Chuyên đề tìm hiểu máy bay tiêm kích Su-30

[huyphongssi]

CHUYÊN ĐỀ TÌM HIỂU MÁY BAY TIÊM KÍCH SU-30
PHẦN TỔNG QUAN

Phần tổng quan giới thiệu khái niệm, phân loại, nhiệm vụ, nguyên lí thiết kế, học thuyết chỉ đạo và chiến thuật ứng dụng liên quan tới máy bay tiêm kích Su-30.

Định danh máy bay tiêm kích Su-30

Mã trang bị Su-30

Các máy bay chiến đấu của Liên xô trước đây cũng như Liên bang Nga hiện nay sau khi hoàn tất giai đoạn thiết kế và thử nghiệm sẽ được đăng kí Mã trang bị (Войсковое обозначение) để chính thức đăng bạ vào hệ thống trang bị vũ khí, khí tài có đủ tiêu chuẩn phục vụ triển khai chiến đấu trong nước hoặc xuất khẩu.

Theo thông lệ định danh máy bay chiến đấu có từ giai đoạn sau Thế chiến 2 ở Liên xô, các máy bay chiến đấu được cấp mã trang bị gồm bộ chữ lấy từ 2 chữ cái đầu tiên của tên phòng thiết kế và bộ số gồm hàng đơn vị, hàng chục và hàng trăm theo thứ tự tăng dần tính lần lượt từ bộ số của loại máy bay chiến đấu được cấp mã trang bị gần nhất của chính phòng thiết kế đó. Riêng bộ số được cấp theo tính năng thiết kế phục vụ mục đích chiến đấu cơ bản ban đầu của máy bay chiến đấu, với bộ số lẻ được cấp cho các loại máy bay tiêm kích, máy bay tiêm kích-bom và máy bay cường kích, trong khi bộ số chẵn được cấp cho các loại máy bay ném bom, máy bay cảnh giới kiêm chỉ huy đường không, máy bay huấn luyện chiến đấu và máy bay vận tải quân sự. Trong cách định danh bộ số máy bay chiến đấu của Liên xô cũng xuất hiện một số ngoại lệ như việc hoán chuyển tính năng từ thiết kế máy bay chiến đấu theo mục đích ban đầu sang mục đích chiến đấu phái sinh bằng cách giữ nguyên bộ số nhưng thêm tiếp vĩ ngữ bộ chữ chỉ mục đích chiến đấu mới sau bộ số, hay như trường hợp máy bay chiến đấu được giản lược tính năng để phục vụ xuất khẩu và viện trợ quân sự sẽ đổi bộ số trong mã trang bị từ lẻ sang chẵn hoặc bằng cách thêm tiếp vĩ ngữ vào sau mã trang bị.

Máy bay tiêm kích Su-30 số hiệu 51 được chế tạo tại Nhà máy số 39 Liên hiệp chế tạo máy bay Irkutsk vào năm 1994 (ảnh www.airwar.ru)

Đối với trường hợp máy bay tiêm kích Su-30, mã trang bị của nó xuất hiện vào năm 1992 sau một nỗ lực kéo dài 4 năm của Tổ hợp Sukhoi nhằm phát triển một loại máy bay tiêm kích nhiều mục đích có chi phí phát triển, trang bị và vận hành thấp để bổ sung và nếu có thể thì thay thế các đề án phát triển tốn kém đương thời như Máy bay 12 (sau này được đặt mã trang bị là máy bay xung kích đa nhiệm Mig-31F/BM) và đề án Máy bay 66 (sau này được đặt mã trang bị là máy bay ném bom mang tên lửa tiền phương Su-34) từ các loại máy bay tiêm kích đang được trang bị để phục vụ nhu cầu của Không quân trong nước, đồng thời phục vụ thị trường xuất khẩu với loại máy bay tiêm kích đa nhiệm phát triển từ máy bay tiêm kích tiền phương Su-27 nhưng giá cả phải chăng chứ không quá đắt như bản xuất khẩu của các loại máy bay xung kích thuộc các đề án Máy bay 12 và 66 như máy bay xung kích Mig-31FE và Su-32. 

(còn tiếp)

[huyphongssi]

Một số máy bay chiến đấu đã được cấp mã trang bị của Phòng thiết kế Sukhoi

Máy bay tiêm kích nhiều mục đích Su-27 (ảnh Alexandr Mishin từ www.airwar.ru)

Máy bay ném bom xung kích tiền phương Su-24M được cấp mã trang bị vào năm 1983 (ảnh Alexandr Mishin từ www.airwar.ru)

Máy bay huấn luyện chiến đấu Su-22UM3K trang bị cho Không quân Cộng hòa dân chủ Đức là bản viện trợ của máy bay tiêm kích bom Su-17UM3 (ảnh www.airwar.ru)

[huyphongssi]

CHUYÊN ĐỀ TÌM HIỂU MÁY BAY TIÊM KÍCH SU-30
PHẦN TỔNG QUAN

Phần tổng quan giới thiệu khái niệm, phân loại, nhiệm vụ, nguyên lí thiết kế, học thuyết chỉ đạo và chiến thuật ứng dụng liên quan tới máy bay tiêm kích Su-30.

