Lịch sử phát triển và giới thiệu các dòng xe tăng chủ lực (MBT)

[daibangden]

Xe tăng T-72B trang bị giáp phản ứng nổ "Kontakt". Bên phải, cao hơn cửa sổ của tổ hợp thước ngắm 1A40-1 có thể nhìn thấy rõ cửa số mở của thước ngắm - khí tài dẫn bắn 1K13 trong tổ hợp điều khiển vũ khí

[daibangden]

Bản vẽ T-72B

[daibangden]

T-90 (“Công trình 188”)

Xe tăng T-72BM với giáp phản ứng nổ lắp chìm. Năm 1989

Điểm yếu cơ bản của T-72BM theo so sánh với các dòng xe tăng khác của Liên Xô và nước ngoài sản xuất trong thời điểm đó là không có hệ thống điều khiển hỏa lực tự động. Trong sự liên quan tới vấn đề này, đã tiếp nhận quyết định tiến hành nâng cấp sâu rộng T-72. Công việc này diễn ra trong khuôn khổ chương trình “Hiện đại hóa T-72B”, được quyết định bằng mệnh lệnh của Hội đồng bộ trưởng Liên Xô từ ngày 19 tháng 6 năm 1986. Ban đầu, sự thiết kế diễn ra dưới sự chỉ đạo của V.N.Veneliktov, còn sau khi ông nghỉ hưu năm 1987 – dưới sự lãnh đạo của tổng công trình sư mới: V.I.Potkin.

Khi thiết kế xe tăng mới, nhận tên gọi “công trình 188”, điểm tựa chính được nhắm đến là tăng cường hiệu quả chiến đấu với mục tiêu đạt đến cấp độ của T-80U. Xe tăng “công trình 188” sẽ mượn tổ hợp điều khiển vũ khí 1A45 “Irtưsh”* – sau khi hoàn thiện để tương thích với hệ thống nạp đạn tự động do Hạ Tagil sản xuất nhận tên gọi 1A45T. Tháng 1 năm 1989, bốn xe tăng thí nghiệm “công trình 188” đã được mang đến các thí nghiệm cấp Nhà nước, trong nửa năm, các xe tăng đã chạy tới các khu vực Mosva, Kemerov và Dzhambul, đồng thời trên bãi tập của xưởng to axe Ural. Xe tăng được thí nghiệm trong các tình trạng giới hạn, trải qua 14 000km, thì toàn bộ chu trình trung tu cho đến đại tu thực tế không có sự đứt vỡ và hỏng hóc. Ngày 27 tháng 3 năm 1991, bằng quyết định đồng thời của Bộ trưởng Quốc phòng và Công nghiệp Quốc phòng, xe tăng được giới thiệu tiếp nhận vào trang bị dưới số hiệu T-72BU. Trong các tài liệu, nó được biết đến là T-72B hiện đại hóa. Tuy nhiên, xe tăng đã không kịp đưa vào trang bị quân đội Liên Xô: Liên bang Xô Viết và Quân đội Liên Xô đã không còn tồn tại. Cùng thời gian này, dựa vào sự tính toán kinh nghiệm trong chiến dịch “Bão táp sa mạc”, ở xưởng lắp ráp xe máy Ural đã quyết định nâng cấp xe tăng bằng cách lắp tổ hợp áp chế quang điện TShU-1 “Shtora”. Kết quả là một lần nữa, các thí nghiệm được bắt đầu. Mặc dù vậy, ngày 30 tháng 9 năm 1992, các phân xưởng của xưởng toa xe Ural đã loại bỏ loạt xe “công trình 188” đầu tiên đã được lắp ráp. Còn mùng 5 tháng 10 năm 1992, theo mệnh lệnh của Chính phủ Liên bang Nga, xe tăng được tiếp nhận vào trang bị dưới tên gọi T-90. Một tháng sau đó, xe tăng bắt đầu được sản xuất hàng loạt.

