Lịch sử phát triển và giới thiệu các dòng xe tăng chủ lực (MBT)

[selene0802]

T-80U: Siêu mạnh mẽ

Sau khi Aleksandr Morozov về hưu tháng 5 năm 1976, bộ trưởng bộ quốc phòng Ustinov cố gắng gánh vác việc nâng cao tiêu chuẩn các thiết kế của tăng Xô Viết. Nhà máy Kharkov đã nâng cấp T-64B với hệ thống điều khiển bắn và giáp cho tháp pháo mới trên Obiekt 476, hay còn gọi là Izdeliye 9A. Không muốn lãng phí thời gian chuyển những thiết bị mới sáng chế lên một tháp pháo T-80 mới, Mátxcơva quyết định ghép thẳng tháp pháo mới của Kharkov lên gầm xe T-80 thành Obiekt 219A Olkha, sau đó, chuyển Kharkov sang sản xuất T-80. Trong kế hoạch này, Popove của viện thiết kế Leningrad toàn thể chương trình trong khi giám đốc thiết kế mới của Khakov là Nikolai Shomin chịu trách nhiệm cho tháp pháo và vũ khí. Tháp pháo của Obiekt 476 trang bị loại giáp tấm mới và hệ thống điều khiển bắn 1A45 trang bị máy ngắm IG46 mới. Cùng lúc đó, 2 loại giáp composite khác cho tháp pháo xe tăng vừa được NII Stali thử nghiệm và loại giáp tấm phản xạ được trang bị cho T-72B. Khoang trước của tháp pháo thép đúc được lắp các tấm hợp kim và các tấm phi kim. Obiekt 476 được trang bị loại đắt tiền hơn, giáp bán chủ động, trong khoang chứa 2 lớp polyme lỏng, tiếp đến là một tấm thép và chất keo dính. Khi lớp giáp bị đạn nổ lõm xuyên qua, sóng chấn động phản xạ trong các lớp chất lỏng sẽ làm giảm độ xuyên của đạn. Năm 1982, dù Obiekt 219A đã sẵn sàng được sản xuất tại Kharkov nhưng lượng xe được sản xuất rất ít cho các hoạt động nghiên cứu, bao gồm cả việc thử nghiệm bắn tên lửa qua nòng và giáp phản ứng nổ.


Obiekt 219A Olkha



Obiekt 219A kết hợp tháp pháo của Obiekt 476 từ Kharkov với thân của T-80B, một vài mẫu này được lắp loại Kontakt-1, nhưng không một chiếc nào được lắp toàn bộ bằng Kontakt-1 để chờ loại Kontakt-5 mới

[selene0802]

Một góc nhìn khác về Obiekt 219A, góc nhìn từ trên xuống, góc nhìn này cho ta thấy đặc điểm riêng biệt của tháp pháo từ Obiekt 476 là độ rộng đuôi tháp pháo cùng bộ ống thở và các phụ kiện của hệ thống lặn Brod-M. Góc nhìn này cũng cho ta thấy một đặc điểm khác để phân biệt giữa T-80 và T-72 ngoài cách so sánh chiều rộng dải xích, độ lớn bánh chịu lực, đó là: 2 thùng dầu của T-80 ở đuôi xe được đặt về 2 bên, trong khi T-72 và T-90, 2 thùng này đặt sát nhau ở giữa

[selene0802]

Dù tên lửa Kobra rất có hứa hẹn về tầm bắn xa, nhưng nó vẫn có những vấn đề về thiếu tính thực tế và giá thành quá cao. Viện thiết kế công nghệ ở Tula đang nghiên cứu hệ thống vũ khí điều khiển Refleks 9K120 125mm (hay 9M119) dựa trên việc cải tiến loại tên lửa điều khiển 9K116 Baston/Shaksna của súng 100mm và 115mm. Khác với Kobra, Reflek sử dụng công nghệ dẫn đường bằng laser. Tên lửa 9M119 được đưa ra khỏi nòng súng bằng liều phóng thông thường. Sau khi được phóng, 2 bộ cánh phụ được bật ra, một bộ dẫn hướng và 1 bộ lái. Bộ điều khiển của tên lửa có một cổng quang học nhận tín hiệu laser được mã hóa từ hệ thống laser bán tự động 9S515 tích hợp trong kính ngắm 1G46 của pháo thủ để lái tên lửa đến mục tiêu. Đầu đạn Refleks có khả năng xuyên 700mm giáp thép, hơn hẳm 600mm của Kobra và tầm bắn cũng tăng từ 4 lên 5km

Tên lửa Relfeks



Ngoài cùng bên trái là kiều phóng 9Kh949, tên lửa 9M119 Refleks ở trạng thái chờ phóng nằm ở giữa, ngoài cùng là tên lửa đang trong trạng thái bay, 2 khối cánh đã được bật ra.