Định danh máy bay tiêm kích Su-30

Mã trang bị Su-30

Mã trang bị phản ảnh nhu cầu phát triển vũ khí trong nước

Từ năm 1987, Phòng thiết kế thử nghiệm Sukhoi tiến hành đồng thời 2 đề án phát triển các biến thể của máy bay tiêm kích nhiều mục đích Su-27 dự kiến phục vụ trong lực lượng máy bay tiêm kích đánh chặn thuộc Quân chủng Phòng không (Войска ПВО) Liên xô là: đề án máy bay huấn luyện chiến đấu kiêm tuần phòng phòng không Su-27UBP (Су-27УБП) có mã thiết kế T-10U-4 và đề án máy bay chỉ huy biên đội tiêm kích phòng không Su-27PU (Су-27ПУ) có mã thiết kế T-10PU. Hai đề án này cùng có nhiều điểm chung là được phát triển trên cơ sở mẫu máy bay huấn luyện chiến đấu 2 người lái theo mã chế tạo sản phẩm 10-4 (изделие 10-4) có bổ sung hệ thống cần tiếp nhận dầu trên không, hệ thống chỉ huy vô tuyến tầm xa và bảo đảm điều kiện phục vụ chiến đấu trên không trong thời gian dài cho tổ lái. Với 2 đề án này, Phòng thiết kế thử nghiệm Sukhoi mong muốn đưa ra 2 thiết kế máy bay tiêm kích có khả năng thực hiện từng phần nhiệm vụ phòng không tầm trung xa để bổ trợ cho lực lượng máy bay tiêm kích đánh chặn tuần phòng chiến đấu đối không tầm xa Mig-31B có chi phí trang bị, vận hành rất cao tại thời điểm đó.

Trong quá trình thử nghiệm ý tưởng và nguyên lí thiết kế các phiên bản tiêm kích thuộc 2 đề án vừa nêu trên các mẫu hoán cải T-10-30 (Su-27UBP) và T-10U-2 (Su-27PU), Phòng thiết kế thử nghiệm Sukhoi nhận thấy giai đoạn cuối Liên xô nổi lên 2 xu hướng mâu thuẫn là xu hướng điều chỉnh học thuyết quân sự từ thuần túy răn đe tiến công chiến lược sang kết hợp răn đe tiến công chiến lược với phát triển năng lực răn đe tiến công thông thường, đồng nghĩa với nó là việc phát triển mạnh các hệ thống vũ khí tiến công thông thường có độ chính xác cao, và xu hướng cạn kiệt ngân sách nghiên cứu phát triển và trang bị hệ thống vũ khí chiến thuật mới dẫn tới giảm cầu chi tiêu quốc phòng. Để giải quyết mâu thuẫn giữa 2 xu hướng vừa nêu trong lĩnh vực phát triển hệ thống vũ khí đường không, Phòng thiết kế thử nghiệm Sukhoi đã lựa chọn cách tiếp cận phát triển từng bước một hệ thống máy bay tiêm kích nhiều mục đích nhưng giản tiện tính năng nhằm hạ giá thành thiết kế, thử nghiệm và trang bị. Hệ thống máy bay tiêm kích mới này dùng để dự bị cho đề án phát triển máy bay xung kích tiền phương có mã chế tạo sản phẩm số 66 và mã trang bị dự kiến Su-27IB do chính Phòng thiết kế thử nghiệm Sukhoi đưa ra trước đó, đồng thời cạnh tranh với đề án máy bay xung kích đa nhiệm có mã chế tạo sản phẩm số 12 và mã trang bị dự kiến Mig-31F do Phòng thiết kế thử nghiệm Mikoyan-Guverich triển khai. Với định hướng vừa nêu, Phòng thiết kế thử nghiệm Sukhoi đã quyết định gộp 2 đề án trên thành 1 đề án có mã thiết kế chung là T-10PU và mã chế tạo sản phẩm 10-4PU vào cuối năm 1988. Đề án máy bay tiêm kích hợp nhất này được tái định hướng sang phục vụ nhu cầu của Quân chủng Không quân (Военно-воздушные силы) thay vì chỉ dùng trong Quân chủng Phòng không như dự kiến ban đầu.

Máy bay tiêm kích Su-30 thế hệ đầu tiên mang số hiệu 52 thuộc biên chế Trung tâm ứng dụng chiến đấu và huấn luyện chuyển loại phi công số 148 Không quân Liên bang Nga (ảnh www.airwar.ru)

Đề án T-10PU hợp nhất kế thừa các tính năng phục vụ mục đích huấn luyện chiến đấu và tuần phòng chiến đấu tầm xa của đề án Su-27UBP, các tính năng phục vụ chỉ huy biên đội và phối hợp chiến đấu trên không của đề án Su-27PU, đồng thời dự kiến tích hợp các tính năng chiến đấu và hệ thống vũ khí khí tài đối đất có điều khiển chính xác nhưng không đòi hỏi phải thiết kế lại toàn bộ khung thân máy bay như đề án Su-27IB. Với định hướng phục vụ lực lượng tiến công xung kích tiền phương của Quân chủng Không quân, mã trang bị Su-30 cho máy bay tiêm kích thuộc đề án T-10PU hợp nhất được Phòng thiết kế thử nghiệm Sukhoi đề xuất và chấp thuận trong tháng 4/1992.

Việc hoàn thiện thiết kế Su-30 được thực hiện theo từng giai đoạn nhằm đảm bảo chuyển đổi toàn diện từ máy bay tiêm kích đa nhiệm đối không tầm trung xa sang máy bay xung kích tiền phương. Ngày 14/4/1992, chiếc máy bay tiêm kích Su-30 giai đoạn 1 chính thức cất cánh thử nghiệm lần đầu tiên tại sân bay Trung tâm thử nghiệm bay mang tên M.M. Gromov. Sau thành công của chuyến bay thử đầu tiên của Su-30, 2 chiếc Su-30 trong lô chế tạo thử nghiệm được bàn giao cho Trung tâm thử nghiệm bay mang tên M.M. Gromov để thử nghiệm khí động và khai thác, 5 chiếc Su-30 thuộc lô tiếp theo của Liên hiệp chế tạo máy bay Irkutsk được giao cho Trung tâm ứng dụng chiến đấu và huấn luyện chuyển loại phi công số 148 thuộc Quân chủng Phòng không (nay là Quân chủng Không quân) Liên bang Nga. Đây cũng là 2 địa chỉ duy nhất tại Liên bang Nga hiện đang khai thác loại máy bay tiêm kích Su-30 thế hệ đầu tiên.

