Pháo binh và Tên lửa (phần 3)

[daibangden]

Sự phân tích những nhược điểm trong hoạt động của hệ thống trong chế độ trực chiến đã được tiến hành, cho phép thiết kế các biện pháp kỹ thuật và tiến hành sự hoàn thiện hàng loạt các hệ thống hầm phóng và trạm chỉ huy. Sau đó, chế độ trực chiến trở nên ổn định và sự kết nối sau đó với 7 hầm phóng và đài chỉ huy đã khẳng định tính chính xác của việc tiếp nhận hàng loạt giải pháp kỹ thuật.

Từ tháng 10 năm 1968 từ trường bắn Plesetsk, đã tiến hành việc bắn các cụm tên lửa RT-2 (lắp theo cụm, phóng kiếm tra từ cụm, phóng tên lửa sau khi bảo quản lâu dài, sau khi hết thời hạn khai thác sử dụng và đưa ra khỏi chế độ trực chiến, theo kế hoạch chuẩn bị chiến đấu). Năm 1979, đã phóng 100 tên lửa  RT-2 và biến thể RT-2P đã được tiến hành, trong đó, 83 lần thành công.

Các thí nghiệm tên lửa RT-2 về sự bảo quản và khả năng làm việc của hệ thống và các thiết bị tren mặt đất sau một thời gian dài nằm trong trạng thái trực chiến được thực hiện trên trường bắn Plesetsk trong quá trình thí nghiệm – chế độ trực chiến của tổ hợp tên lửa đạn đạo từ 7 thiết bị phóng trong việc sử dụng ở các điều kiện khác nhau, gần với các điều kiện khai thác sử dụng lớn nhất (quy định hàng năm), chế độ trực chiến và phóng. Theo các kết quả của các thí nghiệm này, giải pháp về khả năng kéo dài thời hạn bảo hành hoạt động trang bị của trận địa phóng và chính tên lửa đã được tiếp nhận, đánh giá sự ổn định của các tham số cơ bản trong tổ hợp tên lửa đạn đạo, sự tiêu tốn tuổi thọ của các thiết bị và các nhược điểm để thực hiện các lần phóng.

Thượng tướng P.V.Rodimov và trung tướng A.A.Vasiliev là Chủ tịch Ủy ban Quốc gia về các thí nghiệm thiết kế bay của tên lửa RT-2 trên các trường bắn Kapustin Yar và Plesetsk, còn chỉ đạo về kỹ thuật cho việc phóng tên lửa RT-2 từ Phòng thiết kế trung tâm lắp ráp máy móc thiết bị điện tử là I.N.Sadovskiy và Ya.I.Tregub.

[daibangden]

Từ tháng 1 năm 1970 tới tháng 3 năm 1971, trên trường bắn Plesetsk đã tiến hành các thí nghiệm thiết kế bay của tên lửa nâng cấp RT-2P. Tên lửa có tổ hợp khí tài phòng thủ kỹ thuật vô tuyến của đầu đạn khỏi hệ thống chống tên lửa của đối phương, đầu đạn mạnh hơn, trên ba tầng tiếp nhận động cơ mới và năng lượng của nhiên liệu được tăng cường. Sự nâng cấp quan trọng nhằm vào hệ thống điều khiển và kiểm soát từ xa, phạm vi góc ngăm phương vị được tăng cường từ -450 – 450 lền -1200 – 1200, áp dụng sự ngắm bắn mới và đặt trong bộ nhớ của hệ thống điều khiển hai nhiệm vụ bay. Tổng cộng tên lửa RT-2P đã phóng 15 lần, trong đó chỉ có 2 lần không thành công. Mười hai (12) lần phóng đã thực hiện với khu vực đạn rơi tới Norilsk và “Kura” (bán đảo Kamchatka) và Thái Bình Dương.

Sau khi khắc phục các nhược điểm của tên lửa RT-2P trong các lần phóng, năm 1972, nó được tiếp nhận vào quân đội Liên Xô với số hiệu 8K98P cùng với tổ hợp trên mặt đất, tài liệu khai thác sử dụng chiến đấu và khai thác sử dụng kỹ thuật.

