Pi-e Đệ nhất

[DesantnhikVDV]

Chương 18

- Họ sẽ giết chúng ta mất. Làm thế nào hả Artamon Xergeevich?

- Lòng Chúa nhân từ, hoàng hậu cứ yên tâm. Tôi xin ra báo họ… Nầy? Đã cho người tìm giáo trưởng chưa?
Đi tìm nữa đi!

- Đích là bọn thù địch của tôi rồi, Artamon Xergeevich ạ; chính Yazykov đã trông thấy hai tên Miloslavski giả trang đi cùng với tụi xtreletz…

- Hoàng hậu là phụ nữ. Việc của hoàng hậu là đọc kinh cầu Chúa…

Có tiếng nói to trong tiền sảnh:

- Đến kia rồi, đến kia rồi!

Giáo trưởng Ioakim bước vào phòng, vừa đi vừa chọc đầu trượng nhọn xuống sàn nhà bằng gỗ sồi. Cặp mắt long lanh sâu hoắm của vị giáo trưởng nhìn chằm vào những khuôn cửa sổ thấp dưới vòm trần. Bên ngoài, bọn xtreletz đứng trên thang, dán mắt vào những ô kính màu. Giáo trưởng giơ bàn tay khô đét, đe doạ chúng làm chúng vội thụt đầu xuống.

Natalia Kirilovna chạy lại gần vị giáo trưởng. Khuôn mặt tròn vành vạnh của nàng trắng bệch như vôi dưới chiếc mũ con bằng lông cáo xanh. Nàng nắm lấy hai bàn tay lạnh ngắt của vị giáo trưởng, hôn lấy hôn để rồi nghẹn ngào nói:

- Cứu chúng con, lạy Đức Cha, cứu chúng con với.

- Thưa Đức Cha, tình hình rất xấu, - Artamon Xergeevich dằn giọng nói. Vị giáo trưởng quay lại trừng mắt nhìn Matveev. Matveev hất bộ râu hoa râm xén vuông.

- Đây là một âm mưu, một cuộc nổi loạn có kẻ xúi bẩy. Chúng hò hét nhưng chính chúng cũng không hiểu chuyện gì cả.

Trông tựa một thần tượng cổ xưa với đôi mắt diều hâu và cái mũi mảnh, Matveev tỏ ra bình tĩnh. Trong đời lão, lão đã chứng kiến nhiều chuyện, lão đã chết hụt nhiều phen. Lão chỉ còn có mỗi một tham vọng - lòng khao khát quyền hành. Cố nén cơn tức giận đang sôi sục trong đôi mi mắt già nua, lão nói:

- Chỉ cần làm cho chúng ra khỏi điện Kreml đã. Sau đó ta sẽ trị được chúng.

Bên ngoài tiếng đập cửa thình thình và tiếng la hét mỗi lúc càng thêm hăm doạ. Một gã rón rén chạy qua căn phòng lớn từ cửa nầy đến cửa khác: đó là Ivan Kirilovich Naryskin, đẹp trai, lịch sự, mới có hai mươi bốn tuổi mà đã là đại thần. Bọn xtreletz cũng như bọn quý tộc quyền thế đều ghét cay ghét đắng Ivan Kirilovich Naryskin, hơn cả ghét quỷ Satan. Người ta đồn rằng hắn đã ướm thử vương miện của Sa hoàng.
Bộ ria đen nhỏ xíu của hắn hình như dán vào cái khuôn mặt tái mét vì sợ: như thể hắn đã trông thấy những sự tra khảo sắp tới và cái chết thê thảm của hắn trên đoạn đầu đài. Vung đôi tay áo may theo kiểu Ba Lan
hắn kêu to:

- Sofia đã hạ cố đến! - Rồi hắn biến mất sau cánh cửa, theo sau là một tên lùn tập tễnh trên đôi chân vòng kiềng, người không lớn hơn một em bé. Tên lùn nầy hai tay ôm lấy đầu trên có đội cái mũ cửa bọn hề, bộ mặt nhăn nhúm mếu máo khóc như thể hắn cũng cảm thấy rằng rồi mai đây hắn sẽ phản lại chủ hắn.
Sofia, Vaxili Vaxilievich Golixyn và Khovanski bước vội vào căn phòng. Đôi má Sofia bôi son đỏ choét. Mặc toàn gấm dát vàng, công chúa đội trên đầu một cái mũ miện cao đính ngọc trai. Hai bàn tay bắt chéo chữ thập trên ngực công chúa cúi rạp xuống chào hoàng hậu và giáo trưởng. Natalia Kirilovna vội tránh ra một bên như trông thấy một con rắn độc, chớp chớp mắt nhưng không nói gì cả.

- Dân chúng đang nổi giận mà kể ra cũng có lý, - Sofia lên tiếng nói. - Hoàng hậu phải cùng với các em tôi đi ra để cho dân chúng trông thấy mặt. Có Trời biết họ hò hét gì, họ bảo rằng hai đứa trẻ bị giết rồi.

Hoàng hậu hãy ra nói cho họ yên tâm, hãy hứa hẹn đi, nếu không họ ùa vào cung điện đến nơi rồi…

Trong khi Sofia nói, hai hàm răng trắng đập vào nhau chan chát, cặp mắt màu lá mạ long lanh. Matveev bước lại chỗ công chúa:

- Bây giờ không phải lúc mang những chuyện đàn bà ra mà thanh toán với nhau.

- Vậy thì ông cứ việc ra để cho họ trông thấy mặt…

- Tôi không sợ chết đâu, Sofia Alekseyevna ạ!

- Thôi đừng bàn cãi nữa, - vị giáo trưởng nói, gõ đầu trượng xuống sàn nhà - Hãy đưa hai đứa bé Ivan và Piotr ra cho họ trông thấy…

- Không, - Natalia Kirilovna kêu lên, tay ôm lấy thái dương - Thưa Đức Cha, ôi không để cho làm như thế
đâu. Tôi sợ lắm!…

- Bế hai đứa bé ra ngoài Thềm Đỏ, - vị giáo trưởng nhắc lại.

[DesantnhikVDV]

Chương 19

Cuối cùng, ổ khoá của cái cửa bằng đồng đen trông ra Thềm Đỏ rít lên. Đám đông tiến lại gần, im lặng, hau háu nhìn. Tiếng trống cung im bặt.

Alexaska quặp chặt lấy một chiếc cột phình to ở giữa. Alioska không rời nó một bước mặc dầu nó sợ hết vía. Bỗng cánh cửa mở toang. Người ta trông thấy hoàng hậu Natalia Kirilovna, mặc áo quả phụ màu đen và áo khoác bằng gấm thêu kim tuyến. Trông thấy hàng nghìn cặp mắt nhìn mình chằm chặp, hoàng hậu bủn rủn cả người. Mấy cánh tay giơ một đứa bé con, mình mặc áo nẹp sặc sỡ, cho bà ta bế. Hoàng hậu ưỡn người sốc đứa bé lên để nó đứng trên chỗ tay vịn ở thềm. Chiếc mũ lông Monamakh(1) tụt xuống mang tai đứa bé để lộ bộ tóc nâu cắt ngắn. Thằng bé nghểnh cổ, má phúng phính, cái mũi xinh xinh, đôi mắt tròn như mắt chuột, cái miệng nhỏ mím chặt vì sợ hãi.

