Chuyên đề tìm hiểu máy bay tiêm kích Su-30

[huyphongssi]

CHUYÊN ĐỀ TÌM HIỂU MÁY BAY TIÊM KÍCH SU-30

Trong 2 thập niên gần đây, hàng loạt quốc gia Châu Á và Mĩ La tinh đã chọn mua và trang bị các biến thể máy bay tiêm kích đa năng Su-30 do Tổ hợp công nghiệp hàng không Sukhoi của Liên bang Nga chế tạo như một phần của quá trình hiện đại hóa lực lượng không quân của mình. Có thể nói loại máy bay tiêm kích này đã trở thành lực lượng không quân nòng cốt tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, ngăn ngừa xung đột và thúc đẩy hợp tác ngoại giao quân sự của nhiều quốc gia và giữa nhóm quốc gia trong khu vực, trong đó có Việt Nam.

Là loại khí tài chiến đấu đường không hiện đại hiện đang và sẽ được trang bị cho Không quân nhân dân Việt Nam, máy bay tiêm kích Su-30 và các vấn đề liên quan đã được đề cập đến trong nhiều tài liệu và bài viết tiếng Việt cũng như tiếng nước ngoài trên sách báo in và mạng internet. Tuy nhiên, hệ thống tri thức liên quan tới máy bay tiêm kích Su-30 đến nay vẫn tỏ ra thiếu tập trung và khó tiếp cận đối với hầu hết các bạn đọc quan tâm tới khía cạnh trang bị vũ khí nói chung, máy bay tiêm kích Su-30 nói riêng. Chính vì vậy, "Chuyên đề tìm hiểu máy bay tiêm kích Su-30" được nhóm tác giả Diễn đàn "Quân sử Việt Nam" lập ra nhằm góp phần hệ thống hóa và tạo kênh tiếp cận cho bạn đọc đối với khối tri thức về loại máy bay tiêm kích này.

Để phục vụ mục đích hệ thống hóa và tạo kênh tiếp cận tri thức liên quan tới máy bay tiêm kích Su-30, Chuyên đề sẽ bao gồm các phần chính sau: Tổng quan về máy bay tiêm kích Su-30; Lịch sử phát triển máy bay tiêm kích Su-30; Phân tích kĩ thuật máy bay tiêm kích Su-30; Trang bị và triển khai máy bay tiêm kích Su-30; và Kết luận một số vấn đề về máy bay tiêm kích Su-30.

Huyphongssi chân thành gửi lời cảm ơn tới thủ trưởng Dongadoan về sự động viên tham gia đóng góp bài tại www.quansuvn.net; lời cảm ơn tới thủ trưởng OldBuff về sự hỗ trợ tư liệu, chỉnh sửa, phản biện kiến thức cũng như việc nhận lời tham gia viết một số phần của Chuyên đề; lời cảm ơn tới thủ trưởng Triumf về sự khích lệ để Chuyên đề có thể khởi động sớm hơn dự kiến; lời cảm ơn tới các tác giả các bài viết và hình ảnh được sử dụng làm tư liệu viết bài cho Chuyên đề; và trên hết là lời cảm ơn tới tất cả thành viên và bạn đọc tại www.quansuvn.net về sự quan tâm theo dõi và cổ vũ cho Chuyên đề.

Huyphongssi

[huyphongssi]

CHUYÊN ĐỀ TÌM HIỂU MÁY BAY TIÊM KÍCH SU-30
PHẦN TỔNG QUAN

Phần tổng quan giới thiệu khái niệm, phân loại, nhiệm vụ, nguyên lí thiết kế, học thuyết chỉ đạo và chiến thuật ứng dụng liên quan tới máy bay tiêm kích Su-30.

