khoanh miệng nòng !!!!
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21798#msg21798


Đầu Thế Kỷ 19, thời đại đồng điếu vẫn đang thịnh. Cùng với nó là hoa văn. Hoa văn và đồng điếu chỉ kết thúc vào khoảng 1850. Nội chiến Mỹ 186x thì pháo vẫn chủ yếu là gang đúc, tuy nhiên chất lượng gang đã mịn màng lắm rồi. Lúc này, cũng đã có một số pháo thép nhưng ít.

Đầu Thế Kỷ 18, pháo còn có cả thánh kinh và hình đức chúa. Mà, hồi đó pháo thủ toàn mù chữ, trong khi pháo lại nhiều chữ ?
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21414#msg21414

Đầu TK 19. Cứ bảo Nga Ngố hoa hòe, đây, pháo Pháp còn văn hoa trên cả Sài Gòn. Kiểu 1805 Nga trang trí cực kỳ tiên tiến vì không... hoa văn.


1854, có lẽ là một trong những sản phẩm cuối cùng của thời đại đồng điếu, từ nay, mọi người dần quên lãng từ đồng pháo, loại đồng điếu 88%Cu12%Sn. Cuối thời đại đồng điếu, hoa văn và khoanh giữa nòng đã mát hẳn. Phía Nga từ các kiểu pháo của Hội Đồng Khoa Học Pháo Binh năm 1805 đã bỏ khoanh và hoa.


Khẩu pháo thép hiếm hoi năm 1860, Nga, 120mm. lúc này, tuy đồng điếu đã hết nhưng thép còn đang chớm có. Pháo dùng trong nội chiến Mỹ chủ yếu là gang xám. Loại gang lúc này tốt, mịn hơn gang Thế Kỷ 18, nhưng vẫn chỉ là đúc. Nòng thép mở ra cánh cửa cắt gọt, cho ra nòng xoắn, khóa nòng, nạp đít... và bao nhiêu là thứ khác, chúng ta sẽ nói về pháo trung gian tân cổ sắp tới.
Cho đến lúc này, pháo vẫn bắn đạn cầu và tính theo cân nặng đầu đạn. Việc tính theo đường kính nòng có thừ thời Nga phát triển Lựu Pháo Howitzer Thế Kỷ 18, với việc dùng đạn cầu rỗng không thuốc nổ bắn trên lựu pháo. Nhưng việc tính theo cân nặng đạn vẫn tồn tại song song. Đến Nội chiến Mỹ, nói theo cách cân nặng đạn vẫn... oách hơn mấy thằng kỹ thuật lìu tìu dùng đường kính nòng. Khẩu này 123 cân Anh.
http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:%D0%A1%D1%82%D0%B2%D0%BE%D0%BB_12-%D1%84%D1%83%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BF%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8.jpg



Lại còn cái này nữa, người Nga phát triển loại Lựu Pháo đặc trưng của họ trong Thế Kỷ 18. Nòng dài, mỏng, nhẹ, bắn đạn to đi xa... Họ bớt thừng tí cân nặng, nhưng cương quyết giữ cái vành đuôi nòng nặng nề. Chỉ để "tương thích" với xe giá đang dùng thần cơ. !!!!! ??
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21318#msg21318

[huyphuc1981_nb]

"Thời đại đồ sắt bắt đầu từ giữa Thế Kỷ 19, thay thế thời đại đồng điếu"
"Thời đại đồ sắt bắt đầu từ Thế Kỷ 18, thay thế thời đại đồ đá"
Nói mấy câu tựa thế này thì bị mấy nhà sử học đánh nát đít.    Kệ họ, họ có tức nổ đom đóm mắt thì đạn gang thay đạn đá trong Thế Kỷ 18, nòng sắt thay nòng đồng điếu trong Thế Kỷ 19.
"Thời đại đồ sắt" có thể chia ra 3 giai đoạn: "Sơ kỳ đạn gang cầu" Thế Kỷ 18, "Trung kỳ nòng gang đúc" Thế Kỷ 19 và "Đại kỳ thép cắt gọt" cuối Thế Kỷ 19. 