Từ tháng 12 năm 1974 đến tháng 12 năm 1975, năm lần phóng các cụm tên lửa RT-2P đã được thực hiện, toàn bộ các lần phóng diễn ra thành công. Tổ hợp tên lửa trong thành phần có ba thiết bị phóng với tên lửa RT-2P và trạm chỉ huy được thí nghiệm trong thời gian bảo quản dài tới 7 năm (1976 – 1983) trên trường bắn Plesetsk. Khi đó, các công việc bảo trì tên lửa RT-2P, hệ thống phóng và trạm chỉ huy được bắt đầu tiến hành sau đó 1 năm, còn từ năm 1977 – sau 2 năm. Các kết quả thí nghiệm tổ hợp đã khẳng định rằng toàn bộ hệ thống thiết bị phóng và trạm chỉ huy được bảo quản trong khả năng hoạt động sau 7 năm thí nghiệm (sau 15 năm khai thác sử dụng từ thời điểm tiếp nhận vào biên chế).

Trong quá trình làm việc với tên lửa động cơ nhiên liệu rắn, đã giải quyết được nhiều vấn đề về kỹ thuật và lý thuyết đạn đạo học, khí động học, trao đổi nhiệt, nhiệt động lực học và vật lý nhiệt, thủy lực và thủy động lực học, sự quá tải chiến lược và động lực học, các điều kienj khai thác sử dụng và bay, sức mạnh, vật liệu và công nghệ sản xuất, sự chế tạo các mẫu bánh lái mới…

[daibangden]

Những công việc này đã ảnh hưởng một cách đáng kể tới sự cân bằng trong cuộc cạnh tranh tên lửa hạt nhân với các đối thủ của Liên Xô và giữ vững an ninh cho Liên Xô vào một trong những gian đoạn kịch tính nhất trong lịch sử.

Sau khi kết thúc các thí nghiệm thiết kế bay, tên lửa RT-2 được tiếp nhận vào lực lượng vũ trang và được triển khai trong tổ hợp tên lửa đạn đạo với thiết bị hầm phóng 15PO98 và được tổ chức đưa vào trực chiến.

Trong thời kỳ từ 1976 đến 1981, trong trường bắn thuộc khu vực Ioshkar – Ola, các tên lửa RT-2 cũ đã được thay thế bằng các tên lửa RT-2P hiện đại hơn. Các hoạt động được thực hiện trên 6 tổ hợp tên lửa đạn đạo (10 thiết bị phóng trong mỗi tổ hợp), và tính toán hoàn thiện trang bị của hầm phóng và trạm chỉ huy cũng như chế tạo các mẫu tổ hợp tên lửa đạn đạo nâng cấp loại 15PO98.

Trong thời gian 7 năm trực chiến, có 60 tên lửa 8K98P với đầu đạn hạt nhân. Sau đó, thời gian khai thác sử dụng của tên lửa được kéo dài thêm 3 năm (tới 10 năm) và sau đó thêm 5 năm nữa (tới 15 năm).

Bắt đầu từ tháng 12 năm 1989, sau 15 năm khai thác sử dụng trang bị tổ hợp tên lửa đạn đạo, toàn bộ các tổ hợp được loại dần ra khỏi chế độ trực chiến: tên lửa RT-2P được gỡ ra khỏi hầm phóng, đầu đạn bị tháo, trang bị hầm phóng và đài chỉ huy được mang đi xử lý, hai tổ hợp tên lửa đạn đạo cuối cùng đã được phá hủy (chấm dứt sự tồn tại) vào giữa năm 1994.

Tổ hợp 15PO98 không có trong danh sách các tổ hợp tên lửa theo những thỏa thuận trong Hiệp ước cắt giảm vũ khí chiến lược SALT-2. Nó được rút khỏi trang bị theo thông tin cùng với sự kết thúc thời gian hoạt động của tên lửa 8K98P (15 năm) và các trang bị mặt đất (20 năm) và là một trong những tổ hợp tên lửa hiện đại nhất nằm trong trang bị của Quân chủng Tên lửa chiến lược.