[huyphongssi]

CHUYÊN ĐỀ TÌM HIỂU MÁY BAY TIÊM KÍCH SU-30
PHẦN TỔNG QUAN

Phần tổng quan giới thiệu khái niệm, phân loại, nhiệm vụ, nguyên lí thiết kế, học thuyết chỉ đạo và chiến thuật ứng dụng liên quan tới máy bay tiêm kích Su-30.

Định danh máy bay tiêm kích Su-30

Mã trang bị Su-30

Mã trang bị phản ảnh bước chuyển đổi chương trình phát triển vũ khí đường không của Liên bang Nga trong giai đoạn đầu thời hậu Xô viết

Việc cấp mã trang bị cho máy bay tiêm kích Su-30 phản ảnh bước chuyển đổi chương trình phát triển vũ khí đường không của Liên bang Nga trong giai đoạn đầu thời hậu Xô viết.

Trong thời kì Liên xô, việc cấp mã trang bị mới cho một loại máy bay chiến đấu được phát triển từ loại máy bay chiến đấu đã được cấp mã trang bị trước đó chỉ được đặt ra khi loại máy bay chiến đấu mới phải có sự thay đổi cơ bản cả về thiết kế lẫn tính năng nhiệm vụ chiến đấu. Các trường hợp cấp mã trang bị mới theo cách này có thể kể tới như máy bay tiêm kích bom Mig-27 là bản cấp mới mã trang bị của máy bay tiêm kích bom Mig-23BM phát triển từ máy bay tiêm kích tiền phương Mig-23, máy bay tiêm kích đánh chặn tuần phòng chiến đấu đối không tầm xa Tu-128 là bản cấp mới mã trang bị của máy bay tiêm kích đánh chặn tầng cao Tu-28 phát triển từ máy bay ném bom tiền phương Tu-98, hay như máy bay tiêm kích đánh chặn tuần phòng chiến đấu đối không tầm xa Mig-31 là bản cấp mới mã trang bị của máy bay tiêm kích đánh chặn Mig-25MP phát triển từ máy bay tiêm kích đánh chặn Mig-25. Đối với các trường hợp nâng cấp, cải tiến máy bay chiến đấu thông thường, mã trang bị của phiên bản nâng cấp chỉ đơn giản cộng thêm tiếp vĩ ngữ phía sau mã trang bị của loại máy bay phục vụ quá trình nâng cấp.

Trong giai đoạn đầu của Liên bang Nga thời hậu Xô viết (trong khoảng thời gian 10 năm sau khi Liên xô tan rã), cách thức đặt mã trang bị cho các chương trình phát triển vũ khí đường không như dưới thời Xô viết đã bị thay đổi theo hướng hết sức dễ dãi. Chỉ trong một thời gian ngắn, rất nhiều mã trang bị máy bay mới đã được cấp cho các phiên bản cải tiến tính năng của loại máy bay chiến đấu cũ chỉ với 1 điều kiện là chúng thuộc lô sản xuất mới hoàn toàn của nước Nga thời hậu Xô viết. Đối với các phiên bản máy bay chiến đấu cải tiến tính năng bằng cách lắp ráp các linh kiện, khí tài cả mới sản xuất lẫn linh kiện, khí tài cũ được chế tạo dưới thời Liên xô nhưng chưa qua sử dụng, hay đổi lắp khí tài mới trên máy bay chiến đấu đang sử dụng khí tài cũ vẫn sử dụng cách định danh mã trang bị kiểu cũ. Ví dụ của cách định mã trang bị kiểu này là việc trang bị máy bay chỉ huy biên đội tiêm kích Su-27PU (còn gọi là Su-30 giai đoạn 1) như trường hợp Việt Nam và Trung Quốc hay nâng cấp máy bay huấn luyện chiến đấu Su-27UBK sang chuẩn Su-27PU chỉ được thực hiện đơn giản bằng cách lắp đặt hệ thống khí tài điều khiển, phân bổ mục tiêu và chỉ huy vô tuyến tầm xa tích hợp trên khung thân máy bay huấn luyện chiến đấu Su-27UB, hoặc trường hợp nâng cấp Su-27UB sang Su-27UBM1 theo chuẩn Su-30KN của Không quân Nga hiện nay.

Hình ảnh hiếm hoi về loại Su-27UBMV/Su-27PUMV đang được trang bị trong Không quân nhân dân Việt Nam. Loại này sử dụng khung Su-27UB cũ chưa qua sử dụng, nhưng lắp khí tài chiến đấu và hệ thống vũ khí tương đương với Su-30MK3 và Su-35UB (ảnh Hoang_Tu_LeeShin@www.ttvnol.com)

(còn tiếp)

[huyphongssi]

Một số thông tin, hình ảnh về máy bay tiêm kích nhiều mục đích được cấp mã trang bị Su-35UB của Phòng thiết kế thử nghiệm Sukhoi

Máy bay tiêm kích nhiều mục đích Su-35UB được Phòng thiết kế thử nghiệm Sukhoi phát triển từ năm 2000 trên nền tảng khí động của máy bay tiêm kích xung kích Su-30MKK, hệ thống khí tài điện tử hàng không của máy bay tiêm kích xung kích Su-30MKI, cùng hệ thống điều khiển bay và động cơ của đề án máy bay tiêm kích nhiều mục đích Su-37 nhằm phục vụ chào thầu trang bị loại máy bay huấn luyện chiến đấu đi kèm lô máy bay tiêm kích xung kích Su-35 cho Không quân Hàn Quốc. Quá trình thiết kế máy bay tiêm kích Su-35UB được thực hiện trong thời gian chưa tới 8 tháng nhờ sự trợ giúp của phần mềm đồ họa máy tính.

