Pi-e Đệ nhất

[DesantnhikVDV]

Trong trận đó, quân Nga mất đến năm trăm người, một đại tá, mười sĩ quan và toàn bộ một khẩu đại pháo. Suốt mấy ngày sau, vua Piotr không nhìn về phía pháo đài, nơi quân Thổ Nhĩ Kỳ đang nhăn răng ra cười. Alexaska huênh hoang trước mặt mọi người về thanh kiếm đẫm máu của mình. Hắn là một anh hùng…

Không khí chán nản lan tràn trong các doanh trại.
Chà, thật là một giấc ngủ trưa mới ngon lành làm sao chứ? Lơfo và Golovin chẳng còn dám ra mắt vua Piotr nữa. Bây giờ trong doanh trại của họ chỉ còn nhìn thấy đất bị xẻng hất bay tung tóe mà thôi.

Thất bại đó làm vua Piotr kinh ngạc sững sờ. Nhà vua lầm lì trầm lặng; mấy ngày đó dường như làm cho nhà vua chín chắn thêm. Một ý nghĩa đã đóng đinh trong đầu nhà vua: Phải chiếm cho kỳ được Azop!
Oanh liệt hay không oanh liệt cũng phải chiếm cho kỳ được. Nếu cần nhà vua sẽ bắt tất cả nước Nga bò lê bò càng, nhưng phải chiếm lấy Azop? Tối đến, ngồi trước hầm, nhà vua hút thuốc dưới ánh sao và hỏi Gorden về chiến tranh, về vũ vận, về các tướng lĩnh vinh quanh thời xưa. Gorden nói:

- May mắn chỉ đến với người chỉ huy nào biết đánh giặc với nồi cháo bột và cái xẻng, người chỉ huy nào gan lì và thận trọng… Nếu người lính tin tưởng vào người chỉ huy và nếu họ được ăn uống no đủ, họ sẽ chiến đấu dũng cảm.

Vua Piotr không còn chơi cái trò bắn đại bác vào pháo đài nữa. Suốt ngày nhà vua ở nơi đang đào hào tiến về phía địch: quân Nga tiến dần từng bước một tới pháo đài. Cởi bộ áo nẹp và mớ tóc giả, nhà vua đào đất đan sọt và ăn uống tại chỗ với quân lính.

Về phía sông, pháo đài Azop nằm ở lưng chừng dốc. Gordon khuyên nên xây công sự chiến đấu có đại bác trên một hòn đảo đối diện với pháo đài. Yakov Dolgoruki, tính tình hung hăng, ương bướng, xung phong đảm nhiệm công việc nguy hiểm ấy. Hắn sẵn sàng mất đầu cũng được miễn là hắn có thể nổi bật lên trong cuộc chiến tranh. Đêm đêm, hắn dẫn đầu hai trung đoàn chiếm đóng hòn dảo và thiết lập công sự.

Sáng hôm sau, quân Thổ Nhĩ Kỳ thấy rõ mối nguy cơ, bắt đầu chuyển một đội quân khá lớn, có kỵ binh Tarta yểm hộ, sang bên hữu ngạn sông Đông để từ đó đánh bật quân Nga ra khỏi đảo. Gorden yêu cầu hai tướng đến cứu viện. Bản thân ông cũng lập tức xuất phát với các đại bác và kỵ binh và đóng vị trí sau chướng ngại vật cự mà mé dưới đảo, phía hạ lưu.

Quân Thổ Nhĩ Kỳ sợ hãi dừng lại. Và tất cả đều thủ thế nguyên như vậy. Gorden bên tả ngạn, Dolgoruki thấp thỏm lo âu ở trên đảo và quân Thổ Nhĩ Kỳ cũng bối rối, đóng ở hữu ngạn. Lơfo và Golovin chần chừ rồi quyết định không rời doanh trại: cả hai người đã chán ngấy Gorden lắm rồi: "Mặc hắn tự lo liệu xoay sở lấy một mình!"

Đứng trên đồn, vua Piotr nhìn sự chuyển vận của các đội quân và cũng như mọi người, nhà vua chẳng hiểu gì về tình hình đang diễn ra. Nhà vua e ngại không dám can thiệp vào công việc… Bỗng nhiên, kỵ binh Tarta nhảy xuống sông bơi, bọn vệ binh Thổ Nhĩ Kỳ túm lấy đuôi ngựa. Quân Tarta biến mất vào thảo nguyên và quân Thổ Nhĩ Kỳ rút về pháo đài. Gorden trương cờ cử nhạc trở về. Quân Nga đã thắng trận mà không phải đánh chác gì hết.

Từ hòn đảo, đạn trái phá giội tới tấp vào thành Azop, đứng ở hòn đảo nhìn thấy rõ thành như ở trong lòng bàn tay: đạn đại bác phá sập nhà cửa, nhóm lên những đám cháy. Người ta trông thấy dân chúng chạy trốn về phía các tường thành để tìm cách thoát thân.

Trong doanh trại quân Nga, không khí vui vẻ trở lại. Họ lại bàn chuyện xung phong. Nhưng lần nầy cũng vậy Gorden lại ngăn cản được một dự định dại dột.

Ông khuyên nên thử điều đình xem sao: có thể với những điều kiện thoả đáng, tên pasa(12) Murtozo chỉ huy pháo đài sẽ ra hàng cũng nên. Sau một trận bắn phá dữ đội, trong khi cả thành Azop đang bốc khói nghi ngút, quân Nga phái hai người lính Cô-dắc đem một bức thư đến cho tên pasa. Rồi mọi người quan sát: hai người lính Cô-dắc lại gần tường thành giơ mũ và lá thư lên vẫy. Quân Thổ Nhĩ Kỳ để cho họ vào. Nhưng một lát sau chúng tống cổ họ ra một cách thô bạo.

Chà, thử nghĩ coi? Họ là những đại biểu của Sa hoàng kia mà! Họ đem bức thư trở về, tên Jakov Hanxen đã viết lên bức thư những chữ Nga tục tĩu.

Trong lều của Golovin, tướng Gorden nói mãi rằng theo khoa học quân sự thì trước hết phải đào hào tiến sát vào tường thành, phá một lỗ hổng rồi sau đó mới xung phong được, nhưng vô ích, chẳng ai buồn nghe lời ông ta. Các tướng lĩnh ngồi ở bàn, trước mặt đặt các cốc rượu. Vua Piotr hai tay ôm đầu gãi gáy, nhìn những ngọn nến: nhà vua tưởng đâu như đã nghe tiếng kèn chiến thắng vang lên trên tường thành Azop. Gorden gõ thanh gươm:

- Tướng Condé(13) vĩ đại thường hay

Golovin lè nhè nói:

- Condé, cái gì cũng Condé, hãy xéo đi đâu thì xéo với thằng Condé của ông cho rảnh? Vì ông mà mọi người mất hết thì giờ và danh dự của chúa công đã bị ô nhục.

Lơfo trâng tráo cười vào mặt Gorden. Vua Piotr khăng khăng đòi phải tấn công tức khắc. Cuộc xung phong được định vào ngày mồng 5 tháng tám.

[DesantnhikVDV]

Người ta kêu gọi quân cảm tử. Người ta hứa cho mỗi sĩ quan hai mươi lăm rúp và cho mỗi lính mười rúp nếu ai cướp được một khẩu đại bác. Trong buổi lễ cầu nguyện, các giáo sĩ của các trung đoàn lính hô hào quân lính hy sinh. Trong các trung đoàn lính thường và lính xtreletz không ai tình nguyện. Họ lầm lì quay đi: "Chúng tôi không phải là đồ ngu mà đâm đầu vào một việc như vậy!". Nhưng quân Cô-dắc sông Đông cử các viên chỉ huy đến gặp vua Piotr: hai nghìn năm trãm quân lính Cô-dắc sẵn sàng leo lên tường thành; nếu cần còn có thể lấy thêm nhiều quân hơn nữa với điều kiện: phải để bọn họ cướp phá thành Azop ít ra là trong hai mươi bốn tiếng đồng hồ.

Vua Piotr cùng các tướng lĩnh ôm hôn các viên chỉ huy Cô-dắc và hứa sẽ giao thành cho họ trong ba ngày.
Người ta bổ sung thêm năm nghìn lính xtreletz và lính thường cho quân Cô-dắc. Đêm trước ngày tấn công, Gorden bước vào hầm của vua Piotr; dưới ánh sáng một mẩu nến đang cháy, nhà vua mút tẩu thuốc, xem xét một tấm bản đồ quân sự.

- Người ta nói chuyện với quân sĩ chưa? Piotr Ivannovich, thôi thì nhờ Trời chứ?

Gorden ngồi xuống, tay cầm cái mũ đặt trên đầu gối; ông già mệt mỏi rã rời. Một bộ râu trắng mọc lan trên dôi gò má hóp của ông. Ông thở một cách khó khăn, để hở bộ răng dài, vàng khè khuyết mất hai chiếc răng cửa. Lòng đầy một nỗi buồn pha lẫn trìu mến, ông nhìn chàng thanh niên tự phụ. Suy cho đến cùng, có lẽ tuổi trẻ cần phải cưỡng bức số mệnh chăng.

- Mùa đông nầy ta sẽ xây dựng một hạm đội lớn ở Voronez, - vua Piotr nói, giương cặp mắt đỏ ngầu nhìn lên. - Ngày mai, Piotr Ivanovich, phải chiếm lấy bằng được Azop. - Nhà vua lấy tẩu chỉ vào cái vịnh nhỏ ở phía Tây cửa sông Đông. - Nhìn đây… Nơi đây ta sẽ lập thêm một pháo đài thứ hai. Trong mùa đông, quân Thổ Nhĩ Kỳ sẽ không bén mảng vào biển Azop đâu, rồi sang xuân ta sẽ đến đây với một hạm đội hùng mạnh. Hãy coi đây, ở đây, trong eo biển Kesk, ta sẽ xây dựng một pháo đài, thế là biển cả sẽ thuộc về tay ta… Ta đóng thuyền và tiến vào Hắc Hải. - Cái tẩu vung lên chỉ trỏ đây đó trên tấm bản đồ - Ở đó tha hồ rộng rãi. Ta sẽ chiếm Krym bằng đường biển. Vùng Krym thuộc về tay chúng ta. Còn lại các eo biển Bospho và Dardanel. Bằng chiến tranh hay bằng con đường hoà bình, chúng ta sẽ tìm đường tiến ra Địa Trung Hải. Rồi chúng ta sẽ tung lụa là, lúa mì của ta tràn ngập các thị trường… Hãy coi những nước nầy: Vơnidơ, Rome… và nhìn đây, đây là Moskva. Ta sẽ chở hàng hoá bằng đường thuỷ đến tận Xarixyn và ở đó xưa kia ta phải đi đường bộ đến Pasino thì nay ta sẽ cho đào một con kênh đến tận sông Đông. Thế nào? Khi đó chúng ta sẽ là những thương gia thực sự… Piotr Ivanovich nầy, liệu chúng ta có chiếm được Azop không?
Suy nghĩ một lát, Gorden trả lời;

- Thần cũng không biết nữa… Thần đã gặp quân sĩ rồi. Nhiều đứa rất ngốc, chúng tưởng rằng không cần thang cũng xung phong được. Và trên nhiều bộ mặt thần đã thấy vẻ ngại ngùng và sự chán nản: Nhưng thần đã nhắc nhở họ một câu tục ngữ Nga: "Làm trai cho đáng nên trai". Tất cả bọn lính đã tình nguyện đi thì sẽ đi cả thôi. Thần sẽ xử bắn họ hèn nhát. Vả lại mọi việc đã sẵn sàng: thang, sọt đất và thủ pháo. Chúng ta hãy cầu Chúa phù hộ chúng ta.

Vua Piotr không yên tâm. Quá nửa đêm, nhà vua đánh thức Melsikov dậy và hai người phi ngựa đến doanh trại của quân Cô-dắc. Không khí yên lặng như tờ Quân Cô-dắc đang ngủ rất vô tư lự trên xe của họ.
Viên ataman, đầu trọc lốc, nét mặt cương nghị, có cặp mắt linh lợi, đón tiếp khách. Hắn mời vua Piotr ngồi lên một cái yên ngựa trước đống lửa trại còn hắn thì ngồi xếp chân bằng tròn. Lính Cô-dắc xúm lại chung quanh họ. Cá khô sấy và vodka được đưa ra và câu chuyện bắt đầu, mạnh dạn và giễu cợt. Cứ như lời quân Cô-dắc nói thì chúng không sợ gì hết thảy, kể cả Ma vương.

Chúng len vào sát đống lửa, ánh lửa chiếu sáng những bộ râu đen sì và những bộ mặt ngỗ người của chúng.
Chúng nói, vẻ chế giễu:

- Quân Cô-dắc là sức mạnh lớn nhất, là tinh hoa của loài người… Thế mà, ở Moskva, người ta nói gì về chúng thần? Nói rằng chúng thần là quân kẻ cướp không hơn không kém! Moskva cử đến cho chúng thần những tên tổng trấn còn đầu trộm đuôi cướp hơn cả chúng thần nữa… Tâu Sa hoàng, hoàng thượng đến gặp anh em chúng thần là rất tốt. Hãy nhìn chúng thần kỹ vào. Chúng thần có vẻ gì là hạng người xấu không? Toàn chim đại bàng cả đấy, quân Cô-dắc là chim đại bàng cả đấy. Chà! chà… Nên nể nang chúng thần một chút.

Khi màn trời ngả sang màu lục đàng Đông, có những tiếng gọi khẽ bay đi khắp trại. Hàng trăm lính Cô-dắc trèo qua luỹ đất và như những con mèo, mất hút trong cánh đồng tối om về phía tường thành đối diện với dòng sông. Những tên Cô-dắc khác xuống thuyền kéo theo những cuộn thừng có móc sắt và những cái thang nhẹ. Trại Cô-dắc lặng lẽ vợi hết người.

Ánh sao nhạt dần trên bầu trời mênh mông, Gà trống của đoàn xe quân lương cất tiếng gáy. Làn gió ban mai khiến mọi người rùng mình. Về phía Bắc, một ánh sáng vụt lóe lên, một khẩu đại bác nổ: các trung đoàn Butyrski và Tambobski của tướng Gorden xung phong.

Chỉ có quân lính của các trung đoàn Butyrski và Tambobski là leo lên được tường thành. Quân xtreletz theo sau, nghe thấy tiếng vũ khí loảng xoảng của một cuộc chém giết ác liệt; chúng khiếp vía chui vào những vườn anh đào của một làng bị đốt cháy. Quân Cô-dắc tấn công dữ dội ở phía sông nhưng thang ngắn quá. Từ trên tường thành, quân Thổ Nhĩ Kỳ ném đá, đổ nhựa thông sôi bỏng. Quân Cô-dắc tiu nghỉu về trại. Cuộc xung phong đã bị đánh lui.

[DesantnhikVDV]

Mặt trời mọc lên, chiếu sáng cả một đống vô số xác người ngổn ngang dưới chân thành. Quân Thổ Nhĩ Kỳ quẳng xác quân Nga từ trên đỉnh tường thành xuống; các xác chết lăn lông lốc xuống hào. Hơn một nghìn năm trăm quân sĩ đã thiệt mạng. Trong các chiến hào, binh lính than thở:

- Hôm qua chúng mình còn cười đùa với thằng Vaniuska thế mà hôm nay quạ đã rỉa xác nó rồi.

- Kiếm chuyện với bọn Thổ Nhĩ Kỳ làm gì kia chứ? Chúng mình chẳng có việc gì ở đấy hết!

- Chúng ta liệu có chiến đấu được không? Rồi chúng nó sẽ thịt hết quân ta

- Rồi ra chỉ có các tướng tá là trở về Moskva thôi

Các tướng lĩnh đã họp với Sa hoàng trong lều của Golovin Gorden lặng lẽ rầu rĩ. Lơfo vẻ mặt buồn bực cố ghìm không ngáp, nhìn lảng ra chỗ khác. Golovin nét mặt mệt mỏi chốc chốc lại cúi gục đầu xuống. Chỉ có Melsikov cùng đến với Sa hoàng với cái vẻ hùng dũng của một vị anh hùng là đứng hai tay chống nạnh. Đầu hắn quấn một tấm băng vải, lưỡi gươm của hắn một lần nữa lại đẫm máu, hắn leo lên tường thành. Thần chết không muốn nhận gã quỷ sứ đó.

Vua Piotr ngồi, vẻ mặt giận dữ, người cứng nhắc. Các tướng lĩnh đều đứng.

- Thế nào? - Nhà vua hỏi - Các ngài sẽ nói gì, các ngài tướng soái? Như thế là chúng ta đã bị nhục nhã hết nước rồi! Thế nào, phải bãi bỏ cuộc bao vây chứ?

Lơfo lén bóp khuỷu tay Gorden, Golovin giơ hai bàn tay ra, tỏ vẻ tuyệt vọng. Mọi người im lặng. Vua Piotr lấy móng tay gõ gõ xuống bàn má giật giật vì một cố tật. Melsikov, cặp mắt xấc xược, bước một bước lại bàn… Hắn giơ tay ra:

- Piotr Alekseevich, xin hoàng thượng cho phép… Theo cấp bậc lẽ ra thần không được nói… Nhưng vì thần leo lên trên tường thành. Cố nhiên thần đã đâm chết một tên Aga(14). Thần xin nói về thói tục của chúng. Phải năm người lính của ta mới chọi được một tên lính Thổ Nhĩ Kỳ. Chúng hung hăng như điên như dại, thật là khủng khiếp. Đấy, tên Aga đã bị thần xâu vào gươm rồi, ấy thế mà cái thằng chết tiệt ấy vẫn giận dữ rống lên như một con lợn, lấy răng cắn vào lưỡi gươm. Vả lại vũ khí của chúng tốt hơn của ta: chúng có những thanh gươm yatagan sắc như dao cạo. Trong khi mình lấy gươm hay lấy mác đâm chém một thằng thì chúng nó thừa thì giờ chặt đầu mình ba lần rồi. Chừng nào chúng ta chưa phá thủng được tường thành thì chúng ta không thể đánh thắng quân Thổ Nhĩ Kỳ được. Phải phá vỡ tường thành đã. Và thay cho vũ khí dài phải cho quân lính dùng thủ pháo và kiếm Cô-dắc.

Alexaska nhíu lông mày rồi hiên ngang lui vào bóng tối.

- Chàng thanh niên nầy đã giải thích rất rõ ràng cho chúng ta, - tướng Gorden nói, - nhưng chỉ có thể dùng mìn mới phá vỡ được tường thành. Như vậy là phải đào hầm ngầm. Nhưng đó là một việc hết sức nguy hiểm và rất lâu dài.

- Mà chẳng bao lâu chúng ta sẽ không còn bánh mì nữa, - Golovin nói. - Lương thực gần cạn rồi.

Lơfo mơ màng nói:

- Hay là ta hoãn chiến dịch đến sang năm vậy?

Vua Piotr ngả người ra đằng sau, đưa cặp mắt đục ngầu nhìn những người cho tới gần đây vốn là bạn rượu của mình. Mặt nhà vua đỏ bừng bừng:

- Cút cả đi các ngài tướng! - Nhà vua gào lên, - Ta sẽ thân chinh dẫn đầu cuộc xung phong. Đích thân ta đây! Tối nay sẽ bắt đầu việc đào hầm ngầm. Mà phải có bánh mì! Nếu không ta sẽ treo cổ bọn có tội. Chiến tranh bắt đầu từ ngày mai… Alexaska, gọi các kỹ sư đến đây.

Franx Timmerman, đã già đi, da thịt lèo nhèo, cùng Adam Vaide, một người ngoại quốc trẻ tuổi, người xương xương, cao lớn, khuôn mặt cởi mở, thông minh, bước vào lều.

- Các ngài kỹ sư, - vua Piotr lấy bàn tay vuốt thẳng tấm bản đồ và kéo cây nến lại gần. - Phải làm nổ các tường thành vào tháng chín… Các ngài hãy nhìn kỹ đi, suy nghĩ đi! Tôi cho các ngài một tháng để tiến hành công việc đào hầm ngầm.

Nhà vua đứng dậy, châm tẩu vào ngọn nến rồi bước ra khỏi lều để ngắm sao. Alexaska thì thầm điều gì qua vai nhà vua. Các tướng lĩnh vẫn đứng ở trong lều kinh ngạc về hành vi lạ lùng quá đỗi của ngài Bom Bar Dir(15)

Cuộc bao vây tiếp tục. Do trận xung phong của đối phương thất bại, quân Thổ Nhĩ Kỳ càng thêm hăng hái, ngày đêm quấy rối quân bao vây, phá huỷ các công sự, đột kích vào các chiến hào. Kỵ binh Tarta phóng như bay trong những đám bụi mù trời ngay cạnh các doanh trại, chúng cướp phá các đoàn xe tải lương. Một số lớn lính Cô-dắc đã bỏ mạng trong các trận chiến đấu với kỵ binh Tarta. Quân số bên Nga sụt dần. Nay thiếu cái nầy, mai thiếu thứ khác. Những đám mây mang giông tố từ Hắc Hải ùn ùn kéo tới. Dân Moskva chưa từng thấy những cơn giông như thế bao giờ, chớp đánh xuống thành những cột lửa sáng rực, tiếng sấm làm rung chuyển cả mặt đất, những trận mưa như trút nước làm chiến hào và hầm ngầm đầy ắp. Sau các cơn giông, mùa thu ngấm ngầm đến với những ngày lạnh lẽo xám ngắt. Quân đội không có quần áo ấm. Bệnh tật phát ra. Các trung đoàn xtreletz bắt đầu xì xào

[DesantnhikVDV]

Và ngày nào cũng vậy, trên mặt biển ngày nào cũng lạnh lẽo, lại xuất hiện những cánh buồm. Viện binh của quân Thổ Nhĩ Kỳ không ngừng kéo tới.

Lơfo đã nhiều lần tìm cách thuyết phục vua Piotr bãi bỏ cuộc bao vây. Nhưng quyết tâm của nhà vua dường như sắt đá.

Vua Piotr trở nên khắc khổ, nóng nảy. Nhà vua gầy rộc đi đến nỗi chiếc áo nẹp xanh mặc trên người phấp phới như treo trên một cây sào. Nhà vua không cười đùa nữa. Đại vương trùm đạo say mèm mò đến trại đã bị nhà vua lấy cán xẻng đánh.

Ai cũng tưởng không thể nào làm việc được với cường độ mà vua Piotr đòi hỏi. Thế nhưng hoá ra lại có thể làm được như vậy. Vào giữa tháng chín, kỹ sư Adam Vaide báo cáo đã đào tới chân pháo đài và thợ đào đường hầm có nghe thấy tiếng động trong đó: hay là quân Thổ Nhĩ Kỳ đang đào ngược lại để phá chăng?
Nếu vậy thì mọi việc hỏng bét. Vua Piotr cầm một ngọn nến soi đường, chui vào trong hầm ngầm và cũng nghe thấy tiếng động. Mọi người lập tức quyết định không nên chần chừ nữa mà phải làm nổ ngay ít nhất chỗ hầm đặt mìn đó. Quân lính nhồi vào trong hầm tám mươi ba pud thuốc nổ. Các đơn vị được hiệu lệnh chuẩn bị xung phong. Ba tiếng súng đại bác báo hiệu cho thợ và quân lính. Vua Piotr châm lửa vào mồi rồi chạy ra tận phía cuối doanh trại, theo sau là Alexaska và Varionoi Madamkin. Quân Thổ Nhĩ Kỳ bỏ tường thành chạy đi trú ẩn trong các công sự bên trong thành của chúng. Không khí im lặng một cách ghê gớm. Chỉ có tiếng kêu của những con quạ bay sang bên kia sông Đông. Bỗng nhiên dưới chân pháo đài mặt đất lồi lên, một tiếng ầm nặng nề vang dậy; từ chỗ lồi đã vỡ toang, vọt lên trời một cột lửa, khói, đất đá cùng cột kèo bắn tung tóe và một phút sau, tất cả những thứ đó bắt đầu rơi xuống các chiến hào của quân Nga. Một cơn lốc nóng bỏng thổi qua. Từng khúc xà gỗ cháy rực rít lên bay vào tận giữa trại. Cách vua Piotr ba thước, Varionoi Madamkin ngã lăn ra, vỡ tan sọ. Có đến một trăm rưởi lính và quân xtreletz, hai đại tá và một trung tá thiệt mạng hoặc bị thương. Một nỗi kinh hoàng không tả xiết lan tràn trong quân đội. Khi bụi mù đã tan đi, người ta thấy các bức tường thành vẫn nguyên vẹn và ở trên, quân Thổ Nhĩ Kỳ đang cười sằng sặc.

Ai cũng ngại gặp nhà vua. Vua Piotr tự tay thảo (nét bút nguệch ngoạc, bỏ sót một số chữ và làm mực bắn tung tóe) một mệnh lệnh nói rằng vào cuối tháng lả chậm nhất, quân đội sẽ xung phong bằng cả đường thuỷ lẫn đường bộ. Hai đường hầm ngầm còn nguyên vẹn được tiếp tục hoàn thành. Lệnh truyền cho các đơn vị phải xưng tội và làm lễ chịu phép thánh. Mọi người đều chuẩn bị để hy sinh.

Bây giờ người ta thấy vua Piotr luôn luôn cưỡi một con ngựa nhỏ lông xồm đi vòng quanh trại. Cỏ quất vào đôi chân gầy guộc của nhà vua. Chiếc mũ dạ ba cạnh bạc phếch vì mưa gió đội chụp xuống tận tai. Khi nào cũng có hai kỵ sĩ theo sau: Melsikov với mấy khẩu súng ngắn giắt vào thắt lưng và Aleksey Brovkin mang theo một cái kèn đồng và một khẩu súng trường. Quân lính trốn kỹ cả ở dưới chiến hào: chỉ một lời nói, thậm chí không cần thế, chỉ một vẻ mặt rầu rĩ là ba gã quỷ sứ đó gọi viên hạ sĩ quan đến ngay. Và thế là tra hỏi.

Động một tí là roi vọt. Mấy tên lính xtreletz chỉ có nói với nhau: "người ta mang họ đến đây để nuôi béo quạ Thổ Nhĩ Kỳ bằng thịt người Nga", vua Piotr đã đánh vào mặt chúng và ra lệnh treo cổ chúng vào đôi càng xe chổng người lên trong đoàn xe quân lương.

Vào đêm 24, rạng ngày 25 tháng mười, vua Piotr chuyển vào đảo, nơi đóng quân của Yakov Dolgoruki để đứng ở đó quan sát cuộc chiến đấu. Trong các doanh trại không một ai ngủ. Theo lệnh trên, các giáo sĩ ở các trung đoàn đều ngồi cạnh nhữâg đống lửa trại.

Đâu đâu cũng thấy những bộ ria mép của các hạ sĩ quan động đậy. Vào lúc rạng đông lạnh lẽo, các trung
đoàn đi ra cánh đồng. Hai tiếng đồng hồ vang lên. Một ngọn lửa ghê rợn chiếu sáng trong chốc lát các tháp nhà thờ Hồi giáo, các pháo đài, các ngọn đồi, con sông… khuôn mặt của binh lính, mắt trợn trừng vì khiếp sợ

Quân Nga xung phong.

Trung đoàn Butyrski đột nhập vào chỗ tường thành bị phá vỡ và dưới làn mưa thủ pháo của địch, họ chiến đấu trên các chiến luỹ bên trong pháo đài.

Quân lính của hai trung đoàn Preobrazenski và Xemionovski đi thuyền đến, đặt thang và trèo lên thành. Quân Thổ Nhĩ Kỳ bắn tên và dùng giáo đâm.

Người từ trên thang ngã xuống có tới hàng trăm. Tức giận điên cuồng, họ lại leo lên, chửi rủa đến đứt hơi.
Cuối cùng họ vượt được lên tường thành. Đích thân tên pasa Murtoza, theo sau có bọn vệ binh gào thét như thú dữ, vung gươm xông về phía quân đối phương.

Các trung đoàn khác tiến tới chân tường la thét, nhốn nháo nhưng không có đủ hăng hái để xông vào cõi chết. Họ không leo lên tường thành. Quân xtreletz lần nầy cũng vậy, chỉ tới hào là dừng lại. Gorden bèn ra lệnh lui quân. Chỉ có một nửa số quân trung đoàn Butyrski là sống sót rút khỏi lỗ hổng ở tường thành.
Các đội quân du hý chiến đấu đã hơn một tiếng, đánh lui tên pasa Murtoza, đột nhập vào những con đường hẻm chật chội; từ sau các đống gạch đá bay tới tấp.

[DesantnhikVDV]

Nhưng không có ai đến tiếp viện. Vua Piotr cuống cuồng như điên trên đảo, cứ liên lạc cưỡi ngựa đi ra lệnh tung quân tấn công vào tường thành lần nữa. Lơfo nai nịt trong bộ áo giáp vàng, đội mũ có đính một chòm lông chim, phi ngựa giữa các trung đoàn đã bị xáo lộn, tay vung một lá cờ Thổ Nhĩ Kỳ lấy được của địch. Golovin cầm ngọn giáo gãy đánh đập quân lính một cách tàn nhẫn… Gorden một mình đứng bên chiến luỹ dưới làn mưa tên đạn, giọng khản đặc, kêu gọi xung phong

Quân lính tiến tới bờ hào rồi lại lùi lại. Nhiều người vứt súng, vứt giáo ngồi bệt xuống đất, hai tay ôm lấy mặt; cứ giết chúng tôi ngay tại chỗ cũng được nhưng chúng tôi không đi, chúng tôi không thể nào đi được.
Một lần nữa trống báo hiệu lui quân lại vang lên. Im lặng lại trở lại trong pháo đài và các doanh trại. Từng đàn chim sà xuống những đống xác chết.

Đến đêm thứ ba, quân Nga quyết định bãi bỏ cuộc bao vây. Họ lặng lẽ, không đèn đóm, thắng các khẩu đại bác vào xe ngựa rồi ra đi, men theo tả ngạn sông Đông; đi đầu là các đoàn xe quân lương theo sau là đám tàn quân và đi đoạn hậu là hai trung đoàn của Gorden. Họ để lại ba nghìn lính và quân Cô-dắc đóng trong những ngọn tháp được củng cố mạnh mẽ.

Đến sáng, một trận bão từ biển thổi vào, sông Đông tối sầm lại và dâng nước lên. Họ tìm cách vượt qua sông để sang bờ bên phía Krym; một số lớn người và xe ngựa bị nước cuốn đi mất. Họ lại tiếp tục đi trên bờ phía Nogaisk dưới tầm mắt của bọn Tarta. Gorden luôn luôn phải đánh lui những cuộc đột kích của chúng: quân lính quay súng đại bác lại rồi xếp thành hình vuông và nổ từng loạt súng đánh trả. Trung đoàn của Xvec lạc đường trong đêm tối và bị tiêu diệt toàn bộ, mất cả viên đại tá chỉ huy lẫn cờ xí, dưới lưỡi gươm của quân Tarta. Những người sóng sót thì bị chúng bắt làm tù binh đem đi.

Quá Chekask, quân Tarta không đuổi theo nữa.

Bây giờ quân Nga tiến trong một đồng cỏ hoang vắng, trơ trụi. Họ đã phải ăn đến những chiếc bánh khô cuối cùng. Không có gì để đốt lửa, không có lấy một nơi kín đáo để tránh cái lạnh ban đêm. Mây mùa thu nặng nề trôi. Tầng tầng lớp lớp. Gió bấc nổi lên, mang theo băng giá tới. Đất đóng một lóp băng mỏng. Tuyết rơi xuống dầy đặc, bão táp ập đến. Quân lính đi chân đất, mặc áo nẹp mùa hạ, lang thang là không còn đứng lên nữa. Sáng sáng, nhiều người nằm bất động ngay tại nơi nghỉ quân. Chó sói theo sát quân đội, hú lên trong bão táp.

Ba tuần sau, khi quân Nga tới được Valuiki thì họ đã mất hai phần ba số quân. Vua Piotr cùng những người thân cận đi vượt lên trước, đến xưởng rèn vũ khí của Lev Kirilovich ở Tula. Hai tên tù binh Thổ Nhĩ Kỳ đi theo Sa hoàng và người ta đem theo một lá cờ lấy được của địch.

Dọc đường nhà vua Piotr viết thư cho vị vương hầu - chấp chính.

"Myn Herr Koning… Sau khi không chiếm được Azop, trên đường về, hội đồng các tướng lĩnh đã báo cáo cho
thần biết rằng để chuẩn bị cho cuộc chiến tranh sắp tới phải đóng tàu chiến, thuyền buồm, thuyền chèo tay và các thuyền bè khác. Kể từ ngày hôm nay, chúng thần sẽ hăng hái bắt tay vào việc nầy. Về phần chúng thần thì xin báo để hoàng thượng biết rằng đức cha trị vì đức chí thánh YAnikita, tổng giám mục Prexburg và toàn vùng Yauza và giáo trưởng của toàn khu Kukui cùng đám bầy tôi của hoàng thượng, đội ơn Chúa, vẫn được mạnh khỏe. Piotr"

Thế là chiến dịch Azop lần thứ nhất kết thúc một cách chẳng vinh quang gì.
 
Chú thích:

(1) Tâu đức vua (Tiếng Đức).

(2) Pháo thủ.

(3) Một thứ cá thịt ngon có nhiều ở Trung và Đông Âu có con dài tới một mét.

(4) Tốt (tiếng Đức).

(5) Mars, thần chiến tranh (theo thần thoại Hy Lạp)

(6) Đơn vị quân Cô-dắc gồm một trăm người.

(7) Nhục nhã (tiếng Đức).

( Mũ hình cái đầu của người Thổ Nhĩ Kỳ.

(9) Cẩn thận chú ý (tiếng Đức).

(10) 0,450 kilô.

(11) Một thứ gươm ngắn của người Thổ Nhĩ Kỳ.

(12) Tổng đốc Thổ Nhĩ Kỳ.

(13) Một tướng tài của Pháp thế kỷ 17 (1621-1686).

(14) Tướng Thổ Nhĩ Kỳ

(15) Ngài pháo thủ.

[DesantnhikVDV]

Chương 85

Hai năm trôi qua. Những ai trước kia đã to mồm lớn tiếng thì nay phải ngậm tăm, ai đã cười thì nay im thin thít. Nhiều sự việc lớn lao và khủng khiếp đã xảy ra trong khoảng thời gian đó. Bệnh bắt chước phương Tây xâm nhập không gì cản nổi vào cuộc sống lờ đờ như ngái ngủ, những vết nứt ngày càng rộng mở; những thế lực không thể điều hoà được ngày càng xa nhau thêm.

Bọn triều thần và lãnh chúa quý tộc, bọn tăng lữ và quân xtreletze sợ những sự đổi thay (những hoạt động mới, những con người mới); chúng thù ghét tính mau lẹ và phũ phàng của mọi sự đổi mới… "Thật không còn là một xã hội nữa mà là một quán rượu. Họ phá vỡ hết thảy, họ quấy rầy tất cả chúng ta… Một tên thương nhân gốc gác thấp hèn tìm cách chiếm lấy quyền bính. Mọi người không còn sống nữa mà lúc nào cũng hối hả.

Sa hoàng đã giao quyền bính cho quân ăn chơi trác táng và quân ăn hối lộ không hề biết sợ Chúa… Chúng ta đang lăn xuống vực thẳm. Nhưng những tay tháo vát, dòng dõi hèn kém đang ước muốn những đổi thay, cảm thấy bị châu Âu quyến rũ như thế bị bùa mê phép ngải, những người muốn vớt lấy dù chỉ là một hạt của dám bụi vàng đang bao bọc các nước phương Tây - những người nầy nói là họ không lầm về vị Sa hoàng trẻ tuổi: nhà vua chính là người họ đã chờ đợi bấy lâu nay. Sau thất bại và nhục nhã ở Azop, chàng thanh niên trác táng của Kukui đột nhiên trở nên chín chắn; thất bại, như chiếc hàm thiếc bằng thép, đã khiến nhà vua thuần tính hơn. Ngay những người thân cận nhất cũng không nhận ra nhà vua nữa. Đấy là một con người khác hắn bản tính, ương bướng, mải miết. Sau thất bại ở Azop, nhà vua chỉ xuất hiện một thời gian rất ngắn ở Moskva; ở thủ đô, mọi người cười khẩy: "Chuyện, giờ có còn là những trò chơi ở Kozukhovo nữa đâu".

Ngay sau đó nhà vua đi Voronez. Người ta đưa các thợ và các thợ thủ công trong khắp nước Nga về thành phố đó. Từng đoàn xe đi đến Voronez trên những con đường mùa thu. Những cây sồi cổ thụ của các khu rừng ven miền Voronez và ven bờ sông Đông đổ gục dưới lưỡi rìu. Người ta xây dựng những xưởng đóng tàu, những nhà kho, lán ở và khởi công đóng hai chiếc tàu chiến, hai mươi ba chiếc chèo tay và bốn chiếc thuyền phóng hoả. Mùa đông năm ấy rét dữ. Cái gì cũng thiếu. Người chết kể có hàng trăm. Ngay trong giấc mộng cũng không thể thấy một cảnh đày ải cực khổ như vậy. Người ta đuổi bắt bọn người bỏ trốn và xích chân tay họ lại. Giỏ thổi như bão lắc mạnh những xác người cóng lạnh lủng lẳng trên giá treo cổ. Có kẻ táo bạo đốt cháy các khu rừng vây quanh Voronez. Những nông dân dẫn các đoàn xe vận tải đã đâm chết đám lính hộ tống, chiếm lấy tất cả những gì có thể chiếm được, rồi bỏ trốn, lang thang đây đó… Trong các làng mạc, nông dân tự làm mình què quặt đi, tự chặt đứt một ngón tay để khỏi phải đi Voronez. Tất cả nước Nga cưỡng lại: quá thật thời đại của Quỷ vương đã đến. Thuế má, tô tức, tạp dịch cũ chưa đủ, bây giờ người ta lại còn lôi mọi người đi làm những công việc mới, không ai hiểu được. Bọn chúa đất nguyền rủa, chửi bới khi phải nộp tiền để đóng tàu bè; nhà kho trống rỗng. Đám tăng lữ áo trắng áo đen xì xào, rất bất bình: hiển nhiên là quyền thế đã rời khỏi tay họ và chuyển sang bọn người ngoại quốc và bọn vô lại trong nước, bọn người nguồn gốc hèn kém mới phất.

Khó khăn thay, những bước đầu của thế kỷ mới. Mặc dầu vậy, vào mùa xuân, thuyền bè cũng đóng xong.
Người ta đã mộ các kỹ sư và các chỉ huy trung đoàn từ Hà Lan sang. Ở Pasino và Chekask, người ta đã tích luỹ được những kho dự trữ lương thực lớn. Quân đội đã được bổ sung. Vào tháng năm, vua Piotr đi trên chiếc thuyền chèo tay mới, đặt tên là Prinxipium, dẫn đầu hạm đội xuất hiện trước tường thành Azop. Quân Thổ Nhĩ Kỳ bị bao vây bằng đường thuỷ và đường bộ, chống cự một cách tuyệt vọng, đánh lùi mọi cuộc tấn công.

Khi bánh mì và thuốc súng cạn sạch, chúng đã đầu hàng. Ba nghìn vệ binh do tên bây(1) Haxan Araxlanov dẫn dầu, rời bỏ thành Azop bị tàn phá.

Trước hết đó là một chiến thắng đối với chính người trong nước: Kukui đã thắng Moskva. Lập tức những bức thư lời lẽ hoa mỹ được gửi đến hoàng đế Leopol, đến vị đại thống lĩnh thành Vơnidơ, đến vua nước Phổ. Ở đầu cầu Kamen bắc qua sông Moskva, Andrey Andreevich Viniux cho dựng một khải hoàn môn. Trên đó đứng giữa đống cờ quạt và vũ khí là một con chim ưng hai đầu ở dưới có hàng chữ như sau: "Chúa phù hộ chúng ta, không ai có thể chiến thắng chúng ta được. Và sẽ không ai chiến thắng nổi chúng ta!".
Những tượng thần Herquyn và thần Mars(2) thếp vàng cao ba xagien đứng đỡ vòm khải hoàn môn. Ở dưới là tên pasa của thành Azop và tên murza(3) Tarta bằng gỗ sơn, mình mẩy đeo đầy xiềng xích với lời Chú thích: "Trước kia chúng ta giao chiến trong thảo nguyên. Giờ đây khó khăn lắm chúng ta mới chạy thoát được quân đội của Moskva".

Ở hai bên khải hoàn môn, trên những khung vải rộng có vẽ thần biển Neptun với lời Chú thích: "Tôi cũng vậy, tôi xin chúc mừng hoàng thượng nhân dịp chiếm thành Azop và cũng xin thần phục hoàng thượng". Ở bên kia, bức tranh vẽ lại cảnh quân Nga đã đánh bại quân Tarta ra sao: "Than ôi, Azop đã mất chúng tôi dành bỏ chạy".

Cuối tháng chín, người đứng đông nghịt hai bên bờ sông Moskva và trên các mái nhà: từ phía bên kia sông, đội quân chiến thắng Azop đi dưới khải hoàn môn vượt qua cầu. Đi đầu là đại vương - trùm đạo tay cầm thanh kiếm và cái khiên ngồi trên cỗ xe có sáu ngựa kéo. Theo sau là bọn ca sĩ, bọn người thổi sáo, bọn người lùn, bọn thơ lại, bọn đại thần, quân lính.

[DesantnhikVDV]

Tiếp đến mười bốn con ngựa thắng yên cương lộng lẫy của Lơfo, có người cầm cương dắt đi. Bản thân Lơfo mặc áo giáp, cầm trong tay tấm bản đồ thành Azop, đứng trên cỗ xe trượt tuyết thếp vàng của Sa hoàng lướt đi trên lớp băng mỏng của đường phố. Rồi lại đến bọn đại thần, bọn thơ lại, lính chiến, thuỷ thủ, những viên phó đô đốc mới Lima và De Lozier. Viên đại thần Sein, người thấp lùn, mặt to bè bè, ngồi ườn ngực trên một cỗ chiến xa Hy Lạp giữa một đám nhạc công đánh chũm choẹ đồng ầm ĩ; khi sắp mở chiến dịch Azop lần thứ hai, hắn đã được phong làm đại nguyên soái để bịt mồm bọn quý tộc đại thần. Sau hắn, người ta cầm cán kéo lê dưới đất mười sáu lá cờ Thổ Nhĩ Kỳ tên tù binh Tarta khổng lồ Alatyk bị giải đi, nhấp nháy cặp mắt xếch nhìn đám đông và nhe răng giận dữ: nó bị mọi người hò reo chế diễu. Theo sau trung đoàn Preobrazenski là một cỗ xe tứ mã mang theo một giá xử giảo, tên phản bội Jakov Hanxen, đứng ở dưới chân giá, dây thòng lọng quàng vào cổ: bên cạnh hắn hai tên đao phủ cầm kìm tra tấn, dập lại kêu loảng xoảng và vung roi lên. Rồi đến các kỹ sư, các người đóng tàu, thợ mộc, thợ rèn. Sau quânxtreletz đến tướng Gorden cưỡi ngựa, rồi đến bọn tù binh Thổ Nhĩ Kỳ choàng vải liệm người chết. Tám con ngựa trắng kéo một cỗ xe bằng vàng hình chiếc thuyền. Đi bộ trước cỗ xe là vua Piotr, mình mặc áo thuỷ thủ, đầu đội mũ ba cạnh bằng dạ có cắm lông chim đà điểu. Dân chúng ngạc nhiên nhìn bộ mặt tròn trĩnh, cái thân hình cao lênh khênh hơn cỡ người bình thường; nhiều người vừa làm dấu phép vừa nghĩ đến những tin đồn đại khủng khiếp và bí mật về Sa hoàng.

Quân đội diễu qua Moskva đi đến Preobrazenskoe. Chẳng bao lâu bọn đại thần được lệnh đến đó để họp.
Trong buổi họp của viện Đại Duma, trái với quy tắc và tục lệ có những người ngoại quốc, tướng lĩnh, đô đốc và kỹ sư cũng tham dự, vua Piotr tuyên bố với đám đại thần bằng một giọng rắn rỏi:

- Nữ thần Tư mệnh(4) xưa nay chưa bao giờ xuống gần phía Nam như bây giờ, lúc nầy đang đi giữa chúng ta, sung sướng thay kẻ nào nắm được tóc nữ thần. Vì vậy cho nên, hỡi các vị đại thần, các ngươi cần quyết định như sau: Azop đã bị tàn phá, đốt cháy, nay cần được xây dựng lại và cần có một đội quân quan trọng đóng ở đấy. Taganrok, cái pháo đài ta vừa xây gần đó cũng vậy, cần phải được sửa sang cho tốt và có người ở. Và còn một điều nầy phải làm nữa: chúng ta chiến đấu dưới biển tiện lợi hơn trên bộ nên phải xây dựng một hạm đội bốn mươi chiến thuyền hay hơn nữa. Tàu phải được trang bị đầy đủ, phải có đại bác, súng nhỏ vì đó là những tàu chiến. Cách đóng tàu như thế nầy: vị giáo trưởng và các tu viện sở hữu tám nghìn hộ nông dân - sẽ nộp một chiếc tàu. Các vị đại thần và tất cả các quan trong triều sở hữu một vạn hộ nông dân - một chiếc tàu. Thương nhân, thợ thủ công và các xloboda sẽ đóng mười hai chiếc tàu lớn. Để làm việc đó các vị đại thần, các tăng lữ, các quan trong triều và thương gia sẽ thành lập ba mươi lăm phường hội phải bỏ tiền ra thuê một số thợ cả người ngoại quốc, những người thông ngôn, thợ rèn lành nghề. Một người thợ mộc lành nghề, một hoạ sĩ và một thầy thuốc có tủ thuốc đầy đủ.

Sau đó vua Piotr ra lệnh đánh một thứ thuế thân đặc biệt để lấy tiền đào kênh Volga - Đông và ra lệnh bắt tay ngay vào việc đào kênh không được chậm trễ.

Đám đại thần vung tay vung chân song đều tuân lệnh không cãi lại. Sự vội vã ấy làm đám đại thần khổ sở, song họ thấy rõ là có bàn cãi cũng vô ích: vua Piotr đã quyết định mọi việc từ trước cả rồi. Ngồi trên ngai vàng, nhà vua không phải là nói nữa mà là giận dữ sủa lên, các tướng lĩnh của nhà vua mặt cạo nhẵn nhụi, gật gù bộ tóc giả tán thưởng. Chà, thật là gay? Quanh Preobrazenskoe là cả một doanh trại trú quân thực sự: nào tiếng kèn, tiếng trống, nào những bài hát của lính tráng. Tóm lại người ta buộc viện Duma của các đại thần ngồi họp toát mồ hôi ra chỉ là vì tôn trọng tục lệ cổ xưa mà thôi. Chẳng lâu la gì nữa, rồi Sa hoàng sẽ chẳng cần gì đến cái viện đó.

Quả vậy, một sự việc lớn xảy ra ngay sau đó rất đơn giản, không cần đến quyết định của các quan đại thần: đại vương - trùm đạo và là thư ký riêng của Sa hoàng thảo một sắc lệnh, sai quân lính đưa đến cho năm trăm thanh niên con nhà quý tộc dòng dõi thế phiệt nhất của Moskva: lệnh truyền cho họ phải ra nước ngoài để học toán pháp, kỹ thuật xây dựng công sự, đồn luỹ, đóng tàu và các khoa học khác (mà, nhờ ơn Chúa, từ đời vua Vladimir chí thánh, người ta không cần dùng đến). Trong nhiều toà nhà ở Moskva, người ta than phiền về sắc lệnh đó nhưng những kẻ được lệnh không dám xin bãi bỏ đi, mà cũng không dám viện cớ ốm đau để từ chối. Người ta trang bị cho các chàng thanh niên, ban phúc lành cho họ, từ biệt họ dường như họ đang đi vào cõi chết. Mỗi thanh niên có một người lính đi theo để hầu hạ và đưa tin cho gia đình. Rồi vào vụ nước lũ mùa xuân, họ lên đường đi đến những xứ sở xa xôi và kỳ diệu.

Một trong những dapife đó là Piotr Andreevich Tolstoy, con rể của Treokurov. Hắn đang mong muốn, bằng bất kỳ giá nào, chuộc tội đã tham gia vào vụ nổi loạn của quân xtreletz.
 
Chú thích:

(1) Danh hiệu tướng lĩnh cao cấp hoặc tỉnh trưởng của Thổ Nhĩ Kỳ.

(2) Hai thần tượng trưng cho sức mạnh và cho chiến tranh.

(3) Chủ tướng của Tarta.

(4) Thần tượng trưng cho vận may.

[DesantnhikVDV]

Chương 86

Việc chiếm thành Azop là một việc làm rất nông nổi và nguy hiểm: người Nga đã chuốc lấy một cuộc chiến tranh lớn với cả đế quốc Thổ Nhĩ Kỳ. Vậy mà khó khăn lắm họ mới họ mới đủ lực lượng cần thiết để giữ một pháo đài mà thôi: vua Piotr và các tướng lĩnh đã hiểu rõ điều đó trong các trận chiến đấu ở Azop. Thái độ tự phụ xưa kia của thời Kozukhovo đã biến mất không còn để lại dấu vết gì nữa. Bây giờ không còn ai còn nghĩ đến những cuộc chinh phục mới: nếu như Thổ Nhĩ Kỳ có thể cầm cự được ở thời kỳ đầu thì cũng đã là may mắn lắm rồi.

Cần phải tìm bạn đồng minh, hoàn thiện và trang bị cấp tốc hải quân, tổ chức lại theo kiểu mới, theo kiểu châu Âu, bộ máy Nhà nước đã hoen gỉ và kiếm cho ra tiền, tiền và tiền.

Chỉ có châu Âu là có thể cung cấp được tất cả những thứ ấy. Cần phải cử người sang đó, mà cứ thế nào để bên ấy cho ta những thứ ta yêu cầu. Công việc khó khăn và cần tiến hành nhanh không chậm trễ.
Vua Piotr (và những người thân cận) giải quyết vấn đề ấy với mưu mẹo của người Á đông: nhà vua quyết định cử đi một phái đoàn lớn với đầy đủ lễ nghi long trọng và đích thân nhà vua cũng đi theo, cải trang làm Piotr Mikhailov, hạ sĩ quan trong trung đoàn Preobrazenski, như để đi dự dạ hội hoá trang. Một cách để nói rằng: "Các người cho chúng tôi là những kẻ man ri mọi rợ. Nhưng chúng tôi, mặc dù là Sa hoàng v.v… và mặc dù là kẻ chiến thắng quân Thổ Nhĩ Kỳ ở Azop, chúng tôi không kiêu căng, chúng tôi là những con người giản dị, sống dễ dãi và có lẽ ít cổ hủ hơn các người. Chúng tôi có thể ngủ với màn trời chiếu đất, ăn uống với nông dân trong cùng một cái âu và chúng tôi chỉ có một mối lo lắng là xoá bỏ sự dốt nát và ngu đần của chúng tôi, học hỏi các người, những ân nhân của chúng tôi".

Tất nhiên, suy tính như thế rất đúng: giả thử người ta có đem sang châu Âu một cô gái đuôi cá thì có lẽ dân bên ấy không ngạc nhiên bằng… Họ nhớ lại là chính người anh ruột của vua Piotr đã được tôn sùng như một vị thần… Còn chàng thanh niên bảnh trai nầy, cao đến một toadơ(1), bị một cái tật giật méo cả mặt thì lại bất cần cả nghi vệ của một vị Sa hoàng, chỉ vì khao khát muốn học cách buôn bán và các môn khoa học… Điều đó không thể tưởng tượng được và thật là kỳ lạ.

Được chỉ định làm sứ thần đặc mệnh toàn quyền: Lơfo, Fedor Alekseevich Golovin, tổng trấn Siberi, người thông minh lanh lợi và thạo nhiều thứ tiếng và Prokofi Voznixyn, lục sự viện Duma. Đi theo họ có hai mươi nhà quý tộc Moskva và ba mươi lăm dũng sĩ tình nguyện trong đó có Alexaska Melsikov và vua Piotr.

[DesantnhikVDV]

Một chuyện phiền phức bất ngờ làm chậm trễ ngày lên đường: người ta phát hiện ra một vụ âm mưu trong đám Cô-dắc vùng sông Đông, cầm đầu là đại tá Txykle; hồi vua Piotr ở tu viện Ba Ngôi, hắn là người đầu tiên đã dẫn đến một trung đoàn xtreletz. Vua Piotr không bao giờ quên được rằng Txykle đã từng là tay chân trung thành của Sofia và một mực giữ thái độ nghi ngờ trước sự nịnh hót của hắn. Sau lần chiến thắng Azop, nhà vua cử Txykle đi xây dựng pháo đài Taganrok đối với con người có nhiều tham vọng ấy, việc nầy không khác gì là bị đi đày. Đến Taganrok, hắn gặp bọn Cô-dắc bất mãn vì những công việc họ buộc phải làm - thói tự do họ vốn quen sống trong thảo nguyên đã bị bóp chết dưới bàn tay sắt của Sa hoàng. Txykle chẳng bao lâu bội phản, hắn nói với quân Cô-dắc những lời lẽ như sau: "Trong nước có nhiều việc tồi tệ vì nhà vua bỏ đi sang mãi tận bên kia biển cả và làm sứ thần kẻ thù của chúng ta, cái thằng ngoại quốc Lơfo đáng nguyền rủa, và phí phạm Ngân khố vào cái việc đó… Sa hoàng ương bướng, không chịu nghe ai, hắn ăn chơi trác táng, làm thiên hạ phải điêu đứng than khóc và hắn phung phá Ngân khố vào những chuyện không đâu… Đêm đêm, hắn thường một mình mò đến với con mụ người Đức. Ta rình và lấy dao đâm chết hắn rất dễ. Nếu giết được hắn thì chẳng còn ai làm phiền các bạn nữa, hỡi anh em Cô-dắc, hãy hành động như Xtenka Razin đã hành động… Sau đó, các bạn hãy bầu lấy một Sa hoàng mới, tôi chẳng hạn, nếu các bạn ưng: tôi theo đức tin cũ và tôi ưa những con người bình thường, nguồn gốc bình thường".

Quân Cô-dắc hét to trả lời: "Hãy chịu khó chờ đấy, hễ nhà vua đi ra ngoại quốc là chúng ta sẽ hành động như Xtenka Razin…" Elizariev, viên chỉ huy của chừng năm mươi lính xtreletz, ra roi không thương tiếc, quất ngựa phóng về Moskva và tố giác giác âm mưu đó. Cuộc điều tra cho hay là Txykle có liên lạc với bọn quý tộc ở Moskva là Xokovnin và Puskin, và chúng đều có liên hệ với tu viện Novodevichi. Vua Piotr tự tay tra khảo Txykle; tên nầy tuyệt vọng vì đau đớn và lo sợ đến cực độ đã khai ra một số sự việc mới về những âm mưu đen tối xưa kia của Sofia và Ivan Mikhailovich Miloslavski, (đã chết trước đây ba năm).

Bóng dáng của Miloslavski, con người xưa kia đã khiến vua Piotr khiếp sợ từ thời thơ ấu, nay lại hiện lên, nước Nga cũ căm ghét mà nhà vua chưa đập chết hẳn, nay đang hồi sinh lại.

Tại tu viện Doxkoi, người ta phá hầm mộ của họ Miloslavski, lôi quan tài đựng xác Ivan Mikhailovich đem đặt lên một cỗ xe trượt của nông dân, thắng mười hai con lợn gù, mõm dài; kêu eng éc dưới tàn roi quất, chúng kéo chiếc quan tài chạy qua những vũng nước phân lầy lội đi khắp đô thành Moskva đến tận Preobrazenskoe. Dân chúng đi theo rất đông, không biết nên cười hay nên rú lên vì khủng khiếp.

Tại Preobrazenskoe, trên quảng trường của xloboda của quân nhân, lính tráng súng trường chĩa ra phía
trước xếp thành một ô vuông. Trống đánh ầm ầm. Ở giữa hình vuông có dựng một đoạn đầu đài trên đặt một tấm thớt kê đầu và bên cạnh là các tướng lĩnh và vua Piotr cưỡi ngựa, đội mũ ba cạnh, bận áo choàng. Nhà vua giật giật dây cương mặc dầu con ngựa ngoan ngoãn vẫn đứng im; mặt nhà vua trắng bệch méo xẹo một bên; vua Piotr ngửa đầu ra như để cười. Nhưng nhà vua không cười. Người ta mở nắp quan tài. Một cái sọ và đôi tay rữa thịt, tím ngắt trong gấm vóc đã mục gần hết. Vua Piotr thúc ngựa tiến lên và nhổ vào xác Ivan Mikhailovich. Người ta kéo cỗ quan tài xuống dưới gầm bàn đoạn đầu đài, rồi giải đến Txykle, Xokovnin, Puskin cùng ba hạ sĩ quanxtreletz, chân tay chúng đã bị nhục hình bẽ gãy. Đại vương, trùm đạo say mềm người, đọc lời tuyên án.

Trước tiên, người ta túm tóc Txykle lôi xềnh xệch trên bậc thang dốc đứng dẫn lên đoạn đầu đài. Người ta lột hết quần áo của hắn, đè ngửa thân hình trần truồng của hắn lên tấm thớt gỗ. Tên đao phủ hực một tiếng, chặt đứt cánh tay phải, rồi chặt cánh tay trái của hắn, người ta nghe thấy tiếng những cánh tay rơi bịch uống sàn gỗ ván. Txykle dãy dụa đá tứ tung - bọn đao phủ túm lấy chân hắn, duỗi dài ra rồi chặt đến tận bẹn. Txykle kêu thét lên. Bọn đao phủ giơ cao khúc mình với bộ râu xồm xoàm của hắn, đoạn vứt hắn xuống tấm thớt rồi chặt nốt cái đầu. Qua kẽ hở ở sàn ván của đoạn đầu đài, máu chảy xuống quan tài của Miloslavski
 
Chú thích:

(1) Bằng 1,949 mét.

[DesantnhikVDV]

Chương 87

Việc cai trị quốc gia được giao lại cho các đại thần đứng đầu là Lev Kirilovich, Xtresnev, Apraxin, Troekurov, Boris Golixyn và viên lục sự Viniux.

Moskva cùng với tất cả những nạn cướp bóc, trộm cắp, được giao cho Romodanovski. Vào khoảng giữa tháng ba, đoàn sứ thần cùng Piotr Mikhailovich lên đường đi đến Kurlan(1).

Ngày mồng một tháng tư, vua Piotr viết bằng mực bí mật: "Myn Herr Viniux. Hôm qua ta đã đến Riga, nhờ ơn Chúa, mạnh khỏe và các vị sứ thần đã được tiếp đón trọng thể. Khi ta đến, lúc vào và ra khỏi lâu đài, người ta đã bắn hàng loạt đạn của hai mươi bốn khẩu đại bác. Con sông Dvina còn đóng băng và vì vậy ta buộc phải ở lại đây một thời gian. Nhờ ngươi chào hộ các bạn bè cho ta… Sau nầy cũng vậy ta cũng sẽ viết thư bằng bí mật, - ngươi cứ hơ tờ giấy lên lửa là sẽ đọc được Nhưng để giữ hình thức bên ngoài, ta sẽ viết bằng mực đen những chữ sau đây ở đoạn nào thuận tiện: "Nhờ ông chuyển hộ lời chào ngài đại tướng, vị chủ tướng của tôi, đừng bỏ mặc"… Phần còn lại, ta sẽ viết bằng mực bí mật vì những người ở đây tò mò lắm!"

Viniux trả lời bức thư đó như sau:

"Khi chuyển thư đầu tiên của ngài sứ thần và các bạn ngài đến đây, chúng tôi đã lập tức họp nhau lại và nâng cốc chúc sức khỏe của các vị sứ thần và các chàng công tử dũng cảm và nhất là chúc mừng sức khỏe của đức vua đến nỗi Baccux và cháu ngài là Ivaska Khmennitski đã cười lăn ra. Các vị tướng tá, tất cả các sĩ quan, hạ sĩ quan cùng toàn thể quân lính xin chào ngài. Tên lính đánh trống Luka thuộc đại đội thứ nhất đã mất rồi. Tên A Rập Haniban, nhờ ơn Chúa, đã bình tĩnh lại. Người ta đã tháo xiềng cho hắn, hắn đang học tiếng Nga… Ở gia dình ngài, mọi người đều mạnh khỏe cả".

Một tuần sau, một bức thư thứ hai tới Moskva:

"Herr Viniux… Hôm nay tôi rời đây đi Mito… Tôi đã ở bên kia sông. - sông tan băng vào đúng ngày lễ Phục sinh… Ở đây, bọn tôi sống như lũ nông nô và chỉ có con mắt là được no nê thôi. Các thương nhân ở đây mặc áo khoác ngắn và có vẻ rất thật thà; nhưng đến khi bọn tôi muốn bán các cỗ xe trượt tuyết, họ đã mặc cả những người đánh xe, chỉ một đồng kopeik họ cũng chửi bới om xòm… Họ trả mười kopeik một con ngựa và cỗ xe. Còn như chúng tôi muốn mua thứ gì thì họ đòi giá đắt gấp ba.

Nhờ ông chuyển hộ tôi lời kính chào ngài đại tướng, vị chủ tướng của tôi và cúi rạp đầu xuống đất cầu xin ngài để tâm tới ngôi nhà nhỏ của tôi, đừng bỏ mặc

(Phần sau bằng mực bí mật). Khi ta đi qua Riga và pháo đài, có nhiều quân lính trên tường thành, có dễ đến hai nghìn quân là ít. Thành phố xây đắp nhiều công sự nhưng còn dở dang. Dân ở đây sợ khiếp vía và không để cho bọn ta đi lại trong thành phố cũng như tại nơi khác, ngay dù có một đội lính kèm, và họ chẳng niềm nở mấy… Nạn đói hoành hành trong vùng, vụ mùa thu hoạch kém"

Và ba tuần sau:

"Hôm nay ta sẽ đi từ đây đến Koenigsberg bằng đường biển… Ở Libo, ta đã thấy một vật lạ mà ở bên mình cho là chuyện bịa… Trong một hiệu bào chế ta đã thấy một con hoả xà ngâm trong chiếc bình đầy rượu, ta đã lôi nó ra ngoài và đặt nó trong lòng bàn tay. Con hoả xà đúng hệt như người ta tả: đó là một con vật sống trong lửa… Ta đã cho tất cả bọn xà ích về. Nhưng những tên nào bỏ trốn về trước thì ngươi hãy cho tìm bắt về, đánh cho thật cẩn thận vào. Phải giải chúng đến các chợ và bắt chúng ăn xin cho đủ số tiền nợ, để về sau nầy bọn khác không dám bắt chước chúng nữa".
 
Chú thích:

(1) Một tỉnh cũ của Nga, nay là một phần nước Estonia.