Lịch sử phát triển và giới thiệu các dòng xe tăng chủ lực (MBT)

[daibangden]

T-72AB bị bắn cháy. Xe tăng thuộc sư đoàn bộ binh cơ giới 201 ở khu vực đồn biên phòng số 12, lực lượng biên phòng Moskva. Tadzikistan, tháng 8 năm 1994


Để đi vào lịch sử, A.A.Morozov cần có một dòng xe tăng cách mạng, hơn nữa, không thể bỏ qua sự đánh giá của nhà nước. Và xét toàn diện, ít nhiều đã không tồi, việc chế tạo T-64 trên toàn bộ các xưởng xe tăng của đất nước và khác với T-72 chỉ ở động cơ. Nhưng việc này đã không diễn ra, mà nhanh chóng sẽ không diễn ra – rất không đồng nghĩa và xa hơn không phải là ý tưởng thiết kế T-64. Kết quả cho đất nước là dự án bị sa lầy do công nghệ rất phức tạp, đúng nghĩa là phức tạp mang tính cách mạng. Rất phức tạp, rằng xưởng toa xe Ural không thể nắm bắt được việc sản xuất nó ngay lập tức, mặc dù đối với T-72, theo bản chất, chỉ có liên quan đến thân xe, tháp pháo và bộ truyền động.

Khi đó, sẽ hiểu rằng tháp pháo T-72 (thực tế là T-64) gồm có 699 chi tiết, còn T-62 – 374 chi tiết, thì ngay lập tức sẽ không biết được đây là tốt hay không tốt. Từ một mặt, chắc chắn cần nói rằng chúng ta có các công trình sư nào? Nền công nghiệp nào? Còn mặt khác, thông tin trở nên đơn giản, đơn giản hơn rất nhiều, nghĩa là rẻ hơn, trở thành T-34 trong thời gian sản xuất hàng loạt. Thực tế, giá của xe tăng T-64A trong năm 1973 đắt hơn gấp 3 lần so với T-62, còn hiệu quả chiến đấu, T-64 chỉ vượt trội T-62 có 1,7 lần. Kết quả nhận được là một nửa kết quả bằng không (0). A.A.Morozov đã không biết vấn đề này? Và đáng chú ý: phòng thiết kế chính của T-34, trong những năm chiến tranh đã giải quyết các câu hỏi về sự hiện đại, đơn giản hóa và giá thành rẻ trong thiết kế xe tăng này, cũng được Aleksandr Aleksandrovich lãnh đạo! Sự thật, như các dẫn chứng đã được xác nhận, ông đã nghiên cứu câu hỏi một cách miễn cưỡng, toàn bộ các nỗ lực dồn vào việc chế tạo xe tăng mới T-43.

[daibangden]

Các xe tăng T-72 trong buổi tập trận theo kế hoạc của quân đội Chesnhia. Tháng 8 năm 1994

[daibangden]

Sau cuộc tấn công của lực lượng chống đối: T-72A bị tiêu diệt. Grozny, mùng 3 tháng 12 năm 1994

[daibangden]