[selene0802]

Mặt cắt dọc của tên lửa Relfeks: Có thể dễ dàng thấy đầu tên lửa là khối lái, tiếp theo đó là buồng đốt tên lửa có lỗ thoát thông ra sau cánh lái, ngay sau buồng đốt là đầu nổ lõm, khối thuốc nổ đặt sau chóp nón, cuối cùng là cổng quang học nhận tín hiệu laser.



T-80U có 4 loại đạn chính bắn qua pháo 125mm. Từ trái qua phải: Đạn sabot có cánh, đạn nổ mảnh, đạn HEAT (đầu nổ lõm), cuối cùng là tên lửa Refleks. Hàng sau: Liều phụ ZhS2 bên trái và liều phóng 9Kh949 của tên lửa Relfeks bên phải.

[selene0802]

Trong thời điểm việc tháp pháo của Obiekt 476 được kết hợp với Obiekt 219A Olkha đang diễn ra, thì Obiekt 219V được thiết kế để trang bị tên lửa Refleks, hệ thống điều khiển bắn 1A45 Irtysh, và động cơ GD-1000TF với bộ siêu tăng áp. Một vài mẫu thử nghiệm Obiekt 219A và Obiekt 219V được trang bị thế hệ Kontakt-1 đầu tiên. Những mẫu thử này bị nhầm lẫn khi được đưa vào viện bảo tàng và được gọi là T-80A dù chúng chưa bao giờ được chấp thuận trang bị.

Như đã đề cập, quân đội Xô Viết gần như ngay lập tức đưa vào trang bị loại Kontakt 1. Kontakt-1 hoàn toàn chưa thích hợp với những thiết kế của xe tăng Xô Viết như nó làm xe nặng thêm 1.2 tấn và chỉ có thể chống lại được đạn có đầu nổ lõm. Vào khoảng giữa thập niên 80, NATO thay đổi chiến thuật, tiến hành sử dụng đầu đạn xuyên Sabot có cánh (APFSDS) cho pháo tăng, loại đạn mà giáp Kontakt không thể chống được. Quân đội Xô Viết đã lấy đượcc một vài mẫu thử đạn APFSDS 105mm này từ quân đội Sirya (loại M111 của Israel) trong cuộc chiến Li-băng 1982. Việc thử nghiệm loại đạn này trong hai năm 1982-1983 đã cho thấy nó có thể xuyên giáp trước của cả T-72 và T-80. Giải pháp tạm thời được đưa ra, người ta thêm vào một lớp giáp thép dày 20mm vào giáp trước của T-80B. Ngoài ra, NII Stali tăng tốc cho việc nghiên cứu loại giáp ERA đời thứ 2 là Kontakt-5 được dự định là sẽ tăng thêm khả năng chống lại APFSDS cũng như chống đạn đầu nổ lõm.


Giáp Kontakt-5: được hàn chặt vào tháp pháo

[selene0802]

Kontakt-5 dựa vào lớp thép bên ngoài hộp chứa nhiều hơn loại cũ, đủ để tăng khả năng chống lại đầu đạn nổ lõm và cả ngay cả với đầu đạn APFSDS cũng giảm thiểu thiệt hại lên khoảng 20-30%. Nó được tăng lượng thuốc nổ TNT bên trong khối giáp từ 0.28 kg của loại 4S20 (Kontakt-1) lên -0,33kg trong khối 4S22 (Kontakt-5). Khối Kontakt-5 chỉ có được tác dụng lớn nhất khi đặt ở góc nghiêng, nó cũng không thể được chốt theo cách của Kontakt-1 vì kích thước và trọng lượng lớn hơn nên nó được hàn trực tiếp ngay từ khi sản xuất xe hay đại tu xe. Vì thế, Kontakt-1 và Kontakt-5 được phân biệt bằng cách, Kontakt-5 là loại giáp tích hợp (vstroeniy DZ) và Kontakt-1 là loại giáp lắp ghép (navesnoy DZ).

