Bằng C ngoại ngữ của lính - Phần 2.

[claymore]

    Nói Siemreap phát âm chuẩn để học theo thì em em rằng cũng kg hoàn toàn chính xác đâu a, kiểu như lấy giọng Huế để làm chuẩn thì thua rồi. Nhưng ý kiến cá nhân là thấy giọng Siem Reap phát âm có vẻ nhẹ nhàng hơn Phnom Penh
   Vừa rồi em tham gia lớp tập huấn có hai bạn Cam cũng là Lục Thum ở Apasara Authority (Cơ quan quản lý di sản Angkor và Siem Riep) cũng tham gia. Lúc đầu mọi giao tiếp bằng tiếng anh sau thân hơn em chêm vài câu Khmer, em bị sửa tè le  ( chủ yếu là phát âm). Nhưng từ dạo chơi Khmer bồi ấy , các bạn Cam chơi thân hơn (Samaki mà lị) có vẻ hơi dè em và vài lần cũng dò hỏi thử em có biết tiếng Khmer nhiều không.

[ThaiE88]

***88
@yta262 : Sợ bác chờ lâu nên tôi viết bài trao đổi với bác đây. Ngôn ngữ (nhất là tục ngữ) mà có ít thời gian "ngữa cứu" quá nên không thể chính xác và ý cũng không hay được. Bác xem tạm cho vui, học thêm được cái gì thì học nhé ! Tôi cũng sưu tầm được vài chục câu tục ngữ K, để rảnh rổi đưa lên các bác xem thêm (có mấy từ chưa tìm ra được, bác thông cảm !).

11.
Tiếng Khmer: "Kh'liêng krai-na s'nganh, cro-lanh krai-na lò-o"
Dịch:             Đói cái gì cũng thấy ngon, thương cái gì cũng thấy tốt
Tương đồng:  "Thương ai thương cả lối (đường) đi, Ghét ai ghét cả tôn ti (tông chi) họ hàng"

Viết lại " Kh'liêng c'rai na chh'nganh, s'ro-lanh c'rai na lò-o
Kh'liêng      =   Đói   
C'rai   (C'rey)   =   Vật / Đồ vật / Thứ (things)
Na         =   Nào
S'nganh (chh'nganh)   =   Ngon
C'ro-lanh (S'ro-lanh)   =   Thương / Yêu
Lò-o         =   Tốt
Dịch: Như trên
Tương đồng:
- Như trên
- Thương nhau trái ấu cũng tròn, ghét nhau bồ hòn cũng méo

12.
Tiếng Khmer: "Ch'ke prú min đèn khâm, ph'kua lòn-râm min đèn ph'liêng"
Dịch:             Chó suả không cắn, bão nhiều không mưa
Tương đồng:  Chó suả là chó không cắn.
Chh'ke      =    Con chó (dog)
Prú       =    Sủa
Min đel      =   Không / Chưa từng
         Min đel khơinh   = Chưa từng thấy
Khâm (khăm)   =   Cắn
Ph'kua      =   (Chưa tìm ra)
Lòn-râm      =   (Chưa tìm ra)
Ph'liêng      =   Mưa
Dịch: Như trên, có thể từ "bão nhiều" được dịch là "gió lắm"  (Chó sủa không cắn, gió lắm không mưa)
Tương đồng:
- Như trên
- Mưa không qua ngọ, gió chẳng qua mùi

13.
Tiếng Khmer: "Xư chơng thoát, xư moát sa-com"
Dịch:             Đau chân thì mập, đau miệng thì gầy
Tương đồng:  ?
Xư (Chh'ư)   =   Đau
Chơng      =   Chân
Thoát (Thơ-ất)   =   Mập
Moát (Mướt)   =   Miệng
Sa-com (S'côm)   =   Ốm / gầy
         S'côm lơn căm-pe = gầy quá chừng
Viết lại : Chh'ư chơng thơ-ất, chh'ư moát (mướt) s'côm
Dịch : Như trên
Tương đồng : Xa mỏi chân, gần mỏi miệng (?)