Như vậy, cách mạng – đó là sự dở tệ? Câu trả lời tương ứng với câu hỏi này, rất nhanh chóng là không có. Lịch sử thiết kế xe tăng thế giới biết không ít các ví dụ vận động hiệu quả theo một hướng hay theo phương pháp khác. Ngành thiết kế xe tăng Liên Xô đã trải qua quá trình lâu dài và rất có kết quả bằng cách “tiến hóa” từ BT đến T-62. Người Mỹ phát triển từ M26 lên M60. “Abrams” – đây hoàn toàn là dòng xe mang tính cách mạng, sự thật là được lựa chọn trong kết quả của xe than nước (тендер) chứ không phải là quyết định có tính ý chí của giới lãnh đạo. Còn người Anh, trong những năm 1930 – 1940 đã từ hàng chục các loại xe khác nhau, về nguyên tắc sau Chiến tranh Thế giới thứ hai đã đi theo hướng cải tiến “Centurion” tới “Challenger-2”. Thêm nữa, hướng lựa chọn của người Anh không ngẫu nhiên: sau chiến tranh, và tiếp đó qua 10 năm phát triển của đế chế thực dân Anh, Vương quốc Anh đã bước vào hàng ngũ cường quốc. Do tiềm lực không bằng (nghèo hơn) Hoa Kỳ, Anh không thể cho phép mình thực hiện cuộc cách mạng. Nước Pháp cũng phát triển cho họ “Leclerc”. Tuy nhiên, cũng cần để ý rằng, đây là dòng xe tăng thứ ba của Pháp trong 50 năm! Giữa AMX30 và “Leclerc” – 30 năm, khoảng thời gian mà người Pháp không chế tạo bất kỳ xe tăng nào – do để dành tiền. Lãnh đạo Liên Xô, rất rõ ràng, không cho rằng họ nghèo hơn Hoa Kỳ, và tiêu tốn tài chính một cách không kiểm soát, cho phép mình làm những gì người Mỹ không làm. Như vậy, có thể nói trong trữ lượng thô (khô)? Ở Mỹ, chúng ta hiểu rất rõ, còn ở Liên bang Xô Viết?

Thử cố gắng đưua ra đánh giá cho xe tăng này hoặc xe tăng khác, toàn bộ thời gian hỏi mình: còn thế nào là tiêu chuẩn? Cái gì và lấy gì so sánh? Hướng phổ biến đơn giản và rộng rãi nhất – so sánh các tính năng kỹ - chiến thuật. Mang các tính năng kỹ - chiến thuật của một vài xe tăng đặt vào bảng đối chiếu – như vậy là xong. Tuy nhiên, ngay bản thân các thông số kỹ - chiến thuật không mang ý nghĩa thật, chúng được đảm bảo rất nhiều bởi thiết kế các chi tiết và máy móc của xe tăng. Ví dụ đơn giản.

Trong các bảng so sánh tương tự các tính năng kỹ - chiến thuật của các xe tăng Liên Xô và Đức trong thời gian đầu Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại thường chỉ ra rằng, công suất động cơ trên xe tăng T-34 là 500 sức ngựa, vượt trội rõ ràng công suất 300 sức ngựa của Đức. Tuy nhiên, công suất khai thác sử dụng tối đa chỉ ở 400 sức ngựa. Nguyên nhân do thiết kế không hoàn hảo, do máy làm sạch không khí thô sơ, động cơ diesel V-2 trong năm 1941 khó khăn lắm mới đạt được công suất 300 sức ngựa. Và ưu thế so sánh trên lý thuyết (bảng so sánh) này đã bị tan biến như khói! Nếu bổ sung rằng, tuổi thọ động cơ V-2 trong thời gian đầu chiến tranh không quá 25 – 30 giờ (моточасы, thay cho 100 giờ như đã quy định), nếu nhớ lại các vấn đề với sự cung cấp nhiên liệu diesel (trong các sư đoàn xe tăng, toàn bộ các phương tiện kỹ thuật, ngoại trừ số lượng không lớn các máy kéo trong các trung đoàn pháo, hoạt động bằng động cơ xăng), do một số vấn đề đã làm ảnh hưởng (vứt bỏ) các xe tăng tốt và hình thành một vấn đề rằng lý thuyết và thực tế là những chuyện khác nhau.