Hoàng hậu muốn nói điều gì nhưng hết hơi, đành ngửa đầu ra phía sau. Matveev bước ra đứng sau hoàng hậu. Tiếng gầm thét từ đám đông nổi lên. Matveev dắt một đứa bé khác, nhiều tuổi hơn, khuôn mặt gầy còm, vẻ dửng dưng, môi trễ xuống. Cau cặp lông mày bạc trắng, Matveev nói giọng một ông già nhưng oang oang:

- Ai đã nói dối các ngươi rằng Sa hoàng và thái tử đã bị bóp chết? Các người hãy nhìn xem, đây là Sa hoàng Piotr Alekseevich, hoàng hậu đang bế trong tay. Sa hoàng vẫn vui vẻ, khỏe mạnh. Và đây là thái tử Ivan,

Lão bế đứa bé vẻ mặt đứng dưng giơ lên cho dân chúng trông.

- Nhờ ơn Chúa, cả hai đều vẫn sống.

Trong đám dân chúng, người ta nhìn nhau nói: "Đúng rồi, không còn nhầm gì nữa".

- Anh em xtreletz, hãy bình tĩnh trở về nhà… Nếu anh em cần điều gì, muốn yêu cầu hay khiếu nại điều gì, hãy cử người đến…

Khovanski và Vaxili Vaxilievich từ thềm đi xuống chỗ dân chúng. Đặt tay lên vai mấy gã xtreletz và mấy người thường dân họ khuyên chúng giải tán nhưng với một giọng có vẻ chế diễu. Trong đám đông đã tạm nguôi được một lúc, lại nổi lên những lời gay gắt:

- Hai đứa bé vẫn sống thế thì đã sao…

- Ai chẳng trông thấy hai đứa bé sống sờ sờ ra đấy mà còn phải nói.

- Dầu sao đi nữa thì chúng ta cũng chẳng rời khỏi điện Kreml.

- Chẳng dại gì… Ai chẳng biết những lời đường mật của cảnh sát chứ gì.

- Giao bọn Matveev và bọn Naryskin cho chúng - Giao Ivan Kirilovich Naryskin cho chúng tôi… Hắn đã ướm mũ miện của Sa hoàng.

[DesantnhikVDV]

- Bọn đại thần là bọn quỷ hút máu người không tanh. Giao Yazykov, Dolgoruki cho chúng tôi…

Tiếng la ó mỗi lúc một thêm căm tức, vạch mặt chỉ tên bọn đại thần bị họ ghét cay ghét đắng. Natalia Kirilovna lại tái mặt, ôm chặt lấy con. Piotr quay cái đầu tròn nhìn tứ phía. Có tiếng người phá lên cười nói "Nhìn hắn kìa! Trông hệt một con mèo?" Vương hầu Mikhail Dolgoruki, con trai của vị tư lệnh quân xtreletz, trải chuốt, hợm hĩnh, mặc quần áo bằng nhung đỏ và lông hắc điêu thử, trên người loảng xoảng đầy khí giới, ở trên thềm chạy xuống. Hắn vung roi, quát bọn xtreletz:

- Đồ chó đẻ, chúng mầy lợi dụng lúc cha ta ốm liệt giường. Đồ khốn nạn! Cút ngay khỏi nơi nầy, đồ chó, quân nô lệ kia.

Bọn xtreletz lúc đầu chùn lại trước ngọn roi quất vun vút… Nhưng thời buổi đã đổi thay: ăn nói như vậy là không được… Bọn xtreletz trấn tĩnh lại, sấn sổ thở vào mặt hắn:

- Mầy ở trên trời rơi xuống đấy à? Mầy là ai mà dám nói với bọn tao như vậy, đồ chó con? Đánh bỏ mẹ nó đi, anh em ơi!

Họ túm lấy quai đeo gươm của hắn buộc ngang vai giật đứt phăng; cái áo nẹp bằng nhung bị xé tan từng mảnh. Mikhail Dolgoruki tuốt gươm ra, rồi, lúng túng trong chiếc áo choàng rộng vừa chống đỡ vừa lùi lên thềm. Bọn xtreletz cầm giáo đuổi theo, túm lấy hắn.

Hoàng hậu Natalia Kirilovna bỗng rú lên một tiếng man rợ. Dolgoruki bị giăng chân, giăng tay, tung lên trời rồi rơi xuống biến mất trong đám đông và bị mọi người giầy xéo nát xác. Matveev và hoàng hậu lùi về phía cửa. Nhưng đã muộn. Opsey Rezov và đồng đội từ tiền sảnh điện Hữu Giác nhảy sang, miệng hét:

- Bắt lấy thằng Matveev!

- Liubô, liubô! đám đông gầm lên.

Opsey Rezov từ phía sau đánh Matveev. Hoàng hậu vội nép vào người Artamon Xergeevich. Thái tử Ivan bị đẩy ngã lăn ra khóc oà lên. Khuôn mặt tròn của Piotr tái mét, nhăn nhúm lại, hai tay đứa bé níu chặt lấy bộ râu hoa râm của Matveev.

- Lôi nó ra, đừng sợ, xé xác nó ra, - bọn xtreletz hét lên, tay vung giáo. - Ném nó xuống đây cho chúng tôi.

Họ đẩy hoàng hậu ra, gạt Piotr sang một bên như một con mèo con. Bỗng cái thân hình to lớn của Matveev bị tung lên trời, miệng há hốc, chân xoạc ra, rồi nặng nề rơi xuống cắm phập vào những ngọn giáo của bọn xtreletz dựng lên tua tủa. Nhân dân và tụi trẻ con (Alexaska và Alioska) ùa vào trong cung, chạy ráng vào mấy trăm căn phòng. Hoàng hậu Natalia Kirilovna vẫn nằm ngất ở ngoài thềm với hai thái tử.
Khovanski và Golixyn lại tới gần bọn người còn đứng lại trên quảng trường. Trong đám đông có tiếng kêu:

- Chúng tôi muốn Ivan làm Sa hoàng. Cả hai đều làm Sa hoàng. Chúng tôi muốn Sofia… Liubô, liubô… chúng tôi muốn Sofia lên ngôi. Chúng tôi muốn người ta trồng một cột trụ trên Hồng trường, một cột trụ kỷ niệm, để vĩnh viễn xác nhận chế độ miễn trừ cho chúng tôi.
 
Chú thích:

(1) Mũ của Sa hoàng đội vào những dịp đại lễ.