14.
Tiếng Khmer: "Ché mốc pe-riêng, miên mốc pe-rốc"
Dịch:             Hiểu biết nhờ học, có cuả nhờ làm lụng
Tương đồng:  ?
Che         =   Biết / Hiểu biết
Mốc (mô)         =   Đến / Về
Pe (pi)         =   Từ / Bởi
            Mô pi na?   = Đến từ đâu ?
Riêng (riên)      =   Học hành
Miên         =   Có  / Giàu có (nẹ miên = người giàu)
Rốc (Rô)         =   Tìm kiếm
Viết lại : Che mô pi riên, miên mô pi rôc
Dịch: Hiểu biết đến từ sự học, giàu có đến từ tìm kiếm
Tương đồng: Năng nhặt, chặt bị

15.
Tiếng Khmer: "Chất chia tê-vô-tót, mót chia tê-vô-ta"
Dịch:             Lòng dạ như quỷ, miệng nói ngọt ngào
Tương đồng:  "Khẩu phật tâm xà"
                     "Nam mô một bồ dao găm"
Chất         =   Lòng dạ
Chia         =   Là
Tê-vô-tót (Tê-vô-toát / Tê-vô-tướt)      =   Quỷ ma
Tê-vô-ta = Tê-vô-đa    (tiêu-đà)   =   Thần tiên
         Tê-vô-tha    = Truyện thần thoại
Dịch :   Lòng là quỷ, miệng là tiên
Tương đồng :
- Như trên
- Mặt người dạ thú

16.
Tiếng Khmer: "Giun stông tầm bất, giun s'rốc tầm brôi-tê" =
Dịch:             Theo sông thì phải uốn theo khúc, vô vùng khác phải theo tục lệ điạ phương
Tương đồng:  Nhập gia tùy tục, nhập (đáo) giang tùy khúc
Giun   (?) Chôl      =   Vào / Vô
Stông (s'tưng)      =   Sông / suối
Tầm (tam)      =   Theo
Bất (Bớc)         =   mở ra
S'rốc         =   Quê / xứ sở / huyện / quận
Brôi-tê (p'ro-tê)   =   Nước / Quốc gia
Viết lại : Chôl s'tưng tam bơc, chôl s'rốc tam p'ro-tê
Dịch: Vào sông theo chỗ mở, vào xứ theo quốc gia (?)
Tương đồng : Như trên

17.
Tiếng Khmer: "Khma cru kmiên brach nhá,  khma prờ-pun kmiên côn"
Dịch:           Không gần thầy không học hỏi, không gần vợ không có con
Tương đồng:  Không thầy đố mày làm nên
Khma (Kh'va)   =   Thiếu
Cru      =   Thầy dạy học
         Lục cru    = Thầy giáo
         Nẹ-cru   = Cô giáo
Brach-nha   =   Sự học hành
Prờ-pun (Pro-pun)   =   Vợ
Kmiên (kh'miên)   =   Không có
Côn      =   Con
Viết lại : Kh'va cru kh'miên b'rach-nha, kh'va pro-pun kh'miên côn
Dịch: Thiếu thầy không có học, thiếu vợ không có con
Tương đồng : như trên

18.
Tiếng Khmer: "Kh'la cráp, còm tha kh'la sầmpia"
Dịch:             Cọp nằm yên đừng tưởng nó tùng phục mình
Tương đồng:  "Chớ thấy hùm ngủ vuốt râu, Tới khi hùm dậy đầu lâu không còn"

Kh'la      =   Con cọp (tiger)
Crap       =   Nằm (yên)   Đếc crap = nằm ngủ yên
Còm (cùm)   =   Đừng
Tha      =   Nói / Kể
sầm-pia      =   Lạy, bái lạy
Viết lại : "Kh'la cráp, cùm tha kh'la sầm-pia"
Dịch : Cọp nằm đừng nói cọp lạy
Tương đồng :
- (Như trên)
- Cọp ngủ đừng tưởng cọp chết