Diễn biến thay đổi đồ sắt trước Nội Chiến Mỹ.

Tầu
Lạ một điều, pháo nhà Thanh rất to nhưng chất lượng gang và cấu tạo pháo đều tồi. Pháo nhà Thanh lại có mặt hơn châu Âu ở chỗ nhiều nòng gang ít nòng đồng. Có thể, ở vùng Viễn Đông đồng hiếm đắt. Nhưng nguyên nhân to hơn có lẽ là, từ thời Minh, súng gang thép đã khá nhiều, chiếm phần chủ yếu. Việc nòng súng gang nhà Thanh giảm chất lượng cho thấy, việc tham nhũng từ lâu đã tồn tại trong công nghiệp vũ khí. Đây là một nành công nghiệp khổng lồ, trong thời phong kiến là ngành công nghiệp lớn nhất, chiếm đại đa số giá trị công nghiệp, thủ công nghiệp và có trình độ phát triển tiên tiến nhất xã hội. Tuy nhiên, việc sắp xếp nhân sự ngành này trong thời xã hội suy đồi lại không theo ký kiến của khoa học, kỹ thuật, hay quân sự, mà là của chính quyền hoạn quan, hủ nho, lái buôn và ...các hoàng hậu công chúa.

Nhà Minh có công nghiệp luyện gang thép lớn nhất thế giới lúc đó. Trình độ kỹ thuật cao, sản lượng  và sản lượng bình quân đầu người đứng đầu thế giới. Lúc đỉnh điểm 10kg/người/năm, một con số khổng lồ thời đại thủ công, và khổng lồ hơn khi nó là nước đứng đầu dân số trên thế giới và sản phẩm tập trung tiêu thụ ở một vài vùng trung tâm. Tỷ lệ thép luyện được trong tổng sản lượng gang thép cao cho phép họ có những binh đoàn dùng súng hỏa mai châm tay và súng trường mồi thừng đầu tiên trên thế giới.
Những công trường thủ công khổng lồ đúc súng luyện sắt đầu tiên của nhà Minh được đặt nền móng bởi 17 ngàn tù binh Việt nam và Hồ Nguyên Trừng. Súng nhà Minh có pháo chủ yếu là gang, một chút pháo thép, ít pháo đồng. Đặc biệt súng trường làm bằng thép tốt đặc biệt lúc đó, hàng "công nghệ cao"  . Những súng trường đầu tiên sử dụng thép luyện bằng công nghệ rèn dập "sắt Tây Vực"-theo Hồ Nguyên Trừng, cho phép làm các chi tiết rất dài, đàn hồi, nhẹ, bền chắc và dẻo dai.
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg20707#msg20707

Châu Âu
Ở châu Âu đồng rẻ hơn Viễn Đông, có lẽ chính là lý do để thời đại đồ đồng kéo dài. Tuy nhiên, truyền thống súng pháo nhà Minh chìm đắm theo Nhạn Môn Quan. Nhà Thanh cũng như các lìu tìu khác ở Viễn Đông như Đài, Nhật.. đều không có công nghệ trung ương nhà Minh và Đại Việt, kể cả lìu tìu Đại Việt như Nguyễn Ánh cõng rắn cắn gà, đều thuê thợ Tây đúc, thường là thợ Bồ Đào Nha.

Thời đại nòng đồng điếu ở châu Âu bắt đầu từ khoảng đầu Thế Kỷ 15 đếng giữa Thế Kỷ 18, đặc trưng bởi pháo có nòng "đồng pháo", hợp kim 88% Cu và 12% Sn.