[DesantnhikVDV]

Chương 20

Bọn xtreletz hoành hành dữ dội. Chúng giết chết một loạt tên quý tộc quyền thế: hai người anh của thái hậu, Ivan và Afanaxi Naryskin, bọn vương hầu Yuri và Mikhail Dolgoruki, Grigori và Andrey Romodanovski, Mikhail Seckaski, Matveev, Piotr và Fedor Xazukov và nhiều người khác, dòng dõi kém vai vế hơn. Chúng được lĩnh lương tất cả là hai trăm bốn mươi nghìn rúp và thêm mỗi người mười rúp tiền thưởng. Tất cả thành phố đều phải nộp bát đĩa bằng vàng bạc dể đúc tiền trả cho bọn xtreletz). Một cột trụ được trồng ở Hồng trường; trên bốn mặt cột trụ có viết tên bọn quý tộc bị tàn sát cùng những tội lỗi của chúng.
Các trung đoàn xtreletz đòi phải được cấp giấy cam kết trong đó bọn quý tộc quyền thế phải thề rằng trong hiện tại cũng như trong tương lai không bao giờ được dùng những lời lẽ khinh miệt đối với quân xtreletz, không bao giờ được gọi chúng là phiến loạn hay bội phản, không được vô cớ xử tử chúng hoặc đem chúng đi đày. Sau khi lấy lương thực trong điện Kreml ra ăn uống no say, bọn xtreletz trở về doanh trại, bọn thợ thủ công và bọn buôn bán trở về khu phố của họ. Và nếp sống cũ lại trở lại như không có gì xảy ra cả. Những cảnh tối tăm muôn thuở - tình trạng cùng khổ, nô lệ, nghèo nàn - ứ đọng ở khắp nơi, ở Moskva, ở các thành phố, ở hàng trăm quận rải rác trên đất nước mông mênh.

Người nông dân với mông đít ăn đòn nát nhừ, cào đất được chăng hay chớ. Anh ta đã kinh tởm đất. Thợ thủ công chết bẹp dưới gánh nặng của thuế má và cống nạp, rên rỉ trong những căn nhà giá lạnh. Bọn buôn bán nhỏ không tiếc lời than thở. Bọn chúa đất nhỏ đang phá sản. Đất cằn cỗi dần: gặt được gấp ba lần số thóc đã gieo đã là phúc to, phải cảm ơn Chúa. Đến cả bọn quý tộc quyền thế và bọn buôn bán lớn cũng phải lẩm bẩm phàn nàn. Xưa kia, một người quý tộc không cần nhiều lắm cũng giữ được thể diện: chỉ cần một cái áo lót lông hắc điêu thử và một cái mũ lông cao ngất nghểu là đủ. Còn ở nhà thì rau cháo thế nào cũng xong, tối đến đọc kinh cầu Chúa rồi đi ngủ sớm. Bây giờ, người ta chú trọng nhiều đến bề ngoài: bọn quý tộc muốn sống sang trọng như bọn quý phái Ba Lan, bọn Livonien, bọn Đức. Họ được nghe nói đến nhiều sự kỳ lạ và cũng được nhìn tận mắt nhiều sự kỳ lạ. Lửa tham ngùn ngụt trong lòng người. Từ đó, bọn quý tộc có đến một trăm gia nhân. Thế nhưng, còn phải đóng giầy, may áo nẹp có mang gia huy và nuôi cái đám người lộn xộn tham lam vô độ đó - lợi tức cũ của họ không sao đủ được. Sống trong những ngôi nhà gỗ bị coi như là không lịch sự. Xưa kia, ông hoặc bà quý tộc đi ra ngoài đường dùng xe trượt tuyết đóng có một ngựa do một gia nhân cưỡi. Để khêu gợi sự ao ước trong lòng người ta, họ treo những chiếc đuôi cáo ở vòng cổ ngựa, ở đai ngựa, ở dây buộc hậu. Bây giờ thì phải mua một xe ngựa thếp vàng từ Danzich về, đóng bốn ngựa, nếu không làm như thế thì bị khinh rẻ ngay. Nhưng đào đâu ra tiền? Thời buổi nầy khó khăn. Buôn bán ế ẩm. Bán cho người trong nước thì chẳng được bao nhiêu vì họ đã trần như nhộng. Xuất biên ư? Nhưng tàu bè đâu? Biển không phải là của mình. Bọn ngoại quốc đã nắm hết thị trường ngoài nước. Nghe nói đến sự buôn bán ở các nước khác mà bực mình muốn đập đầu chết quách đi cho rồi. Khốn nạn thay cái nước Nga nầy! Bao giờ mi mới chịu nhúc nhích!

Ở Moskva có hai Sa hoàng - Ivan và Piotr và trên cả là công chúa Sofia nắm quyền phụ trách. Đây chỉ là chuyện thay bậc đổi ngôi của bọn quý tộc quyền thế, có thế thôi. Chán nản vô cùng! Thời gian như dừng lại và chẳng có gì mà mong đợi cả. Một thời gian, trước cái một trụ kỷ niệm của quân xtreletz ở Hồng trường có một người lính cầm kích đứng gác, rồi sau không thấy đâu nữa. Dân chúng đem rác rưởi đến đồ thành đống chung quanh cái cột trụ. Và ở các chợ, người ta lại bắt đầu thì thầm xì xào. Bọn xtreletzđâm nghi: vậy ra họ chưa làm đến nơi đến chốn; họ đã làm om sòm lên, nhưng chẳng được lợi lộc gì cả. Có lẽ phải làm cho xong xuôi việc nầy trước khi quá muộn chăng?

[DesantnhikVDV]

Những người già cả nhắc lại những thời tốt đẹp xưa kia. Đời sống lúc đó không đắt đỏ bằng bây giờ, người ta no đủ hơn, sống đường hoàng hơn. Ở nông thôn, trai gái nắm tay nhau ca múa. Ở ngoại ô người ta đâm béo ra vì chẳng phải làm gì cả. Tuyệt nhiên không nghe nói đến chuyện cướp bóc. Thật thế đấy, nhưng tất cả những cái đó là chuyện đã qua!… Sáu người razkonic(1), sáu người không chịu quy phục quốc giáo, chuyên giải thích Kinh thánh, người gầy như mõ không ai lay chuyển được niềm tin, đếnxloboda của quân xtreletz. "Con đường sống duy nhất, - họ nói với bọn xtreletz - con đường sống duy nhất cho các bạn là lật đổ lão giáo trưởng theo phái Nikon và tất cả bè lũ quý tộc quyền thế đã theo phái Nikon và tiêm nhiễm phong tục Ba Lan, để trở lại đức tin chân chính và lối sống cũ". Mấy người razkonic đó đọc những quyển vở mang từ tu viện Xolovetski về trong đó có dạy cách thoát khỏi bùa phép mê hoặc của bọn Nikon và cách cứu vớt linh hồn mình như thế nào. Bọn xtreletz lắng tai nghe, nước mắt ròng ròng. Ở chợ, lão razkonic Nikita Pustosviat, một ông già đạo mạo, đứng trên một xe ngựa nhỏ có mui, đọc quyển vở của tu viện Xolovetski cho dân chúng nghe:

"Hỡi các đạo hữu, tôi đã trông thấy Ma Vương, thật vậy tôi đã trông thấy hắn… Mới đây tôi đang chìm đắm trong những tư tưởng buồn nản bụng nghĩ đến thời Ma Vương sẽ xuất hiện, tôi đọc kinh nhưng rồi, khốn nạn thân tôi, tôi đã thiu thiu ngủ. Bỗng tôi thấy một đám đông trên một cánh đồng. Có người đứng bên cạnh tôi. Tôi hỏi người đó: Cái đám người đông đúc kia là thế nào? Hắn trả lời: Ma Vương sắp đến, cứ đứng yên đấy, đừng sợ. Tôi chống cây trượng có hai sừng đứng sững. Và người ta dẫn đến một người trần truồng, da thịt ghê tởm xông ra một mùi hôi thối, hắn thở ra lửa, từ mồm mũi và hai lỗ tai hắn bốc ra một ngọn lửa tanh tưởi đến lộn mửa. Theo sau là Sa hoàng của chúng ta, các thủ lĩnh, những người quý tộc, những quan đại thần của triều đình và những uỷ viên của viện Duma… Tôi bèn nhổ vào mặt Ma vương và cảm thấy hết sức đau đớn… Kinh thánh có nói đến việc đó: chẳng bao lâu nữa Ma Vương sẽ đến…".

Thế là người ta hiểu cần phải đòi hỏi những gì.
Bọn xtreletz chạy ùa đến điện Kreml. Ivan Andreevich Khovanski, thủ trưởng Bộ cấm quân xtreletz đã tuyên bố theo giáo phái ly khai. Sáu người razkonic gầy như que củi, đứng đầu là Nikita Pustosvita đã ba hôm nay tuyệt không ăn uống một tí gì, mang những giá tán kinh, những cây thập ác bằng gỗ, những bản kinh cổ đến điện Hữu Giác rồi trước mặt Sofia, họ chửi rủa và nói xấu vị giáo trưởng và giáo hội. Bọn xtreletz tụ tập trước Thềm Đỏ hét lên: "Chúng tôi muốn trở lại đức tin cũ, chúng tôi muốn có đời sống tốt đẹp như xưa". Có người nói những lời lẽ mạnh mẽ hơn: "Đã đến lúc công chúa nên lui về một tu viện, công chúa gây cho quốc gia khá nhiều chuyện rắc rối rồi. Đủ rồi".

Sofia tức giận chỉ còn cách hăm doạ:

- Các ngươi định đánh đổi chúng ta lấy sáu tên thầy tu, sáu tên nông dân dốt nát ư? Vậy thì chúng ta, những người trong gia đình của Sa hoàng, chúng ta không thể sống ở đây được nữa. Chúng ta sẽ đi đến những thành phố khác báo cho nhân dân biết sự suy tàn của chúng ta và sự phản bội của các ngươi.
Bọn xtreletz hiểu rõ điều Sofia hăm doạ chúng, chúng đâm hoảng. "Nếu bà ấy định tung đoàn vệ binh quý tộc đánh về Moskva thì làm thế nào?" Chúng bèn rút lui rồi bắt đầu thương lượng. Trong khi đó, theo lệnh của Vaxili Vaxilievich Golixyn, người ta đem đến quảng trường từng chậu rượu vodka và rượu bia lấy ở hầm rượu của Sa hoàng. Bọn xtreletz đâm ra nao núng, đầu óc choáng váng. Có kẻ kêu lên: "Bọn mình cần quái gì đến đức tin cũ kia chứ? Đó là việc của bọn thầy tu. Tóm cổ lấy bọn razkonic!". Nói xong họ lôi một người trong bọn mấy ông già gầy đét ra chặt đầu và bóp cổ chết hai người nữa, mấy ông già còn lại chỉ đủ thì giờ chạy tháo lấy thân.

Bọn quý tộc trời đánh thánh vật ấy đã thoát được cơn hiểm nghèo bằng cách đổ rượu cho người dân chất phác say mềm. Ở Moskva, thiên hạ ồn ào bàn tán như ong vỡ tổ. Bạ ai người ấy nói, bạ đâu kêu đấy. Không có ai là người có đầu óc đứng ra cầm đầu cả. Người ta nổi loạn một cách hỗn độn vô trật tự, cướp phá những quán rượu Sa Hoàng, lùng bắt bọn thơ lại của các bộ, các vụ và đem băm họ ra từng mảnh.
Ở Moskva, không thể nào qua lại được dù đi bộ hoặc đi xe. Họ bao vây dinh thự của bọn quyền quý, bọn nầy phải tự tay nổ súng, chật vật lắm mới đánh lui được những cuộc tấn công - những trận đánh nhau trong những ngày đó thật là ác liệt. Lắm nơi cả một dãy nhà gỗ bốc cháy. Xác chết không có người chôn cất nằm ngổn ngang trên các đường phố và ở các chợ. Có tin đồn rằng bọn quý tộc đã đưa một đoàn vệ binh đến trước thành Moskva: chúng định chỉ một tuần là dẹp xong cuộc nổi loạn. Một lần nữa bọn xtreletzlại cùng với đám nông nô đang trốn tránh đông như kiến cỏ xông vào điện Kreml xiên trên mũi giáo một lá đơn yêu cầu phải giao cho họ tất cả bọn quý tộc quyền thế, không chừa một ai, để đem ra xứ…

[DesantnhikVDV]

Sofia ra đứng ở Thềm Đỏ, mặt tái đi vì tức giận:

- Người ta bịa đặt để nói xấu ta, ta không hề nghĩ đến việc tuyển một đoàn vệ binh, ta xin hôn thánh giá mà thề như vậy - Sofia kêu lên, tay giật chiếc thánh giá nạm kim cương lóng lánh đeo trên ngực - chính thái tử Matveika bịa đặt nói xấu ta.

Và từ trên thềm cao người ta quẳng thái tử xấu số người Tarta là Matveika vào mũi giáo mác dựng lên tua tủa. Đấy, cho bọn mi xâu xé lẫn nhau…

Bọn xtreletz xé xác Matveika làm trăm mảnh cho hả giận và một lần nữa lại tiu nghỉu ra về… Suốt ba ngày ba đêm, Moskva tựa hồ như biền động; tiếng chuông báo động làm cho hàng đàn quạ cất cánh bay lên. Chính lúc đó, trong đấu óc những kẻ hung hăng nhất nảy ra ý kiến đánh rắn phải đánh dập dầu: đem giết phăng cả hai Sa hoàng lẫn Sofia. Nhưng đến ngày thứ tư khi dân thành Moskva tỉnh dậy thì điện Kreml đã rỗng tuếch: chẳng còn Sa hoàng, chẳng còn công chúa đâu nữa, họ đã cùng bọn quý tộc quyền thế rời Moskva đi nơi khác. Dân chúng rất đỗi hoảng sợ.

Sofia trú lại làng Kolomenskoe và tức tốc cho người về các quận tuyển mộ một đoàn vệ binh quý tộc.
Suốt tháng tám, Sofia đi khắp các làng mạc và tu viện ở các vùng lân cận Moskva, đứng ở thềm nhà thờ than khóc kể lể những nỗi oán hờn và sự bất hạnh của mình. Ivan Andreevich Khovanski ở lại điện Kreml với bọn xtreletz. Người ta bắt đầu tự hỏi xem có nên tôn hắn lên làm Sa hoàng không? Hắn là một người nhã nhặn, dòng dõi quý tộc lâu đời và tha thiết những phong tục cũ. Nếu như thế thì người dân đen sẽ có một Sa hoàng của riêng họ, do chính họ tôn lên ngôi.

Những mong sau nầy được hưởng ân huệ lớn, bọn quý tộc vui lòng nai nịt lên ngựa ra đi. Một đoàn vệ binh lớn gồm hai trăm ngàn người tập hợp tiến về phía tu viện Ba Ngôi của Thánh Xecgiơ. Tựa như một con chim, Sofia luôn luôn lởn vởn chung quanh thành Moskva. Đến tháng chín, một chi đội kỵ binh do Sofia cấp tốc điều động đến và do Xtiovka Odoievski chỉ huy tấn công làng Kuskino vào lúc tờ mờ sáng. Ivan Andreevich Khovanski sau khi cùng quân xtreletz đi tuần tra chung quanh thành Moskva đã ngủ lại đêm ở đó trong một chiếc lều dựng trên một ngọn đồi nhỏ. Bọn xtreletz thản nhiên ngủ kỹ chẳng đề phòng gì cả nên bị chém chết hết không kịp trở mình.

Ivan Andreevich mặc quần áo lót, nhảy bổ ra khỏi lều, tay khoa một lưỡi búa. Mikhail Tyktov từ trên mình ngựa, nhảy cưỡi lên vai hắn. Khovanski bị trói vào yên ngựa rồi giải về làng Vozdvizenskoe, nơi công chúa đang linh đình ăn mừng ngày sinh của mình: hôm đó là ngày Thánh Sofia. Mikhail Tyktov ném Khovanski từ trên mình ngựa xuống đất; quần áo chẳng có vừa buồn rầu lại vừa xấu hổ, Khovanski quỳ xuống cỏ khóc. Saklovity, viên thơ lại của viện Duma đọc bản tội trạng. Ivan Andreevich tức giận kêu ầm lên: "Nói láo! Không có ta thì ở Moskva máu đã ngập đến đầu gối từ lâu rồi".

Bọn đại thần do dự, không biết có nên làm đổ máu một dòng dõi quý tộc lâu đời như vậy không. Vaxili Vaxilievich mặt nhợt nhạt không còn một giọt máu. Khovanski và hắn, cả hai đều dòng dõi Gedymin. Vậy mà, bây giờ có những kẻ nguồn gốc nghèo hèn, mới được giàu sang, lại xử một người dòng dõi Gedymin.
Thấy mọi người do dự, Ivan Mikhailovich Miloslavski liền tiến về phía những kỵ sĩ rồi ghé vào tai Xtiovka Odoievski thì thầm. Lập tức gã nầy cho ngựa phi nước đại phóng qua làng đến chiếc lều bằng lụa của công chúa Sofia rồi lại phi như bay trở về, mặc cho ngựa giầy xéo lên gà què và trẻ con. "Bà nhiếp chính ra lệnh không do dự, phải kết liễu số phận vương hầu ngay". Nghe thấy thế, Vaxili Vaxilievich vội vã lánh đi nơi khác, lấy khăn tay che mắt. Khovanski rú lên một tiếng rùng rợn khi Mikhail Tyktov nắm lấy tóc hắn lôi xềnh xệch trên quãng đường bụi bậm. Ra đến đầu làng, người ta chặt đầu vương hầu Khovanski.

Thế là bọn xtreletz mất chủ tướng. Khi biết tin Khovanski bị xử tử, chúng đâm hoảng sợ, kéo ùa cả vào trong điện Kreml đóng chặt cửa lại, nạp súng đại bác và chuẩn bị phòng thủ.

Sofia vội vã trở lại tu viện Ba Ngôi của Thánh Xecgiơ để lánh mình sau những bức tường dày bất khả xâm phạm. Công chúa giao cho Vaxili Vaxilievich nhiệm vụ điều khiển đoàn vệ binh. Hai bên đóng quân đối diện nhau hầm hè diễu võ dương oai xem bên nào nhụt trước. Bọn xtreletz hoảng trước; chúng cho người đến tu viện Ba Ngôi xin tạ tội với Sofia. Thế là chúng mất hết tự do. Người ta hạ ngay cái cột trụ dựng ở Hồng trường. Người ta thu lại những giấy cam kết và những khoản miễn trừ đã cấp cho chúng. Saklovity được bổ nhiệm làm bộ trưởng bộ cấm quân xtreletz vì đã tỏ ra nhanh nhẹn trong việc thi hành luật pháp. Dân chúng không dám ho he gì nữa và một làn không khí im lặng bi thảm lại đè nặng lên thành Moskva và toàn cõi đất nước. Năm, tháng trôi qua.
 
Chú thích:

(1)Giáo sĩ thuộc phái ly khai với đạo chính thống.

[DesantnhikVDV]

Chương 21

Alexaska rảo cẳng chạy men theo dãy hàng rào, trong ánh hoàng hôn đang trùm đường phố. Thỉnh thoảng nó lại thấy đau nhói trong tim và mắt mờ đi vì mồ hôi chảy ròng ròng. Một ngôi nhà gỗ đang bốc cháy ở đằng xa, ánh lửa ghê rợn chiếu sáng những vũng nước đọng trong vết bánh xe. Đằng sau Alexaska, cách xa khoảng hai mươi bước, Danila Melsikov say khướt đang đuổi theo, tiếng ủng nện xuống đất thình thịch. Lần nầy lão không cầm roi mà cầm một con dao găm lưỡi cong sáng loáng.

- Đứng lại? Tao sẽ giết chết mầy! - Danila quát lên với một giọng dữ tợn. Alioska đã tụt lại đằng sau từ lâu, trèo tót lên cây.

Đã hơn một năm nay, Alexaska chưa gặp lại bố lần nào, vậy mà bỗng nhiên nó lại gặp bố nó trước một quán rượu bị đốt phá. Lập tức Danila đuổi theo thằng con. Suốt quãng thời gian đó, Alexaska và Alioska ăn không đủ no nhưng sống vui vẻ. Ở ngoại ô, người ta đã nhẵn mặt chúng, ai cũng vui lòng cho chúng ngủ đỡ lại một đêm. Suốt mùa hè chúng tha thẩn trong vùng lân cận Moskva, dọc các con sông, trong các khu rừng. Chúng đánh bẫy những loài chim hót hay đem bán cho bọn con buôn, hay đi bẻ trộm hoa quả rau dưa. Có lúc chúng đi câu. Chúng mơ ước đánh bẫy được một con gấu để dạy làm trò, nhưng bắt được gấu đâu có phải chuyện dễ.

Một hôm chúng thả câu trên con sông Yauza, nước trong vắt và lặng lờ từ những khu rừng rậm của Đảo Nai chảy ra, chợt chúng trông thấy một đứa bé ngồi ở bờ bên kia, cằm tì vào lòng bàn tay. Đứa bé ăn mặc lạ lùng: chân xỏ bít tất dài màu trắng, mình mặc áo nẹp xinh xinh màu xanh lá cây, may theo kiểu ngoại quốc ve áo màu đỏ đính khuy sáng loáng. Cách đó không xa, trên một ngọn đồi con, nóc hình răng cưa của lâu đài Preobrazenski vươn lên đám cành lá um tùm của những cây bồ đề. Xưa kia có thể trông thấy toàn bộ lâu đài nầy: hình dáng thanh tao, màu sặc sỡ, nó in bóng trên sông Yauza; nhưng nay bỏ hoang không người săn sóc, nó đã bị che lấp sau đám cành lá um tùm.