[daibangden]

Tổ hợp tên lửa chiến lược UR-100 với tên lửa 8K86 (SS-11 Sego)

Sự thiết kế tên lửa đạn đạo liên lục địa 8K84 được bắt đầu ở Phòng Thiết kế Trung ương lắp ráp xe máy dưới sự chỉ đạo của V.N.Chelomei theo Mệnh lệnh của Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô và Hội đồng bộ trưởng từ ngày 30 tháng 3 năm 1963. Tên lửa 8K84 được chế tạo như câu trả lời với thiết kế “Minuteman-1” của Mỹ. Tên lửa đạn đạo liên lục địa 8K84 phải thuận lợi cho việc sản xuất khối lượng lớn, được bố trí trong các hầm phóng đơn với sự điều khiển phóng từ xa, có thời gian bảo quản và khai thác sử dụng không dưới 5 năm và duy trì khả năng chiến đấu cao trong toàn bộ thời gian khai thác sử dụng.

Những lần phóng đầu tiên của tên lửa 8K84 theo chương trình các thí nghiệm thiết kế bay trên trường bắn Baikonur được diễn ra từ thiết bị phóng trên mặt đất. Năm 1964, việc xây dựng các hầm phóng được bắt đầu. Để thí nghiệm, trên trường bắn đã xây dựng 10 hầm với độ sâu 32 mét và một trạm chỉ huy. Lần phóng đầu tiên từ thiết bị phóng trên mặt đất vào ngày 19 tháng 4 năm 1965, lần phóng từ hầm đầu tiên – 17 tháng 7 năm 1965. Theo chương trình thí nghiệm thiết kế bay, tổng cộng có 60 tên lửa đã được phóng. Các thí nghiệm được hoàn thành ngày 27 tháng 10 năm 1966. Ngày 24 tháng 11 năm 1966, những trung đoàn đầu tiên với tên lửa 8K84 trong hầm phóng được đưa và chế độ trực chiến dưới các trạm dân cư thuộc Drobyanaya (khu vực Chitinskiy), Bershet (khu vực Perm), Tatisevo (khu vực Saratov), Gladkaya (Kracnoyarsk). Tổ hợp tên lửa 8K84 được tiếp nhận vào lực lượng vũ trang theo Mệnh lệnh của Hội đồng bộ trưởng số 705-235 từ ngày 21 tháng 7 năm 1967.

Năm 1964, xưởng lắp ráp xe máy Moskva mang tên M.V.Khrunichev đã bắt đầu sản xuất tên lửa. Việc sản xuất tên lửa 8K84 cũng được triển khai ở xưởng hàng không số 166 (Omsk – xưởng “Polet”) và xưởng hàng không số 47 (Orenbursk – “Strela).

[daibangden]

Ban đầu, V.N.Chelomey đã dự kiến sử dụng tên lửa 8K84 trong các phiên bản tên lửa đạn đạo liên lục địa, tên lửa chống tên lửa và tên lửa đạn đạo dành cho các tàu ngầm và tàu nổi. Thiết kế của hệ thống chống tên lửa “Taran” sử dụng tên lửa 8K84 được đóng lại vào năm 1964. Thiết kế của phiên bản UR-100M cho Hải quân được phát triển trong năm 1963 và 1964 nhưng cũng không được thực hiện tiếp.

Tên lửa đạn đạo liên lục địa 8K84 “nhẹ” cùng với 8K67 “nặng) đã tạo nên khả năng cần bằng về số lượng với Mỹ trong những năm 60. Những tên lửa này có thể nằm trong trạng thái trực chiến với nhiên liệu đầy đủ, trên thực tế cho phép duy trì khả năng sẵn sàng chiến đấu cao một cách thường xuyên. Sự triển khai các tên lửa có tốc độ khác nhau rất lớn. Tới cuối năm 1969, khoảng 860 tên lửa 8K84 và 170 tên lửa 8K67 đã được triển khai, tới năm 1971, số lượng tên lửa 8K67 và 8K84 đã được triển khai tương ứng là 260 và 990. Ngoài ra, trong năm 1968, tên lửa 8K98 – tên lửa liên lục địa mang nhiên liệu rắn đầu tiên của Liên Xô đã được triển khai. Tên lửa này đã được đưa vào trực chiến, tuy nhiên, mức độ triển khai được hạn chế với 60 thiết bị phóng.

