Pi-e Đệ nhất

[DesantnhikVDV]

Chương 157

- Thật không sao chịu nổi! Chúng ta dừng lại ở đây đã hàng thế kỷ rồi! Hãy bạo dạn lên một chút, mở một cuộc tấn công mạnh mẽ và ngay đêm nay có lẽ chúng ta sẽ ngủ ở Warsawa - nữ bá tước Koxenxka bực bội nói, đưa mắt qua cửa xe nhìn những đống lửa trại nhiều vô kể vẽ thành một đường vòng rộng sáng rực rỡ, trước thành phố không ai trông thấy trong đêm tối. Nữ bá tước mệt lả, cảm thấy như muốn ngất đi.
Cỗ xe lịch sự của bà ta có gắn tượng thần ái tình mạ vàng, đã gãy khi qua một con sông nhỏ và bà đã phải lên cỗ xe thảm hại, bất tiện và rất xóc của Xobesanxka phu nhân. Nữ bá tước bực tức thấy Anna phu nhân có vẻ tầm thường, bà ta cũng không ngần ngại tỏ ra niềm nở với con bé quê mùa ấy.

- Xe nhà vua dừng lại trước xe ta, - nữ bá tước nói, - nhưng không thấy nhà vua trong xe. Nhà vua nghĩ gì? Có Trời biết? Chẳng thấy chuẩn bị ăn uống, nghỉ ngơi gì cả.

Nữ bá tước kéo một sợi dây da, chật vật mới hạ được tấm kính cửa xe xuống. Bà ngửi thấy mùi mồ hôi ngựa ấm và hơi xúp ngon lành của lính. Đêm tối vang động tiếng ồn ảo của doanh trại: tiếng kêu, tiếng chửi, tiếng vó ngựa, tiếng súng nổ ở xa xa; có tiếng người gọi nhau í ới, những chiếc xe vướng vào nhau kêu răng rắc. Nữ bá tước chán ngấy những thú vui ấy của cuộc đời con nhà võ: bà kéo cửa kính lên và ngồi chúi vào một góc xe. Mọi thứ đều làm bà khó chịu, cả chiếc áo dài nhàu nát, cái áo khoác ngoài, cả các góc cạnh của hòm xiểng; giá được cắn ai đến chảy máu hẳn bà sẽ rất hả dạ…

- Tôi e rằng chúng ta sẽ thấy cung điện tan hoang, bị cướp phá sạch… Họ Lekzinski nổi tiếng là tham lam, còn Xtanixlav thì tôi biết rõ quá… ngu tín, keo kiệt và bần tiện… Khi trốn khỏi Warsawa, không phải hắn chỉ mang theo có mỗi quyển kinh thánh trong túi. Bà bạn thân mến nầy, tôi khuyên bà nên dành lấy một biệt thự riêng nào đó, nếu cần có thể đến đấy mà ở; lẽ tất nhiên nếu bà có những chỗ quen biết khá giả ở Warsawa… Không nên tin lắm vào vua Auguste. Trời, ông ta mới khốn nạn làm sao!

Anna phu nhân rất lấy làm thú vị được chuyện trò với nữ bá tước; đối với phu nhân, đấy là trường cao đẳng dạy môn xử thế. Từ thuở nhỏ, từ khi dưới chiếc áo lót đã nổi lên những hình tròn đáng yêu, bà đã mơ ước sống một cuộc đời phi thường. Bà chỉ cần soi gương tự ngắm mình: xinh đẹp, mà còn hơn xinh đẹp nữa là khác, - một vẻ đẹp khêu gợi, - tế nhị, cơ trí, linh lợi và không biết mệt mỏi là gì. Gia đình bà nghèo ông bố là một vị quý tộc phá sản, kiếm ăn những mối lợi nhỏ ở các phiên chợ, ở bàn đánh bạc của các chúa đất giàu có. Ít khi ông ta ở nhà. Mệt mỏi, ủ rũ, mặt mầy hốc hác, mặc chiếc áo đã bạc, ông ngồi ở cửa sổ nhìn cảnh tiêu điều của cái gia cơ nghèo của mình.