Thời đại đồ sắt ở châu Âu tuy bắt đầu muộn nhưng đến Thế Kỷ 18 thì sắt vẫn cứ trở thành chìa khóa của sự phát triển súng pháo châu Âu.
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21282#msg21282

Nga
Thế Kỷ 18, Nga tiến chiếm và xây sựng Sankt Peterburg (Санкт-Петербург), tiếp cận những mỏ sắt tốt trước đây của Thụy Điển, rồi sau đó  họ phát triển các mỏ sắt ở vùng Uran, rồi Antai. Nửa đầu Thế Kỷ 18, Nga đúc rất nhiều nòng pháo gang. Nhưng lúc đó công nghệ đúc gang còn còi, gang còn xấu và nòng gang thường chỉ được áp dụng cho các pháo Thần Cơ bắn đạn đặc rất nặng, pháo pháo đài hoặc pháo tầu biển.
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21253#msg21253
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21291#msg21291

Trong suốt Thế Kỷ 18 này và sang Thế Kỷ 19, Nga bận với rất nhiều cuộc chiến quan trọng của châu Âu, mà trong đó họ có vai trò chủ lực và... ơn chúa Chính Thống, họ đều thắng: Thụy Điển, Thổ, Pháp. Những cuộc chiến đó chủ yếu trên những cánh đồng, vì pháo Thần Cơ đã thổi quỵ những thành quách lâu đài. Người Nga đã đóng góp rất lớn vào sự phát triển lựu pháo Howitzer với chìa khóa là đạn gang rẻ, nhiều. Đến đầu Thế Kỷ 19, Lựu pháo Nga đã có thiết kế nòng vượt lên đứng đầu Thế Giới thời đại đồng điếu, với nòng thay đổi độ dày hợp lý, mỏng nhẹ, dã chiến. Cùng với sắt và hình dáng nòng, là trình độ văn hóa cao của các pháo thủ. Không ở đâu lúc đó thành lập Hội Đồng Khoa Học Pháo Binh, tìm được đông đảo các ổ trưởng, khẩu đội trưởng biết chữ biết tính, lựu pháo bắn đạn đường bay cao là thứ pháo khó dùng nhất trong các thứ pháo, bắn nó khác hẳn Thần Cơ cứ ngắm thẳng hướng nòng.
Tiêu chuẩn sản phẩm chứ không phải là thương hiệu, phương pháp thử nghiệm đanh giá khi nghiên cứu và phương pháp thử nghiệm đang giá khi nghiệm thu, khoa học sử dụng pháo và huấn luyện... là những sản phẩm còn quan trọng hơn khẩu pháo cụ thể. Hàng loạt những hội đồng và vũ khí có nguồn gốc các hội đồng, vũ khí không có thương hiệu mà là vũ khí công cộng, đồ "phục vụ"... xuất hiện cuối Thế Kỷ 19, làm nên cuộc cách mạng vũ khí đầu Thế Kỷ 20... Các hội đồng đó đều xuất phát từ tinh thần của Hội Đồng Khoa Học Pháo Binh.

Tuy nhiên, đến thời đại đồ sắt, Hội Đồng Khoa Học Pháo Binh đã nhạt. Cuối Thế Kỷ 19, Nga bước vào một giai đoạn suy đồi, nguồn lợi từ các công xưởng của Piotr Đại Đế được tư hữu hóa không lành mạnh, hội đồng biến thành một công cụ của chính quyền suy đồi dùng phân chia tài sản công một cách đen tối. Nga vẫn dẫn đầu thế giới về thay đổi súng pháo trong giai đoạn cuối của chiến tranh Crimean, nhưng không còn tiến vững vàng như Thế Kỷ 18 nữa.

Henri-Joseph Paixhans
Trong khi Nga phát triển pháo lục quân đồng điếu thì Anh, Tây Ban Nha, Pháp hồi trước 1805 phát triển mạnh Hải Quân, các nước này sở hữu nhiều nhất "Ship Of The Line", vũ khí chủ yếu là Thần Cơ nòng dầy, dễ dàng làm bằng gang. Tuy nhiên, Trận đánh Trafalgar đặt một dấu hỏi to vào loại tầu này. Trận chiến làm kéo dài sự bắt đầu của Thời đại đồ sắt.

