Thông tin - Hình ảnh về cuộc chiến của Liên Xô tại Afghanistan

[qtdc]

(tiếp)

Công tác giáo dục tư tưởng

Công tác giáo dục chính trị trong đội ngũ quân nhân OKSV có mục đích động viên binh lính, hạ sĩ quan, sĩ quan và các công nhân viên trong quân đội Liên Xô thực hiện các nhiệm vụ chiến đấu và các nhiệm vụ khác cũng như những nghĩa vụ chuyên môn mà họ được giao đạt chất lượng tốt, chuyển đổi nhanh chóng nhận thức và tâm lý của họ sang phong cách quân sự. Việc đó được tổ chức và thực hiện phù hợp với các yêu cầu đặt ra trong các tài liệu hướng dẫn của ban lãnh đạo chính trị, và nói chung không khác biệt với công việc tương tự được thực hiện trong các lực lượng vũ trang Liên bang CHXHCN Xô Viết.


Sau trận đánh. Lần này tất cả đều còn sống.
Ảnh: Leonid Yakutin

Tuy nhiên, khi tổ chức và tiến hành công tác giáo dục-chính trị đã tính đến việc đội ngũ quân nhân quân khu Turkestan đã một thời gian dài ở trong các điều kiện thời bình, bởi vì hầu như giai đoạn sau chiến tranh trên hướng chiến lược này không có những tình huống cấp bách, làm nảy sinh ở nhiều quân nhân trên một mức độ nhất định những yếu tố của lòng tự mãn và sự bất cẩn.

Một phần đáng kể đội ngũ sỹ quan một thời gian dài thực hiện nhiệm vụ của họ trong điều kiện các đơn vị và phân đội rút gọn và không có đủ kinh nghiệm chỉ huy các đơn vị triển khai đầy đủ, đấy là còn chưa đề cập đến việc tổ chức hoạt động chiến đấu. Đa số các đơn vị hợp thành và các đơn vị cơ sở của tập đoàn quân 40 khi triển khai trước lúc xâm nhập Afghanistan đều phải bổ sung bằng quân nhân nghĩa vụ (cả sỹ quan, binh sỹ) dự bị, đại diện cho chủ yếu là các dân tộc bản địa thuộc các nước cộng hòa thành viên nằm ở phần phía nam của Liên bang.


Album về chiến tranh tại Afghanistan 1979-1989: Phục kích - hoạt động phổ biến của phe đối lập vũ trang và loại vũ khí quân Mujahideen hay sử dụng.

Người ta cũng tính đến vấn đề các đơn vị hợp thành và đơn vị cơ sở của OKSV không chỉ phải tham gia công tác huấn luyện chiến đấu thường ngày, mà còn thực hiện các nhiệm vụ chiến đấu thực sự phối hợp với các đơn vị và phân đội Afghanistan trong một môi trường chính trị phức tạp và đặc thù của nước chủ nhà trên một không gian chiến trường đầy khó khăn. Nhiều phân đội đã một thời gian dài bị cách ly với nơi đóng quân thường trực của đơn vị họ, thực hiện những nhiệm vụ độc lập chịu trách nhiệm bảo vệ các mục tiêu khác nhau, các tuyến giao thông liên lạc, bảo vệ việc chuyển chở hàng hoá bằng vận tải ô tô trên đường bộ. Phần lớn đội ngũ quân nhân phải liên tục di chuyển do thay phiên và điều trị tại các quân y viện.

Một sắc thái đặc biệt đối với việc tổ chức và tiến hành giáo dục chính trị là phải tăng cường đạt đến nhận thức rằng hoạt động chiến đấu diễn ra chống lại các đơn vị phi quy ước của kẻ địch và có mục tiêu cuối cùng là không những và không chỉ đánh bại một kẻ thù cụ thể, mà còn phải đạt được các mục tiêu chính trị - mở rộng các khu vực do chính phủ kiểm soát, tạo điều kiện củng cố chính quyền địa phương, tạo điều kiện bình thường cho cuộc sống của nhân dân.


Album về chiến tranh tại Afghanistan 1979-1989: Cố vấn Liên Xô tại các đơn vị "Biệt động-Commandos" thuộc Bộ An ninh Quốc gia Afghanistan.

Hoạt động quân sự ở Afghanistan của OKSV là một nhiệm vụ rất đa dạng trên quy mô các vấn đề nó phải giải quyết. Do đó, công tác giáo dục phải bao quát nhiều mặt. Các hình thức chủ động cơ bản của công tác giáo dục bồi dưỡng tư tưởng cho người lính là các giờ sinh hoạt chính trị (đào tạo lý luận Mác-Lênin cho sỹ quan), thông tin chính trị và quân sự.

Các giờ sinh hoạt chính trị tổ chức ba lần một tuần, kéo dài 40-50 phút bằng phương pháp "kể chuyện - một hình thức trò chuyện chủ động cởi mở". Chủ đề sinh hoạt trong giờ chính trị được cơ quan chính trị của đơn vị xác định. Trong đó, ngoài các chương trình có chủ đề bồi dưỡng chính trị, được phê duyệt của Tổng cục Chính trị Quân đội và Hải quân Liên Xô, còn thêm vào các chủ đề liên quan trực tiếp đến hoạt động chiến đấu trong khu vực. Định hướng của giờ chính trị cho phép gắn bó chặt chẽ sinh hoạt chính trị với nhiệm vụ chiến đấu, làm tăng thêm ý thức trách nhiệm của đội ngũ quân nhân trong khi thực hiện nhiệm vụ, tăng cường sự tỉnh táo trong chiến đấu. Khi tổ chức hình thức sinh hoạt chính trị này, các chỉ huy và giảng viên chính trị đã sử dụng kinh nghiệm phong phú của cuộc Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại.


Album về chiến tranh tại Afghanistan 1979-1989: Giấy tờ chứng nhận nhân thân của các thành viên phe đối lập vũ trang Afghanistan.

Khi tổ chức các giờ học chính trị dưới hình thức giờ chính trị, người lãnh đạo nhóm cố gắng để chúng tác động một cách hiệu quả hơn nữa đến nhận thức và tình cảm của mọi người, tuân thủ nghiêm chỉnh nguyên tắc thống nhất giữa lời nói và việc làm, để các giờ học tràn đầy tình cảm mãnh liệt, mạnh mẽ và có tính động viên cao, có các ví dụ sinh động và đáng nhớ.

Việc nâng cao nhận thức chính trị của đội ngũ quân nhân được thực hiện hàng ngày. Các chủ đề bao gồm tất cả các vấn đề quan trọng của tình hình chính trị trong và ngoài nước và đời sống của Liên bang Xô Viết, tình hình ở Afghanistan và các hoạt động của Chính phủ Afghanistan trong khu vực trách nhiệm của các đơn vị hợp thành và cơ sở.

Trong công tác thông tin quân sự, người ta thông báo đến đội ngũ quân nhân tất cả các tin tức về kẻ thù và các phương pháp hoạt động của chúng. Giải thích các nhiệm vụ của các đơn vị và phân đội cũng như các điều kiện để thực hiện. Cho biết các dữ kiện cụ thể, các tình huống trong thực tế chiến đấu, các hành động anh hùng của chiến sỹ.

Nhằm thông tin về chính trị và quân sự, người ta cho tiến hành các cuộc thảo luận cá nhân và nhóm tại những lúc nghỉ chân giải lao, các sân bay, sân tập kết đổ bộ, ở khoảng giữa các đợt hoạt động chiến đấu. Trong việc thông tin nhanh chóng về những hành động anh hùng đóng vai trò quan trọng là các tờ thông báo chiến sự và các tờ báo tường, các tấm bảng cổ động trực quan ngay trên đường hành quân. Hình thức làm việc thích hợp là trưng bày ảnh chụp và triển lãm chiến lợi phẩm các loại vũ khí và đạn dược thu được của địch.

Người ta còn áp dụng các hình thức công tác tư tưởng khác nữa - học tập chính trị, tuyên truyền diễn thuyết, công tác chính trị-tư tưởng quần chúng, các ấn phẩm, chương trình phát thanh (ví dụ, các chương trình truyền thanh thường xuyên dưới tiêu đề "Tổ quốc khen ngợi họ"), phim ảnh, sách báo văn học, quan tâm tới kinh nghiệm của Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, gặp gỡ các Anh hùng Liên Xô nhận được danh hiệu đó vì đã chiến đấu tại Afghanistan, gặp mặt các quân nhân được nhận huân huy chương của nhà nước Liên Xô và Afghanistan, các buổi sinh hoạt sáng theo chủ đề, các buổi tối văn nghệ, trao đổi kinh nghiệm tiến hành hoạt động chiến đấu.


Album về chiến tranh tại Afghanistan 1979-1989: công tác bảo đảm hậu cần - khẩu phần lương khô.

Trong công tác tư tưởng, sử dụng phổ biến những ngày kỷ niệm và những ngày truyền thống. Đóng một vai trò to lớn là các phòng truyền thống và bảo tàng thành tích chiến đấu, các góc tưởng niệm, các phòng hữu nghị Xô-Afghan, các tờ cổ động có thể thay đổi nhanh chóng ở những điểm đóng quân thường trực của các đơn vị cơ sở.

Một người sẽ nghĩ và đánh giá thế nào về những giờ học chính trị và thông tin chính trị trong điều kiện hiện nay? Tuy nhiên không nên đánh giá thấp tầm quan trọng của những vấn đề này (về các hình thức, phương pháp và kỹ thuật, tất nhiên ta có thể tranh luận). Chúng ta chỉ cần dẫn ra một ví dụ - ban lãnh đạo Đế chế Nga và các lực lượng vũ trang Nga trong Thế chiến thứ Nhất đã thẳng thừng đánh giá thấp tầm quan trọng của định hướng chính trị cho đội ngũ quân nhân trong Quân đội và Hải quân Nga. Nhưng tư tưởng thì không thể nào để trống rỗng. Và ngay lập tức khoảng chân không đó được lấp đầy bởi những "sự thật chiến hào" khác nhau. Kết quả thế nào ai cũng đã biết - đó là tổ chức quân sự của đế quốc hoàn toàn tan rã, đó là sự thua trận thực sự trong chiến tranh và cái chết của nhà nước.

Để kết luận, chúng tôi nhấn mạnh những điều sau đây.

Xem xét kết quả hoạt động chiến đấu của toàn thể đội ngũ quân nhân OKSV ở Afghanistan, chúng ta có thể kết luận - các đơn vị hợp thành, đơn vị cơ sở, các phân đội lực lượng vũ trang Liên Xô lần đầu tiên sau Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại đã hình thành nên truyền thống quân sự mới. Trong những việc làm và hành động của đội ngũ quân nhân OKSV thể hiện tất cả những phẩm chất tốt đẹp nhất vốn có trong những người lính của chúng ta từng chiến đấu ở Tây Ban Nha, Mông Cổ, Triều Tiên, và Việt Nam.
........

[qtdc]

(tiếp)


Chiến trận Аfghanistan – cuộc chiến tranh dài nhất trong suốt lịch sử Liên bang Xô Viết. Ảnh: Leonid Yakutin.

Chiến dịch Afghanistan: Kinh nghiệm không có người nhận (bài 10)

Những bài học đầu tiên của việc sử dụng đội quân đồn trú hạn chế của quân đội Liên Xô tại Afghanistan.

Ngày 25 tháng 12 năm 2009, kỷ niệm lần thứ ba mươi ngày đưa quân đội Liên Xô vào Afghanistan. Sự phân tích chi tiết chiến trận và các trận đánh của cuộc chiến tranh này trên các trang của "VKO" sẽ phải có và còn chưa được thực hiện. Trong số này độc giả hãy quan tâm đến những bài học đầu tiên của cuộc chiến tranh ở Afghanistan, bởi lẽ chính vì kỷ niệm ba mươi năm ngày xâm nhập mà sẽ phải nói về những bài học ấy. Và ở đây, điều rất quan trọng là sắp đặt chính xác vấn đề và những chố cần nhấn mạnh.

Tiếp theo.
Bắt đầu từ «VКО» № 3 năm 2008.

Chúng ta hãy bắt đầu từ đầu.

1. Cuộc cách mạng Tháng Tư tại Afghanistan năm 1978 diễn ra trong điều kiện thiếu tình thế cách mạng trong đất nước dưới hình thức cổ điển của nó. Về cơ bản, nó là một cuộc đảo chính quân sự ở cấp thượng tầng. Sự thành công của hành động này, phần lớn là do sự yếu kém của chế độ cầm quyền, làm quay cuồng đầu óc ban lãnh đạo đảng NDPA, trong hoạt động thực tế của họ xu hướng khuynh tả đang thắng thế. Ngay cả trong cuộc trò chuyện đầu tiên với các đại diện của Liên Xô ở Kabul, N.M.Taraki, H.Amin và B.Karmal yêu cầu xem xét cuộc cách mạng Afghanistan như là một cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa. Ví dụ tháng 5 năm 1978, H. Amin đã tuyên bố rằng " phân tích tiến trình các sự kiện sau tháng Tư, từ điểm nhìn lý thuyết, NDPA đi đến kết luận về sự kết thúc giai đoạn cách mạng dân chủ nhân dân và bắt đầu giai đoạn xã hội chủ nghĩa".

Trong hoạt động của mình, bản thân NDPA cũng không dựa trên bất kỳ giai cấp xác định nào. Cơ sở xã hội của cuộc Cách mạng Tháng Tư là một khối kết hợp giữa giới trí thức, tầng lớp tiểu tư sản, thợ thủ công, một số thành phần lao động có hứng thú tham gia vào quá trình dân chủ hóa đời sống xã hội.

Hầu hết dân số Afghanistan mù chữ, đặc biệt sùng tín, sống hầu như chỉ theo các đạo luật và phong tục tập quán của một xã hội bộ lạc - không tiếp thu các khẩu hiệu cách mạng.