*T-80U (“Công trình 219AS”)

Từ năm 1985 được lắp tổ hợp điều khiển vũ khí 9K119 “Refleks” tổ hợp điều khiển pháo 1A45 “Irtưsh” (thước ngắm – máy do xa lazer 1G46, máy tính toán đường đạn điện tử, bộ phận cân bằng pháo – tăng 2E42, tổ hợp thước ngắm – dẫn đường TPN-4S, thước ngắm ban đêm hỗn hợp TPN-4 “Buran-PA”), pháo chính 2A46M-1, hệ thống bắn lựu đạn khói 902B “Tucha”, hệ thống chữa cháy 3ETs13 “Iney”, giáp phản ứng nổ mới lắp chìm. Từ năm 1990 lắp động cơ tuabin khí GTD-1250 (1250 sức ngựa) và tổ hợp điều khiển vũ khí 9K119M “Invar”.

[daibangden]

Tổ hợp thước ngắm 1A40





Xe tăng T-72BM. Nóc cửa số vỏ bọc bảo vệ thước ngắm - máy đo xa dẫn bắn 1K13 trong trạng thái chiến đấu - được mở

[daibangden]

Thân xe tăng T-90 theo cấu trúc đồng dạng với T-72B. Nó được hàn với đáy dập. Bộ phận trên – nhiều lớp với giáp phản ứng nổ lắp chìm. Tháp pháo – đúc, còn bộ phận đầu nghiêng 35 độ về hai bên trái phải so với trục dọc xe tăng và lắp giáp hỗn hợp. Đầu và nóc tháp pháo đồng thời được lắp giáp phản ứng nổ. Toàn bộ phần đầu xe được lắp 7 khối và một thùng giáp phản ứng nổ, thêm 20 khối lắp trên nóc tháp pháo. Các khối giáp hình chữ nhật bằng thép với các phần tử giáp phản ứng nổ lắp chìm được lắp trên các diềm chắn vải cao su.

Giáp phản ứng nổ lắp chìm đảm bảo tăng cường đáng kể khả năng chống đạn xuyên của xe tăng. Nó che phủ hơn 50% bề mặt ngoài các bộ phận đầu, thành, nóc xe và đảm bảo giảm khả năng xuyên giáp của đạn xuyên lõm tới 50 – 60%, còn đạn xuyên giáp dưới cỡ nòng – 20%.

Với mục đích phòng thủ chống phóng xạ cho các thành viên trong kíp xe, thân và tháp pháo xe tăng trong khu vực mà xe hoạt động được che phủ màn chắn từ polime giữ hidro với sự bổ sung liti, bo và chì. Vị trí của lái xe – kỹ thuật viên được phủ bổ sụng một màn chắn cũng từ các vật liệu trên.

Vũ khí chính của xe tăng là pháo nòng trơn 125mm 2A46M-4. Cùng pháo là súng máy đồng trục 7,62mm PKT (hoặc PKTM). Trên tháp chỉ huy lắp khí tài bảo vệ súng máy với sự điều khiển điện cơ từ xa. Trên đó tiếp nhận súng máy 12,7mm NSVT-12,7 hoặc 6P49 KORD. Cơ số đạn pháo của T-90 gồm 42 viên, 2000 đạn súng đồng trục và 300 đạn súng máy phòng không.

[daibangden]

Hình dạng nóc tháp pháo nhìn từ trên xuống. Có thể nhìn thấy rõ hình dáng và các thiết bị cố định các phần tử tổ hợp giáp phản ứng nổ và nắp che trên, lắp trên nóc cửa để đẩy vỏ đạn

[daibangden]

