Lịch sử phát triển và giới thiệu các dòng xe tăng chủ lực (MBT)

[daibangden]

"Công trình 167" trong khu vực trưng bày ở bảo tàng tăng tại Kubinka. Xe tăng này được trang bị thiết bị phóng tên lửa chống tăng điều khiển "Malyutka" trên tháp pháo

[huyphongssi]

Cùng thời gian này, trong khuôn khổ nâng cấp các dòng xe tăng ở Phòng thiết kế thuộc xưởng to axe Ural (UVZ) dưới sự chỉ đạo của L.N.Kartsev đã thiết kế và chế tạo mẫu xe tăng T-62 thí nghiệm với pháo 125mm D-81 và kiểu nạp đạn mới được gọi là kiểu không có buồng (безкабинный). L.N.Kartsev đã viết về cảm tưởng của mình trong công việc này từ việc tìm hiểu hệ thống nạp đạn tự động trên xe tăng T-64: “Tôi đã quyết định xem xét chiếc xe tăng này (T-64) khi chúng ở trường bắn. Tôi đã trèo tới buồng chiến đấu. Tôi không thích hệ thống nạp đạn tự động và giá để đạn. Các viên đạn được bố trí dọc theo đốc của tháp pháo và hạn chế lối ra vào của lái xe – thợ máy. Trong trường hợp bị thương hoặc cần phải thoát (sơ tán) khỏi xe sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Ngồi ở chỗ lái xe, tôi cảm giác mình như đang ngồi trong một cái bẫy: bị quây trong vòng tròn bằng kim loại, khả năng liên lạc với những người khác trong kíp xe vô cùng khó khăn.

Được anh daibangden động viên, Huyphong xin bổ sung chữ bôi đỏ

Hệ thống nạp đạn (Система заряжения) của tăng Lxô cũ có 2 loại: thủ công - MZ (МЗ) và tự động - AZ (АЗ). Ở cơ chế nạp thủ công MZ như T-64 cũ, khoang công tác của xe có 2 khay đựng đạn và liều rời tách biệt: đạn trong khay ngang và liều trong khay đứng. Thứ đựng liều rời và đạn này được gọi là kiểu nạp từ khay hay thùng (кабинный тип). Ngược lại, ở cơ chế nạp tự động AZ như ở T-72, đạn và liều rời không đặt trong thùng mà chứa ở đai xoay dưới chân tháp pháo: liều rời ngăn trên, đạn ngăn dưới trong cùng khối nạp. Do không đựng trong thùng như nạp tay nên kiểu nạp này được gọi là nạp không dùng thùng (безкабинный тип). 

[daibangden]

  (tiếp theo)

So với dòng T-62, xe tăng này khác biệt chính ở thiết bị động cơ V-36F 640 sức ngựa và nâng cấp hệ thống treo. Bộ phận chuyển động gồm có 5 bánh chịu lực và 3 bánh hỗ trợ trên thành xe. Các bánh chịu nặng tương đồng với các bánh xe được tiếp nhận trên “công trình 167”. Mặc dù vậy, tốc độ của xe mới cao hơn T-62, các thí nghiệm đã chỉ ra sự không có triển vọng của kiểu bộ phận chuyển động này. Sự ưu tiên cho cấu trúc 6 bánh chịu nặng trở nên rõ ràng hơn.

Xét một cách công bằng cần phải biểt rằng, không chỉ “công trình 167” hay “công trình 166M” sau này không thể so đạt được đến cấp độ chất lượng của “công trình 434” ở Phòng thiết kế Kharcov. Sự cân bằng này chỉ có ở “công trình 167M” hoặc T-62B. Đề án của xe tăng này đã được xem xét bởi Hội đồng khoa học kỹ thuật thuộc Ủy ban quốc gia về kỹ thuật quốc phòng ngày 26 tháng 2 năm 1964. Xe mới, theo sự thông báo một cách ngoại giao (tế nhị) của L.N.Kartsev là sự nâng cấp của một dòng xe tăng mới, có sự khác biệt căn bản với T-62. Xe có thân và tháp pháo với thiết kế giáp đầu hỗn hợp (phức hợp), bộ phận chuyển động của “công trình 167”, pháo nòng trơn 125mm D-81 với hệ thống cân bằng pháo – tăng “Liven”, hệ thống nạp đạn tự động dạng xoay, động cơ mẫu V-2 công suất 780 sức ngựa với máy tăng áp, bộ tản nhiệt được nâng cấp, các quạt không khí, hệ thống tiếp liệu và dầu, đồng thời các thiết bị của bộ phận truyền động được tăng cường. Tuy nhiên, toàn bộ những nỗ lực của L.N.Kartsev đã trở thành vô ích: cuộc hội nghị đã từ chối đồ án xe tăng mới.