[daibangden]

Các xe tăng T-72A của Nga trên tuyến đường Vladikavkaz - Grozny. Ngày 13 tháng 12 năm 1994. Xe tăng đi đầu trang bị lưới dao quét mìn dạng bánh xe KMT-6, xe tăng khác, lưới dao quét mìn dạng bánh xe KMT-7

[daibangden]

Xe tăng T-72B-1 ở trong khối - trạm công sự của Quân đội Liên bang Nga gần đường vào sân bay Grozny - phía bắc. Mùng 4 tháng 4 năm 1995

[daibangden]

Trong hàng ngũ duyệt binh. Các xe tăng T-72S đang đi dọc theo đại lộ Kutuzov. Moskva. Mùng 9 tháng 5 năm 1995

[daibangden]

Nếu so sánh các bảng thông số lý thuyết của ba dòng xe tăng chủ lực Liên Xô T-64, T-72 và T-80, thì ở thời điểm đầu tiên cũng xuất hiện những sự ngạc nhiên: so sánh bằng cái gì? Nhưng có một chút dễ hơn, một chút khó khăn hơn, là động cơ của chúng khác nhau (nếu trong bảng so sánh chỉ rõ loại động cơ), một chút khác biệt về công suất và động lực (sự khác biệt về công suất của các động cơ này không lớn), nhưng về các thông số còn lại của ba dòng xe tăng này thì giống nhau! Ở đây, thêm một sự không tương đồng của bảng và hiệu suất thật – tất cả ba dòng xe tăng khác nhau với các tính chất khai thác sử dụng hoàn toàn khác nhau. Không, chúng ta sẽ không so sánh các tính năng kỹ - chiến thuật của chúng! Chúng ta sẽ thử bắt tay phân tích, trong đó với từ cái nhìn tích cực, các chỉ số khai thác sử dụng riêng và các giải pháp về thiết kế của xe tăng T-72. Tuy thế, từ sự so sánh với các dòng xe chiến đấu ở trong cũng như ngoài nước chưa chắc đã là hợp lý.

Để đánh giá xe tăng bất kỳ, có ba tham số chính được xác định: sự cơ động, khả năng phòng thủ và hỏa lực. Sự cơ động của T-72 được đảm bảo bằng động cơ, bộ truyền động và bộ phận chuyển động. Sau đó, cần chú ý, rằng toàn bộ tổ hợp các khí tài và máy móc đã (và đang) hoạt động một cách vô cùng tin cậy. Có lẽ về động cơ, có thể nói thêm trước khi dừng lại. Trong tài liệu công khai, liên quan đến quá trình khai thác sử dụng T-72, về động cơ, chỉ nói rất ít – hoạt động một cách tin cậy – chỉ có vậy. Ngược lại, ví dụ, T-64, vấn đề khai thác sử dụng động cơ 5TDF trong đánh giá về xe tăng này chiếm vị trí hàng đầu. Có câu: “Điều gì có thể gây tổn thương cho ai đó, đấy là lời nói”. Sự đáng chú ý nhất, rằng câu chuyện về độ tin cậy và sự không hỏng hóc của động cơ 5TDF được liên hệ với những câu nói như: “với sự khai thác sử dụng thành thạo” hoặc là “tương ứng với trình độ nghiệp vụ của mỗi cá nhân”. Có thể cho phép được hỏi: Vâng, trình độ nghiệp vụ đó được lấy ở đâu? Và tại sao nhắc về nó không hề nói tới sự liên quan cũng trong khai thác sử dụng động cơ V-46.

Và cho chúng ta, còn thêm một phiên bản so sánh quá trình phát triển và cách mạng của kỹ thuật. Kết quả là sự phát triển nối tiếp của thiết kế động cơ diezel V-2, động cơ V-46, V-84 và V-92 đã nhận được những chi tiết, bộ phận rất đáng tin cậy. Trong đó, động cơ V-92 – công suất mạnh gấp đôi so với động cơ nguyên thủy. Chúng đã được khai thác sử dụng một cách thành công trong vài chục mẫu phương tiện kỹ thuật chiến đấu và chuyên dụng. Các động cơ mang tính cách mạng còn có 5TDF và 6TD chỉ được sử dụng trên các xe tăng T-64 và T-80UD. Tuy nhiên, rõ ràng, động cơ 5TDF đóng vai trò bất hạnh (nguy hại, tận số) trong ngành thiết kế động cơ xe tăng quốc gia. Nó được nhắc đến như là cơ sở hoặc duy nhất trong thông tin liên quan theo các động cơ triển vọng khác (ngoại trừ tuabin khí) hoặc là bị đóng băng, hoặc là rất chậm chạp. Kết quả là trong thế kỷ XXI, ngành thiết kế xe tăng nội địa chỉ còn tồn tại một dòng động cơ xe tăng.