Cứu nguy cho sự khủng hoảng này là Henri-Joseph Paixhans, ông mở đầu trào lưu thay thế một núi pháo nhỏ bằng 1-2 khẩu pháo to khủng bố trên mỗi tầu, mang tên "Hải Pháo Paixhans". Khẩu pháo được "trào lưu công nghệ cao" (tức các nhà đúc sắt và các kỹ thuật gia yêu sắt), nhiệt liệt tán thưởng, bắt đầu kỷ nguyên mới, Thời đại đồ sắt. Thế là thời đại mới bắt đầu thuận tiện bằng kiểu pháo, cối to khủng bố với những hợp đồng đúc gang thép chưa từng có.
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21792#msg21792

Công của Henri-Joseph Paixhans trong kỹ thuật pháo không bao nhiêu, nhưng với sự phát triển thị trường sắt thì quá hoành tráng. Lúc đó, ai nhận pháo mình thiết kế là một dạng Hải Pháo Paixhans liền được hoan hô nhiệt liệt, vì chắc chắn mỗi khẩu pháo đó sẽ tốn ít nhất là một chục tấn gang, thông thường đến Nội Chiến Mỹ là nhiều chục tấn. Về mặt hợp đồng kinh tế, đó là con số hoành tráng vĩ đại ngày đó, béo múp. Thế là rất nhiều loại pháo nhận là Hải Pháo Paixhans, mặc dù những đặc điểm cơ bản mà Paixhans đóng góp lại không có.  . Ví dụ, 3 đặc điểm của Hải Pháo Paixhans là bắn trái phá góc thấp, có guốc, ngòi đập nổ. Nhưng mà các Hải Pháo mạnh nhất đều bắn đạn đặc vưỡn... nhận vơ người sang làm họ như thường. 
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21800#msg21800

Đặc trưng pháo binh Nội Chiến Mỹ.
Hải Pháo
Hải Pháo gang đúc khổng lồ đómg một vai trò quan trọng trong Nội Chiến Mỹ. Người ta cố gắng nhiều lần thay đổi cấu trúc của "Ship Of The Line", nhưng cuối cùng, mẫu tầu hoàn toàn mới của nhà thiết kế Thụy Điển đã xuất hiện và chiến thắng, Thiết Giáp Hạm bắt đầu kỷ nguyên 90 năm của mình. Thật ra, những tầu ban đầu chưa phải là thiết giáp, chỉ là bọc thép IronClad, nhưng tiếng Việt dùng cụm từ "Thiết Giáp Hạm" để chỉ BattleShip, tầu chiến đấu đối kháng, trong đó giáp chỉ là một phần.
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21797#msg21797

Dã Pháo
Tuy "Hải Pháo Paixhans" có to lớn quan trọng thế nào chăng nữa thì những trận đánh trên bộ vẫn là quan trọng nhất với Nội Chiến Mỹ. Nếu bạn nào chú ý trong tiếng Anh sẽ thấy một điều kỳ quặc, từ Dã Pháo, Field Gun hiện nay dùng chỉ các thứ pháo tương tự như từ Lựu pháo pháo trận địa Nga xuất hiện Thế Kỷ 18. Ví như những khẩu nòng dài 155mm, M107-175mm (vua chiến trường), hay M46-130mm Liên Xô. Còn Dã Pháo thật sự, như khẩu 105mm Packgun lại được gọi là Lựu pháo Howitzer.