Đối với các nhà lãnh đạo chính trị Liên Xô thời điểm ấy, kể từ sau cuộc đảo chính họ nhìn thấy Afghanistan rất hấp dẫn theo cách mà nó được trình bày bởi Taraki, Amin và các nhà lãnh đạo người Afghan. Cuộc đảo chính nhà nước vào tháng Chín năm 1979, sự chuyển giao quyền lực vào tay H.Amin và sự loại bỏ, rồi sau đó giết chết Taraki bởi ông ta, buộc các nhà lãnh đạo Xô viết đánh giá vấn đề Afghanistan theo một cách khác.

Trong khi không tìm thấy cách giải quyết khác chấp nhận được với Liên Xô cho vấn đề này, ban lãnh đạo chính trị Xô Viết coi việc đưa quân vào Afghanistan là điều cần thiết để bảo vệ lợi ích của Liên Xô (như họ hiểu thế vào thời điểm đó).


Trung tướng binh chủng ĐBĐK Lev Nikolaevitch Gorelov (ngoài cùng bên phải ảnh), Trưởng đoàn cố vấn quân sự tại CH Dân chủ Afghanistan từ 1975-1979. Năm 1968 ông là tư lệnh sư đoàn ĐBĐK cận vệ 7 và cùng sư đoàn đổ bộ xuống 3 sân bay khu vực Prague trong vòng 3 giờ, tham gia trấn áp cuộc nổi dậy "Mùa xuân Praha" của Tiệp Khắc và đưa Bí thư thứ nhất ĐCS Tiệp Khắc Aleksandr Dubcek về Moskva. Tháng 10 năm 1979, tại cuộc họp của Bộ chính trị UBTU ĐCS Liên Xô, ông đã trình bày với L.I.Brezhnev 5 lý do không nên đưa quân vào Afghanistan: quân đội LX hoàn toàn có khả năng kiểm soát biên giới - người Mỹ sẽ lấy cớ để thành lập các toán vũ trang đối lập đưa vào Afghanistan - quân đội LX chưa hề được chuẩn bị để chiến đấu ở vùng núi - việc đưa quân vào sẽ ngốn rất nhiều dự trữ vật chất và tổn thất nhân mạng - dù kế hoạch là chỉ đưa quân vào đóng tại các doanh trại căn cứ hỗ trợ người Afghan, nhưng chắc chắn quân đội LX sẽ phải chiến đấu ở trận tuyến thứ nhất, còn quân đội Afghanistan chỉ chiến đấu ở vị trí thê đội 2.

Không có sẵn bất kỳ tài liệu nào của chính phủ về vấn đề này, nhưng việc nghiên cứu các văn bản điều hành cho phép kết luận bước đi này được thực hiện chủ yếu nhằm đảm bảo loại bỏ H.Amin và tạo điều kiện thay thế ông ta bằng một nhà lãnh đạo tiến bộ hơn, đối với ban lãnh đạo Xô viết thời kì này, người đó có vẻ là Babrak Karmal.

Nói về một kết luận như thế là các sự kiện chẳng hạn như thành phần ban đầu không lớn của quân đội Xô Viết, việc bổ sung biên chế cho nó bằng các quân nhân dự bị, mà không phải bằng các quân nhân chuyên nghiệp, ý định của Leonid Brezhnev vào tháng 2 năm 1980 rút OKSV khỏi Afghanistan, khi thực hiện xong nhiệm vụ cơ bản của nó.

Quyết định đưa quân đội Liên Xô xâm nhập Afghanistan, ban lãnh đạo chính trị Liên Xô không quan tâm một cách có ý thức đến hậu quả tiêu cực sắp tới đối với Liên Xô của một bước đi như thế, điều mà họ không thể không nhìn thấy. Các nhà lãnh đạo của chúng tôi tại thời điểm đó xuất phát từ sự hiểu biết của mình về các lợi ích sống còn đối với Liên Xô.

Các chuyên gia quân sự không tham gia vào việc đưa ra quyết định gửi quân đội tới CH Afghanistan (Brezhnev, Dmitry Ustinov và Andropov không phải là những người như vậy, mặc dù họ đã có các cấp bậc quân sự cao nhất). Điều này ảnh hưởng ngay lập tức - đối với quân đội Xô Viết được đưa vào Afghanistan, vẫn chưa xác định được mục tiêu đưa quân vào và các nhiệm vụ cụ thể.


Nguyên soái LX N.V.Ogarkov, Phó TTMT thứ nhất QĐLX 1968-1974, Thứ trưởng thứ nhất BQP, TTMT QĐLX 1977-1984, người phản đối việc đưa quân vào Afghanistan và cho rằng vấn đề Afghanistan chỉ có thể giải quyết bằng giải pháp chính trị.

Coi đó là một nhiệm vụ đủ tính hợp lý - "... hỗ trợ quốc tế cho nhân dân Afghanistan anh em, cũng như xây dựng các điều kiện thuận lợi cho việc ngăn chặn các hành động chống Afghanistan có thể từ các quốc gia lân cận" (trích chỉ thị của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Liên Xô ngày 24.12.79) - là điều không thể. Đối với những người chỉ huy ở tất cả các cấp, nó chẳng nói lên được bất cứ điều gì. Hầu hết các nhà lãnh đạo Liên Xô vào thời điểm đó là những người được dẫn dắt bởi các giáo điều Mác-Lênin (họ hoàn toàn tách rời với cuộc sống và đặc biệt là thực tế của phương Đông), và không thể xây dựng được một mục tiêu chính trị rõ ràng nào.

Quyết định đưa quân đội Liên Xô xâm nhập Afghanistan đã không được hình thành một cách hợp hiến. Mặc dù người quyết định nó chính là Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Xô Viết tối cao Liên Xô, Tổng tư lệnh tối cao các lực lượng vũ trang Liên Xô, sắc lệnh của Đoàn Chủ tịch Xô viết tối cao, hoặc ít nhất là mệnh lệnh của TTL tối cao các lực lượng vũ trang Liên Xô đã không được công bố.

2. Sau khi đưa quân xâm nhập Afghanistan, và để đội quân đó ở lại đấy một khoảng thời gian không xác định ("cho đến khi triệt tiêu các lý do dẫn đến việc đưa quân vào"), đã nảy sinh yêu cầu phải phối hợp hoạt động của các đại diện tất cả các cơ quan Liên Xô ở Afghanistan, bộ đội của tập đoàn quân 40, đoàn cố vấn tại các Bộ Quốc phòng, Bộ An ninh quốc gia và Bộ Nội vụ Afghanistan. Điều này có thể được thực hiện bởi một trong các Phó Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Xô viết tối cao Liên Xô, Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô, hoặc một thành viên của Hội đồng Quốc phòng Liên Xô, có đầy đủ quyền hạn. Điều này đã không được thực hiện cho đến tận khi kết thúc sự có mặt của quân đội Liên Xô trên lãnh thổ Afghanistan. Những nỗ lực của Bộ Quốc phòng Liên Xô thúc đẩy một đề nghị như vậy bị Bộ Ngoại giao và KGB ngăn chặn với lý do sự phối hợp như vậy đã, đang và vẫn có thể thực hiện bởi Đại sứ Liên Xô.


Để tiến hành chiến tranh du kích trong vùng núi không cần có một số lượng các đơn vị xe tăng lớn đến như vậy. Và rồi đã sớm phải gửi các đơn vị đó trở lại Liên Xô. Trong ảnh - xe tăng T-62 trên sân ga của nhà ga giáp biên giới với Afghanistan, ga đường sắt thành phố Termez.
Ảnh: Leonid Yakutin.

Kết quả là ở Afghanistan, trên thực tế đã không có bất kỳ sự phối hợp nào và cách làm việc kiểu ai biết người nấy đã thắng thế. Ví dụ, người đứng đầu ủy ban quốc phòng dân sự Liên Xô đến thăm Afghanistan mà không tham vấn với bất cứ ai, đã đề nghị Tổng thống nước này cho thành lập các đơn vị dân quân. Và chúng ta lưu ý rằng, điều tư vấn trên đưa ra trong điều kiện mà ngay cả quân đội chiến đấu thường trực còn chưa có đủ người.

Mọi người đều hành động theo chỉ thị của ban lãnh đạo tại Moskva của mình và báo cáo cho họ những quan điểm riêng của mình về tình hình đất nước này (và thường là những gì lãnh đạo muốn nghe). Những nỗ lực để có các báo cáo chung, có chữ ký của các nhà lãnh đạo các cơ quan đại diện cho kết quả thậm chí còn tồi tệ hơn - thông tin cũng được "thỏa thuận" (nói cách khác - bị san bằng).

Để trên một mức độ nào đó lấp đi khoảng cách này, Bộ Quốc phòng đã gần như liên tục bố trí tại Afghanistan nhóm công tác đặc nhiệm của mình, mà mục tiêu chính là nỗ lực phối hợp sức mạnh của tất cả các lực lượng của cả Liên Xô và Afghanistan đang tham gia trong cuộc đấu tranh vũ trang chống lại phe đối lập (tập đoàn quân 40, Bộ Quốc phòng Afghanistan, các đơn vị đặc nhiệm và các đơn vị phụ trách địa bàn của Bộ Nội vụ và Bộ An ninh Nhà nước Afghanistan, các đội hoạt động của đảng và các cảm tình viên tích cực, v.v ...).

Khi quyết định cung cấp viện trợ quân sự cho chính phủ Afghanistan bằng cách gửi quân đội của mình tới đất nước này, ban lãnh đạo chính trị Liên Xô không nghĩ đến khả năng ảnh hưởng của chúng ta lên các nhà lãnh đạo Afghanistan ở tất cả các cấp sẽ như thế nào. Ví dụ, đồng thời với quân đội Liên Xô người ta đã không gửi các cố vấn bên cạnh các tỉnh ủy và các cơ quan chính quyền quốc gia tại địa phương. Những cố vấn loại này chỉ được gửi tới Afghanistan vào tháng 8 năm 1980.
........

[qtdc]

(tiếp)

3. Việc huy động các đơn vị hợp thành, đơn vị cơ sở và các tổ chức dự kiến đưa vào Afghanistan được thực hiện như lệnh gọi tập trung thành phần đăng ký NVQS bằng các mệnh lệnh riêng biệt (sau khi mỗi đơn vị nhận được chỉ thị miệng của D.F.Ustinov) của Bộ Tổng tham mưu cho các tư lệnh quân đội tại các quân khu, những tư lệnh đó, đến lượt mình, lại cho bộ đội và các ủy ban quân sự của quân khu các tín hiệu quy định. Không có nghị định nào về mặt nhà nước được công bố ứng với sự huy động trên.

Trong quá trình huy động và trong các hoạt động diễn ra tiếp theo đã phát lộ sự không hoàn thiện, không hiệu quả và thậm chí thấp kém của hệ thống huấn luyện và tập trung quân dự bị của Liên Xô.

Tình hình rất tồi tệ với việc huấn luyện các sĩ quan dự bị. Ví dụ, trong số sỹ quan được gọi phục vụ quân đội thường trực vào tháng 12 năm 1979, trên 70% chưa bao giờ phục vụ trong quân đội. Phần lớn trong số họ thể hiện không có khả năng hoàn thành nhiệm vụ chỉ huy các đơn vị hoặc thực hiện các nhiệm vụ phục vụ khác của quân đội. Thường thì các đơn vị đứng đầu là sĩ quan dự bị, khi hành quân và tác chiến là không thể chỉ huy được. Công tác huấn luyện chuyên ngành các sỹ quan dự bị kỹ thuật quân sự và hậu cần hoàn toàn không đạt yêu cầu.


Một toán quân thuộc đại đội sơn cước 7, tiểu đoàn bộ binh sơn cước 3, trung đoàn BBCG 181, sư đoàn BBCG 108. Khost, Afghanistan.

4. Công tác tiến hành các hoạt động chiến đấu chủ động chống lại các đơn vị vũ trang không chính quy phe đối lập đã không được dự kiến ngay từ ban đầu. Ít nhất, một nhiệm vụ như vậy cũng đã không được ban lãnh đạo chính trị đặt ra trước quân đội. Và các đơn vị thuộc các QK Turkestan và Trung Á, dự kiến huy động đưa vào Afghanistan, đã được triển khai, và sau đó được gửi tới Afghanistan theo cơ cấu biên chế và tổ chức tiêu chuẩn.

Tiến vào lãnh thổ Afghanistan là các đơn vị hợp thành có các trung đoàn xe tăng và tên lửa PK, các tiểu đoàn tên lửa mặt đất (các đầu đạn - cả hạt nhân hoặc thông thường - để lắp cho các quả đạn tên lửa thuộc các tiểu đoàn đó ở Afghanistan chưa bao giờ được chở tới) và các tiểu đoàn chống tăng, tiểu đoàn phòng hóa. Ngoài ra, tập đoàn quân còn có cả lữ đoàn pháo binh và lữ đoàn tên lửa PK.




Lính sơn cước Đức năm 1941.

Tóm lại tập đoàn quân 40 theo biên chế chiến đấu của nó được chuẩn bị sẵn sàng để đánh trả (nếu có yêu cầu) một cuộc xâm lược từ bên ngoài chống lại Afghanistan. Thay vào đó, nó đã tham gia chiến đấu chống lại các đội và nhóm vũ trang chống đối từ bên trong vốn sử dụng các nguyên tắc của chiến tranh du kích.

Những tháng đầu của cuộc chiến chỉ ra rằng OKSV thừa quá nhiều xe tăng, pháo binh, vũ khí chống tăng, chúng không hiệu quả đối với vùng núi Afghanistan. Một bất hợp lý nữa là số lượng rất lớn các hệ thống tên lửa phòng không (mà máy bay thì quân địch hoàn toàn không có). Các tiểu đoàn tên lửa mặt đất của sư đoàn chỉ là một gánh nặng, do thiếu các đầu đạn nổ phá và nổ mảnh mà chúng không tham gia chiến đấu được. Tuy nhiên, yêu cầu bảo vệ thì lại tăng lên nhiều hơn một cách đáng kể.