Khái niệm máy bay tiêm kích Su-30

Là phiên bản máy bay tiên phong của nhóm "Ông ba mươi" ("Тридцать" серий) gồm hàng loạt thiết kế máy bay tiêm kích nhiều mục đích phát triển trên cơ sở loại máy bay tiêm kích Su-27 trong giai đoạn cuối Liên xô đầu Liên bang Nga, máy bay tiêm kích Su-30 được xem như một bước chuyển có ý nghĩa quyết định giữa máy bay tiêm kích thế hệ 4 và máy bay tiêm kích thế hệ 4+ của ngành công nghiệp hàng không quân sự Nga, đồng thời ghi dấu điểm gặp nhau giữa các ý tưởng thiết kế loại máy bay chiến đấu nhiều tính năng cho các quân binh chủng có trang bị máy bay tiêm kích trong bối cảnh kiệt quệ ngân sách quốc phòng giai đoạn cuối Liên Xô.

Trước khi đi sâu vào phân loại, nhiệm vụ, nguyên lí thiết kế, học thuyết chỉ đạo và chiến thuật ứng dụng liên quan tới máy bay tiêm kích Su-30, chúng ta cùng tìm hiểu khái niệm máy bay tiêm kích Su-30:

"Máy bay tiêm kích Su-30 là một hệ thống vũ khí tiến công xung kích đường không nhiều mục đích, được phát triển trên cơ sở các biến thể của máy bay tiêm kích Su-27, gồm các tổ hợp vũ khí có điều khiển chính xác và khí tài chiến đấu nhiều tính năng dùng để thực hiện nhiều loại hình nhiệm vụ chiến đấu khác nhau của lực lượng không quân chiến thuật"

Chiếc máy bay tiêm kích số hiệu 52 thuộc lô thương phẩm đầu tiên của loại máy bay chiến đấu này được chế tạo tại Nhà máy chế tạo máy bay số 39 thuộc Liên hiệp chế tạo máy bay Irkut sau khi được cấp mã trang bị Su-30 vào năm 1992 (ảnh www.airwar.ru)  

[huyphongssi]

CHUYÊN ĐỀ TÌM HIỂU MÁY BAY TIÊM KÍCH SU-30
PHẦN TỔNG QUAN

Phần tổng quan giới thiệu khái niệm, phân loại, nhiệm vụ, nguyên lí thiết kế, học thuyết chỉ đạo và chiến thuật ứng dụng liên quan tới máy bay tiêm kích Su-30.

Khái niệm máy bay tiêm kích Su-30

Máy bay tiêm kích Su-30 là một hệ thống vũ khí tiến công xung kích đường không nhiều mục đích

Cho dù kế thừa tính năng không chiến mạnh mang yếu tố phòng không của dòng máy bay tiêm kích Su-27, nhưng với tầm bay chiến đấu được mở rộng nhờ khả năng tiếp dầu trên không và khả năng mang cũng như sử dụng các tổ hợp vũ khí tiến công mặt đất có điều khiển chính xác từ tầm xa, máy bay tiêm kích Su-30 được xếp vào nhóm vũ khí tiến công xung kích đường không chống các mục tiêu chiến thuật-chiến dịch và chiến dịch nằm phía sau chiến tuyến của đối phương. Chính vì vậy từ thời điểm Su-30 ra đời dưới thời Liên xô và phát triển dưới thời Liên bang Nga, loại máy bay tiêm kích này bị chế ước mạnh mẽ bởi Hiệp ước Các lực lượng vũ trang thông thường ở châu Âu (Treaty on Conventional Armed Forces in Europe - CFE) mà Liên Xô đã đàm phán tham gia từ cuối những năm 1980 và Liên bang Nga kế thừa từ năm 1992.

Su-30 là loại máy bay tiêm kích xung kích nhiều mục đích (многоцелевой ударный истребитель) phát triển trên cơ sở thiết kế máy bay tiêm kích chiến thuật nhiều mục đích Su-27.