19.
Tiếng Khmer: "Liêng cút ăng miên chria, phâng tốp liêng cút kê"
Dịch:             Chưa chùi sạch đít mình thì khoang chùi đít người khác
Tương đồng:  "Chân mình thì lấm mê mê, đi cầm bó đuốc mà rê chân người"
Liêng      =   Chùi / Rửa
Cút (t'kit)   =   Đít
Ăng (Êng)   =   Mình - Tâu te êng = đi một mình
Miên (trong câu này phải là Kh'miên mới đúng) =   Chưa / Chưa có / Không có
Chria      =   Sạch trơn
Phâng (Ph-âng)   =   Khoan đã / Hượm đã
Tốp (Toap /Tướp)   =   Vội vả / Nhanh
Kê       =   Người ta / Họ
Viết lại : Liêng t'kit êng kh'miên ch'ria, ph'âng toap liêng t'kit kê
Dịch : Như trên
Tương đồng : Như trên

20.
Tiếng Khmer: "Cùm chua ma-ék, cùm chua pà-kai, cùm chua mà-đai, cùm chua prờ-pun."
Dịch:             Đừng tin mây, đừng tin sao, đừng tin mẹ, đừng tin vợ.
Tương đồng:  ?
Cùm      =   Đừng
Chua (chưa)   =   Tin tưởng
Me-ék (Mịt / Mệch)=   Trời / Ông Trời
Pà-cai (P'cai)   =   Sao / Ngôi sao (P'cai lơ mệch = ngôi sao trên trời)
Mà-đai (M'đai)   =   Mẹ / Má
Prờ-pun (Pro-pun)   =   Vợ
Dịch : Như trên
Tương đồng : (Chưa tìm ra)

[86humxamthaylong]

***(*)88
    Tiếng Khmer: "Cùm chua ma-ék, cùm chua pà-kai, cùm chua mà-đai, cùm chua prờ-pun."
     Dịch:  Đừng tin mây, đừng tin sao, đừng tin mẹ, đừng tin vợ.

     Cái câu này,em nghĩ chắc nó tương đương với câu "Đa nghi như Tào Tháo!" của Việt Nam mình đó anh!

[yta262]

"Chó sủa không cắn, gió lắm không mưa", vế sau thì mới nghe lần đầu chắc do bác ThaiE88 "thông thái" từ tuc ngữ K. ra, nghe rất hợp và xuôi tai. Yta262 còn vài câu nữa sẽ thêm vô sau, bác ThaiE88 bổ sung thêm cho dồi dào & thông thái, càng nhiều càng tốt. Còn câu "Cùm chua ma-ék, cùm chua pà-kai, cùm chua mà-đai, cùm chua prờ-pun." thì tiếng Việt mình hoàn toàn không có vì đụng chạm nhiều thứ dữ quá  , yta262 chỉ nghe VN mình có câu "đừng chơi nhà thằng lé, đừng ghé nhà thằng lùn, đừng hùn với thằng mập, đừng gặp hoài thằng sún" thôi!

[Hai Ruộng]

 Câu nầy nghĩa là sao ? Ytá ơi ! :
sho sho tằng chằng kes chằng kiêl . Khmau chằng los cò khmau đe .

 Thái 88 ơi ! ph'kua lòn-râm : có nghĩa là trời gầm ( sấm rền thì không mưa )

[ThaiE88]

***88
Cám ơn bác Hai ! Hồi học thì không đến nơi đến chốn, lại bỏ hổng xài gần 30 năm, quên nhiều quá, lật sổ tay coi lại thì chỗ có chỗ không, "mối ăn" hơi bị nhiều, thành thử có chỗ khiếm khuyết vặn óc hoài nhớ không ra ! Đành đoán mò vậy ! Nhờ các bác bổ sung, nhắc lại cho em nhớ thật là hay !

@yta262: Ai đó đã từng nói "Biết thêm 1 ngôn ngữ, hiểu thêm 1 dân tộc". Dân K thật sự khó hiểu (cả về nhiều mặt). Không có dân tộc nào trên thế giới này xây dựng công trình đồ sộ như Ăng-Kor với hàng trăm nụ cười bí hiểm, mà lại có tới 4 mặt và không nụ cười nào giống nụ cười nào ! Khi ta vui, nhìn tượng cười như cũng vui với ta, khi ta buồn nhìn tượng cũng cười sầu theo ta, khi ta giận nhìn tượng cũng giận như ta, khi ta sỉn dường như tượng cũng cười sỉn như ta ! Quả là kỳ mà bí, rất khó hiểu ! Không biết các bác có nhận xét giống như tôi không ?