Việc lắp tổ hợp điều khiển hỏa lực 1A45T “Irtưsh” đảm bảo cho pháo thủ dẫn bắn một cách hiệu quả hỏa lực được hiệu chỉnh cả ban ngày lẫn ban đêm khi xe đứng tại chỗ hoặc đang di chuyển từ pháo chính và súng máy đồng trục, còn cùng với khí tài điều khiển vũ khí – bắn tên lửa chống tăng điều khiển. Trong thành phần tổ hợp 1A45T gồm: tổ hợp thước ngắm đêm T01-K01 với thước ngắm ban đêm TPN4-49 “Buran PA” hoặc tổ hợp vô tuyến T01-P02T “Avaga-2”; tổ hợp thước ngắm – quan sát cho trưởng xe PNK-4S. Theo thứ tự, hệ thống điều khiển hỏa lực tự động hóa 1A42 gồm có máy cân bằng vũ khí 2E42-4 “Zhasmin” và tổ hợp thước ngắm ban ngày tính toán thông tin 1A43, gồm có máy đó xa – thước ngắm/ khí tài quan sát bằng tia laze 1G46, máy tính toán đường đạn 1V528-1, khối chuyển mạch và tổ hợp máy cảm biến tự động các điều kiện bắn (độ nghiêng trục pháo, gió, tốc độ xe tăng và góc vòng tương đối của mục tiêu). Tổ hợp thước ngắm tự động tính toán và tiến hành hiệu chỉnh đo tầm xa tới mục tiêu, các góc ngắm đón với tốc độ bên của gió, góc nghiêng trục pháo, nhiệt độ đạn và không khí, độ ăn mòn kênh nòng pháo và kiểu đạn.

Trên xe tăng T-90 lắp tổ hợp điều khiển vũ khí (KUV) 9K119 “Refleks” tương tự với tổ hợp tiếp nhận trên T-80U. Tổ hợp điều khiển vũ khí “Refleks” có hệ thống điều khiển bán tự động với sự tìm phương vô tuyến của tên lửa trong tia laze. Tổ hợp 9K119 đảm bảo bắn mục tiêu đứng yên và di chuyển với tốc độ 70km/h trên các cự ly từ 100 đến 5000 mét khi tốc độ xe tăng là 30km/h. Đây là ưu điểm khác biệt so với tổ hợp điều khiển vũ khí 9K120 lắp trên T-72 – chỉ có thể bắn bằng tên lửa tại vị trí cố định hoặc dừng ngắn.

Phát bắn ZUBK20 trong tổ hợp “Refleks” gồm tên lửa điều khiển 9M119M và thuốc phóng. Tên lửa 9M119 gồm buồng điều khiển, động cơ chính, bộ phận chiến đấu, buồng đuôi và vỏ. Khí tài được bố trí trong buồng điều khiển tạo thành các tín hiệu điện, truyền tới may thi của hệ thống đo tọa độ được kết nối với xe tăng, tới hệ thống thừa hành và thay đổi các tín hiệu này trong sự di chuyển cơ học của tấm (cánh) lái. Các cánh lái mở ra tự động sau khi tên lửa rời khỏi nòng pháo.

Trên T-90 lắp tổ hợp áp chế quang điện TShU-1 “Shtora-1”. Tổ hợp này giảm 3 – 4 lần xác suất bắn trúng xe tăng của tên lửa chống tăng điều khiển với hệ thống dẫn bắn bán tự động, đồng thời tạo thành các dải nhiễu cho hệ thống điều khiển vũ khí của đối phương với sự chỉ thị mục tiêu bằng tia laze và máy đo xa laze. Tổ hợp gồm có đài áp chế quang điện (SOEP), hệ thống bắn tạo màn (CPZ) và hệ thống điều khiển. Đài áp chế quang điện gồm có hai máy chiếu OTShU-1-7, lắp đằng trước tháp pháo và bức xạ tín hiệu hồng ngoại bị mã hóa – cản trở sự dẫn bắn chính xác tên lửa chống tăng điều khiển của đối phương. Hệ thống tạo màn ghi nhận sự chiếu tia laze của đối phương vào xe tăng, xác định phương hướng tới nguồn chiếu, lựa chọn một trong số 12 súng phóng lựu lắp trên xe tăng để bắn các màn khí dung, cung cấp tín hiệu điện tử, góc tỷ lệ, cần thiết để quay tháp pháo với các súng phóng lựu và lựa chọn lệnh bắn lựu đạn để tạo thành màn khí dung trên tầm xa 55 mét trước xe tăng. Bằng cách này, đảm bảo khả năng phòng thủ của xe tăng khỏi các loại đạn chống tăng dẫn bắn bằng tia laze của đối phương.