[DesantnhikVDV]

Anna là con một, rất được cưng chiều, luôn miệng hỏi ông, đòi ông kể những chuyện phiêu lưu của ông. Lúc đầu ông miễn cưỡng kể nhưng rồi bốc lên, ông khoe khoang khoác lác về những kỳ tích, những chỗ quen thuộc sang trọng của mình. Anna nghe những chuyện ông kể có thật hoặc bịa đặt về cuộc sống tráng lệ, xa hoa của các bậc vương giả Xixnevieski, Potorki, Lubomirski, Xactoriski… Khi người cha đã ăn hết con gà dò cuối cùng và bán mất con ngựa còm cuối cùng để trả một món nợ đánh bạc, đem gả con gái cho ngài Xobexanski già nua thì Anna không hề phản đối vì cô ta hiểu rằng cuộc hôn nhân ấy chỉ là một bậc thang vững chắc để sau nầy ngoi lên nữa. Duy có một điều làm cô buồn phiền là chồng cô mê say cô quá, với một sự mặn nồng không hợp với tuổi ỏng ta. Cô có một trái tim nhạy cảm, nhưng hoàn toàn phục tùng lý trí.

Vậy mà giờ đây sự tình cờ đã đưa Anna phu nhân lên tới đỉnh thang cao nhất của hạnh phúc. Nhà vua đã rơi vào lưới bẫy của bà ta. Anna phu nhân không vì thế mà choáng váng như một con bé ngốc nghếch, trí óc tinh tế của bà đã sục sạo như một con chuột nhắt trong vựa thóc tối om: cần phải cân nhắc mọi điều, dự liệu trước mọi điều. Đối với chồng - như một đức ông chồng mê vợ, theo thói thường, ông nầy chẳng hay biết gì hết - bà đã nũng nịu bảo: "Em chán cái xó xỉnh hẻo hút nầy lắm rồi! Anh Josep ạ, ngay anh cũng nên mừng cho em: bây giờ em muốn là bà đệ nhất phu nhân ở Warsawa. Anh đừng lo nghĩ gì, cứ yên tâm mà tiệc tùng và hãy yêu quý em".

Cái khó khăn là ở chỗ khác: cần phải tỏ ra khôn ngoan hơn nữ bá tước Koxenxka và ngoài mặt cứ làm ra vẻ chẳng hay biết gì mà dìm mụ ta xuống tận đất đen; cuối cùng, - điểm tế nhị nhất của việc nầy, - Anna phu nhân không muốn chỉ là trò chơi nhất thời của nhà vua mà muốn cột chặt nhà vua vào với mình

Muốn vậy, sắc đẹp yêu kiều không đủ mà còn cần phải có kinh nghiệm nữa. Và Anna phu nhân đã không bỏ phí thì giờ, thăm dò nữ bá tước, cố moi ra những bí quyết để quyến rũ lung lạc người.

- Ồ không, nữ bá tước thân mến, tôi sẵn sàng sống trong một túp lều ở Warsawa, miễn là tôi được gần bà, như một con ong hèn mọn bên một bông hồng, - Anna phu nhân nói; bà ta ngồi trong góc xe đối diện, hai chân gập lại và nhìn trộm khuôn mặt của nữ bá tước đang nhấm mắt lại, lúc thì ứng hồng dưới ánh lửa trại, lúc thì chìm vào bóng tối. - như mặt trăng lẩn vào mây - Là vì tôi hãy còn là một đứa trẻ. Cho đến nay, mỗi khi nhà vua nói với tôi, tôi vẫn run bắn cả người, tôi không muốn trả lời một câu ngu dại hay một lời thất thố.