Mẫu thử nghiệm máy bay tiêm kích xung kích nhiều mục đích phục vụ xuất khẩu Su-30MK (ảnh www.airwar.ru)

Máy bay tiêm kích xung kích là một thuật ngữ máy bay quân sự mới hình thành từ cuối thập niên 1980, dùng để chỉ dòng máy bay chiến đấu kế thừa các tính năng đối không tầm xa của máy bay tiêm kích chiến thuật thế hệ 4, nhưng được trang bị các tổ hợp vũ khí-khí tài tiên tiến dùng chống mục tiêu mặt đất tương tự chức năng của máy bay tiêm kích bom và có tầm bay nhiệm vụ 2 chiều tương tự máy bay ném bom chiến thuật. Loại máy bay tiêm kích này được hình thành nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ tập kích đường không để chế áp và vô hiệu lực lượng phòng không không quân, đồng thời làm tê liệt hệ thống chỉ huy-kiểm soát-thông tin-tình báo các cấp được đối phương bố trí nằm sâu phía sau chiến tuyến ngay từ thời điểm phát động tiến công hay phản công. Ngoài ra, loại máy bay tiêm kích này còn được sử dụng vào mục đích kiểm soát và tái kiểm soát không vực chiến trường liên quan nhằm ngăn chặn lực lượng tiếp viện chiến đấu của đối phương tiếp cận hoặc tập hợp lực lượng phản công.

[huyphongssi]

CHUYÊN ĐỀ TÌM HIỂU MÁY BAY TIÊM KÍCH SU-30
PHẦN TỔNG QUAN

Phần tổng quan giới thiệu khái niệm, phân loại, nhiệm vụ, nguyên lí thiết kế, học thuyết chỉ đạo và chiến thuật ứng dụng liên quan tới máy bay tiêm kích Su-30.

Khái niệm máy bay tiêm kích Su-30

Máy bay tiêm kích Su-30 được phát triển trên cơ sở các biến thể của máy bay tiêm kích Su-27

Máy bay tiêm kích Su-30 được thiết kế trên cơ sở các biến thể máy bay tiêm kích chỉ huy chiến đấu trên không Su-27PU và máy bay tiêm kích chiến thuật Su-27SK của dòng máy bay tiêm kích Su-27 thuộc đề án PFI T-10 của Phòng thiết kế Sukhoi.

Các thiết kế máy bay tiêm kích cơ sở Su-27PU (T-10PU) và Su-27SK (T-10SK) hình thành 2 nhánh máy bay tiêm kích 2 người lái và 1 người lái trong dòng máy bay tiêm kích xung kích Su-30. Trong khi phiên bản 1 người lái của máy bay tiêm kích Su-30 chỉ phục vụ mẫu nâng cấp tính năng cho các biến thể máy bay tiêm kích Su-27 đã được trang bị trong nước hay xuất khẩu như Su-27S, Su-27SK và Su-27SMK, thì các phiên bản 2 người lái của máy bay tiêm kích Su-30 lại rất thành công trên thị trường xuất khẩu vũ khí thế giới và đóng vai trò mẫu thử nghiệm hệ thống quan trọng trong việc hoàn thiện tính năng cho các thế hệ sau của dòng tiêm kích nhiều mục đích cả 1 lẫn 2 người lái trong nhóm "Ông ba mươi" như Su-33, Su-33KUB, Su-35, Su-35UB, Su-35BM và Su-37.

Mẫu máy bay tiêm kích xung kích nhiều mục đích một người lái phục vụ xuất khẩu Su-30KI do Liên hiệp chế tạo máy bay Thành phố Thanh niên cộng sản bên sông Amur KnAAPO chế tạo để chào bán cho Không quân Indonesia vào năm 1998 (ảnh www.airwar.ru)

[huyphongssi]

CHUYÊN ĐỀ TÌM HIỂU MÁY BAY TIÊM KÍCH SU-30
PHẦN TỔNG QUAN

Phần tổng quan giới thiệu khái niệm, phân loại, nhiệm vụ, nguyên lí thiết kế, học thuyết chỉ đạo và chiến thuật ứng dụng liên quan tới máy bay tiêm kích Su-30.