Tuy nhiên, có thể khẳng định rằng, gần cuối năm 1967, ở xưởng toa xe Ural đã thử chế tạo và hoàn thiện hàng loạt các chi tiết của xe tăng chủ lực mới. Trong chi tiết, phải nhắc đến một trong số các dòng xe tăng T-62 được lắm và thí nghiệm hệ thống nạp đạn tự động (đề tài “Zheldud”) của pháo 125mm. Xe tăng này nhận tên gọi trong nội bộ xưởng là T-62Z (Т-62Ж).

Mùng 5 tháng 11 năm 1967, lần đầu tiên, Bộ trưởng công nghiệp quốc phòng S.A.Zverev tới xưởng to axe Ural. Như là trong thời gian hai năm trong cương vị của mình, Zverev dành toàn bộ sự chú ý cho việc chế tạo xe tăng mới ở Kharcov và thường xuyên đi tới đó. Không ngạc nhiên sau khi xem xét và nghe L.N.Kartsev trình bày về các thiết kế mới, bộ trưởng ban đầu đã tiếp thu với sự khó chịu (giận dữ): “Đồng chí lại một lần nữa bày mưu chống lại Kharcov phải không?”. L.N.Kartsev phản ứng lại sự khó chịu này một cách hợp lý rằng thực tế đây không phải là Kharcov, mà là sự nâng cấp cơ bản các dòng xe tăng mới, được nghiên cứu một cách thường xuyên ở phương Tây. Bộ trưởng đã bình tĩnh và yêu cầu trình bày hoạt động của hệ thống nạp đạn tự động mà ông rất thích thú. “Nào! Chúng ta sẽ lắp hệ thống tự động này lên xe tăng ở Kharcov” – S.A.Zverev nói. “Chỉ có với động cơ mới của Trashutin” – Kartsev bổ sung. Tuy nhiên, Zverev không đồng ý. Mặc dù vậy, ưu thế của hệ thống nạp đạn tự động so với hệ thống ở Kharcov mà bộ trưởng đã được trình bày là rất rõ ràng qua các lập luận của L.N.Kartsev và viện trưởng của xưởng toa xe Ural. Việc sử dụng thiết bị động cơ được nâng cấp dòng V-2 trở nên rất cần thiết và bộ trưởng đã đồng ý. Quyết định này được xác nhận bởi mệnh lệnh của bộ trưởng ngày mùng 5 tháng 1 năm 1968. Sáu xe tăng T-64A đã được gửi đến Hạ Tagil.

[daibangden]

Mặt cắt ngang xe tăng "công trình 167M" (T-62B), nhìn từ mũi xe. Năm 1962

[daibangden]

Mặt cắt ngang xe tăng "công trình 167M", nhìn từ phía sau

[daibangden]

Mẫu thí nghiệm xe tăng "công trình 172". Trong ảnh thu nhỏ, xe tăng này không khác biệt so với T-64

[daibangden]

Tháp pháo "công trình 172" đang nằm ở bảo tàng ở Kubinka

[daibangden]

Mẫu đầu tiên của xe tăng “công trình 172” được chế tạo vào mùa hè năm 1968, mẫu thứ hai – tháng 9. So với T-64, chúng khác biệt hoàn toàn bởi sự bố cục hóa lại hoàn toàn buồng chiến đấu. Do đó, hệ thống nạp đạn máy điện thủy lực với cơ chế đẩy vỏ đạn và được lắp động cơ V-45K chế tạo ở Chelyabinsk. Toàn bộ các chi tiết và bộ phận khác được lấy từ xe tăng Kharcov, chính xác hơn – giữ lại gần như toàn bộ. Như vậy, các xe tăng “công trình 172” đầu tiên đã được giới thiệu là sự chế tạo lại từ T-64. Đến cuối năm, hai xe tăng đã trải qua đầy đủ chu kỳ các thí nghiệm cấp xưởng và chạy thử trên trường bắn thuộc quân khu Turkestan. Các tính năng động lực của những xe tăng này được đánh giá cao: tốc độ trung bình trên đường bộ từ 43,4 đến 48,7km/h, tốc độ tối đa 65km/h. Mùa hè năm 1969, các xe tăng đã trải qua thêm một chu kỳ thí nghiệm nữa ở Trung Á cũng như ở phần đất thuộc Châu Âu của Nga. Trong quá trình thí nghiệm, hàng loạt các bộ phận đã hoạt động không đáng tin cậy, trong đó có hệ thống nạp đạn tự động, hệ thống làm mát không khí và làm nguội động cơ. Băng xích dạng rèn chế tạo ở Kharcov làm việc không tin cậy. Những điểm “trừ” này được khắc phục một cách từng phần qua ba chiếc xe tăng  “công trình 172” khác, các xe tăng mà trong nửa đầu những năm 1970 đã trải qua cuộc chạy thử ở bãi tập của xưởng, sau đó - ở Ngoại Kavkaz, Trung Á và ngoại ô Moskva.

Công việc với các xe tăng “công trình 172” (tổng cộng đã có 20 chiếc được chế tạo) được tiếp tục đến đầu tháng 2 năm 1971. Tới thời điểm này, các thiết bị và bộ phận được chế tạo ở Hạ Tagil đã được nâng cấp lên cấp độ tin cậy cao. Các hệ thống nạp đạn tự động phải thay mới sau 448 lần nạp đạn, tức là sự tin cậy của chúng đạt yêu cầu về sức sống (tuổi thọ) trung bình của pháo 125mm D-81T (600 viên đạn đúng cỡ nòng và 150 viên đạn dưới cỡ nòng). Vấn đề duy nhất của “công trình 172” là sự không tin cậy của bộ phận chuyển động “do sự hỏng hóc có hệ thống của các bộ giảm sóc thủy lực, các bánh chịu nặng, chốt, mắt xích, lực xoắn và các bánh dẫn hướng”.

Hướng nhìn từ phía sau lên trên tháp pháo "công trình 172". Có thể nhìn rõ các chi tiết đặc biệt ngay lập tức của hai xe tăng: T-62: cửa để đẩy vỏ đạn và bên phải nó - của T-64: cửa nhánh thoát khí của tháp pháo. Ở bộ phận đằng sau tháp pháo là phần lồi lên cạnh bộ phận nạp đạn tự động do Hạ Tagil chế tạo

[daibangden]

Trong khu trưng bày ở bảo tàng Kubinka còn có một mẫu trung gian giữa T-64 và T-72. Trong ảnh - T-64 thí nghiệm

Tuy nhiên tháp pháo của xe tăng này cũng như "công trình 172" nhưng được lắp súng phòng không của T-64

[daibangden]

Khi đó, ở Phòng thiết kế thuộc xưởng toa xe Ural, từ tháng 8 năm 1969 do V.N.Venediktov lãnh đạo đã quyết định sử dụng bộ phận truyền động trên “công trình 172” lấy từ “công trình 167” với mép các bánh chịu nặng được tăng cường đường kính và các mắt xích mạnh hơn với khớp nối kim loại mở, tương tự như mắt xích trên T-62. Việc hoàn thiện xe tăng này được tiến hành dưới tên gọi “công trình 172M”. Động cơ được tăng cường lên 780 sức ngựa, nhận số hiệu V-46. Hệ thống làm sạch không khí hai cấp dạng hình hộp – tương đương với hệ thống được tiếp nhận trên T-62 được sử dụng. Khối lượng “công trình 172M” tăng lên 41 tấn. Nhưng các tính năng động lực vẫn được duy trì như trước do kết quả của việc tăng cường sức mạnh động cơ lên 80 sức ngựa, thể tích các thùng nhiên liệu – 100 lít và chiều rộng của băng xích 40mm. Trên xe tăng mới chỉ duy trì ở T-64 những ưu điểm về cấu trúc của giáp thân với các loại giáp hỗn hợp và giáp riêng cùng bộ phận truyền động.

Từ tháng 11 năm 1970 đến tháng 4 năm 1971, các xe tăng “công trình 172M” đã trải qua chu trình thí nghiệm đầy đủ cấp xưởng và sau đó mùng 6 tháng 5 năm 1971 đã được trình bày cho Bộ trưởng quốc phòng A.A.Grechko và Bộ trưởng bộ công nghiệp quốc phòng S.A.Zverev. Đầu mùa hè, loạt xe 15 chiếc đầu tiên đã được sản xuất, cùng với các xe tăng T-64 và T-80 trong năm 1972 đã trải qua những cuộc thí nghiệm chưa từng có kéo dài trong nhiều tháng. Người chỉ huy các thí nghiệm là Thiếu tướng Yu.M.Potapov. Dưới đề nghị của ông, tiểu đoàn với biên chế ba đại đội xe tăng đã được thành lập. Trong đó, mỗi đại đội bao chỉ bao gồm một loại xe tăng duy nhất. Hành trình được lựa chọn từ Dnepropetrovsk qua Ukraina tới Belarus vào khu vực Slutska và sau đó theo hướng ngược lại về Dnepropetrovsk, sau đó đi qua Donbass và Bắc Cavcaz tới Baku. Tiếp đó, qua biển trên các phà đến Krasnovodsk, qua hoang mạc Karakyma và dãy núi Kopetdag. Các cuộc thí nghiệm phải được hoàn thành trên bãi tập cách Ashkhabat 60km. Trong quá trình hành quân, trên một số trường bắn có tiến hành các cuộc bắn thử, diễn tập cấp trung đội và đại đội và lái các xe tăng trên bãi tập tăng.