Nữ bá tước nói, như đáp lại những ý nghĩ chua như dấm của bản thân mình:

- Khi nhà vua đói, ông ta ăn một miếng bánh lúa mạch cũng ngon lành thích thú như ăn một miếng paté Strasburg(1). Tại một quán rượu bên đường, ông ta đã say mê một đứa con gái Cô-dắc mặt rỗ đang chạy ào qua sân để xuống hầm, đem các vò rượu vang lên quán. Ông ta cho đấy là một người đàn bà… Một cái váy là điều duy nhất đáng kể đối với ông ta…Thật là một con quái vật! Nữ bá tước Konixmac đã làm ông ta mê mẩn là vì, trong khi khiêu vũ, con mụ ấy đã để hở cho ông ta trông thấy nịt bít tất của nó: những băng nhung đen, thắt trên tất màu hồng.

- Lạy Chúa, cái đó tác động đến thế kia ư? - Anna phu nhân lẩm bẩm.

- Ông ta đã say mê mụ quý tộc Nga Volkova như một tên súc sinh; trong buổi vũ hội, mụ ta thay áo dài và áo lót rất nhiều lần; ông ta đã vào buồng, lấy áo lót của mụ mà lau mặt… Ở thế kỷ trước, vua Pháp Henri đệ nhị cũng đã làm như thế… Nhưng chuyện ấy là khởi đầu một cuộc dan díu lâu dài, còn đằng nầy mụ quý tộc Volkova đã chuồn mất ngay dưới mũi Auguste ai cũng lấy thế làm hả dạ.

- Chắc là tôi ngu ngốc ghê lắm! - Anna phu nhân kêu lên, - nhưng tôi không hiểu cái áo lót của bà ấy thì có liên quan gì đến chuyện nầy.

- Không phải cái áo lót mà là da dẻ mụ ta, cái mùi đặc biệt của nó… Da dẻ đàn bà cũng như hương thơm của một bông hoa, đến các cô gái nhỏ ở nhà tu kín cũng chẳng lạ gì điều đó… Với một người dâm đãng đàng điếm như nhà vua yêu quý của chúng ta thì cái mũi ông ta quyết định mọi tình cảm.

- Ôi lạy Đức bà đồng trinh!

- Hẳn bà đã chú ý nhìn cái mũi to tướng của ông ta rồi chứ, ông ta rất tự hào về cái mũi đó và ông ta cho rằng nó làm ông ta trông giống vua Henri đệ tứ(2) Lúc nào ông ta cũng hấp háy cái lỗ mũi như một con chó săn đánh hơi gà gô.

[DesantnhikVDV]

- Như vậy, điều quan trọng nhất là nước hoa, bột hổ phách, sức nước thơm, có phải không" Tôi hiểu thế có đúng không, thưa nữ bá tước đáng mến?

- Nếu bà đã đọc Odytxe(3) rồi thì hẳn bà nhớ là nữ phù thuỷ Xiêcxê đã biến đàn ông thành lợn… Bà bạn thân mến, đừng giả đò ngây thơ… Vả lại, tất cả những chuyện ấy kể ra cũng khá khó chịu, bực mình và nhục nhã.

Nữ bá tước im bặt. Anna phu nhân phân vân tự hỏi không biết trong hai người - bà ta và nữ tá tước - thực ra ai đã lừa bịp ai? Qua kính cửa xe, bà trông thấy đầu một con ngựa với đôi môi đen sì sùi bọt.

Nhà vua lại gần cỗ xe… nhảy xuống ngựa và mở cửa xe. Lỗ mũi nhà vua nở ra, một nụ cười rạng rờ soi
sáng khuôn mặt hớn hở, rõ nét. Dưới ánh đuốc do một tên quân kỵ cầm, trông nhà vua thật là lộng lẫy với chiếc mũ nhe mạ vàng, vành mũ hất lên và chiếc áo bào đỏ thắm oai vệ khoác trên vai; nom nhà vua đường bệ đến nỗi Anna phu nhân phải tự nhủ: "Không, không, không được làm những chuyện dại dột". Nhà vua vui vẻ kêu lên:

- Xin mời các phu nhân xuống xe, các phu nhân sẽ dự một cảnh tượng lịch sử!