Chiện như thế này:
Đến cuối Thế Kỷ 18 thì Nga chủ yếu sử dụng lựu pháo trong lục quân. Họ chia pháo ra 4 loại chính: Pháo pháo đài, pháo tầu, pháo trận địa và pháo dã chiến-dã pháo, chúng xếp theo thứ tự tăng của khả năng dã chiến-cơ động. Trong đó, pháo trận địa và pháo dã chiến-dã pháo là những loại pháo dùng cho lục quân, pháo chủ lực đã đánh những trận chiến như Brôdinô, Berezina, Krasnoi...
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21291#msg21291
Những trận chiến điển hình như  Brôdinô, Berezina... thường được bố trí như sau. Quân đội mỗi bên xây dựng một vài "Trận địa pháo", loại pháo thích hợp nhất đặt trong cùng "trận địa pháo" là những Lựu pháo trận địa, Position Howitzer, пеший единорог, là loại Lựu Pháo Tầm Xa. Chúng sử dụng đường đạn cao, cong. Xung quang các trận địa pháo này có bộ binh yểm trợ, chống địch xung phong chiếm pháo. Trận đánh sẽ được bố trí bằng cách lấy các Trận Địa Pháo làm trung tâm. Hai bên điều động bộ binh, kỵ binh... chạy vòng quanh các Trận Địa Pháo mà tiến hành trận đánh. Lựu Pháo Tầm Xa đứng một chỗ nhưng di chuyển tầm hướng... để bắn địch đang di chuyển, hỗ trợ bộ binh ta. Việc sử dụng loại pháo này như trên đã nói, cần đông đảo các ổ trưởng, khẩu trưởng, trận địa trưởng và chỉ huy pháo binh có trình độ chữ viết, ký hiệu, tính toán cao, thời đó rất khó kiếm đủ.

Một loại pháo nữa được các khối bộ binh ô vuông kéo đi kèm. Vì phải đi kèm bộ binh nên chúng rất nhẹ, tầm bắn cũng gần. Sử dụng chúng rất dễ, bắn cứ như Thần Cơ, ngắm thẳng nòng. Những khẩu pháo này tăng cường hỏa lực trước mặt khối bộ binh, tương tự Đại Liên Trung Liên ngày nay, ví dụ, chống địch xung phong hay uủng hộ ta xung phong. Đây chính là các dã pháo, pháo dã chiến, field gun.
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21431#msg21431

Nội chiến Mỹ chưa đủ trình độ sử dụng rộng rãi Lựu Pháo Trận Địa, chủ yếu do trước đó cả Anh, Mỹ, Tây Ban Nha đều có trình độ sử dụng pháo lục quân không cao, họ thiên về đánh biển bằng Thần Cơ và Hải Pháo. Việc sử dụng pháo bắn cầu vồng mà trình độ pháo thủ không cao thì đạn rơi vào đầu ta là chuyện thường, mà kiếm đủ số pháo thủ thì khó. Vì vậy, lực lượng pháo Lục Quân chủ yếu của Nội Chiến Mỹ là các khẩu Dã Pháo. Cũng cuối Thế Kỷ 18, từ Nga xuất hiện kiểu dã pháo dã chiến nhất, đó là sơn pháo, thứ pháo nhẹ dễ leo núi.

Trong Nội chiến Mỹ, nhờ Thời đại đồ sắt mà vị trí pháo thay đổi hẳn. Đây là trận chiến đầu tiên trên bộ mà pháo có số lượng lớn, chiếm 6% nhân sự toàn quân. Đó là chưa kể, một số lớn nhan lực bộ binh thường xuyên được điều động giúp pháo: kéo, đào, vận chuyển... Loại pháo chủ lực trong đó là dã pháo.
Từ Thế Kỷ 18 thì Hải Pháo đã gang nhiều. Trước thời điểm Nội CHiến Mỹ thì Hải Pháo gang đã thống trị. Nhưng trên bộ thì Nội Chiến Mỹ là cuộc chiến lớn đầu tiên mà "bộ pháo" sắt chiếm số đông. Trong cuộc chiến, tuy muộn, nhưng công nghệ cắt gọt, điển hình là nòng khoan, xoắn và đạn dài đã ưu thế. Ngoài ra, các ảnh hưởng lớn của thép và cắt gọt cũng xuất hiện, như khóa nòng và nạp đạn sau. Vật liệu sắt thì gang cũng thay dần bằng thép.
Hurrah for the Light Artillery! Bài ca Dã Pháo.
http://www.cwartillery.org/ltarty.html