Cũng may hồi đó ở chung với anh Phương "đen" là người Việt gốc Kh'mer (Trà Vinh), được dịp tôi cũng ráng học thêm chút tiếng K, kể cả chữ viết, rồi tìm hiểu thêm thành ngữ, tục ngữ của họ những mong "hiểu thêm 1 dân tộc", nhưng thực sự thì chẳng hiểu thêm được nhiều lắm ! Tiếng K dễ học nói vì cấu trúc văn phạm ngữ pháp gần như tiếng Việt (chỉ cần học từ ráp vào thành câu theo kiểu nhiều gạch xây nên tường) nhưng học chữ viết thì cực kỳ khó ! Từ cách đặt ký tự nguyên âm, phụ âm, dấu, chân ... rồi chưa kể không ít từ có gốc pa-li viết như thường nhưng đọc thì khác ! Ngay chính người dân K nếu không được học thì không thể viết, nói và hiểu đúng các từ gốc pa-li được !

Tuy vậy, tìm hiểu thành ngữ tục ngữ của họ cũng thấy hay hay và biết thêm một chút về dân tộc khó hiểu này. ThaiE88 xin đưa lên một số câu thành ngữ, tục ngữ đã sưu tầm được để các bác mình chiêm nghiệm rồi bổ sung cho vui mà cũng để tìm cái hay của họ !

ThaiE88 sẽ post theo từng chủ đề :

1.Nói về lao động và quan hệ với thiên nhiên.

- Kh'tưm mơn tức, âu-lức mơn tuông
- Hành xem nước, dưa hấu xem dây.
- Tương đồng : Mưa không qua ngọ, gió chẳng qua mùi

- Kh'tưm thuơ ruông, nô-nôông thuơ t'rưng
- Hành làm giồng, mướp làm giàn.
- Tương đồng : Cha nào con nấy

- Đăm chi ruông kh'lay, đăm s'bây ruông vêng
- Trồng rau giồng ngắn, trông cải giồng dài.
- Tương đồng : Đi với Bụt mặc áo cà sa, đi với ma mặc áo giấy

- Đăm chom-ca t'râu che the, thuơ s're t'râu che mơn s'mau
- Trồng rẫy phải biết chăm sóc, làm ruộng phải biết xem cỏ.
- Tương đồng : Trồng trầu thì phải khai mương - Làm trai hai vợ phải thương cho đồng !

- Đăm âu-lức t'râu che chic rôt-nâu, đăm kh'tưm t'râu che đọ s'mau
- Trồng dưa hấu phải biết đào giồng, trồng hành phải biết nhổ cỏ.
- Tương đồng :

- Đây thum thuơ s're, đây túi đăm bon-le
- Đất lớn làm ruộng, đất nhỏ trồng rau.
- Tương đồng :
+ Lợi nuôi trâu nái, hại nuôi bồ câu (?)
+ Lợi làm trại, hại làm nhà (?)

- Thuơ s're oi mơn s'mau, túc đạ côn chau oi mơn châu son-tan
- Làm ruộng phải xem cỏ, cưới gả con cháu phải xem dòng họ.
- Tương đồng : Nuôi heo chọn nái, lấy gái chọn dòng

- Thuơ s're toan (tươn) k'tâu đây, thuơ à-vây toan (tươn) k'tâu chất
- Làm ruộng kịp ẩm đất, làm việc gì kịp ấm lòng (còn hứng thú).
- Tương đồng :

- Thuơ s're toan (tươn) miên ph'liêng, khom s'rec ch'riêng oi toan (tươn) chất choong.
- Làm ruộng kịp lúc có mưa, cố hát cho kịp lòng khao khát.
- Tương đồng :

- Thuơ s're nưng tức, thuơ sức nưng bai
- Làm ruộng nhờ nước đánh giặc nhờ cơm.
- Tương đồng : Người đẹp nhờ lụa, lúa tốt nhờ phân


- Thuơ s're ban s'râu, đăm om-pau ban s'co
- Làm ruộng được lúa, trồng mía được đường.
- Tương đồng :
+ Giữ chùa thì được ăn oản (chuối)
+ Trâu đen ăn cỏ, trâu đỏ ăn gà !