Anna phu nhân khẽ kêu lên một tiếng, lập tức lao ra cửa xe, còn nữ bá tước thì nói:

- Thiếp đau lưng như giần, hẳn bệ hạ muốn vậy. Thiếp chẳng ăn mặc điểm trang gì, thiếp sẽ ở lại đây, nhịn
đói mà ngủ gà ngủ gật vậy.

Nhà vua xẵng giọng đáp:

- Nếu phu nhân cần có một ổ rơm, ta sẽ sai người đi lấy!

- Lấy ổ rơm cho thiếp!

Ánh lửa xanh lè vụt lóe trong cặp mắt bỗng mở to của nữ bá tước làm vua Auguste phải lùi lại. Nữ bá tước như cầm một cái mồi đang cháy, nhảy ra ngoài xe, mình choàng áo khoác màu hoa đào, rực rỡ trong ánh chân ngọc lấp lánh ở tai, ở cổ ở ngón tay, tóc hơi rối nhưng không phải vì thế mà kém phần kiều diễm.

- Lúc nào cung xin tuân theo lệnh hoàng thượng, - bà ta nói, và luồn cánh tay để trần vào tay vua. Một lần nữa, Anna phu nhân thấy người đàn bà nầy tài nghệ quả thật cao cường.

Cả ba người đi về phía cỗ xe của vua, bên cạnh có một trung đội quân kỵ tinh nhuệ túc trực dưới ánh đuốc
- toàn là quý tộc Ba Lan - mặc áo giáp, có những lông thiên nga cắm vào những vòng sắt ở lưng. Auguste và hai vị phu nhân - mỗi người một bên nhà vua và hơi lùi lại sau một chút - ngồi vào ghế bành đặt trên thảm.

Tim Anna phu nhân đập rất nhanh: những kỵ sĩ cao lớn kia, vây quanh bà ta, với cánh, áo giáp và mũ sắt lấp loáng dưới ánh đuốc, trông tựa những thiên thần của Chúa giáng xuống trần để đem cung điện Warsawa vinh quang và của cải trả lại cho vua Auguste. Bà nhắm mắt lại và niệm một bài kinh ngắn:

- Cầu cho nhà vua hiền như một con cừu non trong tay con!

Bỗng có tiếng vó ngựa. Trung đội kỵ binh rẽ ra nhường lối cho những người mới đến. Người ta trông thấy từ trong bóng tối hiện ra vương hầu Lubomirski, đi theo có một đoàn kỵ sĩ cũng có cánh sau lưng nhưng là lông đen. Tới sát chỗ vua ngồi, vị đại thủ lĩnh gò mạnh cương ngựa, chiến bào bay phồng lên, rồi nhảy xuống ngựa quỳ một gối xuống thảm, trước mặt vua Auguste:

- Tâu hoàng thượng, nếu có thể được, xin hoàng thượng hãy tha thứ cho sự phản nghịch của thần.

Cặp mắt đen của ông ta náy lừa, biểu lộ một quyết tâm hung dữ, khuôn mặt đỏ rực lầm lì, giọng nói nghẹn ngào. Ông đang cố nén lòng kiêu kỳ của mình xuống.

Ông không bỏ chiếc mũ lông thú có đính một chuỗi kim cương, chỉ có hai bàn tay khô khan của ông run lên:

- Sự phản nghịch của thần là một việc điên rồ, một sự mất trí… Nhưng hoàng thượng hãy tin ở thần, dẫu sao thần cũng không một lúc nào thừa nhận Xtanixlav là vua… Sự xúc phạm ấy làm thần đau đớn trăm chiều. Cuối cùng giờ phút thần mong đợi đã đến… Thần đã ném chiếc gậy chỉ huy của thần xuống chân hắn… Thần đã nhổ toẹt xuống đất và bước ra khỏi nhà hắn… Trong sân hoàng cung, quân lính của tên quan trấn thủ đã xông lại đánh thần… Nhờ ơn Chúa, tay thần cầm gươm còn vững, thần đã lấy máu của những tên khốn kiếp ấy đánh dấu việc thần cắt đứt với Lekzinski… Thần xin dâng tính mạng lên hoàng thượng.