Khái niệm máy bay tiêm kích Su-30

Máy bay tiêm kích Su-30 có các tổ hợp vũ khí có điều khiển chính xác và khí tài chiến đấu nhiều tính năng

Máy bay tiêm kích Su-30 được trang bị hệ thống Khí tài vô tuyến điện tử hàng không (Боpтовое pадиоэлектpонное обоpyдование - БРЭО) nhiều tính năng do máy tính công tác trung tâm kiểm soát, bao gồm: Hệ thống điều khiển hỏa lực/kiểm soát vũ khí, Tổ hợp hoa tiêu-dẫn đường, Tổ hợp khí tài thông tin liên lạc, Tổ hợp khí tài tự vệ, Tổ hợp khí tài kiểm soát, báo nguy và ghi dữ liệu bay, Tổ hợp khí tài điều khiển và phối hợp chiến đấu trên không, v.v. Các hệ thống khí tài nhiều tính năng này được điều khiển và kiểm soát tích hợp, cho phép máy bay tiêm kích Su-30 có thể tác chiến độc lập hoặc trong đội hình biên đội tập kích đường không một cách chủ động, đồng thời tự động tìm kiếm, phát hiện và tiêu diệt các mục tiêu trên không, trên đất liền và trên mặt biển trong mọi điều kiện khí tượng, mọi thời điểm và mọi điều kiện chiến đấu có chế áp và ngụy trang tích cực của đối phương.

Mẫu máy bay tiêm kích xung kích nhiều mục đích phiên bản Su-30MKK do Liên hiệp chế tạo máy bay Thành phố Thanh niên cộng sản bên sông Amur KnAAPO chế tạo để chào bán cho Không quân Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc vào năm 1999 đang bay trình diễn cùng một số mẫu tổ hợp vũ khí đường không (ảnh www.airwar.ru)

Các tổ hợp vũ khí đường không có điều khiển chính xác theo phương thức bám sát tự động hoặc phóng-quên được trang bị cho máy bay tiêm kích Su-30 gồm:

- Các tổ hợp tên lửa không-không điều khiển theo các chế độ dẫn bán chủ động hoặc phóng-quên phục vụ chế áp lực lượng máy bay chặn kích và chỉ huy chặn kích đường không của đối phương như: tổ hợp tên lửa đối không có điều khiển tầm ngắn dẫn hồng ngoại thụ động R-73E; tổ hợp tên lửa đối không có điều khiển tầm trung R-27 với các phiên bản dẫn radar bán chủ động R-27R, dẫn hỗn hợp quán tính-radar bán chủ động R-27ER, dẫn radar thụ động R-27P/EP, dẫn hồng ngoại thụ động R-27T1/ET1; tổ hợp tên lửa đối không có điều khiển tầm trung xa dẫn radar chủ động RVV-AE;

- Các tổ hợp tên lửa không-diện (không đối đất-đối hạm) và bom có điều khiển công kích mục theo đường ngắm thẳng phục vụ chế áp phòng không mặt đất và ngăn chặn tiếp viện khi bay tuần phòng kiểm soát không vực hoặc bay hộ tống không kích như tổ hợp tên lửa điều khiển quang truyền hình Kh-29T; tổ hợp tên lửa dẫn lade bán chủ động Kh-29L, Kh-25LD/ML; tổ hợp đạn pháo tên lửa dẫn lade bán chủ động S-25L/LD; các tổ hợp bom hiệu chỉnh quang truyền hình KAB-500Kr/500-OD và KAB-1500Kr; tổ hợp bom hiệu chỉnh lade bán chủ động KAB-1500L; tổ hợp bom chùm dẫn hồng ngoại thụ động 2 chế độ chống thiết giáp  RBK-500 SPBE-D;

- Các tổ hợp tên lửa không-diện có điều khiển công kích mục tiêu cố định mặt đất, mặt nước ngoài tầm hỏa lực phòng không đối phương để phục vụ tập kích đường không chống hệ thống chỉ huy-kiểm soát-thông tin-tình báo đối phương như: tổ hợp tên lửa điều khiển 2 chế độ hành trình quán tính-quang truyền hình 2 chiều Kh-59ME; tổ hợp tên lửa chống radar dẫn theo nguồn radar thụ động Kh-31P; tổ hợp tên lửa chống hạm dẫn hỗn hợp quán tính-radar chủ động Kh-31A;

Ngoài các tổ hợp vũ khí có điều khiển trên, máy bay tiêm kích Su-30 còn có khả năng sử dụng các tổ hợp bom và pháo phản lực không điều khiển khác nhằm phục vụ công kích mục tiêu mặt đất cố định, chế áp trận địa, hỗ trợ hỏa lực mặt đất và ngăn chặn tiếp viện.