Lựu pháo trận địa (khẩu dưới có ảnh):
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21318#msg21316

Người Nga đến cuối Thế Kỷ 18 phân ra các kiểu pháo dã chiến: Lựu pháo dã chiến ruộng, lựu pháo dã chiến bộ, lựu pháo dã chiến núi.
Lựu pháo dã chiến ruộng, полевой единорог khá lớn, vì di chuyển trên đồng dễ dàng.
lựu pháo dã chiến núi, горный единорог là sơn pháo. Pháo núi bé nhẹ hơn pháo ruộng.
lựu pháo dã chiến bộ, пеший единорог chính là loại bộ binh đẩy đi trong trận đánh, loại chủ yếu mà Nội Chiến Mỹ dùng.
lựu pháo dã chiến ngựa, конный единорог, to hơn loại người kéo chút.

Những phân chia này phát triển và trở nên không rõ ràng. Sơn pháo là loại pháo chủ lực của quân ta thời đánh Pháp, nguồn chiến lợi phẩm. Nay thì ... tuy nhiên, tên gọi vẫn còn như trên đã nói. Việc đơn giản hoá cách phân chia bởi vì tính dã chiến không còn nặng nề khi cơ giới hoá  và tầm bắn xa, chúng ta đã và sẽ còn đề cập nhiều đến chuyện này.
Loại pháo ruộng thường to hơn chút, nòng ngắn, bắn đạn lớn, bắn gần. Nhìn chung các loại lựu pháo đều cần hai thứ dã chiến: từ pháo bắn vào địch và kéo pháo. Pháo rộng dễ đi nên chỉ cần bắn gần.

Lựu pháo dã chiến bộ, dã pháo (khẩu trên không có hình, trong bài có hai khẩu, khẩu dưới có hình là pháo vị trí, đọc lại thấy lấy ví dụ ngô nghê quá  )
Khẩu này kiểu 1805, 125mm, bắn đạn nặng 1/4 pút (1 pút là 16,3kg), nòng dài 153cm, nòng nặng 354kg. Bắn xa 1340 mét.
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21316#msg21316


Lựu pháo dã chiến núi, sơn pháo, kiểu 1938:
Bắn đạn 1/4 pút (khoảng 4kg), nòng dài 69,5cm, nòng nặng 100kg, bắn xa 1800 mét.
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21317#msg21317

Lựu pháo dã chiến ruộng Nga 152mm kiểu 1938. Tiếng Việt Cổ còn có từ trường pháo là chỉ loại này.
Bắn đạn nửa pút (khoàng 8kg), nòng dài 174cm, nặng 707kg, bắn xa 128 mét.
http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1307.msg21314#msg21314

[huyphuc1981_nb]

Sơn pháo chỉ sản xuất một số ít cho những mục tiêu đặc biệt, nó dễ dàng dùng ngựa kéo lên đỉnh núi, lợi điểm pháo binh. Tuy nhiên, khối lượng nhẹ hạn chế nhiều chức năng nên không phải là loại pháo chủ lực. Sau này chúng ta sẽ bàn nhiều về sơn pháo, loại pháo anh hùng nhà Vịt.


Trong số các lựu pháo dã chiến có nhiều loại nhỉ ?!!!!!! Ngày đó không có cơ giới nó thế, vận chuyển khẩu pháo đi hàng trăm, hàng ngàn km để đến trận đánh. Rồi di chuyển rất nhanh trong khi trận đánh khốc liệt diễn ra. Tất cả những động tác đó đều không có tí động cơ nào. Chúng ta thật khó hình dung nếu không có chút thực tiễn. Người ta phải chia ra rất nhiều loại pháo theo mức độ cơ động như vậy.

Chắc ở trên nhiều bạn khó hiểu Lựu pháo dã chiến kéo bộ !!!!! Ở đây bốt lên cái lựu pháo dã chiến kéo ngựa, "конный единорог " để so sánh. Nó to hơn tí ti.
Khẩu pháo 1/4 pút (khoảng 4kg), 122mm, kiểu 1805, đồng điếu, nòng dài 141cm, nòng nặng 320kg, tầm 1480 mét, thuộc loại pháo ruộng. Pháo trận địa và pháo dã chiến ngoài nòng ra, thường khác thêm cái giá.


http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:122-%D0%BC%D0%BC_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B3_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%86%D0%B0_1805_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%28%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%83%29.jpg

[huyphuc1981_nb]

Bốt lên một khẩu pháo Thần Cơ cùng cỡ cùng đời để so sánh. Pháo Thần Cơ của lục quân không to khoẻ như pháo pháo đài và pháo tầu. Kiểu 1938 là kiểu cuối cùng thời đại đồng điếu ở Nga, lúc này sự phân biệt hai loại pháo Thần Cơ và Lựu Pháo không rõ ràng. Các nước khác lấy Thần Cơ bắn trái phá, Nga cải tiến Lựu Pháo dùng như Thần Cơ... và pháo lục quân cùng đạt đến một thiết kế khá giống nhau mặc dù từ hai hướng. Tuy vậy, những pháo bắn đạn động năng mạnh nhất vẫn không thể bắn trái phá, chuyên dùng để công thành diệt tầu. Lý do là đạn trái phá phát nổ khi có gia tốc lớn trong nòng.

Tiếng Nga, "гаубица" là Lựu Pháo, bắn trái phá. còn "пушка" là Thần Cơ, bắn đạn đặc động năng. Kiểu pháo hai mà một là "пушка гаубица". Anh-Mỹ thường gọi pháo bắn đạn động năng là "gun", pháo bắn trái phá là "howitzer", súng pháo các loại là "cannon", tuy nhiên, ngày nay người ta dùng bừa bãi tiếng Anh nên lẫn lộn hết cả. (Cái bọn đàn em của Hàn Triệu già ngồi rỗi bên mẽo lại ngu si về chuyện này hơn tất thẩy  ).

"Howitzer" như đã nói, xuất phát từ "máy bắn đá" trong tiếng Bô-Hêm. Hiện tượng này cũng như "Pháo" trong tiến Tầu.

Thần Cơ dã chiến dài nặng hơn Lựu Pháo cùng cỡ. Khẩu này là kiểu 1805, 121mm, đạn 12 cân Anh (cỡ 5,4kg), nòng dài 172cm, nòng nặng 479kg, đúc tại quân xưởng St. Petersburg bởi thợ cả Paskhov. Tầm bắn 1800 mét. Đồng điếu.

Khẩu pháo "cân đối", có khoảng cách hai bánh lớn cân đối với chiều dài giá và nòng, giúp nó dễ xạ kích hơn trong thời đại không có hãm hướng. Pháo Thần Cơ cần bắn chính xác hơn Lựu Pháo. Pháo Thần Cơ bắn thiên về đạn đặc, công phá bằng động năng, dùng công thành hay tiêu diệt phương tiện đối phương, như pháo, xe, thuyền... Khẩu này nhỏ thiên về bắn phương tiện, các khẩu công thành lớn hơn.

http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:121-%D0%BC%D0%BC_%D0%BF%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D1%88%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%86%D0%B0_1805_%28%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D1%81%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%83%29.jpg

http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:121-%D0%BC%D0%BC_%D0%BF%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D1%88%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%86%D0%B0_1805.jpg

[huyphuc1981_nb]

Khẩu này đã bốt rồi nhưng bốt lại cùng chỗ tiện so sánh

Sơn pháo (mountain gun), là loại pháo nhẹ dễ dùng súc vật kéo đi trên vùng núi. Khẩu này 122mm, nòng dài 69,5mm, tầm bắn 1800 mét, khối lượng cái nòng 100kg. Bắn đạn 1/4 pút.
Khẩu pháo có kiểu 1838, đúc năm 1853 tại Saint Petersburg bởi Ioganni.

http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:122-%D0%BC%D0%BC_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B3_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%86%D0%B0_1838_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0.jpg