Vừa lắng nghe, vua Auguste vừa từ từ tháo đôi bao tay bằng sắt ném xuống thảm. Mặt nhà vua tươi tỉnh lên. Nhà vua đứng dậy, vẫy hai bàn tay chìa ra:

- Đại thủ lĩnh, ta tin ngươi… Ta thực lòng tha thứ cho ngươi

Và nhà vua lấy hết sức ghì chặt mặt Lubomirski vào ngực, áp mạnh vào những vị thần đầu người mình ngựa và các tiên nữ chạm trổ trên bộ áo giáp Ý của nhà vua. Sau khi đã ôm chặt Lubomirski hôn như vậy, hơi lâu quá sự cần thiết một chút, vua Auguste ra lệnh mang một chiếc ghế thứ tư tới. Nhưng ghế đã để sẵn rồi Viên đại thủ lĩnh vừa xoa bên má bị đau vừa kể lại những sự việc đã diễn ra từ sau khi ông từ chối không cẩm vũ khí đánh lại Auguste và quân Nga.

Nỗi kinh hoàng tràn lan khắp Warsawa. Hồng y giáo chủ Ratzidpski, - năm ngoái tại Nghị hội ở Lublin, còn quỳ gối trước cây thánh giá, công khai thề trung thành với vua Auguste và nền tự do của quốc gia Ba Lan, một tháng sau, tai Warsawa, lại tuyên thệ với vua Charles trên kinh thánh của giáo phái Lute rồi sùi bọt mép, đòi truất vua Auguste và đề cử vương hầu Lubomirski lên nối ngôi rồi ngay sau đó, lại phản lại Lubomirski theo mệnh lệnh của Arvit Horne - tên phản bội đã ba lần phản lại lời thề của mình đó, là người đầu tiên trốn khỏi thành phố, và đã tìm được cách đem theo rất nhiều hòm xiểng đựng đầy những bảo vật của nhà thờ.

[DesantnhikVDV]

Vua Xtanixlav lang thang ba ngày ròng trong cung điện trống rỗng của mình; mỗi sáng, đám đình thần đến hầu lúc vua dậy lại càng vắng thêm. Arvit Horne, đã từng thề với nhà vua sẽ giữ vững thành phố với riêng quân lính Thuỵ Điển, không rời nhà vua một bước.

Vì nghi lễ cấm hắn không được ngồi vào bàn của vua, trong bữa ăn trưa và bữa ăn tối, hắn ở phòng bên cạnh, gõ đinh thúc ngựa kêu choang choang. Để khỏi phải nghe thấy cái tiếng khó chịu ấy, Xtanixlav giữa hai món ăn, cất cao giọng ngâm những bài thơ bằng tiếng la tinh của Apule(4). Tuy nhiên, đến đêm thứ tư, trá hình làm một nông dân và đeo râu giả, Xtanixlav đã trốn được khỏi cung điện cùng với người cạo râu và người hầu phòng của hắn. Hắn đi qua cửa ô của thành phố, trên một chiếc xe ngựa chở hai cái thùng gắn nhựa thông đựng tất cả kho tàng của hoàng cung. Arvit Horne lúc ấy mới hiểu ra nhưng quá muộn, rằng vua Xtanixlav, đúng là dòng dõi Lekzinski, không phải chỉ có ngâm thơ Apule bằng tiếng La tinh và cùng với con chó cái, chán chường tha thẩn qua các căn phòng trống rỗng, mà còn có những mối bận tâm khác trong những ngày đó. Arvit Horne giật đứt các rèm giường của nhà vua, dẫm lên, rút gươm đâm chết viên đại quan thần trông coi hoàng cung và đem xử bắn viên chỉ huy đội tuần phòng ban đêm. Nhưng giờ đây không còn gì ngăn nổi các công hầu Ba Lan, có quan hệ cách nầy hay cách khác với Lekzinski, trốn khỏi Warsawa.