Mẫu máy bay tiêm kích xung kích nhiều mục đích phiên bản Su-30MKK đang thực hiện phóng thử đạn pháo tên lửa dẫn lade bán chủ động S-25LD (ảnh www.airwar.ru)

[huyphongssi]

CHUYÊN ĐỀ TÌM HIỂU MÁY BAY TIÊM KÍCH SU-30
PHẦN TỔNG QUAN

Phần tổng quan giới thiệu khái niệm, phân loại, nhiệm vụ, nguyên lí thiết kế, học thuyết chỉ đạo và chiến thuật ứng dụng liên quan tới máy bay tiêm kích Su-30.

Khái niệm máy bay tiêm kích Su-30

Máy bay tiêm kích Su-30 thực hiện nhiều loại hình nhiệm vụ chiến đấu khác nhau của lực lượng không quân chiến thuật

Lực lượng không quân chiến thuật, còn được gọi dưới các tên Không quân mặt trận hay Không quân tiền tuyến (Фронтовая авиация) ở Liên xô và Liên bang Nga, là lực lượng công kích chủ yếu của không quân trên các chiến trường, có khả năng tác chiến các chiến dịch đường không độc lập, chiến dịch binh chủng hợp thành và chiến dịch phối hợp hỏa lực với nhiệm vụ tiêu diệt lực lượng chiến đấu trên không, trên bộ và trên biển của đối phương trong toàn bộ chiều sâu chiến dịch đường không. Với tính năng thiết kế phục vụ nhiều mục đích chiến đấu đường không, máy bay tiêm kích Su-30 trở thành bộ phận nòng cốt giúp lực lượng không quân chiến thuật hoàn thành các nhiệm vụ được giao.

Mẫu máy bay tiêm kích xung kích nhiều mục đích phiên bản Su-30MKK số hiệu 504 đang thực hiện phóng thử đạn tên lửa chống radar Kh-31P (ảnh www.knaapo.ru)

Nhiệm vụ tiến công xung kích nhằm tiêu diệt và vô hiệu lực lượng chiến đấu trên không và phòng không, hệ thống chỉ huy tham mưu, thông tin truyền thông và tình báo của đối phương ngay từ những giây phút đầu của chiến dịch tấn công, phản công có ý nghĩa quan trọng tới cục diện chiến trường. Đây là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu được giao cho lực lượng máy bay tiêm kích Su-30 đảm trách.

Sau khi thực hiện nhiệm vụ tập kích đường không mở màn chiến dịch, máy bay tiêm kích Su-30 được giao nhiệm vụ bay tuần phòng kiểm soát không vực chiến trường nhằm khống chế, ngăn chặn lực lượng tiếp viện của đối phương, đồng thời tham gia cảnh giới phòng không, hộ tống, trinh sát hay chế áp lực lượng phòng không-không quân đối phương để hỗ trợ các lực lượng chiến đấu trên không, trên bộ và trên biển khác thực hiện nhiệm vụ.

[huyphongssi]

CHUYÊN ĐỀ TÌM HIỂU MÁY BAY TIÊM KÍCH SU-30
PHẦN TỔNG QUAN

Phần tổng quan giới thiệu khái niệm, phân loại, nhiệm vụ, nguyên lí thiết kế, học thuyết chỉ đạo và chiến thuật ứng dụng liên quan tới máy bay tiêm kích Su-30.

Phân loại máy bay tiêm kích Su-30

Máy bay tiêm kích Su-30 theo tính năng nhiệm vụ thuộc phân loại máy bay tiêm kích xung kích biên chế trong lực lượng không quân nói chung, lực lượng không quân chiến thuật nói riêng. Bản thân máy bay tiêm kích Su-30 cũng được phân loại thành các nhóm nhỏ hơn trên thị trường xuất khẩu vũ khí thế giới, trong đó nổi bật 2 nhóm máy bay tiêm kích Su-30 Đông Á và máy bay tiêm kích Su-30 Nam Á.

[huyphongssi]

CHUYÊN ĐỀ TÌM HIỂU MÁY BAY TIÊM KÍCH SU-30
PHẦN TỔNG QUAN

Phần tổng quan giới thiệu khái niệm, phân loại, nhiệm vụ, nguyên lí thiết kế, học thuyết chỉ đạo và chiến thuật ứng dụng liên quan tới máy bay tiêm kích Su-30.

Phân loại máy bay tiêm kích Su-30

Phân loại theo chức năng nhiệm vụ

Máy bay tiêm kích xung kích Su-30 là một phân nhóm riêng thuộc nhóm máy bay tiêm kích nhiều mục đích (многоцелевой истребитель), là sự phát triển kết hợp giữa các nhóm máy bay tiêm kích tiền tuyến, máy bay tiêm kích bom và máy bay ném bom mang tên lửa tiền tuyến.

Mẫu máy bay tiêm kích xung kích nhiều mục đích Su-30MKM phục vụ trong Không quân Malaysia (ảnh pilot.strizhi.info dùng lại từ www.airwar.ru)

Đặc điểm chiến đấu chung của nhóm máy bay tiêm kích nhiều mục đích là chúng có khả năng không chiến mạnh cả trong lẫn ngoài tầm nhìn, đồng thời tích hợp khả năng công kích mục tiêu mặt đất bằng vũ khí có điều khiển chính xác dựa trên nền tảng hệ thống khí tài vô tuyến điện tử nhiều tính năng. Bên cạnh đó, nhóm máy bay tiêm kích này còn có khả năng tiến hành các hoạt động trinh sát chiến thuật như khí tượng, không ảnh, trinh sát điện tử, v.v bằng các khí tài trinh sát có sẵn hoặc treo ngoài. Tuy nhiên, nhóm máy bay tiêm kích này cũng kế thừa cả nhược điểm vốn có của nhóm máy bay tiêm kích tiền tuyến, máy bay tiêm kích-bom và máy bay ném bom mang tên lửa tiền tuyến trước đó là tầm thực hiện nhiệm vụ chiến đấu bị hạn chế trong chiều sâu chiến thuật-chiến dịch không quá 500 km tính từ sân bay căn cứ, thiếu khả năng bay bám đất phục vụ các chiến dịch tập kích đường không và không có năng lực đối không đủ mạnh để thực hiện đột kích đường không qua lực lượng tiêm kích phòng không chặn kích khi tiến công thọc sâu qua chiến tuyến nhằm chống các mục tiêu chiến dịch-chiến lược trên đất đối phương.

Khắc phục các nhược điểm nêu trên của nhóm máy bay tiêm kích nhiều mục đích, phân nhóm máy bay tiêm kích xung kích nhiều mục đích xuất hiện vào cuối giai đoạn Liên-xô và phát triển mạnh dưới thời Liên bang Nga với sự mở đầu của máy bay tiêm kích Su-30. Phân nhóm máy bay tiêm kích xung kích này được phát triển chủ yếu từ các thiết kế máy bay tiêm kích thế hệ 4 có tính năng không chiến mạnh nhờ sự linh hoạt khí động như trường hợp máy bay tiêm kích Su-27PU, hoặc nhờ hạ tầng khí tài vô tuyến điện tử tiên tiến như trường hợp máy bay tiêm kích Mig-31B. Trong hướng tiếp cận máy bay tiêm kích xung kích hiện tại của Nga, các hệ thống tiêm kích xung kích trong nhóm "Ông ba mươi" được phát triển theo hướng đột kích tầng thấp, trong khi các hệ thống tiêm kích lưỡng nhiệm xuất xứ từ Mig-31 được phát triển theo hướng đột kích trung và cao tầng. Các đề án máy bay tiêm kích thế hệ 5 của Nga nói chung và đề án PAK FA nói riêng thực chất là các đề án phát triển máy bay tiêm kích xung kích mới hoàn toàn từ ý tưởng tới giải pháp kĩ thuật trong lĩnh vực vũ khí hàng không.

Như vậy là trong phân loại máy bay tiêm kích đương đại của Nga, máy bay tiêm kích Su-30 cùng tất cả các biến thể của nó và các máy bay tiêm kích khác trong nhóm "Ông ba mươi" như Su-33, Su-35 và Su-37 thuộc nhóm máy bay tiêm kích xung kích nhiều mục đích có khả năng đột kích đường không tầng thấp ở cả cấp độ chiến thuật, chiến dịch và chiến dịch-chiến lược.

[huyphongssi]

CHUYÊN ĐỀ TÌM HIỂU MÁY BAY TIÊM KÍCH SU-30
PHẦN TỔNG QUAN

Phần tổng quan giới thiệu khái niệm, phân loại, nhiệm vụ, nguyên lí thiết kế, học thuyết chỉ đạo và chiến thuật ứng dụng liên quan tới máy bay tiêm kích Su-30.

Phân loại máy bay tiêm kích Su-30

Phân loại theo yếu tố địa quân sự của không gian chiến trường phục vụ

Máy bay tiêm kích xung kích Su-30 được phân loại theo yếu tố địa quân sự của không gian chiến trường nơi chúng được khách hàng đưa vào phục vụ các chiến dịch tác chiến đường không phù hợp với học thuyết quân sự hiện hành của họ. Theo cách phân loại này, máy bay tiêm kích Su-30 được phân thành 2 nhóm là nhóm Su-30 Nam Á và nhóm Su-30 Đông Á.

Máy bay tiêm kích xung kích nhiều mục đích Su-30MKI thuộc nhóm Su-30 Nam Á trang bị trong Không quân Ấn Độ (ảnh Sagar Pathak đăng tại www.airliners.net/www.paralay.com)

Nhóm Su-30 Nam Á, ngoài các đặc tính chiến đấu theo nhiệm vụ đã nêu của máy bay tiêm kích xung kích Su-30, còn có các đặc tính chiến đấu thiết kế chuyên biệt cho nhiệm vụ chế áp lực lượng máy bay tiêm kích phòng không tham gia chặn kích của đối phương trên không gian chiến trường đất liền. Để giành ưu thế trong các cuộc cận chiến với máy bay tiêm kích phòng không đánh theo chiến thuật phục kích bất ngờ cất cánh từ các sân bay dã chiến phân tán của đối phương, nhóm Su-30 Nam Á được tăng cường hệ thống khí tài cảnh báo phòng vệ khi bị tấn công, nâng cao tính năng cơ động linh hoạt nhờ cánh lái mũi và động cơ lái hướng luồng phụt, đồng thời sử dụng kết hợp các khí tài điện tử do Phương Tây cung cấp.

Nhóm Su-30 Nam Á có hạt nhân là phiên bản Su-30MKI trang bị cho Không quân Ấn Độ, cùng các biến thể Su-30MKM trang bị cho Không quân Malaysia và Su-30MKA trang bị cho Không quân Algeri. Máy bay tiêm kích Su-30MKI là sản phẩm của liên doanh chế tạo máy bay tiêm kích giữa Liên hiệp chế tạo máy bay thành phố Irkutsk (IAPO) của Tổ hợp Sukhoi Nga với Công ty hữu hạn công nghiệp hàng không Ấn Độ (HAL), theo đó phía IAPO cung cấp linh kiện thành phẩm của máy bay và các hệ thống vũ khí, đồng thời cử chuyên gia thực hiện đồng bộ hệ thống giữa trang bị khí tài hàng không của Nga với khí tài điện tử được HAL nhập từ Phương Tây, còn phía HAL thực hiện việc lắp ráp máy bay và hoàn thiện phần mềm điều khiển. Trên cơ sở kết quả thu được từ đề án Su-30MKI, IAPO đã tiếp cận được phương pháp tích hợp các hệ thống khí tài Nga và Phương Tây để từ đó đưa ra các biến thể Su-30MKM và Su-30MKA.

Máy bay tiêm kích xung kích nhiều mục đích Su-30MKK thuộc nhóm Su-30 Đông Á trang bị trong Không quân Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc (ảnh www.defesanet.com.br)

Nhóm Su-30 Đông Á với đại diện là phiên bản Su-30MKK trang bị cho Không quân Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc được thiết kế chuyên cho nhiệm vụ chế áp mục tiêu mặt nước và tuần phòng kiểm soát không phận trên biển. Để phục vụ các nhiệm vụ chiến đấu này, nhóm Su-30 Đông Á không chú trọng tính năng cơ động siêu linh hoạt trong cận chiến như nhóm Su-30 Nam Á, nhưng bù lại ở khả năng mang trữ nhiên liệu bay đường dài và được trang bị khí tài thông tin liên lạc và tiếp chuyển tình báo tầm xa.

Máy bay tiêm kích Su-30MKK là sản phẩm hợp tác giữa Liên hiệp chế tạo máy bay thành phố Thanh niên cộng sản bên sông Amur (KnAAPO) thuộc Tổ hợp Sukhoi và Công ty phi cơ Thẩm Dương (SAC) Trung Quốc, theo đó KnAAPO cung cấp toàn bộ linh kiện thành phẩm để SAC lắp ráp hoàn thiện. Hiện Không quân Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc được trang bị tổng cộng 76 máy bay tiêm kích xung kích Su-30MKK (hiện đã được nâng cấp lên chuẩn Su-30MK2) chia cho 4 đoàn bay gồm: 19 chiếc biên chế tại Trung đoàn không quân tiêm kích số 9 Sư đoàn không quân số 3 đóng tại sân bay căn cứ Vũ Hồ tỉnh An Huy, 19 chiếc biên chế tại Trung đoàn huấn luyện và thử nghiệm bay Không quân đóng tại sân bay căn cứ Thương Châu tỉnh Hà Bắc, 19 chiếc biên chế tại Trung đoàn không quân tiêm kích 54 Sư đoàn không quân 18 đóng tại sân bay căn cứ Đại Thác Phố thành phố Trường Sa tỉnh Hồ Nam, 19 chiếc biên chế tại Trung đoàn không quân tiêm kích 85 Sư đoàn không quân 29 đóng tại sân bay căn cứ Cù Châu tỉnh Triết Giang.

Nhóm Su-30 Đông Á ngoài hạt nhân là phiên bản Su-30MKK còn có các phiên bản nâng cấp do KnAAPO chế tạo như Su-30MK2 trang bị cho Không quân và Hải quân Trung Quốc, Su-30MK2 trang bị cho Không quân nhân dân Việt Nam và Không quân Indonesia, Su-30MK2V trang bị cho Không quân Venezuela, và sắp tới là Su-30MK3 và Su-30MK3V trang bị cho Hải quân Trung Quốc và Không quân nhân dân Việt Nam.

[huyphongssi]

CHUYÊN ĐỀ TÌM HIỂU MÁY BAY TIÊM KÍCH SU-30
PHẦN TỔNG QUAN

Phần tổng quan giới thiệu khái niệm, phân loại, nhiệm vụ, nguyên lí thiết kế, học thuyết chỉ đạo và chiến thuật ứng dụng liên quan tới máy bay tiêm kích Su-30.

Định danh máy bay tiêm kích Su-30

Sau khi tiếp cận khái niệm và phân loại máy bay tiêm kích Su-30, chúng ta cùng tìm hiểu vấn đề định danh máy bay tiêm kích Su-30 để nắm được tại sao loại máy bay tiêm kích xung kích này lại được đặt mã trang bị là Su-30 và cách thức đặt mã trang bị cho các biến thể xuất khẩu của nó.