Đồng thời, tập đoàn quân thiếu các đơn vị bộ binh cơ giới, các phân đội cảnh vệ và phục vụ bảo dưỡng. Mặc dù thực tế là bộ đội QK Turkestan về cơ bản được tổ chức để hoạt động ở vùng núi, trong thành phần của họ lại không có các phân đội sơn cước (leo núi) chính thức và trang bị leo núi của họ gần như không có gì. Việc cung cấp trang bị leo núi cần thiết cho quân đội sao cho đầy đủ đã không thực hiện được cho đến tận khi kết thúc chiến trận tại Afghanistan.

Sự không thích hợp được phát hiện trong biên chế chiến đấu và cơ cấu tổ chức của quân đội đối với các điều kiện địa phương và tính chất các nhiệm vụ phải thực sự giải quyết được Bộ Tổng tham mưu, Bộ chỉ huy QK Turkestan và tập đoàn quân 40 loại trừ dần trong quá trình hoạt động chiến đấu của OKSV.

Trong nửa đầu năm 1980 đã loại khỏi Afghanistan các đơn vị và phân đội không cần thiết - một trung đoàn xe tăng, ba tiểu đoàn tên lửa mặt đất, ba tiểu đoàn chống tăng, một lữ đoàn pháo binh lục quân và một lữ đoàn tên lửa phòng không lục quân. Việc rút các đơn vị đó được sử dụng cho mục đích tuyên truyền.

Để tăng cường khả năng chiến đấu của tập đoàn quân khi đấu tranh với các đội và nhóm đối lập vũ trang ở Afghanistan, trong những năm khác nhau người ta đã tổ chức lại 2 trung đoàn BBCG thành 2 lữ đoàn BBCG độc lập, còn trung đoàn xe tăng của sư đoàn BBCG 108 - chuyển thành trung đoàn BBCG (kết quả là ở sư đoàn này, cả 4 trung đoàn đều là các trung đoàn BBCG).


Tiêu diệt đoàn karavan.

Để tăng cường đấu tranh chống lại các đoàn caravan của phiến quân, trên lãnh thổ Liên Xô người ta đã thành lập và đưa vào Afghanistan 7 tiểu đoàn đặc nhiệm spetsnaz (còn 1 tiểu đoàn được hình thành tại chỗ từ quân số của tập đoàn quân). Để bảo vệ các sân bay và các mục tiêu quan trọng nhất, trong biên chế tập đoàn quân đã bổ sung 10 tiểu đoàn cảnh vệ.
.........

[qtdc]

(tiếp)

5. Từ ngày đầu tiên trong hoạt động của mình tại Afghanistan quân đội Xô Viết đã phải giải quyết nhiều vấn đề rất khác nhau, hầu hết trong số đó không quen thuộc với họ. Những nhiệm vụ kiểu đó, ví dụ, bao gồm: bảo vệ dài ngày các tuyến giao thông và một loạt các mục tiêu khác nhau bằng cách đặt các tiền đồn vĩnh cửu, dẫn dắt các đoàn xe chở hàng hoá kinh tế và quân sự qua lãnh thổ mà kẻ thù kiểm soát; lục soát các đoàn lữ hành để kiểm tra xem có có đoàn nào chở vũ khí và đạn dược hay không.

Những nhiệm vụ này đối với chỉ huy ở tất cả các cấp (từ người chỉ huy tập đoàn quân đến trung đội trưởng) trước đây họ đều chưa từng biết, vì trong quá trình huấn luyện sỹ quan và các phân đội, việc thực hiện các chức năng như vậy của quân đội Liên Xô chưa hề được tính đến. Hướng dẫn của điều lệnh và quy định về những vấn đề này là không có sẵn. Tất cả đối với người chỉ huy đều phải học hỏi và phát triển các chiến thuật thích hợp một cách trực tiếp trong quá trình hoạt động chiến đấu.

Tất nhiên, kinh nghiệm thu được đã được tổng quát hóa trong các tài liệu khác nhau tại các hội nghị khoa học quân sự và trong tài liệu giáo khoa quân sự, được sử dụng rộng rãi trong thực tế tại OKSV, nhưng trong các tài liệu quy định cơ bản (ví dụ, điều lệnh) thì những vấn đề đó vẫn chưa được đưa vào.


Album về chiến tranh tại Afghanistan 1979-1989: Pháo binh yểm trợ.

Thực tế tác chiến của OKSV chống các nhóm cực đoan và đối lập đã chỉ ra rằng phân đội chiến thuật cơ bản quyết định số phận của trận chiến là cấp tiểu đoàn. Ngay cả trong các hoạt động quy mô lớn, có sự tham dự của một số lượng bộ đội lớn, các tiểu đoàn, theo quy luật, có khu vực trách nhiệm và hoạt động độc lập của riêng mình (mặc dù vẫn tuân theo một kế hoạch duy nhất). Vai trò của người chỉ huy tiểu đoàn tại Afghanistan là rất quan trọng. Anh ta phải biết làm thế nào sử dụng được tất cả lực lượng và phương tiện sẵn có, bao gồm cả pháo binh và không quân, mà anh ta có quyền gọi yểm trợ cho tiểu đoàn của mình. Sự thành công của trận đánh, cuộc sống của mọi người, sự an toàn của trang bị phụ thuộc vào mức độ được huấn luyện của người chỉ huy tiểu đoàn.

Trong quá trình hoạt động chiến đấu của quân đội Liên Xô, đã sử dụng toàn bộ kho tàng phương pháp chiến thuật, các điều lệnh hướng dẫn và quy định mà chúng ta có. Các phương pháp khác đã xuất hiện do điều kiện địa phương và tính chất các hoạt động chiến đấu cũng được sử dụng rộng rãi, như phong tỏa những mục tiêu hoặc khu vực nào đấy bởi các phân đội quân đội Liên Xô và càn quét chúng bằng các đơn vị Afghanistan, các hoạt động chiến đấu để tiêu diệt kẻ thù trong các hang động vùng núi và hệ thống thủy lợi ngầm dưới lòng đất (các kyariz), v.v.

Đã thu được các kết quả phát triển chiến thuật cho các hoạt động phục kích chống các đoàn xe chở vũ khí và đạn dược của kẻ thù. Kế hoạch phục kích đã được lập tại trung đoàn và sư đoàn, và chúng được giăng lập tức một cách tối đa trên các tuyến đường trong khu vực tương ứng. Từ năm 1985, việc lên kế hoạch phục kích, thậm chí đã được thực hiện ở quy mô tập đoàn quân, nghĩa là, phục kích đã chuyển thành hoạt động (được coi trọng) của tập đoàn quân.


Album về chiến tranh tại Afghanistan 1979-1989: Xe PK tự hành.

Ở vùng núi của Afghanistan thường các xe máy chiến đấu có thể được sử dụng chỉ ở một số địa điểm. Do đó đã phát sinh và sử dụng rộng rãi những yếu tố của đội hình chiến đấu của phân đội chưa được tính trước trong các điều lệnh và hướng dẫn của chúng ta, ví dụ như nhóm thiết giáp.

Nhóm thiết giáp bao gồm các xe máy trang thiết bị chiến đấu của phân đội, các xe tăng và khẩu đội pháo binh được trao cho các phân đội (trừ súng cối mang vác), được hợp nhất dưới một ban chỉ huy duy nhất. Hoạt động trên các hướng mà các trang bị đó vươn tới được, nhóm thiết giáp yểm trợ hỏa lực cho phân đôi của mình. Thường thì họ thực hiện vài nhiệm vụ độc lập, ví dụ, phong tỏa các mục tiêu của đối phương tại một số khu vực thuộc vòng vây, bảo vệ trận địa pháo binh, sở chỉ huy, điểm cung cấp hậu cần và các cơ sở khác.

Mục đích của việc can thiệp về quân sự và chính trị của Liên Xô tại Afghanistan trong chín năm quân đội Xô Viết đóng ở đây không hề thay đổi – trấn áp phe đối lập vũ trang và củng cố quyền lực của chính phủ. Từ giai đoạn này sang giai đoạn khác, thay đổi chỉ là chiến thuật, công cụ và phương pháp để đạt được mục tiêu đề ra. Tùy mức độ thất bại của kế hoạch này mà người ta phát triển kế hoạch khác để thay thế, kể cả phương tiện đấu tranh vũ trang.

Liên Xô đã có được khả năng sử dụng Afghanistan ở quy mô rộng lớn như là một bãi thử nghiệm vũ khí đặc thù, tại đó sẽ kiểm tra các điều lệnh chiến thuật và phương pháp tiến hành các hoạt động chiến đấu mới trong các vùng núi cao-hoang mạc, các mẫu vũ khí mới và trang thiết bị kỹ thuật quân sự chiến tranh hiện đại, bao gồm cả các loại vũ khí có tiềm năng và trang bị chiến đấu và phương thức sử dụng chúng.

Tuy nhiên, kinh nghiệm hoạt động chiến đấu của quân đội Liên Xô tại Afghanistan chỉ mới tổng kết và áp dụng trong các đơn vị cơ sở của tập đoàn quân 40 và chưa được phổ biến vào trong điều lệnh và hướng dẫn huấn luyện chiến đấu cho bộ đội trong thời bình.
.......

[qtdc]

(tiếp)

6. Toàn bộ hoạt động chiến đấu của quân đội Xô Viết và quân đội Afghanistan được thực hiện trên cơ sở các kế hoạch hàng tháng, được soạn thảo bởi trưởng cố vấn quân sự tại Afghanistan, BTL QK Turkestan, BTL TĐQ 40 và được Bộ trưởng Quốc phòng chấp thuận phê duyệt. Trình tự lập kế hoạch này do D.F.Ustinov quy định năm 1980, vẫn không thay đổi cho đến tận khi kết thúc, đó là điều không mấy phù hợp.


Album về chiến tranh tại Afghanistan 1979-1989: hỏa lực pháo binh yểm trợ.

Do các đơn vị hợp thành và đơn vị cơ sở Xô Viết thực hiện đồng thời một số nhiệm vụ, mỗi nhiệm vụ trong số đó đòi hỏi các cơ quan chính thống phải thực hiện sự lãnh đạo, chỉ huy thường xuyên các hoạt động chiến đấu, mà các nhóm chỉ huy được thành lập một cách đặc biệt, do các tư lệnh (các chỉ huy trưởng) và phó tư lệnh (phó chỉ huy trưởng) lãnh đạo liên tục hoạt động (nghĩa là ta nói đến các nhóm chỉ huy đặc nhiệm). Những nhóm này chuyên nhiệm lập kế hoạch cụ thể cho mỗi chiến dịch, chuẩn bị bố trí lực lượng thực hiện và chỉ huy bộ đội trong quá trình chiến đấu.

Các cơ quan như thế thành phần không lớn. Khía cạnh tích cực của họ là tính cơ động cao, khía cạnh chưa hoàn hảo - không có khả năng triển khai (ngoài SCHTT) các SCH khác (SCH tiền phương, SCH hậu cần). Sự thực thì trong các điều kiện ở Afghanistan điều đó không hoàn toàn cần thiết.

Hoạt động chiến đấu của một tiểu đoàn tăng cường, được lựa chọn trong trung đoàn để thực hiện một chiến dịch nào đấy, thường chịu sự lãnh đạo của nhóm chỉ huy trung đoàn, mà không phải là tự thân tiểu đoàn trưởng, lẽ tự nhiên điều đó không góp phần nâng cao trách nhiệm của anh ta. Theo quy định, các tiểu đoàn trưởng phải thực hiện chỉ huy một cách hoàn toàn độc lập các hoạt động chiến đấu chỉ trong tiến trình các chiến dịch quy mô lớn, khi họ nhận được một khu vực trách nhiệm cụ thể.


Album về chiến tranh tại Afghanistan 1979-1989: yểm trợ đường không của không quân yểm trợ.

7. Hoạt động chiến đấu tại Afghanistan, đặc biệt trong những năm đầu, cho thấy thiếu sót nghiêm trọng của công tác huấn luyện đội ngũ quân nhân và đào tạo sĩ quan. Công tác huấn luyện cá nhân binh sĩ và hạ sỹ quan không đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của cuộc chiến. Điều này là do sự không hoàn hảo của các chương trình huấn luyện đào tạo, sự nghèo nàn của các nguồn vật chất (đạn dược, tuổi thọ thiết bị kỹ thuật, nhiên liệu, v.v.), cũng như việc tách đại trà những người được đào tạo chuyển đi làm đủ các loại công việc kinh tế và xây dựng khác nhau. Khoảng cách đặc biệt lớn thể hiện trong sức chịu đựng về thể chất và sự vững vàng về tâm lý trong thời gian hoạt động ở vùng núi, khi nhiệt độ môi trường cao và vào ban đêm. Thể hiện được trình độ huấn luyện tốt hơn cả trong những vấn đề trên là các hạ sĩ quan, chiến sĩ binh chủng ĐBĐK, các phân đội đặc nhiệm, các phân đội trinh sát của các đơn vị BBCG hợp thành và cơ sở.

Những thiếu sót trong đào tạo sỹ quan đã phát lộ ra. Điều này đặc biệt đúng với những người đã phục vụ một thời gian dài trong các đơn vị rút gọn và khung cơ sở. Hầu hết trong số họ nắm không vững vũ khí của đơn vị mình, nhiều người không biết cách tổ chức huấn luyện quân sự và giáo dục đội ngũ quân nhân, không thể tổ chức một trận chiến đấu ở mức độ cần thiết và đảm bảo toàn diện cho nó.


Gần như ngay lập tức sau khi xâm nhập Afghanistan, các đơn vị cơ sở và hợp thành của quân đội Liên Xô đã bị cuốn vào trận chiến với lực lượng vũ trang phe đối lập Afghanistan
Ảnh: Leonid Yakutin

Trong công việc của các vị chỉ huy và các ban tham mưu thường ta thấy xu hướng sử dụng trong chiến đấu các hình thức và phương pháp hoạt động chiến đấu cổ điển mà không tính đến đặc thù của chiến trường diễn ra hoạt động quân sự và chiến thuật của đối phương, điều đó không mang lại kết quả cụ thể. Đã bộc lộ các thiếu sót trong tổ chức hiệp đồng và tổ chức tất cả các dạng đảm bảo trong điều kiện cụ thể của Afghanistan.
........