Trước cổng và trên cánh đồng cỏ, mấy người đàn bà đang chạy người chạy xuôi, miệng gọi ầm lên: hẳn họ đang tìm chú bé con. Nhưng chú bé ngồi khuất trong bụi ngưu bàng, không nhúc nhích, vẻ mặt hờn dỗi. Alexaska nhổ toẹt một bãi nước bọt vào mồi câu, rồi chõ sang phía bên kia bờ gọi đứa bé:

- Nầy, thôi đi, đừng ngồi đấy làm cá của chúng tao sợ nữa. Liệu hồn, chúng tao sẽ bơi qua sông lột quần mầy ra cho mầy một trận, cứ đợi đấy, rồi mầy sẽ biết tay?

Đứa bé khụt khịt mũi không nói gì, Alexaska lại nói:

- Mầy là ai? Bố mầy là ai? Nầy, thằng oắt con…

- Tao sẽ cho chặt đầu mầy, lúc đó mầy sẽ biết, - đứa bé nói với một giọng nhỏ nhẻ.

Alioska liền thì thầm bảo Alexaska:

- Mầy làm sao thế? Sa hoàng đấy. - Rồi nó bỏ cần câu xuống định bỏ chạy.

[DesantnhikVDV]

Một vẻ tinh nghịch lóe lên trong cặp mắt xanh của Alexaska.

- Khoan đã, chúng mình vẫn đủ thì giờ để mà chuồn cơ mà. - Nó thả dây câu rồi toét miệng cười, ngắm nghía thằng bé.

- Mầy tưởng doạ chúng tao sợ phỏng? Còn phải tìm được người chặt đầu chứ… Nhưng mầy ngồi làm gì
đấy? Người ta đang tìm mầy kia kìa…

- Tao ngồi đây thôi, tao trốn bọn đàn bà.

- Nầy, có lẽ mầy là Sa hoàng của dân ta chắc? Phải không?

Đứa bé không trả lời ngay, rõ ràng là nó ngạc nhiên thấy có kẻ lại dám nói với nó một cách táo tợn như
vậy.

- Phải, tao là Sa hoàng. Thế thì việc gì đến mầy?

- Sao, việc gì đến tao à? Lẽ ra mầy phải đem bánh mì ngọt ra cho chúng tao chứ. (Piotr nhìn Alexaska không chớp mắt và cũng chẳng cười). Thật đấy, về lấy đem ra cho bọn tao mấy cái, tao sẽ làm trò cho mà xem. - Alexaska bỏ mũ, lấy ở trong lần lót ra một chiếc kim. - Trông nầy có đúng là một cái kim không nào?
Mầy có muốn tao đâm chiếc kim có xâu chỉ nầy qua má mà không việc gì không?

- Mầy không nói dối chứ? - Piotr hỏi.

- Đây tao xin làm dấu thề. Mầy có muốn tao làm dấu bằng chân không? - Alexaska nhanh nhẹn ngồi xuống, cầm lấy bàn chân để trần giơ lên mặt làm dấu.

Piotr lại càng ngạc nhiên.

- Lại còn thiếu cái nước ấy nữa, bắt Sa hoàng chạy đi lấy bánh ngọt cho mầy, - Piotr càu nhàu nói. - Thế cho mầy tiền mầy có đâm kim qua má không?

- Cho tao một đồng tiền bằng bạc, tao sẽ đâm kim qua má ba lần liền mà không việc gì cả cho mà xem.

- Mầy không nói dối chứ? - Piotr tò mò chớp chớp mắt, rồi đứng dậy, nghểnh nhìn qua đám ngưu bàng về phía lâu đài, nơi mấy người đàn bà vẫn đang cuống cuồng gọi "a-hu", rồi rảo chân chạy về phía chiếc cầu bắc ngang sông.

Sang đến đầu cầu bên kia, Piotr đứng cách Alexaska có ba bước. Vài con chuồn chuồn xanh biếc đang rung cánh lướt trên mặt nước. Mấy đám mây nhỏ và một cây liễu thân bị sét đánh vỡ nứt in bóng xuống mặt sông. Đứng dưới bóng liễu, Alexaska biểu diễn cho Piotr xem cái trò nó đã hứa, nó xiên chiếc kim có sâu chỉ đen qua má ba lần liền mà không việc gì cả; không chảy một giọt máu nào, chỉ có ba vệt bẩn nhỏ trên má mà thôi. Piotr tròn xoe đôi mắt nhìn như mắt cú vọ.

- Đưa tao chiếc kim, - Piotr nói với một giọng nóng nảy.

- Nầy, thế tiền đâu?

- Đây!

Alexaska giơ tay bắt lấy đồng rúp Piotr vứt cho nó.

Piotr cầm lấy chiếc kim, xiên qua má mình rồi ngửa cái đầu có bộ tóc quăn về đằng sau; bật lên cười khanh khách:

- Tao cũng làm được như mầy! Cũng làm được như mầy? - Rồi bỏ rơi hai đứa bé, Sa hoàng chạy về lâu đài chắc là để dạy cho bọn đại thần biết cách xiên kim qua má.

Đồng rúp mới tinh: một mặt có hình con phượng hoàng hai đầu, mặt bên kia có hình bà nhiếp chính Sofia. Alexaska và Alioska cả đời chưa từng kiếm được nhiều tiền như vậy. Từ đó chúng thường hay đi trên bờ sông Yauza nhưng chỉ trông thấy Piotr ở đằng xa. Lúc thì thấy Piotr cưỡi ngựa con, theo sau là một bọn người to béo cưỡi ngựa, lúc thì thấy Piotr mang trống dẫn đầu một bọn con trai mặc áo nẹp kiểu Đức có đeo súng gỗ, rồi chúng lại thấy bọn người to béo ấy hoa chân múa tay tíu tít chung quanh Piotr.

- Nó chơi đùa nhảm nhí chẳng ra làm sao cả, - Alexaska ngồi dưới gốc liễu bị sét đánh nói.

Cuối mùa hè, Alexaska rút cuộc cũng tìm cách mua được của bọn người Digan một con gấu con gầy còm, có bướu trên lưng như vẫn thấy trên lưng lợn, với số tiền là nửa rúp. Alioska cầm đầu sợi dây xích có móc vào một cái vòng dẫn gấu đi. Alexaska hát múa, vật nhau với con gấu. Nhưng đến mùa thu, trời mưa, các đường phố và quảng trường ở Moskva bùn lầy đến tận đầu gối. Không cỏn chỗ nào để nhảy múa được nữa. Chẳng ai để cho chúng đem gấu vào nhà. Mà con gấu lại rất phàm ăn. Chúng kiếm được bao nhiêu vào mồm gấu hết. Hơn nữa, chúng thấy nó sắp sửa ngủ lì suốt mùa đông. Đành phải bán lỗ nó đi.

[DesantnhikVDV]

Khi mùa đông tới, Alioska ăn mặc hết sức tiều tuỵ, đi ăn xin. Alexaska thì cởi trần đến ngang thắt lưng, đứng run như cầy sấy giữa trời lạnh như cắt trên quảng trường hay trước cửa nhà thờ giả làm kẻ câm hay bại liệt, moi được vô khối tiền của dám công chúng dễ động lòng trắc ẩn. Nhờ trời chúng cũng sống tạm ổn qua được mùa đông.

Thế rồi, mặt đất lại khô ráo, các khu rừng lại xanh tươi, chim chóc lại hót líu lo. Hai đứa trẻ rất bận rộn: sáng sớm chúng đi câu trên con sông sương phủ mù mịt; ban ngày chúng la cà các chợ và chiều tối chúng vào rừng đặt bẫy. Người ta đã nhiều lần bảo cho Alexaska biết: "Mầy coi chừng, lâu nay bố mầy đi tìm mầy khắp Moskva và doạ sẽ giết mầy đấy".

Để trả lời, Alexaska tia nước bọt qua kẽ răng xa đến ba xagien. Thế mà bất chợt, nó lại chạm trán ngay với ông bố… Chạy đến đầu phố Baxmannaia cổ kính thì Alexaska bị chuột rút. Nó không dám ngoái cố lại nhìn nữa nhưng vẫn nghe thấy tiếng ủng chạy huỳnh huỵch và hơi thở phì phò của Danila mỗi lúc một gần sau lưng nó. Thôi, thế là chết đến nơi rồi!

- Cứu tôi với! - Alexaska kêu thất thanh.

Giữa lúc đó, một chiếc xe hòm bốn bánh cao ngất nghểu, từ một ngõ ngang lắc lư ngoặt vào phố
Razgulaia, nơi có một quán rượu nổi tiếng. Đôi ngựa, đóng hàng một, đang phi nước kiệu. Một gã người Đức chân đi bít tất dài, đầu đội mũ rộng vảnh, cưỡi con ngựa đi đầu. Lập tức Alexaska lao về phía hai bánh xe sau đánh đu lên trục xe rồi leo lên chỗ ngồi đằng sau xe. Thấy vậy, Danila hét lên: "Đỗ lại!"

Nhưng gã người Đức giơ roi thắng cánh quất Danila ngã chúi vào đống bùn, lão tức uất người nguyền rủa không ngớt miệng. Chiếc xe hòm vụt qua.

Alexaska ngồi ở phía sau xe lấy lại hơi thở. Nó phải đi khỏi nơi nầy càng xa càng tốt: Ra khỏi cửa ô Pokrovskie, chiếc xe quặt vào một con đường bằng phẳng, chạy mau hơn trước, rồi chẳng mấy chốc đỗ lại trước một hàng rào cao chót vót. Một người ngoại quốc từ cửa đi ra hỏi gì không rõ. Một cái đầu, giống như đầu thầy tu, với bộ tóc dài quăn nhưng không có râu, thò ra ngoài cửa xe trả lời: "Franx Lơfo". Cửa mở và thế là Alexaska đã nghiễm nhiên ở Kukui, trong xloboda của người Đức. Bánh xe lăn lạo xạo trên cát.
Ánh đèn ấm cúng từ cửa sổ những ngôi nhà nhỏ hắt ra, chiếu sáng những hàng rào thấp, những dám cây nhỏ xéo gọn, những bầu thuỷ tinh hình cầu đặt trên những chiếc cọc cắm ở giữa những lối đi rải cát. Trong những khu vườn cỏn con, trước mấy. căn nhà nhỏ, có những bông hoa trắng thơm ngát lạ lùng. Đó đây, trên những chiếc ghế dài và trên thềm nhà, mấy người Đức đang ngồi, đầu đội mũ bằng vải bông, miệng ngậm tẩu dài.

"Cha mẹ ơi, sao mà họ sống sạch sẽ ngăn nắp thế?". Alexaska ngồi sau xe tự nhủ thầm, đầu quay nhìn tứ phía. Những ngọn lửa nhỏ chập chờn trước mắt nó. Chiếc xe đang chạy trước một cái hồ hình vuông chung quanh có những chậu gỗ lớn màu xanh lá cây trồng những khóm cây tròn mặt xinh xinh; xen giữa những chậu cây có treo những đèn lồng chiếu sáng mấy chiếc thuyền trên có phụ nữ đang cười đùa ca hát, váy chùm ngoài vén cao lên để khỏi nhàu, cổ, ngực đều để hở, cánh tay để trần đến tậu khuỷu, đầu đội mũ có cài lông chim. Chính ở chỗ nầy dưới chân một chiếc cối xay gió, trước cửa một quán rượu có đèn sáng, thanh niên nam nữ đang từng cặp ôm nhau nhảy múa.

Chỗ nào cũng có bọn lính ngự lâm đi lại; ở điện Kreml họ lầm lì khắc khổ nhưng ở đây thì họ không mang vũ khí, áo cởi cả khuy, khoác tay nhau hát cười ầm ĩ một cách bình dị không có một vẻ gì là tức giận.
Ở đây tất thảy đều thanh bình, niềm nở tưởng đâu như không phải ở trên trái đất nầy; có lẽ phải dụi mất xem có phải thật thế không? Có lẽ là một giấc chiêm bao chăng?

Bỗng xe chạy vào một cái sân rộng, giữa sân lả một cái hồ con hình tròn, có vòi nước phun. Phía trong cùng người ta thấy một ngôi nhà quét vôi giả gạch có dán đè những cột giấy trắng lên trên. Chiếc xe đỗ lại.

Người đàn ông có mớ tóc dài xuống xe và trông thấy Alexaska cũng vừa nhảy xuống đất.

- Mầy là ai, ở đâu đến đây làm gì? - Người ấy hỏi, giọng nói nghe kỳ cục. - Tao nói với mầy đấy, thằng bé con kia. Mầy có phải là kẻ cắp không?

- Cháu mà ăn cắp à? Cháu mà ăn cắp thì bác cứ đánh cho chết đi, - Alexaska vui vẻ nhìn thẳng vào khuôn mặt nhẵn nhụi, có cái mũi hếch và cái miệng tươi cười nhỏ nhắn. - Bác đã trông thấy bố cháu vác dao đuổi theo cháu ở phố Razgulaia rồi chứ?

- A, có, tao có trông thấy và tao đã bật buồn cười. Một người to lớn đuổi theo một đứa bé con.

- Dẫu sao thì rồi bố cháu cũng sẽ cắt cổ cháu. Cháu van bác, xin bác để cháu làm việc cho bác.

- Làm cho tao ư? Nhưng mầy biết làm gì nào?

- Việc gì cháu cũng làm được… Trước tiên, cháu biết hát vô số bài. Cháu biết thổi sáo, thổi kèn, đánh nhịp bằng những chiếc thìa. Cháu biết pha trò cho người ta cười. Không biết bao lần người ta nghe cháu phải cười vỡ bụng. Cháu có thể nhảy múa từ sáng đến tối, rồi lại từ tối cho đến sáng mà không ra tí mồ hôi nào cả. Bác bảo gì cháu cũng làm được…

Franx Lơfo nắm lấy chiếc cằm nhọn của Alexaska. Rõ ràng hắn thấy thích thằng bé.

- Ồ mầy là một thằng bé láu lỉnh… Mầy đi lấy xà phòng rửa mặt mũi đi vì mầy bẩn lắm. Xong tao sẽ cho mầy quần áo rồi mầy sẽ làm cho tao. Nhưng nếu mầy ăn cắp…

- Bác nghĩ thế chứ, dại gì mà lại ăn cắp, - Alexaska nói một cách chắc chắn đến nỗi Franx Lơfo tin lời nó.
Hắn gọi người coi ngựa ra nói cái gì đó về.

Alexaska rồi đi về phía ngôi nhà, miệng huýt sáo, chân nhún nhảy như múa, chắc là vì ở ngay gần đó, tiếng nhạc vang vang trên mặt hồ và đám phụ nữ Đức đang hò hét vui vẻ.