Máy bay tiêm kích nhiều mục đích Su-35UB (ảnh www.airwar.ru)

Sau khi bị loại thầu ở Hàn Quốc vào năm 2002, đề án máy bay huấn luyện chiến đấu Su-35UB tiếp tục được Phòng thiết kế thử nghiệm Sukhoi và KnAAPO sử dụng cho đề án nâng cấp máy bay tiêm kích xung kích Su-30M/MK với các biến thể Su-30M2 dự kiến trang bị cho Không quân Nga và Su-30MK3 phục vụ xuất khẩu. Trường hợp nâng cấp các phiên bản máy bay huấn luyện chiến đấu Su-27UB/UBK/PU đã trang bị hay lắp ráp mới từ linh kiện Su-27UB/UBK theo chuẩn Su-30M2 hoặc Su-30MK3, máy bay nâng cấp hay lắp mới sẽ được định danh thành Su-27UBM/PUM.

Máy bay huấn luyện chiến đấu đa nhiệm Su-27UBM nâng cấp từ Su-27UB theo chuẩn Su-30M2/35UB (ảnh www.airwar.ru)

[huyphongssi]

CHUYÊN ĐỀ TÌM HIỂU MÁY BAY TIÊM KÍCH SU-30
PHẦN TỔNG QUAN

Phần tổng quan giới thiệu khái niệm, phân loại, nhiệm vụ, nguyên lí thiết kế, học thuyết chỉ đạo và chiến thuật ứng dụng liên quan tới máy bay tiêm kích Su-30.

Định danh máy bay tiêm kích Su-30

Mã trang bị Su-30

Mã trang bị phản ảnh bước chuyển đổi chương trình phát triển vũ khí đường không của Liên bang Nga trong giai đoạn đầu thời hậu Xô viết

(tiếp theo)

Chiếc máy bay tiêm kích Su-30 số hiệu 597 là 1 trong số 2 chiếc Su-30 đầu tiên được chế tạo tại Nhà máy chế tạo máy bay số 39 thuộc Liên hiệp chế tạo máy bay Irkutsk ngay sau khi mã trang bị được chấp thuận vào năm 1992 (ảnh Weimeng@airliners.net)

Với cách cấp mã trang bị cho máy bay tiêm kích Su-30 và loạt máy bay tiêm kích thuộc nhóm "Ông ba mươi" phát triển từ máy bay tiêm kích Su-27 như đã nêu, chương trình phát triển vũ khí đường không của Liên bang Nga trong giai đoạn đầu thời hậu Xô viết đã phản ảnh rõ rệt những biến chuyển trong mối tương quan cung cầu vũ khí trang bị quốc phòng.

Mã trang bị Su-30 phản ảnh việc chuyển đổi nguồn cung máy bay chiến đấu trong nội bộ ngành công nghiệp hàng không quân sự Liên bang Nga, nguồn cung máy bay chiến đấu giữa Liên bang Nga và các quốc gia độc lập khác thuộc SNG, và nguồn cung máy bay chiến đấu giữa Liên bang Nga với các nước phương Tây trên thị trường máy bay chiến đấu thế giới.

Trước khi Liên xô tan rã, ngành công nghiệp hàng không quân sự Xô viết trực thuộc Bộ công nghiệp quốc phòng quản lý và chủ yếu được phân bổ trên lãnh thổ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Liên bang Xô viết Nga (Российская Советская Федеративная Социалистическая Республика) với trên 85% tiềm lực nghiên cứu chế tạo máy bay chiến đấu. Năm 1992, các phòng thiết kế và tổ hợp công nghiệp chế tạo máy bay chiến đấu của Liên xô nằm trên lãnh thổ Liên bang Nga được tái tổ chức và thu về dưới sự quản lí của Bộ Công nghiệp quốc phòng Liên bang Nga. Trong quá trình tái tổ chức nội bộ ngành và thiếu đơn đặt hàng thiết kế chế tạo trong giai đoạn hậu Xô viết, các phòng thiết kế cùng các đơn vị chế tạo máy bay chiến đấu trực thuộc đã phải vật lộn để tồn tại và tránh bị sáp nhập vào các đơn vị khác. Trong xu hướng chung đó, một trong những cách sinh tồn mà Phòng thiết kế Sukhoi và tổ hợp chế tạo trực thuộc của nó chọn lựa là tạo ra nhiều thiết kế máy bay chiến đấu nâng cấp tính năng theo mã trang bị mới để vừa chào hàng lô mới, vừa chào gói nâng cấp loại máy bay chiến đấu đã trang bị theo chuẩn mã trang bị mới. Cách làm này vừa tiết kiệm chi phí thiết kế, vừa giảm giá chào trang bị mới hay nâng cấp, đồng thời tăng cường năng lực cạnh tranh bằng việc tung ra nhiều loại máy bay chiến đấu mới có đủ tính năng thay thế loại máy bay chiến đấu đang phát triển của đối thủ truyền thống là Phòng thiết kế Mikoyan cùng tổ hợp chế tạo máy bay trực thuộc. Cùng với máy bay xung kích Su-30, một loạt mã trang bị khác do Phòng thiết kế Sukhoi đưa ra trong giai đoạn này đã được chấp nhận như máy bay cường kích Su-25TM được cấp mã Su-39, máy bay tiêm kích trên hạm Su-27K được cấp mã Su-33, máy bay tiêm kích-ném bom xung kích tiến phương Su-27IB được cấp mã Su-34, máy bay tiêm kích nhiều mục đích Su-27M được cấp mã Su-37 và máy bay tiêm kích nhiều mục đích Su-27M2 được cấp mã Su-35. Quá trình chạy đua cấp mã trang bị mới như vậy cũng diễn ra tương tự đối với các máy bay tiêm kích của Phòng thiết kế Mikoyan thuộc Liên hiệp chế tạo máy bay Moskva MIG.