[qtdc]

(tiếp)

8. Các hoạt động chiến đấu của OKSV cho thấy trên chiến trường vùng núi cao này chúng ta đã từ bỏ hơi sớm một số chủng vũ khí, bao gồm cả những thứ tưởng như lỗi thời. Điều này liên quan cụ thể đến những chiếc xe tăng có pháo loại nòng rãnh xoắn, súng cối 82-mm, súng máy hạng nặng DShK, súng trường bắn tỉa, và một số vũ khí khác.


Album về chiến tranh tại Afghanistan 1979-1989: vũ khí của các đơn vị vũ trang phe đối lập.

Trong điều kiện Afghanistan xe tăng được sử dụng chủ yếu trong vai trò không điển hình của nó là một cỗ pháo trực tiếp yểm trợ bộ binh. Tuy nhiên, pháo nòng trơn của xe tăng hiện đại không phải lúc nào cũng có thể bắn trúng các mục tiêu điểm một cách hiệu quả (một khẩu đội súng máy hạng nặng DShK, lối vào của một hang động, chiến hào nhỏ, v.v...) trong điều kiện thời tiết không ổn định trên vùng núi. Kết quả tốt nhất đạt được khi bắn các mục tiêu như vậy bằng pháo nòng rãnh xoắn, đạn của các cỗ pháo đó chịu tác động của gió lên quỹ đạo đường đạn ít hơn.

Các phân đội BCHT của OKSV tham chiến phần lớn ở vùng núi theo đội hình chiến đấu ngoài xe. Họ không thể chỉ dùng các nhóm thiết giáp và lựu pháo của mình làm hệ thống hỏa lực yểm trợ, đơn giản là vì chúng không phải lúc nào cũng thích hợp (đặc biệt là khi có các mục tiêu điểm hay mục tiêu kích thước nhỏ).

Thực tiễn chiến đấu đã chứng minh sự cần thiết phải trực tiếp có trong đội hình chiến đấu ngoài xe (rời xe chiến đấu - спешенные боевые порядки) các loại vũ khí bộ binh nặng như súng máy hạng nặng, súng cối mang vác, súng phóng lựu có ống phóng dùng một lần như loại "Mukha" (tốt nhất kèm đạn nổ phá và nổ mảnh).


Album về chiến tranh tại Afghanistan 1979-1989: vũ khí bộ binh của các đơn vị vũ trang phe đối lập do lính đặc nhiệm Xô Viết thu giữ.

Chúng ta cũng đã từ bỏ sớm các xạ thủ bắn tỉa chuyên nghiệp, lựa chọn riêng từ các tay súng bộ binh nhẹ cừ khôi nhất và có công tác huấn luyện thích hợp. Kinh nghiệm ở Afghanistan chứng minh rằng, trong nhiều trường hợp, ngay cả trong điều kiện các phân đội bão hòa các loại vũ khí và trang thiết bị hạng nặng, một hỏa lực chính xác duy nhất của vũ khí bộ binh hạng nhẹ vẫn tiếp tục đóng một vai trò lớn.


Volodia Ivanov toán phó toán bắn tỉa thuộc tiểu đoàn 3, trung đoàn BBCG 180, sư đoàn BBCG 108. Shindand, 1985.

Việc lựa chọn các trận địa hỏa lực trong tiến trình chiến đấu ở vùng núi cho pháo binh xe kéo là một vấn đề nghiêm trọng, đặc biệt khi cần triển khai nó trên đường di chuyển để yểm trợ trực tiếp và nhanh chóng cho các phân đội BCHT. Giải pháp tốt nhất là phải có đầy đủ các đơn vị và phân đội pháo binh, được thiết kế để hoạt động trên vùng núi, các loại pháo tự hành có thể khai hỏa thực sự hầu như từ bất cứ nơi nào, ngay cả khi hành quân trong đội hình đoàn công-voa trên đường miền núi hoặc đường mòn.


Pháo tự hành 152mm "Hyacinth" 2S5 đang nhả đạn. Kandahar 1986-1987.

9. Do các điều kiện địa-vật lý phức tạp, tính cực thấp của trang bị hoạt động trên lãnh thổ Afghanistan, do các đặc điểm cụ thể của việc tiến hành các hoạt động chiến đấu chống lại một "kẻ thù khó nắm bắt" đã phát lộ ra, cả thời hạn trú đóng dự kiến của quân đội Xô Viết trong đất nước này và quy mô các cụm quân đã nhiều lần được ban lãnh đạo Liên Xô xem xét lại theo hướng gia tăng.

Tại thời điểm mức độ căng thẳng của chiến tranh lên đến đỉnh cao nhất (1983-1985) số lượng quân nhân quân đội Liên Xô tại Afghanistan đã tăng lên và đến năm 1985 thì đạt đến mức tối đa của nó - 109 ngàn 500 người.

Như vậy, cụm quân chủ yếu của quân đội Liên Xô tại Afghanistan đã được triển khai vào năm 1985, điều đó cho phép đạt hiệu quả cao hơn trong các chiến dịch hoạt động quân sự chung quy mô lớn, đồng thời giải quyết được vấn đề bảo vệ các cơ sở quan trọng chống các hoạt động du kích của đối phương, làm giảm đáng kể tổn thất của quân nhân.

Theo đánh giá của Bộ chỉ huy Xô Viết, cuộc chiến ở Afghanistan đối với quân chủng Lục quân Liên Xô là một cuộc chiến tranh cục bộ chống quân du kích, trong tiến trình chiến tranh các hoạt động chiến đấu diễn ra trên khắp đất nước mà không có phân tuyến xác định, chủ yếu là dọc theo các tuyến đường giao thông, các khe núi, trong khu vực các căn cứ quân sự và căn cứ không quân, các khu dân cư, trên địa hình có mạng đường giao thông kém phát triển và các phương tiện liên lạc cố định, làm cho việc chỉ huy bộ đội rất khó khăn.

Bộ chỉ huy OKSV tại Afghanistan đã không tiến hành được bất kỳ chiến dịch tấn công hay phòng thủ chủ yếu nào theo kiểu cổ điển, trong đó có thể kiểm thử được trên thực tế các quan điểm tác chiến hiện có. Vô số các hình thức trinh sát-truy lùng và các phương pháp hoạt động chiến đấu được thực hiện ở quy mô chiến thuật và mang đặc tính nguồn là thời gian hoạt động tạm thời và ngắn ngủi.

Đặc điểm chiến thuật là ở chỗ trong suốt cuộc chiến tranh tại Afghanistan, quân đội Liên Xô đóng quân theo các doanh trại, cách xa nhau hàng trăm cây số, hình thành nên cơ sở đội hình tác chiến của bộ đội. Hoạt động chiến đấu diễn ra, thường là bằng lực lượng các tiểu đoàn và đại đội tăng cường trên các hướng độc lập riêng biệt. Ví dụ năm 1982, đã tiến hành 7965 hoạt động chiến đấu. Trong quá trình các chiến dịch trinh sát-truy lùng các phân đội được kết hợp thành những nhóm xung kích, thực hiện nhiệm vụ càn quét khu vực dự tính có các lực lượng phiến quân, các trại căn cứ của chúng, kho chứa vũ khí và lương thực. Hoạt động chiến đấu mang đặc tính bản địa không có tiếp xúc thường xuyên của bộ đội (với quân địch) và dấu hiệu rành mạch của tuyến trước, không có đội hình chiến đấu theo điều lệnh của các phân đội, đơn vị cơ sở và đơn vị hợp thành.


Xử lý khu xanh trước khi càn quét.

Nét đặc biệt của các hoạt động tấn công là tính cơ động đường không cao, dành một lực lượng đáng kể làm nhiệm vụ yểm trợ và khuynh hướng hiệp đồng một cách rõ ràng. Phương pháp chủ yếu tiến hành các hoạt động chiến đấu là, nhờ sự giúp sức của các nhóm trinh sát quân báo hoặc các dạng trinh sát khác để khám phá nơi tập trung các nhóm phiến quân, bao vây (phong tỏa) chúng hoặc chế áp chúng bằng lực lượng không quân và pháo binh. Nếu điều kiện chiến trường không cho phép hoàn thành việc bao vây, thì quân đổ bộ đường không sẽ đổ bộ từ máy bay trực thăng xuống chiếm lĩnh các đường rút của các băng phiến quân, tiến hành truy kích và tiêu diệt chúng bằng tất cả các loại vũ khí. Khi hoạt động trong khu xanh và khu dân cư, người ta sử dụng phổ biến các nhóm đột kích, được tăng cường súng cối. Nếu không có không quân và pháo binh yểm trợ các đơn vị bộ binh sẽ không tấn công và sẽ không tham gia cận chiến, đặc biệt là ban đêm.
.........

[qtdc]

(tiếp)


Quân spetsnaz Xô viết tiến vào làng Dekhmikini, chiến dịch Panjshir 1985. Trong những ngôi làng Trung Á (kishlak) nhỏ như thế này, chính quyền có thể thay đổi vài lần trong một tuần lễ, phụ thuộc đội quân vũ trang nào đang ở gần hơn.

Như vậy, các hoạt động chiến đấu, thường được tiến hành vào ban ngày và hoạt động mạnh nhất vào mùa hè. Trong các chiến dịch lớn, có đến vài ngàn người tham dự. Chiều sâu nhiệm vụ trong chiến dịch (trận đánh) đạt từ 10 đến 200 km. Sau khi kết thúc chiến dịch (trận đánh) bộ đội trở về nơi đóng quân thường trực.

Trong phòng thủ bộ đội Liên Xô cũng sử dụng rất nhiều nhân lực và phương tiện. Cơ sở hệ thống phòng thủ bao gồm các cứ điểm với một hệ thống phát triển các chướng ngại vật công binh, vọng quan sát và các vọng gác có sử dụng các phương tiện kỹ thuật. Liên lạc bằng tín hiệu lửa giữa các điểm trên trong hầu hết các trường hợp là không có.


Từ những người đi săn, các binh sỹ spetsnaz Xô viết bất kỳ lúc nào cũng có thể trở thành con mồi của các tay súng Mujahideen như thế này.

Bảo vệ và phòng thủ các cơ sở (các trung tâm hành chính, các căn cứ quân sự) được thực hiện trên cơ sở khả năng chống cự các cuộc tấn công của phiến quân và ngăn ngừa chúng xâm nhập vào các đối tượng được bảo vệ. Nó là một hệ thống các cứ điểm mạnh (các tiền đồn tuần tra) và trận địa (trạm) kết hợp với những công trình công binh chướng ngại nằm giữa chúng và hệ thống tín hiệu lửa.

Các hoạt động phòng thủ của các đơn vị cơ sở và các phân đội nổi bật ở sự bão hòa hỏa lực pháo binh, sử dụng phổ biến các hoạt động tuần tra, phục kích, các hệ thống quan sát khác nhau, báo hiệu và hiệp đồng chính xác với không quân.


Ahmad Shah Massoud cùng binh lính của mình tại Panjshir năm 1980.

Có quy mô đặc biệt lớn trong chiến tranh là các hoạt động chiến đấu sử dụng đổ bộ đường không chiến thuật. Năm 1986, để đảm bảo cho các hoạt động chiến đấu có quy mô khác nhau đã đổ bộ 21 ngàn 575 quân dù. Các chiến dịch đổ bộ giống như vậy ở Afghanistan chưa được thực hiện, nhưng đã có những chiến dịch sử dụng một số lượng lớn quân dù. Một ví dụ là chiến dịch "Sa mạc", được tiến hành vào năm 1985 có mục tiêu phá hủy khu căn cứ lớn nhất của Ahmad Shah Massoud trong vùng núi Panjshir.


Các đơn vị cơ sở và đơn vị hợp thành của binh chủng đổ bộ đường không trong quá trình chiến đấu ở Afghanistan đã được sử dụng như một loại bộ binh cơ giới hóa. Các xe chiến đấu của quân dù trong quá trình chiến tranh đã được thay bằng các xe chiến đấu thực tế hơn là BMP và BTR.
Ảnh: Leonid Yakutin.

Sự yểm trợ của không quân cho bộ binh là chủ đề thường xuyên được nghiên cứu và hoàn thiện. Số phi vụ chiến đấu của không quân tỷ lệ thuận với số lượng và cường độ các cuộc giao tranh.

Cuộc tấn công của bộ binh phải được đi trước bởi màn hỏa lực chuẩn bị dội xuống trận địa của phiến quân, bởi vậy ngoài không quân người ta còn sử dụng các loại hỏa lực khác - súng cối, súng không giật, giáng đòn tấn công trước và sau đòn không kích của không quân yểm trợ trực tiếp. Chính nhờ thế mà đạt được sự liên tục trong tác động hỏa lực.

Điểm đặc trưng với Afghanistan là số lượng các vụ ném bom tấn công xuống các đối tượng và mục tiêu riêng lẻ, chiếm 3-5% tổng số phi vụ của LLKQ thuộc tập đoàn quân 40. Các cuộc tấn công từ trên không nói chung kém hiệu quả, do độ chính xác trong đánh trúng mục tiêu không cao và không phải lúc nào cũng phân bổ được đầy đủ máy bay cánh cố định (hoặc trực thăng) và đạn dược, cũng như không có đối phương vào thời điểm xảy ra các cuộc dội bom tấn công (бомбо-штурмовые удары - БШУ) trong khu vực đã cho.


Album về chiến tranh tại Afghanistan 1979-1989: yểm trợ đường không - trực thăng Mi-24.

Tính linh hoạt và cơ động của các máy bay trực thăng yểm trợ hỏa lực, tính đa dạng của các loại vũ khí và khả năng liên lạc trực tiếp với người chỉ huy các phân đội được hỗ trợ trở nên một phương tiện vô giá cho công tác yểm trợ đường không. Không quân chiến thuật và không quân yểm trợ mặt đất là phương tiện yểm trợ chấp nhận được để tấn công các mục tiêu cố định của đối phương. Máy bay trực thăng thì lại có khả năng truy kích và chiến đấu chống lại các lực lượng và phương tiện có khả năng cơ động.