Vua Auguste nghe kể những sự việc đó, cười ha hả nắm hai bàn tay đấm xuống chỗ tựa tay ở ghế bành và quay lại phía hai bà phu nhân. Mắt nữ bá tước Koxenxka chỉ biểu lộ một thái độ khinh bỉ lạnh lùng, trái lại Anna phu nhân cười rũ rượi, tiếng cười nghe như tiếng chuông vàng, khánh bạc.

- Đại thủ lĩnh, ngươi khuyên ta nên làm gì? Bao vây hay mở cuộc công phá ngay?

- Công phá, công phá ngay, muôn tâu thánh thượng. Quân lính của Arvit Horne đồn trú trong thành không đông. Cần phải chiếm lấy Warsawa trước khi vua Charles tới.

- Công phá ngay lập tức, văng-trơ-xanh-gri(5), đó là lời khuyên sáng suốt. - Vua Auguste lắc vai áo giáp kêu loảng xoảng một cách hung hăng - Muốn cho cuộc tấn công thắng lợi, quân của ta cần phải ăn no, dù chỉ là ăn thịt ngỗng luộc… Vậy thì tối thiểu cần phải có năm nghìn con ngỗng! Hừ! - Nhà vua nhăn mũi - Cũng nên trả lương cho lính… Vương hầu Dimitri Mikhailovich Golixyn chỉ cung cấp cho ta được có hai mươi ngàn rixdan… Chẳng thấm tháp vào đâu! Về tiền nong thì Sa hoàng Piotr chẳng lấy gì làm rộng rãi lắm, ồ không… Ta vẫn trông đợi ở ngân khố của hồng y giáo chủ và của hoàng cung… Thế là chúng ăn cắp mất của ta rồi! - Nhà vua kêu lên, mặt đỏ tía. - Dẫu sao thì ta cũng không thể cưỡng bức chính thủ đô của ta phải nộp tiền chuộc được.

Vương hầu Lubomirski lắng nghe tất cả những lời nói đó, mắt nhìn xuống đất. Ông khẽ nói:

- Quỹ quân sự của thần chưa cạn… Thánh thượng chỉ cần ra lệnh!

- Cảm ơn, ta vui lòng nhận, - vua Auguste đáp lại, hơi vội quá nhưng với một vẻ lịch sự hoàn toàn đúng kiểu Vecxay. - Ta cần vào khoảng một trăm ngàn rixdan… Sau trận tấn công, ta sẽ hoàn lại cho nhà ngươi… - Mặt mũi nở nang, nhà vua đứng dậy và lại ôm hôn vị đại thủ lĩnh, má ép má - Bây giờ thì vừơng hầu hãy đí nghỉ. Ta cũng cần nghỉ ngơi.

Vị đại thủ lĩnh nhảy lên ngựa và không ngoái đầu lại phóng ngựa lao vào đêm tối. Vua Auguste nói với hai phu nhân:

- Bây giờ thì hai phu nhân sẽ được đền bù lại những nỗi mệt nhọc của cuộc hành trình… Hai phu nhân chỉ cần ngỏ cho ta biết ý muốn… Ý muốn đầu tiên và là ý muốn nhỏ mọn nhất, ta đã đoán được, là ăn bữa tối.
Đừng nghĩ rằng ta quên khuấy mất những tiện nghi và giải trí của hai phu nhân… Bổn phận ông vua là không bao giờ được quên cái gì hết… Mời hai phu nhân hãy lên xe ta.
 
Chú thích:
 
(1) Thành phố Pháp.

(2) Vua Pháp (1553-1610) nổi tiếng can đảm và nhiều nhân tình.

(3) Trường ca kể chuyện phiêu lưu của Uylitxơ, tác phẩm trứ danh của đại thi hào Hôme, thời Hy Lạp cổ.