Trong hệ thống tạo màn tiếp nhận các thiết bị phóng của hệ thống 902B “Tucha”, từ đó có thể bắn không chỉ lựu đạn khí dung 3D17 mà còn lựu đạn khói 3D6.

[daibangden]

Xe tăng thí nghiệm "công trình 188" trong thời gian thí nghiệm ở khu vực thành phố Dogorobuzh, tỉnh Smolensk, năm 1989





Xe tăng T-90 trên bãi tập ở Kubinka. Trên thành xe tăng lắp 4 khối giáp phản ứng nổ

[daibangden]

Tháp pháo T-90. Trên nòng pháo lắp đầu thu phát hiện sự bức xạ bằng tia laze, còn bên phải pháo - đèn chiều bên phải của hệ thống áp chế quang điện "Shtora-1"





Trong ảnh nhìn thấy rõ sự lắp các khối giáp phản ứng nổ trên tháp pháo và góc nghiêng của các súng phóng lựu đạn khói

[daibangden]

Loạt xe tăng T-90 trong thời gian trưng bày cấp Nhà nước. Kubinka, 31 tháng 8 năm 1995

Trên xe tăng T-90, cũng như T-72 trang bị hệ thống chống bom cháy “Soda”, hệ thống chữa cháy 3ETs13-1 “Iney” – trang bị tự dập tắt đám cháy lắp chìm.

Trên T-90 lắp động cơ diesel làm mát bằng chất lỏng dạng chữ V V-84MS, công suất 840 sức ngựa, 2000 vòng quay/phút. Trên các xe tăng sản xuất sau cùng lắp động cơ V-92S2 công suất 1000 sức ngựa, 2000 vòng quay/phút. Động cơ này được chế tạo ở Phòng thiết kế “Xưởng máy kéo Chelyabinsk” với 76,4% sự đồng nhất hóa với động cơ V-46-6 và V-84MS.

Bộ phận truyền động lực và bộ phận chuyển động được giữ lại hầu như không thay đổi so với T-72B. Các bánh chịu nặng của T-90 rộng hơn 10mm so với xe tăng tiền nhiệm (T-72B).

Sự di chuyển của xe tăng ban đêm được đảm bảo bằng việc lắp khí tàu nhìn đêm TVN-5 cho lái xe – kỹ thuật viên.

Trên xe tăng lắp đài vô tuyến điện cao tần R-163-50U và đài vô tuyến điện cao tần R-163-UP. Việc thông tin liên lạc nội bộ giữa các thành viên trong kíp xe và với lính đổ bộ được đảm bảo bằng khí tài thông tin liên lạc nội bộ và chuyển mạch R-174.

Trên cơ sở giao nhiệm vụ của Ủy ban công nghiệp quốc phòng Quốc gia Liên Xô từ mùng 4 tháng 4 năm 1991 tới Phòng thiết kế “xưởng toa xe Ural” đã bắt đầu thiết kế phiên bản xe tăng chỉ huy T-90, nhận tên gọi thí nghiệm “công trình 188K”.

Xe tăng này được trang bị đài vô tuyến bố sung R-163-50K, thiết bị dẫn đường xe tăng TNA-4-3 và tổ hợp nguồn năng lượng tự động AB-1-P28.

Sau khi hoàn thành các thí nghiệm trên cơ sở mệnh lệnh của Bộ trưởng Quốc phòng mùng 3 tháng 6 năm 1995, “công trình 188K” đã được tiếp nhận vào lực lượng vũ trang Nga dưới tên gọi T-90K