Pháo binh trong cuộc chiến ở Afghanistan được ứng dụng rất phổ biến. Nó được sử dụng như là một trong những phương tiện quan trọng nhất của công tác yểm trợ hỏa lực cho các đơn vị hợp thành và cơ sở.

Một trong những nhiệm vụ chiến thuật tiêu biểu nhất mà pháo binh thực hiện là nhiệm vụ yểm trợ trực tiếp cho các phân đội nhằm đánh trúng các đối tượng và mục tiêu không chỉ nằm sâu trong khu vực bố trí của phiến quân, mà còn ở vùng lân cận trực tiếp với đội hình tác chiến của mình. Đồng thời người ta ghi nhận khuynh hướng thiết lập sự hiệp đồng vững chắc và liên tục giữa các phân đội bộ binh cơ giới và các phân đội pháo binh. Để đảm bảo quyền tự chủ của các phân đội hoạt động theo các hướng khác biệt nhau, các phân đội pháo binh được phối thuộc với bộ binh cơ giới trong thời kỳ chiến sự.

Kinh nghiệm của cuộc chiến tranh ở Afghanistan chỉ ra rằng, khi tính đến bản chất và đặc điểm của cuộc đấu tranh chống chiến tranh du kích, Bộ chỉ huy Xô Viết ưu tiên cao nhất cho công tác trinh sát và đã phân bổ những lực lượng và phương tiện đáng kể để tiến hành công tác đó.


Cầu tại Gazni bị quân dushman đặt chất nổ đánh sập, năm 1985.

Trinh sát mặt đất và trinh sát chiến thuật được tiến hành thường xuyên liên tục. Trong các khu vực trách nhiệm của các đơn vị hợp thành và cơ sở, công tác trinh sát được thực hiện bởi các đội tuần tra, giám sát, các toán trinh sát, sử dụng phổ biến trinh sát điệp viên và trinh sát đường không.

Để tiến hành trinh sát đã sử dụng rộng rãi các phương tiện kỹ thuật, được cài đặt trên các tuyến đường chuyển quân và các khu vực có thể tập trung phiến quân. Các thiết bị này là các cảm biến và các công cụ tiếp nhận thông tin, định kỳ chuyển nó đến các trạm thu sóng, thường bố trí tại các SCH phân đội pháo binh, nhằm giảm thời gian từ khi phát hiện đến khi ra khẩu lệnh khai hỏa.

Như vậy, đặc trưng nhất cho việc sử dụng quân đội Xô Viết trong một cuộc xung đột cục bộ là những thời điểm sau đây.

Trong  chiến tranh ở Afghanistan, ban lãnh đạo quân sự Liên Xô trong thực tế lần đầu tiên phải đối mặt với việc sử dụng quân đội và đảm bảo mọi mặt cho nó trong các điều kiện của một cuộc nội chiến trên một lãnh thổ xa lạ tại một không gian chiến trường cụ thể và đặc thù.

Theo kết quả những kinh nghiệm thu được, khi tính đến bản chất các điều kiện địa phương, những điều kiện đã không cho phép chúng ta áp dụng trên quy mô lớn pháo binh hạng nặng và xe bọc thép, các nhà lãnh đạo quân sự Liên Xô liên tục hoàn thiện cơ cấu biên chế-tổ chức của các đơn vị hợp thành và cơ sở, trước hết nhằm tạo điều kiện thuận lợi và xây dựng quyền tự chủ hoạt động trên các hướng độc lập. Cũng đã tăng cường sức mạnh hỏa lực của các đơn vị trên bằng hỏa lực yểm trợ của pháo binh và không quân.

Quá trình chiến đấu làm nổi bật sự phụ thuộc lớn của các phân đội bộ binh cơ giới vào phương tiện đảm bảo, mà trước hết là đảm bảo của không quân. Thông thường, quân đội Xô Viết hoạt động trên các hướng biệt lập không có đường phân tuyến thể hiện tiếp xúc chiến trận rõ ràng. Điều này gây khó khăn cho việc chỉ định tuyến mặt trận và đội hình chiến đấu của mình, còn trong một số trường hợp sẽ dẫn đến các cuộc tấn công nhầm lẫn chống lại quân đội của chính mình.


Chiến dịch Panjshir, 17 tháng 7 năm 1985. Ahmad Shah Massoud đã thoát và để lại sau ông ta một núi xác những người lính quân chính phủ Afghanistan bị bắn chết.

Vì hoạt động chiến đấu chủ yếu là ở cấp các phân đội nhỏ, trách nhiệm của các chỉ huy BCHT đối với công tác lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch được tăng cường, nêu cao vai trò của các sỹ quan sơ cấp và các hạ sỹ quan, đặt ra những yêu cầu nghiêm khắc về việc tổ chức hiệp đồng, chỉ huy và đảm bảo toàn diện hoạt động của bộ đội. Tuy nhiên, sự thay phiên tương đối thường xuyên của đội ngũ quân nhân dẫn đến việc trẻ hóa đội ngũ chỉ huy, đặt ra đòi hỏi đặc biệt về việc đào tạo họ trước khi phái họ vào vùng chiến sự.

Các binh chủng đặc nhiệm đã có được sự sử dụng rộng rãi tại Afghanistan. Trong tiến trình chiến đấu người ta thử nghiệm được các thiết bị quân sự và vũ khí khác nhau. Có thể đặc biệt ghi nhận hiệu quả ứng dụng của súng phun lửa cá nhân, vũ khí của máy bay trực thăng vũ trang, các thiết bị vô tuyến khác nhau. Đã phát minh ra các hình thức và phương pháp tiến hành chiến tranh mới.

Cần nhấn mạnh rằng việc soi sáng chiến tranh Afghanistan từ quan điểm toàn diện và ở một chiều sâu cần thiết vẫn chưa được thực hiện.

Các tài liệu được công bố trong các số tiếp theo của "VKO" sẽ là nền tảng cho một phân tích sâu sắc hơn và toàn diện hơn hoạt động chiến đấu của OKSV nhằm soi rọi đầy đủ hơn nữa thời kỳ này và đưa ra các khuyến nghị mà quân đội Nga đang cần.

Bài của: Thiếu tướng Evgheny Nikitenko.


Con xin lỗi vì con đã không về, MẸ ƠI!
......

[qtdc]

(tiếp)


Lực lượng không quân Afghanistan được trang bị các sản phẩm hàng không do Liên Xô sản xuất. Trong hình - máy bay ném bom tiền tuyến (máy bay ném bom chiến thuật) Il-28.
Ảnh: Leonid Yakutin

Chiến dịch Afghanistan: Kinh nghiệm không có người nhận (bài 11)

Biên chế, tình trạng và năng lực của quân đội Afghanistan tiến hành các hoạt động tác chiến độc lập

Trong thực tế, lực lượng có tổ chức duy nhất, mà ban lãnh đạo Afghanistan (lên nắm quyền sau cuộc Cách mạng tháng Tư 1978) đã có thể dựa vào trong nỗ lực của họ nhằm ổn định đất nước là lực lượng vũ trang. Tuy nhiên, quân đội Afghanistan trong giai đoạn chiến tranh 1979-1989 đã không trở thành một lực lượng đáng gờm, có khả năng giải quyết nhiệm vụ mà thời gian và hoàn cảnh đặt ra.

Bài của: Thiếu tướng Evgheny Nikitenko.

Tiếp theo.

Bắt đầu từ "VKO» № 3 năm 2008

Quân đội Afghanistan về tổ chức gồm các quân binh chủng Lục quân, Không quân, Phòng không, Biên phòng (một hình thức LLVT), bộ đội địa phương, các đơn vị dân quân (cũng là hình thức thuộc các lực lượng vũ trang), các lực lượng đặc biệt, ngành hậu cần quân đội và các trường quân sự.


Đường phố Kabul một ngày sau cách mạng Saur 28 tháng 4 năm 1978 lật đổ chính phủ Mohammad Daoud Khan đưa Đảng Dân chủ Nhân dân Afghanistan do Nur Muhammad Taraki và Hafizullah Amin (phái Khalq) lãnh đạo lên cầm quyền. Trong ảnh là các trang bị quân sự của Liên Xô được các bên sử dụng trong cuộc đảo chính.

Quân đội Afghanistan có trong biên chế (tại thời điểm quân đội Liên Xô xâm nhập):

- Quân đoàn lục quân - 3 (các quân đoàn 1, 2, 3);

- Sư đoàn bộ binh - 12 (các sư đoàn 2, 7, 8, 9, 11, 12, 14, 15, 17, 18, 20, 25);

- Lữ đoàn - 22, bao gồm: các lữ đoàn binh chủng hợp thành, lữ đoàn xe tăng, lữ đoàn pháo binh, lữ biệt kích "commandos" - 8, lữ đoàn phòng không - 1, lữ đoàn bộ đội biên phòng - 11, lữ đoàn hậu cần quân sự - 2;

- Các trung đoàn thuộc tất cả các loại quân binh chủng - 39, bao gồm: trung đoàn binh chủng hợp thành, trung đoàn pháo binh, trung đoàn "commandos", trung đoàn công binh, thông tin liên lạc - 12, trung đoàn không quân - 8; trung đoàn phòng không - 6, trung đoàn bộ đội địa phương - 11, trung đoàn hậu cần quân sự - 2;

- các tiểu đoàn độc lập, các phân đội, phi đội quân binh chủng các loại (lực lượng đặc biệt) và hậu cần quân sự, trực thuộc cấp trung ương và trực thuộc cấp quân đoàn - 32;

- Các trường quân sự đào tạo sỹ quan với các hình thức khác nhau - 13, bao gồm 3 trường chuyên nghiệp quân sự ("Harbi Puhantun", Không quân và Phòng không, kỹ thuật quân sự), trung đoàn đào tạo học viên 29, khóa sĩ quan cao cấp "A", các khóa học nghiên cứu trang bị mới, trường trung học quân sự, trung tâm huấn luyện binh chủng TTLL, trung tâm huấn luyện bộ đội biên phòng, trường hậu cần, hai trung tâm đào tạo, trường quân nhạc.

Theo tình hình ngày 1 tháng 2 năm 1986 lực lượng hoàn chỉnh gồm có:

Quân nhân thuộc lục quân - 101,6 nghìn người (60% trên tổng quân số chính thức), trong đó sỹ quan - 88%; xe tăng - 675 chiếc (89%); BMP - 124 chiếc (72%); BTR, BRDM - 930 chiếc (50%), pháo và súng cối - hơn 2,2 nghìn khẩu (98%).

Quân chủng Phòng không và Không quân có đội ngũ quân nhân - 19,4 nghìn người (72% số chính thức); máy bay cánh cố định - 226 chiếc (88%), trong đó sẵn sàng chiến đấu - 217 (96%); máy bay trực thăng - 89 chiếc (57%), trong đó sẵn sàng chiến đấu - 62.

Tổng quân số quân đội Afghanistan vào ngày 01 Tháng 2 năm 1986 gồm 141.500 người (60% số chính thức), vũ khí và trang bị sẵn có: xe tăng - 763 (70%); BMP - 129 (75%), BTR, BRDM - 1225 (45%); dã pháo và pháo phản lực, súng cối - 2609 (80%); máy bay cánh cố định - 226 (88%); trực thăng - 89 (57%); xe ô tô - khoảng 13 ngàn (49%).


Bộ trưởng Quốc phòng CH Afghanistan năm 1978 vây quanh bởi trưởng cố vấn quân sự Liên Xô (trái, trung tướng Lev Gorelov) và tùy viên quân sự Liên Xô (phải).

Việc tiến hành một loạt các biện pháp tổ chức-biên chế cho phép nâng cao khả năng chiến đấu của quân đội Afghanistan. Chẳng hạn, tất cả các sư đoàn bộ binh đều đi đến một cấu trúc chung duy nhất. Mở rộng mạng lưới đào tạo sỹ quan dự bị (tại 4 trường đại học dân sự) và các chuyên gia sơ cấp trẻ tuổi. Thay đổi vị trí đóng quân của một loạt các đơn vị hợp thành và đơn vị cơ sở, một số tiểu đoàn bộ binh. Giải nhiệm chức năng bảo vệ cho một loạt các phân đội chiến đấu. Điều này đã cho phép huy động thêm quân cho các hoạt động chiến đấu; cải thiện công tác chỉ huy các đơn vị cơ sở và các phân đội.

Hoạt động tác chiến của quân đội. Các biện pháp áp dụng trong giai đoạn những năm 1984-1985 có làm tăng một chút khả năng chiến đấu của quân đội Afghanistan và tăng tính tích cực của nó trong cuộc đấu tranh chống phe phản cách mạng. Trong thời gian này, các hoạt động chiến đấu được tiến hành tại 278 khu vực quan trọng nhất của Afghanistan. Số lượng các hoạt động chiến đấu quân đội Afghanistan thực hiện đã tăng lên. Nếu vào năm 1983, họ đã tổ chức được 58 hoạt động, thì tiếp theo trong các năm 1984 và 1985 con số đó tương ứng là 83 và 101.

Các hoạt động chiến đấu được tiến hành đã phá hỏng kế hoạch của phe đối lập đánh chiếm một số khu vực riêng biệt tại Afghanistan nhằm làm trầm trọng thêm tình hình và gây ảnh hưởng xấu đến việc thực hiện các biện pháp chính trị và kinh tế - xã hội của chính phủ.


Ký thỏa thuận Xô-Afghan tăng số lượng cố vấn quân sự Liên Xô tại CHDC Afghanistan, Kabul, năm 1978.

Khi phân tích các hoạt động chiến đấu của quân đội Afghanistan trong thời gian trên, có thể ghi nhận hiệu quả chiến đấu tiếp tục tăng lên của một loạt đơn vị hợp thành và đơn vị cơ sở quân đội Afghanistan khi thực hành tác chiến độc lập. Quân đội đã thu được những kinh nghiệm hoạt động tích cực trong đổ bộ đường không chiến thuật, sử dụng các mũi vu hồi và đột kích, khắc phục các khu vực địa hình bị gài mìn diện rộng, đánh bại các băng nhóm phiến quân vốn thể hiện sức đề kháng rất ngoan cố trên các trận địa được chuẩn bị trước (trên các cứ điểm) và đang cố gắng tránh đối đầu trực tiếp với quân đội.