Sự nâng cấp tên lửa 8K84 đã dẫn đến việc chế tạo tên lửa đạn đạo liên lục địa 8K84M với hệ thống điều khiển được nâng cấp và tăng cường các tính năng kỹ - chiến thuật. Các thí nghiệm bay của tên lửa nâng cấp trên trường bắn Baikonur được hoàn thành trong năm 1971 sau khi thực hiện 12 lần phóng thí nghiệm thành công.

Tổ hợp được tiếp nhận vào lực lượng vũ trang ngày 3 tháng 10 năm 1972. Việc hoàn thiện được tiến hành một cách trực tiếp trong các hầm phóng của tên lửa 8K84 trên các trận địa phóng thuộc phạm vi trận địa. Trong năm 1974, 8K84 được rút ra khỏi trang bị. Thay thế cho chúng là các tên lửa hiện đại, có tính năng kỹ - chiến thuật cũng như khả năng chiến đấu cao hơn – các tên lửa thế hệ mới, trong đó có 15A20, 15A30/15A35, 15A15…

Tên lửa 8K84 được thiết kế theo sơ đồ “tiếp đôi” với sự tách theo thứ tự các tầng và thùng đặc. Tên lửa theo thiết kế gồm có tầng thứ nhất, tầng thứ hai và đầu đạn.

[daibangden]

Trong thân của tầng thứ nhất 8S816 bố trí: 4 động cơ tên lửa nhiên liệu lỏng (RD-0217) với các vòi phun xoay, hệ thống thủy khí, hệ thống cắt thùng và thiết bị của hệ thống điều khiển. Thân được thiết kế theo sơ đồ vận tải gồm ba thùng: thùng đuôi, thùng nhiên liệu và thùng trước. Thùng nhiên liệu, được thiết kế từ hợp kim nhôm AMg-6, được giới thiệu là khối liền gồm các thùng chứa chất ô xy hóa và thùng chất đốt, được phân chia bằng đáy kép chung. Thiết bị động cơ của tầng thứ nhất được thiết kế theo sơ đồ kín với sự đốt khí trong các buồng đốt. Xung động riêng cao của sức kéo động cơ cho phép rút ngắn thời gian làm việc của tầng thứ nhất. Tổng sức kéo trên mặt đất: 74 tấn. Để điều khiển bay cho tên lửa, mỗi động cơ được lắp nghiêng so với mặt phẳng bằng thiết bị truyền động bánh lái thủy lực.

Tầng thứ hai 8S817 theo thiết kế tương tự với tầng thứ nhất và gồm có các thùng đuôi, nhiên liệu và thiết bị. Trong đó, động cơ chính nhiên liệu lỏng một thùng 15D13 và động cơ tên lửa bánh lái bốn thùng 15D14 (RK-3). Động cơ của tầng thứ hai được chế tạo ở Phòng Thiết kế thí nghiệm số 117 (Leningrad – Tổng công trình sư S.P.Yzotov). Chúng phát triển sức kéo trong chân không tương ứng 13,4 tấn và 1,5 tấn cũng như bảo đảm tốc độ bay 7,12km/giây trong hành trình cuối. Trong thành phần nhiên liệu tiếp nhận nitơ tetroksid và dimetilgidrazin không đối xứng. Toàn bộ các thùng trước khi phóng được tăng áp bằng nitơ nén và không khí từ các bình được lắp trong thiết bị phóng dưới hầm, còn khi bay, sự tăng áp được thực hiện bằng các sản phẩm khí hóa. Sự tách tầng tên lửa được thực hiện với sự hỗ trợ của các động cơ tên lửa sử dụng thuốc nổ được lắp trong thùng đuôi của tầng thứ nhất.

Trên tên lửa lắp hệ thống điều khiển quán tính tự động, bảo đảm sự điều khiển bay trên quỹ đạo chủ động tương ứng với chương trình bay đã được tính toán trước đó, đồng thời bảo đảm sự chuẩn bị phóng và phóng tên lửa tự động hóa, sự kiểm tra liên tục từ xa và theo định kỳ tình trạng của tên lửa từ trạm điều khiển của tổ hợp tên lủa chiến đấu. Trong các thành phần gồm có thiết bị được lắp trong thùng thiết bị, cũng như bố trí trên thiết bị (bệ) phóng.