(4) Nhà thơ La Mã cổ, thế kỷ thứ II.

(5) Tiếng Pháp, một tiếng rủa của vua Pháp Henry đệ tứ hay dùng, vua Auguste bắt chước.

[DesantnhikVDV]

Chương 158

Gavrila Brovkin mang theo công lệnh của Sa hoàng, phi một mạch không nghỉ về Moskva trên cỗ xe trạm nhỏ có bánh xe vành sắt, thắng ba con ngựa, cứ mỗi trạm lại thay ngựa. Hắn đem thư từ của Sa hoàng và một lệnh truyền miệng cho vương hầu chấp chính: thúc giao nộp hàng thiết khí các loại cho Petersburg.
Andrey Golikov đi theo Gavrila. Họ được lệnh không nấn ná trên đường đi. Nấn ná ư? Không lo. Lòng Gavrila bồn chồn như bay trước cỗ xe tam mã đến hàng trăm sải. Hễ đến trạm nghỉ là hắn lại hối hả, bụi bặm đầy người, chạy lên bậc thềm lấy cán roi dập thình thình vào cửa: "Nầy, trưởng trạm! - hắn trợn mắt gọi to, - cho ba con ngựa ngay tức khắc!" Và hắn bước thẩng đến chỗ viên trưởng trạm đang ngái ngủ, chỉ có cái mũ đính lon là dấu hiệu độc nhất của chức vụ y: vì trời nóng như hun nên y đi chân đất, mặc quần đùi và áo lót dài không có thắt lưng. "Cho một bình kvas và phải thắng ngựa vào xe xong xuôi trong khi ta uống đấy…"

Cả Andrey Golikov cũng ở trong một tâm trạng cực kỳ phấn khởi. Tay bám chặt vào thành xe để khỏi ngã lăn xuống đường và gãy cổ, hàm răng nghiến chặt, tóc bay phần phật trước gió, cái mũi chĩa ra như mỏ chim mỏ nhát, hắn như mới được mở mắt bây giờ là một. Hắn ngắm nhìn các khu rừng đang dập dềnh lướt đến, toả mùi hương nồng ấm của chất nhựa thông bầu trời mùa hè và những đám mây nhẹ soi mình trên các hồ lầy, tròn vành vạnh, xung quanh viền một lớp cây cối xanh um, những dòng sông nhỏ uốn khúc quanh co, nước đen ngòm; từ đó chim rừng đủ loại cất cánh bay lên khi bánh xe lăn ầm ầm trên cầu. Tiếng nhạc ngựa loong coong theo nhịp lắc lư của cái ách hình cánh cung, nói lên nỗi buồn man mác của đường trường vô tận.

Người xà ích luôn luôn thúc ngựa vì sau tấm lưng còng của hắn, hắn cảm thấy sự có mặt của người hành khách nóng nảy tay cầm roi.

Thỉnh thoảng xe lại chạy qua những làng dân cư đi đâu mất đến nửa, với những túp nhà gỗ ọp ẹp, cũ kỹ, khoét một cái lỗ rộng bằng hai bàn tay làm cửa sổ, có căng một cái bong bóng và bên trên khung cửa thấp lè tè đục một cái khe khói ám đen sì và dưới một cây liễu cong queo còn có cả một bức tranh thánh nhỏ với con chim bồ câu, để ít ra cũng có nơi cầu Chúa ở chốn xó xỉnh heo hút nầy. Có xóm chỉ còn lác đác hai hay ba túp nhà có người ở, các túp lều khác đều thủng mái hay sụt mái rào giậu siêu vẹo, tầm ma mọc lan khắp nơi.

Còn người thì đi mà tìm họ trong các khu rừng rậm rạp miền Bắc, dọc dòng sông Dvina hay sông Vyk, có ma nào biết được, không thì họ cũng đã trốn vào vùng Ural hay vùng hạ lưu sông Đông rồi.