NGAY CẢ VÀO NĂM 1986 QUÂN ĐỘI AFGHANISTAN VẪN CÒN CHƯA CÓ KHẢ NĂNG TIẾN HÀNH TÁC CHIẾN QUY MÔ LỚN VÀ CƯỜNG ĐỘ CAO NHƯ ĐIỀU KIỆN CHIẾN TRƯỜNG AFGHANISTAN ĐÒI HỎI.

Các chỉ huy và ban tham mưu quân đoàn, sư đoàn, lữ đoàn và trung đoàn đã thu nhận được thêm các kỹ năng lập kế hoạch và huấn luyện chiến đấu, chỉ huy trong tiến trình trận đánh, tổ chức và duy trì hiệp đồng liên tục giữa các phân đội và đơn vị cơ sở các quân binh chủng khác nhau, đảm bảo toàn diện cho trận đánh.

Tuy nhiên, ngay cả đến năm 1986, quân đội Afghanistan vẫn chưa có khả năng tiến hành các hoạt động chiến đấu trên quy mô lớn và với cường độ cao, như các điều kiện chiến trường yêu cầu tại Afghanistan.

Những lý do chính là:

- mức hoàn chỉnh biên chế thấp của đội ngũ quân nhân trong các đơn vị hợp thành và cơ sở, đặc biệt là các phân đội chiến đấu trong chuỗi mắt xích trung đoàn- tiểu đoàn-đại đội, trong đó bình quân chỉ đạt 25-40% quân số chính thức;

- việc gọi nhập ngũ không đạt yêu cầu và sự đào ngũ hàng loạt vẫn đang diễn ra (1,5-2 ngàn người hàng tháng) không cho phép tăng thực sự biên chế đội ngũ quân nhân quân đội và đưa quân số trong một thời gian ngắn tăng ít nhất lên 200 nghìn người;

- khả năng chiến đấu của các loại vũ khí và trang bị quân sự không được sử dụng đầy đủ. Điều này là do sự thiếu hụt chuyên gia sơ cấp trong các phân đội chiến đấu (thợ máy-chiến sỹ lái xe tăng, xe chiến đấu bộ binh BMP, BTR, kế toán pháo binh), cũng như mức độ đào tạo chuyên môn thấp của họ;

- Trình độ học vấn thấp của đa số quân nhân và nhiều chỉ huy sơ cấp gây cản trở công tác huấn luyện quân sự;

- quá nhiều doanh trại đồn trú nhỏ, bộ đội bố trí phân tán và tản mạn, việc tách các đơn vị chiến đấu sang đảm nhiệm chức năng bảo vệ không cho phép huy động tối đa các tiểu đoàn trong sư đoàn (trung đoàn) vào các hoạt động chiến đấu (trung bình trong sư đoàn chỉ huy động được 3,5 tiểu đoàn trong số 11 tiểu đoàn nằm trong biên chế chính thức);

- thực hiện kém công tác giáo dục huy động đội ngũ quân nhân tham gia vào cuộc đấu tranh quyết định chống lại phe đối lập vũ trang, hình thành cho quân nhân phẩm chất tâm lý và tinh thần-chiến đấu cao.

Hầu hết các đơn vị hợp thành và cơ sở của quân đội Afghanistan có khả năng thực hiện tác chiến độc lập chỉ với sự yểm trợ của các phân đội Liên Xô (không quân, pháo binh, công binh), cũng như khi có các đơn vị của tập đoàn quân 40 làm dự bị, sự hiện diện của họ có tác dụng ổn định đến đội ngũ quân nhân các đơn vị Afghanistan tham gia chiến đấu.

Như vậy, năng lực chiến đấu của quân đội Afghanistan còn thấp. Điều này là có lý do, trong đó phải kể đến tinh thần chiến đấu thấp của binh lính, làm nảy sinh nạn đào ngũ, và, do đó, gây thiếu hụt đáng kể biên chế, đặc biệt là trong các đơn vị chiến đấu, biên chế của chúng chỉ đạt 30-40%.

Việc gọi tân binh được thực hiện chủ yếu dưới hình thức mệnh lệnh bắt buộc - trong quá trình chiến đấu hoặc trong quá trình thực hiện các chiến dịch đặc biệt gọi nhập ngũ tại các khu vực, nơi chính quyền chưa được củng cố ổn định và qua một thời gian ngắn phiên quân quay trở lại thiết lập trật tự cũ. Lý do đào ngũ là do công tác giáo dục yếu kém, điều kiện sinh hoạt vật chất hàng ngày nghèo nàn trong cuộc sống của người lính, cũng như thực tế phần lớn dân số không hiểu chính sách của chính phủ.


Binh lính Afghanistan tuyên thệ. Thế nhưng lời thề trung thành với Tổ quốc không ngăn cản họ đào ngũ hàng loạt.
Ảnh: Leonid Yakutin

Bằng biện pháp cưỡng bức người ta gọi được 80% số bổ sung và chỉ có 20% đến các ban chỉ huy quân sự. Các cơ quan đảng-nhà nước không tham gia vào công tác gọi nghĩa vụ quân sự. Các cơ quan Bộ Nội vụ không làm việc vì lợi ích của quân đội, trong khi họ chính là những người có trách nhiệm giải quyết vấn đề gọi thi hành nghĩa vụ quân sự. Các sĩ quan quân đội xa cách đội ngũ quân nhân, không đi sâu tìm hiểu nhu cầu của cấp dưới.

Việc tách biệt một bộ phận lớn quân nhân sang làm các chức năng cảnh vệ (mặc dù đã có quyết định chuyển công tác bảo vệ các cơ sở sang cho Tsarandoy - Bộ Nội vụ) và công tác huấn luyện chiến đấu kém cũng làm giảm hiệu quả chiến đấu của quân đội.
.........

[qtdc]

(tiếp)


Chiếc Boeing-727 mua tại Hoa Kỳ dành cho nhà lãnh đạo Afghanistan H.Аmin, đóng vai trò không hay trong số phận viên tổng thống, nó làm cho ban lãnh đạo Xô Viết có cơ sở để nghi ngờ ông ta đang ve vãn người Mỹ. Sau cuộc thay đổi chính quyền, chiếc Boeing-727 của tổng thống phục vụ trong công ty hàng không Afghanistan «Аriana», hoạt động trên các đường bay nước ngoài.

Tới thời gian lật đổ H.Amin và chuyển quyền lãnh đạo đất nước và đảng sang tay Babrak Karmal, hơn 90% đảng viên-sĩ quan thuộc phái Khalq. Cùng với việc quyền lực chuyển về phái Parcham và bổ nhiệm chức vụ Bộ trưởng Bộ Quốc phòng cho một đảng viên phái parcham là M.Rafi, nhiều sĩ quan phái khalq chờ đợi cuộc hành quyết sắp xảy đến và không còn chắc chắn về tương lai của họ nữa, họ tự tách khỏi công tác lãnh đạo các đơn vị và phân đội thuộc quyền.

Nỗi lo sợ của họ là hợp lý. Một làn sóng mới các tranh chấp nội bộ, được phái parcham khởi xướng thời gian này, quét sạch quân đội (và cả các tổ chức nhà trường khác). Bắt đầu quá trình parcham hóa quân đội, nghĩa là loại bỏ khỏi cương vị công tác các đảng viên phái khalq (với lý do đấu tranh với những người thuộc phái ủng hộ Hafizullah Amin), và bổ nhiệm thế vào đó những đảng viên phái parcham. Thông thường, những người phái parcham sau khi được ra tù, cố gắng tự ý lật đổ những người phái khalq và chiếm vị trí của họ. Tham gia tích cực vào quá trình parcham hóa còn có bản thân Babrak Karmal.


Babrak Karmal (người lãnh đạo phái parcham trong Đảng Dân chủ Nhân dân Afghanistan và là Tổng bí thư của Đảng sau khi lật đổ H.Amin) với LLVT Afghanistan.

Công tác đảng-công tác chính trị với đội ngũ quân nhân quân đội Afghanistan trong những tháng đầu của giai đoạn thứ hai của cuộc cách mạng được định hướng chủ yếu chỉ vào việc phơi bày hoạt động tội ác của Hafizullah Amin. Đồng thời nó không chú ý ở mức cần thiết việc giải thích thực chất giai đoạn thứ hai của cuộc cách mạng, hình thành cho những người lính những phẩm chất của một tinh thần chiến đấu cao, giáo dục sự cống hiến cho đất nước, bóc trần khuynh hướng chống nhân dân trong những tuyên truyền Hồi giáo. Trong lực lượng vũ trang Afghanistan, việc đánh giá hoạt động của sỹ quan vẫn giữ chủ nghĩa bình quân truyền thống. Không sử dụng các biện pháp khuyến khích những người xuất sắc trong chiến đấu, sự thể hiện tính hèn nhát, phản bội, lẩn tránh trách nhiệm thi hành nhiệm vụ chiến đấu cũng không bị trừng phạt.

Tác động tiêu cực đến tình trạng của quân đội là sự phân tán tản mạn của nó. Chính quyền của Amin, trong khi cố gắng thiết lập sự kiểm soát đối với những phần lãnh thổ lớn nhất có thể kiểm soát được của đất nước, đã phân tán quân đội trong các đồn binh nhỏ, bảo vệ những đại biểu chính quyền địa phương tại các tỉnh lỵ và huyện lỵ.

Trong tay của chính phủ vậy là không còn đủ lực lượng để tiến hành các hoạt động chiến đấu chủ động. Đồng thời, các đơn vị đồn trú nhỏ được cung cấp rất yếu kém các loại thực phẩm, vật tư, đạn dược, không có sự hỗ trợ từ các đơn vị cơ sở của họ, không được thông báo về các sự kiện trong nước. Bị tách rời khỏi bộ chỉ huy, các đơn vị đồn trú trên phải chịu sự tuyên truyền Hồi giáo to lớn, dẫn đến họ mất sức chiến đấu và thường là toàn thể đơn vị chạy sang hàng ngũ phiến quân.


Trong tổ chức huấn luyện chiến đấu của quân đội Afghanistan ở một mức độ lớn họ được hướng dẫn bằng kinh nghiệm của Liên Xô.
Ảnh: Leonid Yakutin

Quân đội tan rã. Tinh thần chiến đấu cực kỳ thấp. Để quân đội có thể thực hiện nhiệm vụ được giao phó của mình một cách tối thiểu, cần phải có những hành động khẩn cấp ở mức cao nhất.

Các quan chức Liên Xô ở Kabul, các cố vấn quân sự tất cả các cấp đã làm được một công việc tuyệt vời, kết quả là đã thành công trong việc đình chỉ quá trình parcham hóa quân đội, đuổi cùng giết tận mọi đảng viên phái khalq, thuyết phục các sỹ quan phái khalq về triển vọng sự nghiệp phục vụ của họ. Điều đó có một ý nghĩa tích cực nhất định. Mặc dù không đạt được sự thống nhất của tổ chức Đảng trong quân đội Afghanistan, hình thức công khai đấu tranh nội bộ đã được loại bỏ. Vấn đề là cần duy trì ảnh hưởng lên ban lãnh đạo Parcham bằng việc buộc họ phải tham khảo ý kiến các quan chức đại diện Liên Xô và các cố vấn quân sự trong cuộc cải tổ quân đội (một thiết chế như vậy đã được Babrak Karmal thực hiện trước những khuyến nghị mạnh mẽ của Moskva).

Tổng bí thư NDPA Babrak Karmal một thời gian dài có thái độ thận trọng với các lực lượng vũ trang. Đề cập đến các kinh nghiệm của Cách mạng tháng Mười ở Nga, ông liên tục đề nghị hoàn toàn loại bỏ quân đội "cũ" của Afghanistan và thay vào đó xây dựng một quân đội "mới, cách mạng, nhỏ gọn", trung thành với cá nhân ông (đặt hy vọng vào việc cuộc đấu tranh vũ trang chống các phe nhóm đối lập vũ trang sẽ do các đơn vị của tập đoàn quân 40 tiến hành).

HẦU HẾT CÁC ĐƠN VỊ HỢP THÀNH VÀ CƠ SỞ QUÂN ĐỘI AFGHANISTAN CHỈ CÓ KHẢ NĂNG TIẾN HÀNH TÁC CHIẾN ĐỘC LẬP KHI CÓ SỰ YỂM TRỢ CHO HỌ CỦA CÁC PHÂN ĐỘI QUÂN ĐỘI LIÊN XÔ (KHÔNG QUÂN, PHÁO BINH, CÔNG BINH), CŨNG NHƯ KHI TRONG THÊ ĐỘI DỰ BỊ CÓ CÁC PHÂN ĐỘI CỦA TẬP ĐOÀN QUÂN 40, SỰ HIỆN DIỆN CỦA HỌ CÓ TÁC DỤNG ỔN ĐỊNH ĐỐI VỚI TOÀN THỂ ĐỘI NGŨ QUÂN NHÂN CÁC ĐƠN VỊ AFGHANISTAN THAM GIA CHIẾN ĐẤU.

Dù gặp khó khăn rất lớn, nhưng người ta cũng đã thuyết phục thành công ông ta rằng trong các điều kiện vô cùng phức tạp của tình hình đất nước, không nên áp dụng bất kỳ thí nghiệm nào đối với các lực lượng vũ trang, điều có thể làm cho Afghanistan nói chung không còn quân đội.

Theo những khuyến nghị mạnh mẽ của các chuyên gia Liên Xô, chính phủ Afghanistan đã thực hiện một loạt các biện pháp để hoàn thiện biên chế các lực lượng vũ trang, tăng cường tổ chức của nó, đấu tranh chống nạn đào ngũ, đang diễn ra trên một quy mô lớn.