[daibangden]

Đầu đạn công suất 1 megaton được thiết kế ở Viện Nghiên cứu khoa học số 1011 (Chelyabinsk-70, hiện nay là Trung tâm hạt nhân Liên bang Nga – Viện Nghiên cứu khoa học vật lý kỹ thuật thành phố Snezhnik – Chelyabinsk). Chỉ đạo khoa học của công việc là E.N.Zababakhin, các Tổng công trình sư – B.VLitvinov, A.D.Zakharenkov, O.N.Tikhane.

Trong phiên bản 8K84M, tên lửa là một trong những tên lửa đạn đạo liên lục địa đầu tiên được trang bị tổ hợp các khí tài nhằm vượt qua hệ thống phòng không. Tổ hợp các khí tài để vượt qua hệ thống phòng không đối phương được thiết kế ở Viện nghiên cứu khoa học số 108 dưới sự chỉ đạo của Vitali Gersimenko và nhận tên gọi “Palma”.

Tên lửa được cách ly với môi trường bên ngoài trong thùng vận tải phóng (TPK) chứa khí trơ. Trong thùng vận tải – phóng, tên lửa được vận tải, bảo quản trong thiết bị phóng dưới hầm trong toàn bộ thời gian khai thác sử dụng và thường xuyên ở trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu. Sự tiếp nhận các vách màng ngăn, phân cách các thùng nhiên liệu với các thành phần ăn mòn khỏi động cơ tên lửa, cho phép duy trì tên lửa trong trạng thái nạp nhiên liệu một cách thường xuyên trong thời gian vài năm. Sự kiểm tra tình trạng kỹ thuật tên lửa  của một trong những tổ hợp chiến đấu, đồng thời khả năng chuẩn bị trước phóng và phóng được thực hiện từ xa theo các mệnh lệnh từ trạm chỉ huy của trung đoàn. Thùng vận tải – phóng được thiết kế ở phân nhánh số 2 thuộc Phòng Thiết kế thí nghiệm số 52 (hiện nay là Viện khoa học lắp ráp thiết bị quốc gia - “Phòng thiết kế thí nghiệm Bympel”) dưới sự chỉ đạo của Tổng công trình sư V.M.Baryshev. Thùng vận tải – phóng có đường kính 2,7 mét, chiều dài 19,5 mét và khối lượng 14,4 tấn được đóng kín bằng màng đặc biệt.

Tổ hợp khởi động được chế tạo ở Phòng thiết kế lắp ráp xe máy tổng hợp (KBOM) dưới sự chỉ đạo của B.P.Barmin. Hệ thống điều khiển tự động được thiết kế ở Viện Nghiên cứu khoa học lắp ráp máy dưới sự lãnh đạo của N.A.Pilyugin. Các khí tài chỉ huy được thiết kế ở Viện nghiên cứu khoa học số 944 dưới sự chỉ đạo của Viktor Kuznetsov.

[daibangden]

Tổ hợp khởi động cho tên lửa 8K84 gồm 10 trận địa khởi động phân tán, trên mỗi trận địa bố trí một hầm phóng 15P784. Gần một trong số các trận địa phóng bố trí trạm chỉ huy của tổ hợp tên lửa chiến đấu, được kết nối bằng đường dây cáo của hệ thống điều khiển tác chiến và thông tin với toàn bộ các trận địa phóng. Từ trạm chỉ huy, sự kiểm tra thường xuyên và định kỳ tình trạng kỹ thuật tên lửa, hệ thống phóng và điều khiển phóng cho tên lửa được thực hiện. Khi đó, sự chuẩn bị trước phóng của tên lửa được tiến hành trong trạng thái tự động từ các nguồn điện tự động. Tên lửa chỉ nằm dưới hầm phóng trong trạng thái nạp đầy nhiên liệu. Việc kiểm tra được tiến hành không ít nhất một lần trong năm. Quy trình phục vụ kỹ thuật của thiết bị phóng với sự tham gia của kíp chiến đấu và các khí tài cơ động trong khu vực trận địa cũng được tính toán. Việc trực chiến của thiết bị phóng và tên lửa, cũng như việc phóng được thực hiện mà không cần sự có mặt của kíp chiến đấu.