(còn tiếp)

[huyphongssi]

CHUYÊN ĐỀ TÌM HIỂU MÁY BAY TIÊM KÍCH SU-30
PHẦN TỔNG QUAN

Phần tổng quan giới thiệu khái niệm, phân loại, nhiệm vụ, nguyên lí thiết kế, học thuyết chỉ đạo và chiến thuật ứng dụng liên quan tới máy bay tiêm kích Su-30.

Định danh máy bay tiêm kích Su-30

Mã trang bị Su-30

Mã trang bị phản ảnh bước chuyển đổi chương trình phát triển vũ khí đường không của Liên bang Nga trong giai đoạn đầu thời hậu Xô viết

(tiếp theo)

Mặc dù là quốc gia kế thừa hầu hết tiềm lực hàng không quân sự của Liên xô, nhưng Liên bang Nga và các phòng thiết kế máy bay chiến đấu của nước này cũng tính tới khả năng bị các cơ sở thiết kế chế tạo máy bay chiến đấu của các nước cộng hoà thuộc Liên xô cũ cạnh tranh trong phân mảng thị trường máy bay chiến đấu hiện đại hoá chế tạo mới và máy bay chiến đấu nâng cấp từ các máy bay chiến đấu được trang bị trước đây và được chia khi Liên xô giải thể vào cuối năm 1991.

Đối với Phòng thiết kế Sukhoi, mã trang bị Su-30 vừa phản ảnh thay đổi trong nội bộ ngành công nghiệp hàng không quân sự Liên bang Nga, vừa phản ảnh cách thức tiếp cận thị trường trong và ngoài khối SNG giai đoạn hậu Xô viết đối với dòng máy bay chiến đấu nâng cấp, phát triển từ máy bay tiêm kích Su-27. Chiến lược đa dạng hoá nhãn hiệu sản phẩm của Tổ hợp Sukhoi không những đem lại thành công trong phân mảng thị trường máy bay chiến đấu nhiều mục đích Su-30 chế tạo mới phục vụ xuất khẩu, mà còn góp phần bảo vệ thành công phân mảng thị trường nâng cấp máy bay huấn luyện chiến đấu Su-27UB/UBK theo chuẩn Su-30 cho các nước trong và ngoài khối SNG.

Máy bay tiêm kích Su-27UBM1 (chuẩn Su-30KN) số hiệu 63 của Không quân nước Cộng hoà Belarus tại Triển lãm hàng không Radom-2009 Balan (ảnh Stroju)

Thực tiễn chứng minh chiến lược thị trường liên quan tới dòng máy bay tiêm kích Su-30 của Tổ hợp Sukhoi đã tỏ ra hữu hiệu đối với các gói nâng cấp máy bay huấn luyện chiến đấu Su-27UB/UBK trước đối thủ cạnh tranh tới từ nước Cộng hoà Belarus.

Năm 2000, Liên hiệp chế tạo máy bay thành phố Irkutsk (IAPO) thuộc Tổ hợp Sukhoi đã tiến hành thiết kế gói nâng cấp máy bay huấn luyện chiến đấu Su-27UB/UBK theo chuẩn Su-30KN nội địa và Su-30MK xuất khẩu, gọi là máy bay huấn luyện chiến đấu hiện đại hoá Su-27UBM. Năm 2001, cấu hình gói nâng cấp Su-27UBM được IAPO hoàn tất, và mẫu thử nghiệm của loại máy bay hiện đại hoá này đã được trưng bày tại Triển lãm Hàng không quốc tế Moskva MAKS-2009 để chào nâng cấp máy bay tiêm kích Su-27UB/UBK cho lực lượng không quân các nước được trang bị dòng máy bay này.

Trong năm 2004, Bộ Quốc phòng Belarus mời thầu gói nâng cấp 4 chiếc máy bay huấn luyện chiến đấu Su-27UB mà Bộ tư lệnh Phòng không Không quân nước này tiếp nhận từ Tập đoàn Không quân số 26 tại thời điểm Liên xô giải thể. Liên danh nhà thầu gồm Nhà máy sửa chữa máy bay số 558 Baranovitch của Belarus và Phòng thiết kế thử nghiệm Russkaia Avionika của Nga đã thắng thầu với tiêu chí nâng cấp 4 chiếc Su-27UB theo chuẩn Su-30KN của Không quân Nga, gọi là Su-27UBM1, đồng thời mở ra cơ hội xuất khẩu gói nâng cấp Su-27UBM1 để thu ngoại tệ cho chính phủ Belarus. Ngay từ khi biết tới đề án Su-27UBM1, Tổ hợp Sukhoi và Liên hiệp IAPO đã lên tiếng phản đối liên danh nhà thầu Nhà máy 558-Russkaia Avionika vì cho rằng việc nâng cấp máy bay chiến đấu Sukhoi phải được chính Phòng thiết kế Sukhoi thực hiện như được quy định tại hiệp định chuyển giao trang bị khí tài giai đoạn hậu Xô viết, đồng thời việc định danh gói nâng cấp Su-27UBM1 cũng gây nhầm lẫn với gói nâng cấp Su-27UBM do IAPO cung cấp.