Sự giúp đỡ to lớn cho Bộ chỉ huy quân đội Afghanistan để quyết định những vấn đề này được các chuyên gia quân sự Liên Xô thực hiện thường xuyên. Số lượng của họ từ 1980 đến 1985 đã tăng lên đều đặn do sự gia tăng biên chế chiến đấu của các lực lượng vũ trang Afghanistan và cơ cấu tổ chức của các đơn vị hợp thành và cơ sở đã thay đổi.

Hoạt động của các cố vấn quân sự Liên Xô là để giúp Bộ trưởng Quốc phòng Afghanistan, Tổng tham mưu trưởng, các sỹ quan chỉ huy, các cơ quan tham mưu và cơ quan chính trị tạo dựng một đội quân thường trực có khả năng bảo vệ chủ quyền và độc lập của Afghanistan, cũng như để đẩy lùi cuộc đấu tranh vũ trang của phe đối lập.


Bổ sung hoàn chỉnh đội ngũ các chuyên gia cấp cơ sở cho quân đội Afghanistan đòi hỏi rất nhiều công sức.
Ảnh: Leonid Yakutin

Các cố vấn quân sự tác động vào quyết định tất cả các vấn đề liên quan đến cuộc sống và hoạt động của quân đội: đào tạo và huấn luyện các cấp chỉ huy, các ban tham mưu và bộ đội, lập kế hoạch và tổ chức chiến đấu, kiện toàn quân đội, tăng cường kỷ luật quân sự, đấu tranh chống nạn đào ngũ, cải thiện điều kiện sống cho bộ đội và v.v. Giữ vai trò quan trọng trong công tác của các cố vấn là sự tuyên truyền bằng hình ảnh về cuộc sống Xô Viết.

Trước toàn thể các cố vấn đặt ra một nhiệm vụ không thể thoái thác được là để cho đội ngũ cán bộ quốc gia này tự mình làm việc một cách độc lập. Tuy nhiên, thường do thiếu kinh nghiệm hoạt động cố vấn (người ta hay bổ nhiệm làm cố vấn các sỹ quan chỉ huy tổ chức-cán bộ), do thiếu kiến thức về bản sắc dân tộc và tính cách của người Afghan, một số cố vấn đã vượt ra ngoài khuôn khổ vai trò của mình như đã quy định.

Điều đó dẫn đến việc thay vì trách nhiệm cố vấn họ lại trực tiếp tham gia các công việc chỉ huy cụ thể. Lập trường của Moskva tạo điều kiện cho tình thế như vậy, khi các cố vấn Liên Xô phải chịu trách nhiệm đối với những thất bại và sai lầm của các chỉ huy Afghanistan.

"Anh không kiên trì trong việc đạt được mục tiêu đề ra. Anh sẽ không thể làm cho người Afghanistan thực hiện các khuyến nghị một cách chính xác và nghiêm túc. Đơn vị anh được bổ sung rất tồi. Ở chỗ anh có rất nhiều vụ đào ngũ mà chẳng có biện pháp nào được áp dụng". Những cáo buộc tương tự như thế các cố vấn quân sự thường nghe được từ phía chính quyền trung ương tại Moskva.

Nhiều cố vấn dưới ảnh hưởng của những lời buộc tội đó bắt đầu trực tiếp ra lệnh cho bộ đội nhân danh các chỉ huy Afghan tương ứng. Điều này dẫn các chỉ huy Afghanistan đến trạng thái phụ thuộc và cho phép đổ hết lên đầu các cố vấn những sai lầm và thất bại riêng của họ.

Một số cố vấn và chuyên gia tin rằng tự mình giải quyết vấn đề sẽ đơn giản hơn là dạy cho các sĩ quan Afghanistan cách thực hiện nó. Trong khi đó họ lại được khuyến khích bởi lời phát biểu kiểu như sau của Babrak Karmal: "Chúng tôi hoàn toàn tin tưởng các bạn. Hãy chỉ huy nếu bạn thấy cần thiết, quân đội của chúng tôi cũng như quân đội của bạn".

Mặc cho tất cả những sai sót và khuyết điểm như trên, đoàn cố vấn quân sự Xô Viết nói chung đã xử lý thành công các nhiệm vụ đề ra và đã thể hiện sự giúp đỡ to lớn cho người Afghan trong việc xây dựng và củng cố lực lượng vũ trang Afghanistan. Trên nước cộng hòa này một quân đội kiểu mới đã thực sự ra đời.

TẠI AFGHANISTAN BẰNG BIỆN PHÁP CƯỠNG CHẾ ĐÃ GỌI ĐƯỢC 80% TÂN BINH BỔ SUNG VÀ CHỈ CÓ 20% NGƯỜI ĐƯỢC GỌI ĐẾN CÁC BAN CHỈ HUY QUÂN SỰ. CÁC CƠ QUAN ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC KHÔNG THAM GIA VÀO VIỆC GỌI THI HÀNH NGHĨA VỤ QUÂN SỰ. CÁC CƠ QUAN BỘ NỘI VỤ CÓ TRÁCH NHIỆM GIẢI QUYẾT CÁC VẤN ĐỀ GỌI THI HÀNH NGHĨA VỤ QUÂN SỰ CŨNG KHÔNG LÀM VIỆC CHO QUÂN ĐỘI. CÁC SỸ QUAN QUÂN ĐỘI SỐNG XA CÁCH ĐỘI NGŨ QUÂN NHÂN, KHÔNG TÌM HIỂU TÂM TƯ NGUYỆN VỌNG CỦA CẤP DƯỚI.

Quân đội Xô Viết ở Afghanistan đã có sự giúp đỡ to lớn trong việc củng cố quân đội Afghanistan. Họ thường xuyên tổ chức những ngày tình anh em chiến đấu Xô-Afghan. Trong những ngày ấy, các đơn vị quân đội Afghanistan đến thăm doanh trại các đơn vị đồn trú Liên Xô, tại đây đã tổ chức các hoạt động chung, các cuộc gặp gỡ, hội thảo thực tiễn, các buổi biểu diễn nghệ thuật nghiệp dư, chiếu các bộ phim của các nước cộng hòa Trung Á, trò chuyện giản dị bên bình trà.

Binh sĩ Afghanistan được làm quen với cuộc sống và sinh hoạt thường nhật của quân đội Xô Viết. Các sỹ quan và binh sỹ của chúng ta đến lượt mình cũng đến thăm các doanh trại Afghanistan, tham gia vào các công việc xây dựng doanh trại. Cùng với các binh sĩ Afghan họ tham gia sửa chữa nhà ở cho người dân địa phương gần nơi đồn trú, xây dựng đường giao thông, kênh mương, (phần hoạt động này của OKSV được công bố rộng rãi trên các phương tiện truyền thông của Liên Xô).

Các buổi học tập có chỉ dẫn đã được tiến hành đối với các đơn vị Afghanistan. Các sĩ quan Liên Xô đã tổ chức các buổi tập cùng với người Afghan, chia sẻ sự quan tâm đến việc đào tạo các sĩ quan Afghanistan (đặc biệt là sỹ quan sơ cấp) bằng sự giúp đỡ và tham gia của các chỉ huy Xô Viết. Các buổi học tập có chỉ dẫn cùng các đơn vị Liên Xô được thực hiện cả với ban lãnh đạo cấp cao của đảng, nhà nước và quân đội Afghanistan. Tại các buổi tập này đôi khi cả Karmal và Najibullah cũng tham dự.

Việc giúp đỡ chấn chỉnh công tác phục vụ chiến đấu ở các tiền đồn tuần tra cũng đã được tổ chức, thể hiện trong việc lựa chọn địa điểm, trang bị công binh công trình, tổ chức hệ thống hỏa lực và trực chiến, sự thích hợp của trận địa đối với cuộc sống và sinh hoạt thường ngày, v.v.

Sau này, khi quân đội Xô viết bắt đầu tham gia hoạt động chiến đấu, công tác đào tạo quân nhân Afghanistan được thực hiện trực tiếp qua hoạt động thực tiễn trong chiến đấu. Sĩ quan Afghanistan được học cách lập kế hoạch và tổ chức hoạt động chiến đấu trong quá trình làm việc với các chỉ huy Liên Xô tại các SCH.

Sống và hoạt động sát cánh với quân đội Xô Viết, các đơn vị Afghanistan, sỹ quan và binh sỹ của các đơn vị đó thu nhận được kinh nghiệm của quân đội Liên Xô trong tổ chức cuộc sống hàng ngày và hoạt động của bộ đội, công tác huấn luyện chiến đấu, công tác giáo dục đội ngũ quân nhân. Sự quan tâm đặc biệt được dành cho việc học tập cách tổ chức và tiến hành các hoạt động chiến đấu. Tất cả những điều này có giá trị lớn đối với việc nâng cao khả năng chiến đấu của các đơn vị và phân đội Afghanistan, họ đã bắt đầu thành công trong tiến hành các hoạt động chiến đấu, chống đỡ các hoạt động thù địch của phe đối lập.

Chẳng hạn, nếu các năm 1980-1983 các đơn vị và phân đội Afghanistan đa phần thực hiện các hoạt động tác chiến chung với quân đội Liên Xô và chỉ có 25-30% chiến dịch (chủ yếu là chiến dịch nhỏ) được thực hiện một cách độc lập, thì sau này trong những năm 1984-1985 các hoạt động tác chiến độc lập đã đạt đến 60-70%.

Phải công nhận rằng tuy vậy quân đội Afghanistan không thể hoàn toàn thoát khỏi những khiếm khuyết nghiêm trọng. Cho đến tận giai đoạn cuối cùng chiến đấu chung với quân đội Liên Xô nó vẫn phải chịu vấn nạn đào ngũ, khả năng ổn định kém, có sức đề kháng thấp trước sự tuyên truyền Hồi giáo.
.....

[qtdc]

(tiếp)


Có nhiều làng mạc Afghanistan mà các đơn vị của tập đoàn quân 40 đã phải tấn công nhiều lần mới chiếm được. Tới hồi cao trào nóng bỏng của chiến tranh từ những bức tranh xưa cũ thời thanh bình nay đâu còn chút gì gợi nhớ.
Ảnh: Leonid Yakutin

Chiến dịch Afghanistan: Kinh nghiệm không có người nhận (bài 12)

Sự bùng nổ của chiến tranh

Tới đầu năm 1980, tình hình chính trị quân sự ở Afghanistan vẫn không sáng sủa gì và rất mâu thuẫn. Việc quân đội Liên Xô xâm nhập đã diễn ra mà không gặp sự phản kháng có tổ chức nào từ các nhóm đối lập vũ trang Afghanistan. Quân đội Afghanistan cũng không có bất kỳ sự kháng cự nào đối với các đơn vị cơ sở và đơn vị hợp thành của tập đoàn quân 40 đang tiến vào đất nước mình. Bên cạnh đó lực lượng vũ trang quốc gia trong những năm gần đây do kết quả nạn đào ngũ đã bị giảm quân số xuống khoảng một nửa.

Tiếp theo.
Bắt đầu từ "VKO» № 3 năm 2008

Lúc đầu, xét trên tổng thể tình hình là khả quan, cũng như về chung cuộc là yên tĩnh. Trong những ngày đầu tiên của năm mới cư dân địa phương dường như còn đang bàng hoàng. Dần dần, hoạt động của các nhóm đối lập bắt đầu phát triển. Tiếp theo là các cuộc tấn công đầu tiên vào các đoàn xe của quân đội Xô Viết. Các cuộc bắn phá của phiến quân vào các xe ô tô và thiết giáp quân đội Xô Viết đã xảy ra vào ngày các ngày 30-31 Tháng 12 năm 1979. Những thương vong đầu tiên xuất hiện, đã có người chết và người bị thương.

Nhưng phải làm gì trong tình hình hiện tại, các đơn vị và phân đội của tập đoàn quân 40 đều không rõ. Thành phần chỉ huy của binh đoàn lâm vào một trạng thái khá là bối rối. Không hề có sự chỉ dẫn hoặc nhiệm vụ rõ ràng nào từ ban lãnh đạo cấp trên được gửi đến. Tướng lãnh và sĩ quan của tập đoàn quân 40 đã được thuyết phục rằng sự hiện diện của họ trên đất Afghanistan hoàn toàn chỉ có tính tạm thời. Các đơn vị hợp thành và cơ sở đã sẵn sàng thực hiện những nhiệm vụ chiến đấu huyền thoại nào đấy. Về điều này ta có thể đánh giá trên cơ sở các hoạt động tác chiến của sư đoàn bộ binh cơ giới 108 đóng quân ở Kabul.


Lần đầu tiên kể từ năm 1945, các đơn vị cơ sở và phân đội quân đội Liên Xô đã phải chiến đấu một cách thực sự tại Afghanistan.
Ảnh: Aleksei Efimov

Chúng ta hãy nhớ lại, sư đoàn BBCG 108 biên chế đầy đủ đã thực hiện hành quân vào Kabul bằng sức mình, tới cuối ngày 29.12.79 sư đoàn đã chiếm lĩnh tuyến phòng thủ trong khu vực quy định (bao trùm thủ đô của Afghanistan), có đội hình chiến đấu kinh điển 2 thế đội: thê đội 1 - trung đoàn BBCG 180 với tiểu đoàn pháo binh 1074 thiếu một tiểu đoàn pháo, trung đoàn BBCG 181 với một tiểu đoàn pháo của trung đoàn pháo binh 1074, tiểu đoàn 1 trung đoàn xe tăng 234; thê đội 2 - trung đoàn xe tăng 234 với một tiểu đoàn pháo phản lực bắn loạt độc lập.