Thiết bị phóng được giới thiệu là công trình gồm có hầm dạng ống và phần đầu hầm đóng ở phía trên bằng nắp của thiết bị phòng thủ (bảo vệ). Trong đó bố trí các thiết bị công nghệ và hệ thống kỹ thuật chuyên dụng, bảo đảm sự bảo quản lâu dài, chuẩn bị phóng và phóng cho tên lửa. Trong ống của hầm bố trí: thiết bị phóng, phần tử cắt dây cáp và khí đốt với tên lửa, tuyến đường xả khí, khí tài xả (bơm) nước ngầm và các thiết bị khác. Trong phần đầu hầm thiết bị phóng bố trí thiết bị để chuẩn bị phóng và phóng tên lửa, các phần tử của hệ thống kiểm tra và điều khiển từ xa, thiết bị nguồn điện đặc biệt, khí tài cung cấp khí nén cho tên lửa và các thiết bị khác. Hầm có khả năng chịu áp lực 2kg/cm2, tương đương với năng lượng của vụ nổ đầu đạn hạt nhân công suất megaton trên khoảng cách 1300 mét. Khả năng khởi động: khí động lực.

[daibangden]

Thiết bị bảo vệ (phòng thủ) và thiết bị lắp đặt được thiết kế ở Phòng Thiết kế Trung ương dưới sự chỉ đạo của Nikolai Krivosheyn. Thiết bị bảo vệ cho hầm phóng có thời gian mở 30 giây và được thiết kế theo dạng tấn bê tông cốt sắt di động, bố trí trên các đường sắt nghiêng. Thiết bị lắp đặt được sử dụng cho việc vận chuyển thùng với tên lửa vào hầm và lắp lên bệ phóng mà không sử dụng cần cẩu.

Giữa những năm 1960, với mục địch nghiên cứu sự tương tác của cac thành phần ăn mòn nhiên liệu với tên lửa khi khai thác sử dụng lâu dài, theo sáng kiến của V.N.Chelomei, trong cơ sở sử dụng ở Faustovo đã xây dựng hai thiết bị bị hầm phóng dành cho tên lửa 8K84. Một hầm được xây dựng trong phiên bản bình thường (phổ biến) và được sử dụng để nghiên cứu tên lửa thường trong thời gian toàn bộ quá trình bảo dưỡng tên lửa.  Trong hầm này đã lưu giữ hơn 1000 mẫu kim loại, phi kim, các sản phẩm cao su công nghiệm, chất kết dính (keo) và các loại sản phẩm liên kết hàn khác nhau kết hợp với các khí tài kỹ thuật vô tuyến, bơm, pin…. Ngoài các cộng tác viên của Phòng thiết kế thí nghiệm số 52, trong các nghiên cứu về độ bền của vật liệu trong thời gian bảo trì lâu dài còn tiếp nhận sự tham gia của hơn 100 xí nghiệp sản xuất có liên quan. Đồng thời, một vài lần trong ngày trong thời gian nhiều năm bảo trì đã ghi nhận khoảng 100 thông số khác (nhiệt độ, độ ẩm, sự phóng khí, áp suất trong các thùng…). Hầm thứ hai đồng thời cũng được sử dụng cho tên lửa 8K84. Trong đó chứa các thành phần ăn mòn kim loại ở 50 độ C để kiểm tra tốc độ thí nghiệm ăn mòn trong một năm. Trong thời gian thí nghiệm, không một hầm nào xuất hiện những trục trặc nghiêm trọng hay sự cố của hệ thống tên lửa. Các kết quả thí nghiệm này cho phép kéo dài thời hạn bảo quản của các biến thể sau tới 15 măt, sau đó là 20 và 25 năm.

[daibangden]

Một số hình ảnh về tên lửa 8K64 (SS-11 Sego):

Các thiết bị lắp ghép của tên lửa 8K64: