Cám ơn bác đã giúp.
Em vẫn chưa thỏa mãn. Ở đây có thêm thông tin khác bác ạ.
http://www.tathy.com/thanglong/showthread.php?t=14611Thưa ngài thống đốc
Tôi xin báo cáo cho ngài biết những cuộc hành binh dẫn tới việc chiếm tỉnh Hà nội và pháo đài chính của tỉnh đó.
Một tối hậu thư được gửi đi trước ngày 19 cho tổng đốc Đông Kinh (Ton-king). Tôi yêu cầu ông ta ra một văn bản tuyên bố không dùng vũ lực chống lại việc thi hành các điều kiện thương mại của tôi và ngưng việc chuẩn bị chiến tranh. Khi thấy không có trả lời, tôi quyết định tấn công thành Hà nội vào sáng sớm hôm sau.
Vào năm rưỡi sáng, toán thứ nhất gồm ba mươi thủy binh và một khẩu pháo 4 do trung úy hải quân Bain de Coquerie chỉ huy rời trại để vào vị trí trước cửa Tây Nam thành.
Năm giờ bốn mươi lăm, toán thứ hai gồm ba mươi pháo thủ hải quân do ông Trentinian chỉ huy lên đường tới cửa Đông Nam, cửa gần trại quân ta nhất. Cuối cùng, vào lúc năm giờ năm mươi, ông Esmez dẫn ba mươi thủy binh và ba khẩu pháo 4 cũng tiến về cửa Đông Nam. Theo sau ông ta có một đội dự bị bao gồm hai mươi thủy binh của chiếc Decres do một đại úy bộ binh của tàu này chỉ huy. Ông Bouillet, kỹ sư thủy văn cùng mười người ở lại bảo vệ trại.
Ngòai sông, các pháo hạm Scorpion và Espignole chuẩn bị cho việc bắn phá từ hôm trước. Đạn bắn phá sẽ hướng vào các cửa Tây, Bắc và Đông, tức là vào những cửa chúng ta không tấn công. Vào năm giờ sáng, một khẩu pháp 4 được đưa vào bãi pháo tại cổng một phố chạy thằng vào cửa Đông thành, chỗ đặt pháp chỉ cách bờ sông có mấy mét. Như vậy đường bắn của khẩu này thẳng, các đường bắn từ trong sông là đường bắn ước chừng nhưng tất cả các khoảng cách và hướng đã được xác định cẩn thận.
Đúng 6 giờ, tôi dẫn đầu đơn vị của ông Trentinian đặt chân lên cầu lũy bán nguyệt Đông Nam, tiếng súng trường của ông Bain nổ bên trái tôi và những trái đạn đầu tiên của pháo thuyền nổ trong thành. Quân địch hoàn toàn bị bất ngờ. Bị nhiều đợt tấn công, họ không biết điểm nào là điểm thực sự bị tấn công. Chúng tôi giải tỏa cầu khỏi những tấm chông bừa bộn khắp nơi mà không sợ đạn bắn. Khi các pháo thủ An Nam trên lũy vào được vị trí thì chúng tôi đã ẩn được ở sát tường công sự. Những người phòng thủ chỉ còn cách ném đá xuống. Chúng tôi dùng rìu nhưng không phá được cửa. Tôi cho đặt đại bác trên cầu và ba phát đạn liên tiếp đã mở đường cho chúng tôi. Ngay lập tức, ông Trentinian và toán bộ binh của hải quân lao vào bên trong công sự góc, tại đây quân phòng thủ không ẩn được phải chạy lên thềm đất ở chân thành hoặc chết đuối trong hào. Làn hỏa lực mãnh liệt của chúng tôi hướng vào những người trên mặt lũy và làm thất bại ý định của các pháo thủ địch nhiều lần định chĩa pháo về phía chúng tôi.
Trong khoảng thời gian trên, ông Esmez cho pháo chiếm vị trí trên cầu và bắn thủng cánh cổng trong tiếng rào rào của đá từ trên lũy ném xuống. Chiếc cửa vững chắc này chống đỡ khá lâu. Khi mở được lối vào, tôi lao vào vòm cổng cùng với mấy người lính theo sau và nhận ra trước mặt mình mấy người đang cắm lọng che cho một vị quan đang đứng chỉ huy phòng thủ. Tôi không ngờ viên quan này chính là tướng Nguyễn Tri Phương mà sự rất ngẫu nhiên khiến vị trí chỉ huy của ông ta lại chính ở cửa tôi phải tấn công. Một cuộc đụng độ ngắn bắng súng lục và súg saxơpô giải quyết hoàn toàn khu vực cổng. Lính An nam chạy tứ tán. Chúng tôi tháo cánh cửa và ngày lập tức đưa hai khẩu pháp lên mặt thành sẵn sàng nhả đạn vào phía trong. Cùng lúc đó tiếng kèn hiệu cho tôi biết ông Bain đã làm chủ tình hình cửa bên cạnh. Không có dấu hiệu của sự kháng cự trong công sự góc. Khi tấn công thành, ông ta đã quét nhiều loạt đạn đại bác từ bờ thành nhưng không trúng ai.
Lập tức tôi phái ông Trentinian vào trong thành để gặp tướng Phương và phái ông Hautefeuille, chuẩn úy hạng 1, cùng với mấy người nữa tới chiếm cửa Đông. Đồng thời tôi truyền lệnh cho ông Bain cùng với một nửa quân số tiến về Cửa Tây nơi đang có nhiều quân địch tháo chạy qua. Cuối cùng, nhận thấy nhiều địch quân đang trốn trong chiếc tháp nằm giữa hai cửa của mặt Nam và lính phòng thủ đầy nghẹt hai lầu, tôi cho ông Esmez tiến về phía đó, chỉ giữ lại đơn vị dự bị. Một lúc sau ông Esmez cho tung bay trên đỉnh Cột cờ lá cờ tam tài của Pháp, tín hiệu quy ước để các pháo hạm ngừng bắn phá. Lúc đó là 6 giờ năm mươi lăm phút. Oong Hautefeuille, chỉ có năm người đang bị đẩy lui. Tôi phái viên đại úy bộ binh tàu Decres cùng với đội dự bị tới chỗ ông ta và ra lệnh cho một khẩu pháo nhả đạn vào mặt này. Vài phút sau cờ Pháp bay trên năm cửa thành. Chúng tôi không có người nào bị thương.
Source: Hà Nội giai đoạn 1873-1888, tác giả André Manson.