[DesantnhikVDV]

Chương 22

- Như thế đủ rồi, Nikita Moixeevich ạ, ta e rằng trẻ nó nhức đầu mất…

Natalia Kirilovna nói vừa dứt lời thì Sa hoàng Piotr đang đọc dở quyển sách nói về các vị tông đồ dừng ngay lại rồi vội đưa ngón tay đầy vết mực lên làm dấu.

Không đợi cho Nikita Moixeevich Zotov, ông thầy dạy học và sư phó của Sa hoàng, rập đầu chào theo đúng như nghi lễ đã định, Piotr vội vã hôn tay bà mẹ, đang luống cuống muốn giữ con lại với mình dù chỉ trong một phút mà cũng không được. Piotr hấp tấp đi ra, đôi chân to xù rảo bước trên sàn nhà kêu cót két, trên những bậc hành lang và bậc cầu thang làm cho mấy bà già chuyên nghề ăn ghẹ ngồi thu lu trong những góc nhà tối om của lâu đài Preobrazenski hoảng sợ.

- Mũ lông của con đâu, đội vào kẻo cảm nắng đấy! - Thái hậu khẽ gọi con.

Nikita Zotov đứng trước thái hậu, thành kính và thắng đơ như khi ở nhà thờ, tóc chải cẩn thận, quần áo
sạch sẽ chân đi ủng ngấn da mềm, mình khoác áo chùm dài bằng da mịn màu sầm, cổ áo dựng đứng sau gáy cao hơn đỉnh đầu. Với một thái độ thành kính, hắn ngửa khuôn mặt nhẹ nhõm dễ coi có đôi môi lộ vẻ nhu nhược và một bộ râu loăn xoăn. Hắn là một người mộ đạo, cái đó không còn phải nói gì nữa. Nếu bảo hắn: Nikita, nhảy vào đống lửa đi, hắn sẽ nhảy ngay. Hắn trung thành hơn cả loài khuyển mã nhưng có điều là lúc nào hắn cũng có vẻ hớn hở thanh thản thái quá. Đối với một đứa trẻ khó bảo như Piotr thì đáng lẽ ra một người như hắn không thể làm sư phó được.

- Nikita Moixeevich, cần phải cho hoàng thượng đọc nhiều kinh thánh hơn nữa vì quả thật hoàng thượng không có vẻ Sa hoàng một chút nào cả… Rồi đây, ngoảnh đi ngoảnh lại đã phải lấy vợ cho hoàng thượng rồi… Cho đến giờ vẫn chưa bảo được hoàng thượng đi đứng cho đàng hoàng, thong thả, lúc nào hoàng thượng cũng chạy đùng đùng như một kể thường dân. Kia, ông trông hoàng thượng kìa…

Thái hậu nhìn qua cửa sổ, hai tay chắp lại tỏ ý buồn phiền. Piotr đang chạy qua sân, vừa chạy vừa vấp loạng choạng vì muốn chạy nhanh quá. Theo sau là một lũ gia nhân trong lâu đài, cao lêu đêu như sếu, tay cầm súng hoả mai và rìu nhỏ, lưỡi dài. Trên luỹ đất đắp trước lâu đất bên kia hàng rào, trông tựa một pháo đài thu nhỏ, có một số nông dân bị lùa từ làng bên đến, đầu đội mũ kiểu Đức rộng vành. Họ lại còn được lệnh phải ngậm những chiếc tẩu nhồi đầy thuốc lá.

Thấy Sa hoàng vừa nhảy chồm chồm vừa chạy về phía họ, họ đâm hoảng quên khuấy mất vai trò của mình làm Piotr cáu giận kêu váng lên, giọng như tiếng gà trống. Natalia Kirilovna kinh hãi, trông thấy con mình mắt tròn xoe vì tức giận. Piotr trèo lên luỹ pháo đài và hầm hầm cầm khẩu súng hoa mai nhỏ đánh lấy đánh để một nông dân đang đứng rụt cổ lại.

- Ai không làm theo ý muốn của hoàng thượng, hoàng thượng có thể giết chết người ta được, - Natalia Kirilovna nói, - không hiểu tính nết hung hãn của hoàng thượng giống ai?

Cuộc chơi bắt đầu lại. Piotr bắt bọn gia nhân cao lênh khênh cầm rìu xếp thành hàng, rồi lại nổi giận vì họ không hiểu rõ ý định của mình. Thật quả là một tai hoạ: khi cáu lên Piotr líu cả lưỡi lại chẳng còn ai hiểu Sa hoàng nói gì nữa tựa hồ nhà vua muốn nói nhiều mà lưỡi không uốn theo kịp.

- Tại sao ít lâu nay đầu hoàng thượng lại cứ lắc lư như vậy?

Natalia Kirilovna nói và khiếp sợ nhìn con. Bỗng bà bịt hai tai lại. Đám nông dân ở cái pháo đài tí hon mang đến một khẩu đại bác bằng gỗ sồi mà theo lệnh của thái hậu căn dặn, người ta chỉ tọng vào nòng những thứ gì mềm nhất như khoai hoặc củ cải luộc. Đám nông dân châm ngòi bắn rồi hạ ngay khí giới của họ xuống, giơ cao tay lên tỏ ý dầu hàng.

- Không được đầu hàng! Lũ mi phải chiến đấu, - Piotr hét om lên, đầu quay tứ phía lắc lia lịa. - Chơi lại. Phải chơi lại từ đầu!

- Nikita Moixeevich, đóng cửa sổ lại đi, chúng làm ầm quá, ta nhức đầu lắm, - bà thái hậu nói. Khuôn cửa sổ nhỏ có những ô kính màu khép lại. Natalia Kirilovna gục đầu xuống, mấy ngón tay khẽ động đậy lần chuỗi tràng hạt bằng vỏ ốc biển đã được ban phước lành mua từ núi Atox về. Bà rất buồn. Nỗi phiền muộn và nước mắt đã làm bà già đi nhiều trong mấy năm qua. Tất cả nhan sắc của bà chỉ còn lại cặp lông mày và đôi mắt thâm quầng xưa kia long lanh sáng quắc. Lúc nào bà cũng mặc đồ đen, khoác một chiếc khăn quàng đen.

Xưa kia, hoàng hậu Maria Nagais đã sống như vậy ở Uglich với Dimitri xấu số… Nếu một số bất hạnh tương đương cũng xảy ra ở đây… Bà nhiếp chính Sofia chỉ mơ tưởng có mỗi một điều: lấy Golixyn và lên ngôi báu. Sofia đã đặt bọn thợ thủ công người Đức đúc cho mình một cái vương miện rồi.

Lâu đài Preobrazenski vắng ngắt; chỉ có bọn gia nhân chạy rón rén trên đầu ngón chân và bọn u già, lão bộc xì xào trong các xó tối. Sa hoàng tuy hãy còn trẻ nhưng không sao chịu được những bả già đó: trông thấy một mụ nào áo vấy những giọt sáp đang men sát tường lần đi là Piotr cất tiếng hỏi một cách phũ phàng đến nỗi bà lão tội nghiệp sợ chết khiếp, gắng lắm mới lê được vào một xó nhà gần nhất.