Hình ảnh chụp trong cuộc thử nghiệm đạn xuyên bắn qua Kontakt 5 của Mỹ: thanh xuyên bị bẻ gẩy khi đi xuyên qua lớp Kontakt



Obiekt 219AS là loại được kết hợp giữa Obiekt 219A và Obiekt 219V với gói giáp Kontakt-5. Một loạt sản phẩm thử nghiệm khoảng 20 chiếc được sản xuất vào cuối năm 1983, và ngay lập tức trang bị 8 chiếc cho các đơn vị thử nghiệm, số còn lại dành cho các cuộc thử nghiệm về điều kiện hoạt động và các thử nghiệm của nhà máy. Obiekt 219AS được quân đội Xô Viết chấp nhận đưa vào trang bị năm 1985 với tên gọi T-80U ( U là usovershenstvovanniy – cải tiến) và bắt đầu được sản xuất tại Omsk năm 1987. Theo tài liệu giải mật của HIệp Ước Các Lực Lượng Vũ Trang Thông Thường ở Châu Âu có 410 T-80U hoạt động phía Tây dãy Ural, chiếm khoảng 8% tổng số lượng T-80, con số này bao gồm cả loại T-80UD đời sau.

[selene0802]

Bỏ qua những thiếu sót, động cơ tua bin khí mang lại cho T-80U sức mạnh, tốc độ vượt trội, những màn bay trên không, Hình được chụp tại bãi thử nghiệm pháo binh Yekaterinburg, một hình ảnh thường thấy trong các triển lãm vũ khí của Nga



Vị trí trưởng xe T-80U, bên tay trái là sùng máy đồng trục PKT 7.62mm với thùng đạn, màn hình bên phải là màn hình của thiết bị nhìn đêm ảnh nhiệt Agava



Không gian bên trong của xe tăng Xô Viết khá chật hẹp so với xe NATO. Trong ảnh là vị trí của pháo thủ bên trái tháp pháo. Bên phải là khóa nòng của pháo DT-81, ở giữa là hệ thống điều khiển bắn 1G46-2

[selene0802]

T-80UD: sự trở lại của động cơ diesel

Những thiếu sót của động cơ tuabin trên T-80 đã dẫn đến một loạt những lựa chọn thử nghiệm trên động cơ diesel. Phiên bản ban đầu của động cơ diesel được phát triển bởi nhà máy LKZ (Leningrad Kirov) năm 1975-1976, động cơ 2V16 (A-53-2) 1000 sức ngựa thiết kế tại Cục Thiết Kế Đặc Biệt Transdizel ở nhà máy Chelyabinsk. Động cơ này được lắp trên thân xe T-80B cải tiến, được đặt tên là Obiekt 219RD, nhưng mãi đến năm 1983, nó mới hoàn thành. Một mẫu thử khác được phát triển tại Omsk là Obiekt 644, sử dụng động cơ V-46-6 của xe T-72. Cả hai đều không được chấp nhận trong thời đại động cơ tua bin khí của Ustinov. Tuy nhiên, quân đội vẫn rất muốn thay thế động cơ tuabin khí của T-80 vì giá thành lắp đặt và vận hành đều quá cao. Ví dụ, trong thập niên 80, động cơ diesel V-46 của T-72 có giá 9600 rúp trong khi giá động cơ GTD-1000 của T-80 là 104 000 rúp. Hơn nữa, động cơ tuabin có vòng đời hoạt động ngắn, tiêu tốn nhiêu liệu, phức tạp và tốn nhiều chi phí khi lắp đặt và sửa chữa.

Phiên bản duy nhất của Obiekt 219RD, không bao giờ được đưa vào sản xuất vì không được Leningrad ủng hộ.



Động cơ V46-6 của T-72 và Obiekt 644

[selene0802]

Ngay cả khi Ustinov bắt buộc nhà máy Kharkov chuyển việc sản xuất từ T-64 sang T-80, nhà máy vẫn muốn sản xuất T-80 với động cơ diesel. Obiekt 478, nỗ lực lần thứ 3 của nhà máy để phát triển xe T-80 với động cơ diesel, được khởi động năm 1976. Sử dụng động cơ 6TD mới, 1000 sức ngựa của Obiekt 476 ( T-64 cải tiến) và là thế hệ tiếp theo của động cơ trên T-74. Một sự lựa chọn khác cũng được đặt ra là Obiekt 478M với cấu hình phức tạp hơn, bao gồm hệ thống điều khiển bắn Sistema, hệ thống bảo vệ Shater và động cơ diesel 124Ch 1500 sức ngựa của nhà máy Chelyabinsk. Nhưng Obiekt 478M bị đánh giá là quá đắt đỏ và phức tạp. Obiekt 478 lại tụt hậu so với Obiekt 476 cải tiến về hệ thống điểu khiển bắn và tính năng vũ khí trang bị (ví dụ tên lửa Kobra đã được thay thế bởi tên lửa Refleks). Hơn nữa, Ustinov vẫn muốn quân đội được trang bị động cơ tuabin khí, vì vậy, việc sản xuất T-64B ở Kharkov bị đình chỉ để chuyển sang sản xuất T-80. Quan điểm của Ustinov không giống với quan điểm của quân đội và một nghiên cứu của Bộ Quốc Phòng vào năm 1984 được kết luận: Trong kế hoạch 5 năm sắp tới, quân đội Xô Viết nên mua 2500 xe tăng và 6000 động cơ diesel 6TD hay 1500 xe tăng với 2000 động cơ tua bin GTD1250. Ustinov qua đời tháng 12 năm 1984, tiếp theo đó là cái chết của bí thư đảng ủy Leningrad, Romanov vào tháng 7 năm 1985 đã làm xe tăng dùng động cơ tua bin khí mất đi 2 người ủng hộ quyền lực nhất,  mở rộng đường cho việc trở lại của động cơ diesel. Tốc độ sản xuất T-80U tại Kharkov chậm một cách đáng ngạc nhiên, mới chỉ có 45 T-80U được sản xuất. Việc sản xuất T-80U với động cơ diesel được thông qua ngày 2 tháng 9 năm 1985.

[selene0802]

Obiek 478 được tái khởi động với tên gọi Obiekt 478B Bereza (Cây bạch dương) với động cơ diesel 6TD lắp trên T-80U. Có tổng cộng 5 phiên bản đầu tiên được hoàn thành để thử nghiệm vào cuối năm 1985, song song đó, một loạt mẫu thử khác dựa trên mẫu ít thông dũng là Obiekt 219A với động cơ diesel cũng được sản xuất để so sánh. Dựa trên những nghiên cứu ban đầu, việc thử nghiệm nhanh chóng kết thúc, Bereza được phép chứng tỏ khả năng trước mặt Mikhail Gorbachev, các lãnh đạo nhà nước và quân đội tại trường dạy lái xe tăng Kharkov. Việc sản xuất nhanh chóng được thông qua năm 1986 nhưng chương trình sản xuất vẫn chưa thể thóat khỏi rắc rối, và quân đội Xô Viết yêu cầu cải tiến toàn bộ xe trước khi việc sản xuất quy mô lớn được tiến hành. Theo kế hoạch ban đầu, T-80U với động cơ diesel được chỉ định với tên mới là T-84, theo cách đặt tên truyền thống của nhà máy Kharkov: T-34, T-44, T-54, T-64 và T-74. Điều này dẫn đến một cuộc đối đầu ngầm giữa bộ công nghiệp và quân đội với những lời dèm pha rằng thiết kế T-84 sẽ gây hiểu lầm rằng quân đội Xô Viết trang bị 4 tiêu chuẩn xe tăng T-64, T-72, T80 và T-84, tất cả đều giống nhau trừ bốn loại động cơ khác nhau. Vấn đề trở nên nghiêm trọng đến mức nó phải được đưa ra phân xử bởi Trung Ương Đảng để đưa ra quyết định cuối cùng. Cuối cùng tên gọi T-80UD được chọn với 2 kí tự UD mang nghĩa Động cơ diesel cải tiến (Usovershenstvovanniy Dieselniy). Việc sản xuất tiếp tục bị đình trệ đến cuối thập niên 80 vì Gorbachev cắt giảm ngân sách quốc phòng. Kế hoạch năm 1989 sẽ sản xuất 3739 T-80 và T-72 được cắt giảm xuống còn 1530 xe, và năm 1990 cắt giảm còn 1445 xe. Những xe T-80UD đầu tiên được trang bị cho hai sư đoàn bảo vệ Kremlin: Sư đoàn xe tăng cận vệ Kantemirovskaya số 4 (4th GTD) và Sư đoàn bộ binh cơ giới cận vệ Tamara số 2 (MRD) trong địa phận Matxcơva. T-80UD xuất hiện lần đầu trước công chúng vào cuộc duyệt binh Ngày lễ Chiến Thắng 9 thang 5 năm 1990 tại quảng trưởng Đỏ và trên đường phố Matxcơva trong vụ chính biến tháng 10 năm 1993.