Các đơn vị cơ sở nhận được nhiệm vụ chiến đấu như sau:

- Trung đoàn BBCG 180 cùng trung đoàn pháo 1074 thiếu 1 tiểu đoàn pháo bảo vệ khu vực các núi Hadzhivazak, Karga, Dehmurathan, Chihiltuhun, tập trung những lực lượng chủ yếu trên hướng Kabul-Laghman, Kabul-Gardez với các nhiệm vụ ngăn chặn các cuộc nổi dậy có thể xảy ra của các sư đoàn bộ binh số 7, 8, trung đoàn bộ binh độc lập số 37 lực lượng vũ trang quốc gia Afghanistan và không cho phép họ xâm nhập Kabul;

- Trung đoàn BBCG 181 với 1 tiểu đoàn pháo của trung đoàn pháo binh 1074 phòng thủ khu vực Kalasklu, đường đèo (2032,2), độ cao 1877, các sườn phía đông nam núi Garibgar. Tập trung lực lượng chính trên hướng Kabul-Jalalabad với nhiệm vụ ngăn chặn cuộc nổi dậy có thể của các lữ đoàn độc lập 4 và 15 thuộc lực lượng vũ trang quốc gia Afghanistan và không cho họ xâm nhập Kabul;

- Trung đoàn BBCG 177 phòng thủ khu vực Doshi, Chaugani, đèo Bugain, Sindzhitak, tập trung lực lượng chính trên hướng Pul-i-Khumri, Kabul, với nhiệm vụ ngăn chặn các cuộc nổi dậy từ phía bắc và không cho chúng tiến vào thủ đô Kabul;

- Trung đoàn xe tăng 234 với 1 tiểu đoàn pháo phản lực độc lập bảo vệ khu vực khúc ngoặt của tuyến đường dây truyền tải điện, đèo Dehkepak, Kalagulyam, đèo Hazarayn-Bagal, tập trung lực lượng chính vào hướng Hazarayn-Bagal, với nhiệm vụ ngăn chặn quân nổi dậy xâm nhập vào các vùng ngoại ô phía bắc thủ đô Kabul;

- Trung đoàn pháo phòng không 1049 bảo vệ chống các cuộc tấn công có thể vào SCH sư đoàn BBCG, tiểu đoàn tên lửa độc lập, trung đoàn xe tăng 234, tiểu đoàn pháo phản lực độc lập thuộc trung đoàn độc lập trong khu vực Hazarayn-Bagal;

- SCH sư đoàn BBCG 108 - 1 km về phía đông bắc, độ cao 1825.

Nghĩa là ta đang nói về sự đánh trả có khả năng xảy ra trước sự xâm lược của bất cứ lực lượng bên ngoài nào (điều mà trên một mức độ đáng kể biện minh cho các nhà lãnh đạo Xô viết việc đưa quân xâm nhập Afghanistan) đã không diễn ra theo nghĩa xác định. Sư đoàn BBCG 108 chắc chắn không sẵn sàng cho điều này. Vào những ngày cuối tháng 12 năm 1979 các đơn vị của sư đoàn đã hoàn chỉnh tuyến phòng thủ, điều động trang thiết bị, đội ngũ quân nhân đến các khu vực quy định. Ngày 07 tháng 1 năm 1980 tư lệnh QK Turkestan và ủy viên Hội đồng quân sự QK Turkestan đã đến thăm SCH sư đoàn bộ binh cơ giới 108.

Vào đầu năm 1980, tập đoàn quân 40 kiểm soát tất cả các thành phố lớn (trong đó có 21 tỉnh lỵ và các sân bay tại Kabul, Bagram, Shindand, Kandahar, Kunduz, Jalalabad, Gardez, Herat và Faizabad) và đường xa lộ Termez - đèo Salang - Kabul, Jalalabad - Gardez ở phía đông và Kushka - Herat - Shindand - Kandahar ở phía tây. Các nhà máy khai thác xử lý Gas tại Dzharkuduk và Shibargane, nhà máy điện ở Surubi, Naglu, Puli-Khumri, Kabul, nhà máy ở Mazar-i-Sharif, hầm chui qua núi Salang cũng được đặt dưới sự bảo vệ của sư đoàn.

Các trận chiến đấu lớn đầu tiên của tập đoàn quân 40 gắn với việc chinh phục trung đoàn pháo binh 4 LLVT Afghanistan nổi loạn ở thành phố Nahrin.

Cuộc nổi loạn của trung đoàn pháo binh

Để dập tắt cuộc nổi dậy chống chính phủ của trung đoàn PB 4 LLVT Afghanistan (về sự khởi đầu cuộc nổi dậy ta sẽ nói trong các tài liệu tiếp theo của "VKO") đã sử dụng tiểu đoàn BBCG số 2 trung đoàn BBCG 186, tăng cường một đại đội xe tăng, tiểu đoàn PB của trung đoàn, đại đội BBCG số 2 tiểu đoàn BBCG số 1 với 1 trung đội xe tăng và đại đội súng cối của tiểu đoàn.


Ý đồ chiến đấu dự kiến tấn công hợp điểm từ hướng bắc và tây, tiến tới Nahrin và đánh chiếm nó, phong tỏa doanh trại trung đoàn PB số 4 và giải giáp những kẻ nổi dậy.

Ngày 9 tháng 1 năm 1980 lúc 09:00 (giờ địa phương), tiểu đoàn này qua điểm xuất phát tại độ cao 525,0 và bắt đầu tiến dọc theo tuyến đường: sân bay Kunduz, Ishakun, Ishkashim, Burka, Nahrin. Đại đội 2 BBCG bắt đầu di chuyển lúc 11:00 ngày 01/09/80 (hai giờ sau đó) theo tuyến đường: Baghlan, đèo Shehdzhamal, Nahrin.

Đội tiền tiêu của tiểu đoàn 2 BBCG đi được 4 km qua điểm xuất phát, bị tấn công bởi 1 nhóm kỵ binh quân số khoảng 100 người. Máy bay trực thăng hộ tống đoàn xe bắn vào nhóm phiến quân. Tuy nhiên, đến đây sự việc không kết thúc. Đội tiền tiêu của tiểu đoàn 2 BBCG đến 10h30 trong khu vực Ishakchi gặp một nhóm nổi dậy quân số lên đến 150 người (có 3 pháo), trận địa hỏa lực nằm ở ngoại ô phía nam Ishakchi. Dưới màn hỏa lực có tổ chức của đội tiền tiêu, trung đội xe tăng, được yểm trợ của máy bay trực thăng, các phiến quân rút lui lên núi, và phải chịu tổn thất 50 người bị giết. Tất cả ba khẩu pháo của quân nổi loạn đều bị phá hủy.

Đại đội 2 BBCG đến 11:30 đã vượt qua đèo Shehdzhamal, tại đó gặp một chướng ngại được bảo vệ bởi một nhóm phiến quân có hai khẩu sơn pháo. Sau khi tiêu diệt 15 lính địch cùng 2 khẩu pháo, đại đội dọn sạch chướng ngại tiếp tục tiến lên.

Đến 15:00 ngày 09/01/80 đội tiền tiêu của tiểu đoàn 2 BBCG lại gặp một nhóm kỵ binh ở vùng ngoại ô phía bắc Burka quân số 50 người. Đại đội triển khai ngay và cùng với một đại đội bộ binh Afghanistan tấn công phiến quân, đến 16:00 đại đội tiến đến vùng ngoại ô phía nam Burka. Lúc 17:00 tiểu đoàn 2 BBCG tiến đến đèo Tovamah (nằm cách 3 km về phía đông bắc thành phố Nahrin), tại đây họ gặp phải chướng ngại. Vượt qua đèo trong hành tiến không thành công. Chỉ sau khi dọn sạch chướng ngại tiểu đoàn mới tiếp tục tiến lên được.

Đại đội 2 BBCG thời gian này đã tiến đến khu vực Avsari. Không gặp phải kháng cự, tiểu đoàn 2 BBCG từ phía bắc, đại đội 2 BBCG từ phía tây tới 21:00 tiến vào thành phố Nahrin và đóng chặn tuyến đường rút khỏi thành phố, sau khi đã bao vây doanh trại quân đội của trung đoàn PB số 4 quân đội Afghanistan. Trong đêm, các phân đội sẵn sàng giáng trả cuộc đấu tranh có tổ chức của phiến quân trung đoàn PB số 4.

Từ 10.00 ngày 10.01 pháo binh triển khai trên các trận địa hỏa lực sẵn sàng nổ súng vào doanh trại đồn trú của quân đội Afghanistan. Dưới sự yểm trợ của máy bay trực thăng các phân đội quân đội Liên Xô trên xe BMP nhanh chóng tiến tới các khu doanh trại trung đoàn PB số 4, xuống xe và thực hiện tước vũ khí đơn vị đồn trú.

Tổn thất của trung đoàn pháo binh số 4 là: 100 người chết, 7 pháo và 5 xe ô tô bị phá hủy. Thiệt hại của quân đội Liên Xô:. 2 người chết, 2 người bị thương, 1 xe BMP rơi xuống vực thẳm trên đèo. Chiến lợi phẩm: pháo 76-mm - 15 khẩu, đạn pháo 76 mm - 500 hòm; đạn lựu pháo 122-mm - 75 hòm, đạn súng cối 82-mm - 60 hòm, xe ô tô – 20 xe, xe BTR - 2 xe, pháo 57-mm - 3 khẩu.

Việc trấn áp các cuộc nổi loạn ở thành phố Nahrin - trận đánh đầu tiên có tổ chức của tập đoàn quân 40 trong gần một thập kỷ chiến tranh Afghanistan.

Tình trạng bất ổn ở Kabul

Buổi tối ngày 21 tháng 2 năm 1980 tại Kabul xảy ra một cuộc biểu tình lớn. Hàng ngàn người xuống đường hô vang các khẩu hiệu chống Babrak Karmal và chống Liên Xô. Sáng ngày 22 tháng 2 lại tiếp tục nổ ra một cuộc biểu tình lớn nữa của người Afghan. Số người tham gia biểu tình theo các ước tính khác nhau lên tới khoảng 400 nghìn. Đông đảo người dân tràn ngập tất cả các đường phố trung tâm. Lối vào các tòa nhà chính phủ bị phong tỏa, đại sứ quán Liên Xô bị bắn, kết quả đã làm chết một số công dân Liên Xô.

Dưới đây là miêu tả của những người tham gia trực tiếp vào các sự kiện đó.


Tổng trọng lượng trang bị chung của một binh nhì tập đoàn quân 40 là hơn 40 kg
Ảnh: Leonid Yakutin

Tại Kabul, từ 20:00 ngày 21/12 đến 3:30 ngày 22/02/80 diễn ra cuộc biểu tình thị uy chống chính phủ và chống Liên Xô. Trên đường phố, những đám đông hàng trăm người sử dụng loa phóng thanh hô to "Đả đảo Moskva", "Cút khỏi đất nước chúng tôi", "Allah Akbar". Hoạt động đặc biệt tích cực là đám đông người Afghanistan tại sân vận động, tại đó họ đốt cháy 6 chiếc xe cảnh sát được phái đến giải tán cuộc biểu tình. Những người biểu suốt đêm đốt đuốc, đốt các thùng dầu, cố gắng tạo dựng các đống đổ nát trên đường phố. Họ bắn vào các toán tuần tra của quân đội Xô Viết đi trên xe BTR. Cảnh sát trà trộn trong số những người biểu tình đã bắt giữ 9 người Pakistan. Theo những người bị bắt, trong thành phố tại thời điểm đó có 170 người Pakistan.

9:00 ngày 22 tháng 2 năm 1980 tái diễn cuộc biểu tình tuần hành với nhiều lá cờ tại Kabul. Cửa hàng cửa hiệu đã đóng cửa từ sáng sớm. Trong số người đi biểu tình có nhiều người được vũ trang. Trong thành phố nghe thấy nhiều tiếng nổ và tiếng súng bắn. Những đám đông dân chúng dồn về Đại sứ quán Liên Xô, đại đội trinh sát sư đoàn ĐBĐK 103 được phái đến bảo vệ sứ quán. Người biểu tình chiếm giữ thang nâng và nơi đỗ xe trolleybus, mà họ đã đốt cháy. Để chiếm lại thang nâng và đuổi những người biểu tình, đại đội 3 BBCG thuộc trung đoàn BBCG số 180 được cử đến. Trong lúc chiếm lại thang nâng một số binh sỹ đại đội 3 BBCG đã bị thương. Trong khu vực đài truyền hình người ta nhận thấy có việc chuyển vũ khí cho người biểu tình. Một trung đội đi xe BMD thuộc sư đoàn ĐBĐK 103 được phái tới nơi. Tại đây, thượng úy Vovk thuộc sư đoàn ĐBĐK 103 đã bị giết chết. Đồng thời cách thành phố từ 6 đến 20 km một đám đông hàng ngàn người đã tụ tập hợp và đang di chuyển tới Kabul. Do đó, thành phố được đặt trong tình trạng thiết quân luật, tăng cường an ninh, bảo vệ và tuần tra. Cầu qua sông Kabul bị các đơn vị Liên Xô và Afghanistan phong tỏa. Các chướng ngại vật chung của cả 2 phía Xô-Afghan được dựng lên tại tất cả các hướng dẫn vào Kabul. Thiếu tướng A.Kadir được bổ nhiệm tư lệnh quân quản thành phố.


Trọng lượng (kg) một số loại trang bị quân sự mang theo của một số loại quân nhân khác nhau trong các đơn vị của tập đoàn quân 40 ở Afghanistan, các cột từ trái sang phải: cột 1- định danh trang bị, các dòng từ trên xuống dưới: vũ khí - quần áo quân phục - lương khô - tổng cộng; cột 2, lính bộ binh, các dòng từ trên xuống dưới: vũ khí - 40/40, quần áo quân phục - 9,3/11,6, lương khô - 1,8/2,0, tổng - 51,1/53,6; cột 3, xạ thủ súng máy - 28,3/28,3 - 9,3/11,6 - 1,8/2,0 - 39,4/41,4; cột 4, xạ thủ bắn tỉa - 25,8/25,8 - 9,3/11,6 - 1,8/2,0 - 36,9/39,4; cột 5, xạ thủ súng phóng lựu - 56,5/56,5 - 9,3/11,6 - 1,8/2,0 - 67,6/70,1; cột 6, xạ thủ súng cối - 30,7/30,7 - 9,3/11,6 - 1,8/2,0 - 41,8/44,3.
.......