- Bơc c'tuông toan (tươn) t'râu kh'sol
- Giương buồm cho kịp gió
- Tương đồng : Một bước đi, ba bước chạy (?)

- Ph'liêng s're t'râu, c'tâu chom-ca lò-o
- Mưa ruộng trúng, nắng rẫy tốt.
- Tương đồng : Nắng tốt dưa, mưa tốt lúa

- Mơm thum bec ruông
- Củ to nứt giồng.
- Tương đồng : Tham thì thâm

[ThaiE88]

Câu nầy nghĩa là sao ? Ytá ơi ! :
sho sho tằng chằng kes chằng kiêl . Khmau chằng los cò khmau đe .

 Thái 88 ơi ! ph'kua lòn-râm : có nghĩa là trời gầm ( sấm rền thì không mưa )

***88
Câu này bác Hai viết theo phiên âm tiếng Việt nên có mấy từ ThaiE88 không biết hiểu như vầy có đúng không :
Sho Sho = Trắng / Trăng trắng (từ kép lấp láy)
Tằng (teng ?) = Cả / Mọi (Teng o = tất cả)
Chằng kes = (chưa hiểu)
Chằng kiêl (choong-kiêng ?) = Đèn / Đèn dầu
Kh'mau = Đen (màu)
Chằng los (chăm-lo) = Đuốc (*)
Cò = Cũng
Đe (Đel) = Mà

Dịch chưa hết: Trăng trắng cả .... cả đèn. Đen đuốc cũng đen mà (?)
 
____________________
(*) Một loại đuốc thông dụng ở K, nhà nào cũng có, làm bằng lá khô tẩm nhựa cây dầu quấn lại cỡ cườm tay. Hồi đó cứ ban đêm mà nghe tiếng súng Pốt tập kích ta là nhà nào nhà nấy đều đốt cây chằm-lo này cắm ra trước cửa, như để làm ám hiệu cho Pốt biết đây là nhà dân, đừng bắn vào !

[alik21]

Câu nầy nghĩa là sao ? Ytá ơi ! :
sho sho tằng chằng kes chằng kiêl . Khmau chằng los cò khmau đe .

      Câu này theo tôi là có ý nói về các bộ phận trên cơ thể người, có thể cả câu như thế này: "so   so tèng choòng kés choòng kiêl - kh'mau   kh'mau tèng choòng lós cò kh'mau đae". Ở đây 'choòng kés choòng kiêl' là từ láy chỉ phần thân thể trên thắt lưng ví như eo lưng, tôi khg hiểu nghĩa từ 'choòng lós', nên nghĩa cả câu có thể tạm dịch "trắng thì trắng cả  lưng eo - đen thì đen cả ...... cũng đen". Các bác xem điền bộ phận nào vô chổ trống cho hợp tình hợp cảnh đi

[Tran Hoa]

Vừa rồi xem tivi, có chương trình phỏng vấn Nhạc sỉ Nguyễn Ánh 9 ,có Ca sỉ hát bài hát mang tựa đề "Không" , bổng nhớ lại hồi những năm 80 ,ở K trong đại đội tôi có anh ytá dịch bài hát này từ tiếng Việt sang tiếng K lại có đờn ghita đi ra dân hát dụ các :on" các "mại mai" trố mắt nhìn các lính nhà ta Nếu có bác nào ngoại ngữ K đủ đi "Xom" thì cũng hát bài này bằng tiếng K ( ót ót on xa lành on xa lành bong tê ) ( không không tôi tôi không còn yêu em nữa em ơi ) tôi chỉ nhớ có vậy thôi .Nếu bác Lạc ( Tròn ba năm lính ) có thể dịch hết bài ,và cả đờn ghi ta nữa thì nhất 

[d4981]

hồi ở kam tôi có nghe bài hát "ngày mai anh lên đường bắng tiếng K bài này tôi không nhớ ai đã dịch tôi chỉ nhớ thế này 'đôi ph'ca kh'lava rông chăm, ph' lieng kho dol ót so ro pon.....còn nữa mà quên hết rồi, bác nào nhớ bài này dịch giúp dùm.