[daibangden]

Có vẻ như trong khả năng phòng thủ của xe tăng, giáp bảo vệ đóng vai trò chính, thì có thể nói rằng, đấy là yếu tố ít được nhắc đến nhất. Thực ra, trong các nước trên thế giới, về các tính năng của mọi loại xe tăng, có hai tham số là bí mật: độ dày và cấu tạo của giáp và khả năng xuyên giáp của đạn. Trong các quảng cáo có thế tìm thấy bất kỳ thông số nào khác về xe tăng, ngoài trừ hai tham số này. Điều này cũng không loại trừ đối với T-72. Trong các tài liệu công khai, có thể để ý đến sự giới thiệu về khả năng phòng thủ của giáp trên dòng xe đời trước (“công trình 172M”) và các mẫu xuất khẩu T-72M và T-72M1. Như đã được giới thiệu, các xe tăng này có giáp bảo vệ tháp pháo đơn khối. Còn giáp T-72B và cao hơn là T-90 thì hoàn toàn không có thông tin. Sự xác định “vừa đủ” hoặc “chống đạn” – không hề được nói tới. Trong thời điểm này, trên cơ sở các thông tin về giáp bảo vệ của các mẫu xe xuất khẩu, các tuyên bố công khai ở nước ngoài kết luận về giáp phòng thủ T-72 là không đảm bảo. Mục đích trong vấn đề này, rất rõ ràng: một: làm giảm khả năng xuất khẩu của xe tăng Nga. So sánh cấp độ phòng thủ của T-72B và “Abrams”, ví dụ, có thể chỉ đơn thuần về lý thuyết, bởi vì hai loại xe tăng này chưa đối đầu trên chiến trường. Có thể nhận thấy rất rõ ràng – quan trọng nhất là có thể xuyên qua loại giáp bất kỳ. Rõ ràng, “Abrams” với cấp độ phòng thủ giáp của nó đã bị bắn thủng từ súng phóng lựu loại cũ RPG-7 của Liên Xô, còn các xe tăng siêu hiện đại “Merkava-4” bị tên lửa chống tăng điều khiển “Fagot” cũng không phải là mới.

Sự chú ý hướng vào phần tử cấu trúc của loại xe tăng bất kỳ - tổ hợp vũ khí. Xe tăng – trước hết – đây là vũ khí tấn công. Nói là không có câu hỏi nào khác được đặt ra từ quan sát đầu tiên. Pháo 125mm 2A46 – hoàn toàn là khí tài hiện đại không hề thua kém (lạc hậu), thậm chí trong vượt trội nhiều loại vũ khí tương tự ở nước ngoài. Nhưng, đáng tiếc là các tính năng tính toán đường đạn chính xác của loại vũ khí này không đạt được cấp độ cao do sự thiếu hệ thống điều khiển hỏa lực tự động  trên mọi biến thể của T-72. Nhược điểm này được khắc phục trên xe tăng T-90. Sau đó, đáng chú ý rằng vũ khí trên các xe tăng Nga có tính đồng nhất lớn, hơn các xe tăng phương Tây. Trong có số đạn của các dòng xe sau cùng, không có đạn nổ - nổ mảnh, sự tiếp nhận chúng bị thu hẹp lại.

[daibangden]

T-72S với lưới dao quét mìn dạng bánh xe KMT-8