Mặc dù bị Tổ hợp Sukhoi phản đối, liên danh nhà thầu Nhà máy 558-Russkaia Avionika vẫn xúc tiến gói thầu, đồng thời đưa chiếc máy bay huấn luyện chiến đấu hiện đại hoá đầu tiên mang mã trang bị Su-27UBM1 của Không quân Belarus ra trưng bày tại Triển lãm vũ khí và khí tài chiến đấu Minsk MILEX-2005 và các triển lãm hàng không trong và ngoài nước sau đó. Trong buổi trình diễn bay diễn ra vào ngày 30/8/2009 tại Triển lãm hàng không Radom Ba Lan, chiếc máy bay huấn luyện chiến đấu hiện đại hoá Su-27UBM1 mang số hiệu 63 của Không quân Belarus đã bị rơi khiến 2 phi công thử nghiệm thiệt mạng. Trong một thông cáo báo chí liên quan tới sự kiện này, Tổ hợp Sukhoi trích lời các chuyên gia nội bộ cho rằng nguyên nhân chính gây ra vụ tai nạn máy bay Su-27UBM1 của Belarus tại Triển lãm Radom là do phía liên danh nhà thầu đã tiến hành nâng cấp bất hợp pháp loại máy bay tiêm kích do Phòng thiết kế Sukhoi.

(còn tiếp)

[huyphongssi]

Thông tin liên quan tới Su-30: Một số thông tin về máy bay tiêm kích Su-27SKM dự kiến của Indonesia

Tại Triển lãm Hàng không và Vũ trụ quốc tế Moskva MAKS-2007, phía Indonesia và Nga đã kí biên bản ghi nhớ về việc cung cấp gói máy bay tiêm kích gồm 3 chiếc Su-27SKM và 3 chiếc Su-30MK2 với tổng giá trị 355 triệu đô la Mĩ. Theo điều khoản giao hàng của biên bản ghi nhớ trên, 2 chiếc Su-30MK2 được giao trong năm 2008, 1 chiếc Su-30MK2 được giao trong năm 2009 và 3 chiếc Su-27SKM được giao trong năm 2010. Số máy bay đặt hàng theo lô kể trên được bổ sung vào biên chế trang bị hiện có gồm 2 chiếc Su-27SK và 2 chiếc Su-30MKK nhận hồi năm 2003 của Phi đoàn số 11 Không quân Indonesia đóng tại sân bay căn cứ Sultan Hasanuddin ở thành phố Makassar bang Nam Sulawesi nước Cộng hoà Indonesia.

Máy bay tiêm kích Su-30MK2I tại sân bay căn cứ Sultan Hasanuddin ở thành phố Makassar bang Nam Sulawesi nước Cộng hoà Indonesia (ảnh shilka_album)

Trước đó, Không quân Indonesia đã từng có ý định trang bị một phi đoàn máy bay tiêm kích Su-30KI trên cơ sở đề án hợp tác với Liên hiệp KnAAPO vào năm 1996 sau khi dừng hợp đồng mua loại máy bay tiêm kích nhiều mục đích F-16A/B lô 15 bản Nâng cấp tính năng (OCU - Operational Capability Upgrade) do các lí do chính trị liên quan tới vấn đề Đông Timor. Tuy nhiên vào năm 1998, do gặp khủng hoảng tài chính tiền tệ Châu Á nên cuối cùng Indonesia đã huỷ kế hoạch trang bị loại máy bay tiêm kích nhiều mục đích Su-30KI từ đề án hợp tác với Liên hiệp KnAAPO.

Su-30KI là máy bay tiêm kích nhiều mục đích một người lái được Liên hiệp KnAAPO phát triển từ máy bay tiêm kích Su-27SK. Tương tự đề án Su-30K do Liên hiệp IAPO giới thiệu cho Không quân Ấn Độ và đề án Su-30MK của KnAAPO giới thiệu cho Không quân Trung Quốc, phía KnAAPO mời phía Indonesia tham gia gói nâng cấp Su-30K giống như cách thức hãng Lockheed Martin của Mĩ thực hiện trong Chương trình cải tiến theo từng cấp độ dùng cho nhiều quốc gia (MSIP - Multinational Staged Improvement Program) dùng cho loại máy bay tiêm kích F-16. Gói Su-30KI có 2 cấp độ phát triển: cấp độ 1 bao gồm việc chế tạo mới Su-30KI trên cơ sở tính năng thiết kế của Su-27SK có thêm hệ thống cần nhận tiếp dầu trên không và khí tài liên lạc, truyền dẫn dữ liệu vô tuyến tầm xa giữa nhóm tiêm kích thực hiện nhiệm vụ tuần phòng đối không cơ bản của loại máy bay tiêm kích Su-30; cấp độ 2 bao gồm việc chế tạo mới và nâng cấp loại Su-30KI cấp độ 1 với tính năng chiến đấu đa nhiệm, có khả năng công kích tất cả các loại mục tiêu trên không, trên mặt đất và mặt nước bằng vũ khí có điều khiển chính xác. Ngày 28/6/1998, mẫu trình diễn tính năng Su-30KI đầu tiên dự kiến tham gia gói hợp tác với Indonesia đã cất cánh thử nghiệm chuyến đầu tại sân bay thử nghiệm nội bộ của Liên hiệp KnAAPO.

Mẫu máy bay tiêm kích một người lái Su-30KI phục vụ đề án hợp tác bất thành giữa KnAAPO và Indonesia (ảnh www.airwar.ru)

Sau khi phía Indonesia từ chối tham gia đề án Su-30KI do gặp vấn đề tài chính, Liên hiệp KnAAPO vẫn duy trì đề án máy bay tiêm kích Su-30 một người lái dưới tên gọi đề án Su-30KM để phục vụ xuất khẩu và làm chuẩn nâng cấp cho các máy bay tiêm kích Su-27S/P trong nước cũng như các máy bay Su-27SK đã xuất khẩu trước đó. Loại Su-27S/P/SK nâng cấp lên chuẩn Su-30KM được gọi chung là Su-27SM/SKM. Trong Triển lãm Hàng không và Hàng hải quốc tế Langkawi LIMA-99 tổ chức tại  Malaysia tháng 11/1999, một chiếc máy bay tiêm kích nhiều mục đích một người lái chuẩn Su-30KM đã được đưa tới trưng bày để chào bán trang bị mới và gói nâng cấp cho các máy bay tiêm kích Su-27SK đã bán cho Việt Nam và Trung Quốc.

Phục hồi sau khủng hoảng tài chính khu vực, Indonesia đã quay trở lại với dòng máy bay tiêm kích của Sukhoi bằng việc đặt mua 2 chiếc Su-27SK và 2 chiếc Su-30MKK vào năm 2003 sau khi đã bỏ lỡ cơ hội tham gia đề án phát triển quan trọng liên quan tới loại máy bay tiêm kích Su-30 một người lái. Hai chiếc Su-27SK đặt mua năm 2003 của Indonesia thực chất được chế tạo theo cấu hình Su-30KM tương ứng với Su-30KI cấp độ 1 và có thể được nâng cấp nhanh chóng theo chuẩn Su-30KI cấp độ 2, gọi là bản nâng cấp Su-27SKM. Đối với lô 3 chiếc Su-27SKM dự kiến giao hàng trong năm nay của Indonesia, chúng được Liên hiệp KnAAPO chế tạo theo cấu hình Su-30KM cấp độ 2 tương ứng tính năng chiến đấu đã giản lược của loại máy bay tiêm kích nhiều mục đích một người lái Su-35BM nội địa trên cơ sở khung thân và một số khí tài chưa qua sử dụng của loại tiêm kích Su-27SK.

Máy bay tiêm kích nhiều mục đích một người lái Su-27SKM đang thả bom lượn có điều khiển KAB-500Kr (ảnh www.knaapo.ru)

Cách làm mới Su-27SKM từ Su-27SK của Sukhoi KnAAPO trong lô hàng cho Indonesia cũng tương tự cách làm mới Mig-29SMT từ Mig-29SM của MiG MAPO trong lô hàng bị Algerie trả lại trước đây. Liệu Indonesia có tìm cớ trả lại hàng cho Sukhoi như Algerie từng làm với hàng của Mig hay không? Xin mời các thủ trưởng và các đồng chí cùng giải đáp    

[huyphongssi]

CHUYÊN ĐỀ TÌM HIỂU MÁY BAY TIÊM KÍCH SU-30
PHẦN TỔNG QUAN

Phần tổng quan giới thiệu khái niệm, phân loại, nhiệm vụ, nguyên lí thiết kế, học thuyết chỉ đạo và chiến thuật ứng dụng liên quan tới máy bay tiêm kích Su-30.

Định danh máy bay tiêm kích Su-30

Mã trang bị Su-30

Mã trang bị phản ảnh bước chuyển đổi chương trình phát triển vũ khí đường không của Liên bang Nga trong giai đoạn đầu thời hậu Xô viết

(tiếp theo)

Mã trang bị Su-30 phản ảnh việc chuyển đổi nguồn cung máy bay chiến đấu giữa Liên bang Nga với các nước phương Tây trên thị trường máy bay chiến đấu thế giới giai đoạn hậu Xô viết.  

Trong giai đoạn Chiến tranh lạnh, thị trường cung cấp máy bay chiến đấu trên thế giới được phân chia theo khối liên minh chính trị quân sự, theo đó các nước và nhóm nước chế tạo máy bay chiến đấu chủ yếu phân chia thị trường xuất khẩu, chuyển giao hay viện trợ máy bay chiến đấu dựa trên mức độ đồng minh thân cận hoặc lôi kéo ý thức hệ.

Đối với Liên xô, ngoài nhu cầu trang bị trong nước thì thị trường chủ yếu của máy bay chiến đấu Xô viết là các nước thành viên Hiệp ước Vác-sa-va (Układ Warszawski), các nước đồng minh ngoài khối ở Trung Cận Đông, các nước theo chế độ xã hội chủ nghĩa và dân chủ nhân dân ở châu Á, châu Phi và châu Mĩ La tinh. Trong thang bậc thị trường trang bị vũ khí khí tài đường không kiểu trên, loại máy bay chiến đấu với những tính năng kĩ chiến thuật tiên tiến nhất được giữ lại trang bị trong nước, trong khi phiên bản giản lược tính năng từ cao tới thấp của chúng được ưu tiên chuyển giao cho các nước đồng minh thân cận trong khối Vác-sa-va, kế đến là xuất khẩu hay viện trợ cho các nước nằm trong chiến lược lôi kéo ý thức hệ tại Trung Cận Đông, rồi cuối cùng mới tới viện trợ quân sự cho các nước theo chế độ xã hội chủ nghĩa và dân chủ nhân dân ở châu Á, châu Phi và châu Mĩ La tinh. Tuy nhiên tính tới khi Liên xô giải thể vào năm 1992, Su-27 và các phiên bản của loại máy bay tiêm kích này vẫn được xem là đồ quốc bảo nên không được phép chuyển giao, viện trợ hay xuất khẩu ra bên ngoài như đối với loại máy bay tiêm kích Mig-29.

Sau khi Liên xô giải thể vào năm 1992, trong bối cảnh cạn kiệt ngân sách quốc phòng phục vụ nghiên cứu phát triển vũ khí và không có đơn đặt hàng chế tạo máy bay tiêm kích trang bị trong nước, Tổ hợp Sukhoi đã tự cứu mình thông qua việc xúc tiến hàng loạt chương trình phát triển thị trường quốc tế nhằm tìm đầu ra cho máy bay tiêm kích Su-27 thành phẩm và mời chào hợp tác phát triển nhiều đề án hiện đại hoá, nâng cấp các phiên bản máy bay tiêm kích phái sinh từ Su-27. Trong bước đường tìm kiếm thị trường xuất khẩu cho dòng máy bay tiêm kích Su-27, Tổ hợp Sukhoi phải cạnh tranh trực tiếp với một đối thủ tới từ trong nước là Tổ hợp MiG với sản phẩm máy bay tiêm kích Mig-29 vốn được tiếp thị từ trước đó khoảng gần một thập niên trên các thị trường máy bay chiến đấu truyền thống của Liên xô, đồng thời cạnh tranh với các loại máy bay chiến đấu thế hệ 4 nổi tiếng của phương Tây như F-15 và F-16 trên các thị trường mới tiếp cận hoặc mới bị mất sau khi Liên xô và khối Đông Âu sụp đổ.

Máy bay tiêm kích nhiều mục đích chuẩn cơ sở Su-30MK của Liên hiệp chế tạo máy bay KnAAPO (ảnh www.knaapo.ru)

Nếu như không mấy khó khăn để Su-27 vượt qua đối thủ nội địa Mig-29 nhờ tính năng ưu việt hơn trên các thị trường vũ khí quốc tế truyền thống của Nga, thì để tiếp cận rồi chế ngự các thị trường khách hàng truyền thống của F-15 và F-16, Tổ hợp Sukhoi đã phải áp dụng chính chiến lược tiếp cận thị trường trong phân ngạch thị trường của các tập đoàn chế tạo máy bay phương Tây là McDonnell Douglas và General Dynamics (nay thuộc Lockheed Martin). Để phục vụ chiến lược phát triển thị trường quốc tế thời hậu Xô viết của mình, Tổ hợp Sukhoi đã dùng mã định danh Su-30 cho loại máy bay tiêm kích phái sinh từ Su-27 vốn được phát triển trước đó cho nhu cầu của Quân chủng Phòng không, rồi tái định hướng sang phục vụ nhu cầu của Quân chủng Không quân trong nước, nhưng kết cục lại đem tới thành công chủ yếu trong thị trường xuất khẩu máy bay chiến đấu và mang lại nguồn thu ngoại tệ to lớn cho Tổ hợp Sukhoi nói riêng, nước Nga nói chung.

(còn tiếp)

[huyphongssi]

CHUYÊN ĐỀ TÌM HIỂU MÁY BAY TIÊM KÍCH SU-30
PHẦN TỔNG QUAN

Phần tổng quan giới thiệu khái niệm, phân loại, nhiệm vụ, nguyên lí thiết kế, học thuyết chỉ đạo và chiến thuật ứng dụng liên quan tới máy bay tiêm kích Su-30.

Định danh máy bay tiêm kích Su-30

Mã trang bị Su-30

Mã trang bị phản ảnh bước chuyển đổi chương trình phát triển vũ khí đường không của Liên bang Nga trong giai đoạn đầu thời hậu Xô viết

(tiếp theo)

Việc tìm kiếm thị trường xuất khẩu do thiếu ngân sách phát triển vũ khí cũng như trang bị quốc phòng nội địa của Liên bang Nga trong giai đoạn hậu Xô viết đã làm đảo ngược quy trình truyền thống trong định danh máy bay tiêm kích trang bị trong nước và phục vụ thị trường xuất khẩu của Tổ hợp Sukhoi. Thay vì phát triển hoàn thiện mẫu máy bay tiêm kích phục vụ trang bị trong nước trước, rồi mới đặt mã trang bị cho bản giản lược tính năng phục vụ thị trường xuất khẩu như trường hợp máy bay tiêm kích-ném bom nội địa Su-17M/M2 được định danh máy bay tiêm kích-ném bom xuất khẩu/viện trợ Su-20/22, Tổ hợp Sukhoi đã chuyển mã định danh máy bay tiêm kích Su-30 dự kiến phát triển phục vụ trang bị máy bay xung kích nội địa sang chủ yếu phục vụ xuất khẩu, qua đó rút tỉa kinh nghiệm phát triển sản phẩm và thu thập công nghệ vũ khí đường không phương Tây từ hoạt động hợp tác phát triển các biến thể Su-30 với khách hàng để hoàn thiện các thế hệ máy bay tiêm kích được định danh mới của hãng.

Máy bay tiêm kích nhiều mục đích chuẩn cơ sở Su-30MK của Liên hiệp chế tạo máy bay Irkutsk (ảnh www.airwar.ru)

Như vậy có thể thấy việc định danh mã trang bị máy bay xung kích Su-30 phản ảnh quá trình chuyển đổi chiến lược tiếp cận thị trường máy bay chiến đấu từ trong nước sang xuất khẩu. Chiến lược này vừa nhằm thực hiện chức năng chiếm giữ thị trường máy bay tiêm kích thế giới và thu ngoại tệ về cho Tổ hợp Sukhoi trong ngắn hạn, vừa nhằm thực hiện chức năng tìm kiếm phương thức hoàn thiện công nghệ vũ khí đường không tích hợp giữa hệ thống vũ khí Nga với hệ thống vũ khí phương Tây phục vụ quá trình phát triển máy bay tiêm kích trong dài hạn của cả Tổ hợp Sukhoi lẫn ngành công nghiệp hàng không quân sự Liên bang Nga.

(còn tiếp)