- Chao ôi? Làng mạc thảm hại quá! Chao ôi! Dân ở đây sống mới xơ xác làm sao chứ! - Golikov lẩm bẩm. Chạnh lòng thương, hắn đưa bàn tay nhỏ nhắn lên má. Gavrila trả lời rất chí lý:

- Người thì ít mà đất nước ta lại rộng mênh mông, đi đến mười năm cũng chưa hết một vòng. Do đó mà có cảnh cùng khổ: người ta đòi hỏi rất nhiều ở mỗi người dân. Như ta chẳng hạn, đã từng ở bên Pháp. Trời đất ơi! Nông dân đứng không vững nữa, họ chỉ ăn rặt có cỏ và uống rượu chua loét mà không phải ai cũng có rượu cả đâu… Ấy thế nhưng khi một vị hầu tước hay đích thân hoàng thái tử đi săn thì ông ta mang về hàng xe bò thứ săn được… Cảnh cùng khổ đến thế đấy. Nhưng ở bên ấy thì lại vì một nguyên nhân khác!
Golikov không hỏi tại sao nông dân Pháp lại đứng không vững… Đầu óc kém mở mang của hắn không hiểu nổi căn nguyên của sự vật: bằng mắt, bằng tai, bằng mũi, hắn uống thứ rượu ngọt ngào hay cay đắng của cuộc đời, và vui thú hay đau khổ cũng đều quá mức

Trên cao nguyên Vandai, phong cảnh tươi tắn hơn, có những cánh đồng cỏ với những đụn rơm năm ngoái có con chim cắt đậu ở trên đỉnh, những con đường mòn mất hút trong rừng cây um tùm, vào đó hái dâu hẳn là thú vị. Ngay cả đến tiếng rừng cây lao xao nghe bây giờ cũng khác, êm ái hơn, phóng khoáng hơn. Làng mạc cũng trù phú hơn, với các cổng lớn vững chãi và bậc thềm bằng gỗ chạm trồ. Khi dừng xe nghỉ trước một cái giếng cho ngựa uông nước, các du khách nhìn thấy một cô bé chừng mười sáu tuổi, tóc bện thành bím to, trán chít một vành kokosnic(1) tết bằng vỏ phong, mỗi múi đính một hạt cườm xanh lơ; cô bé nom xinh đến đỗi người ta những muốn nhảy xuống xe, hôn cô ta lên môi. Golikov khe khẽ kín đáo thở dài. Còn Gavrila thì không mảy may chú ý đến cô thôn nữ vô nghĩa lý đó hắn bảo cô bé:

- Thế nào, tại sao lại cứ đứng trố mắt ra như thế, không thấy chúng ta bị gãy vành bánh xe hay sao, chạy đi gọi thợ rèn đi nào!

- Ừ nhỉ! - cô gái nông dân khẽ thốt lên. Cô vứt thùng và đòn gánh xuống rồi chạy trên đám cỏ lơ thơ, hai gót chân hồng hồng lúc ẩn lúc hiện dưới gấu áo thêu bằng vải thô. Chắc hẳn cô ta đã đi tìm giúp vì chỉ một lát sau, người thợ rèn đã ra. Nhìn thấy anh ta, nhất định ai cũng phải trầm trồ: "Chà, khỏe quá?" Khuôn mặt như tạc, như đẽo, đóng khung trong bộ râu quăn ngắn; một nụ cười ngạo nghễ thoáng hiện trên môi như thể hắn đã hạ cố chịu phiền đến giúp bọn du khách ngốc nghếch nầy; có thể lấy một quả tạ nặng hai pud, đánh anh ta vào ngực cũng chẳng vần gì. Hắn thù lù hai bàn tay to khỏe dưới yếm tạp dề bằng da. Vẻ giễu cợt hắn hỏi, giọng trầm trầm nghe như hát:

- Có phải các ông bị gãy một vành bánh xe không? Của nầy làm ở Moskva đây mà, cứ trông cũng biết!

[DesantnhikVDV]

Vừa lắc đầu, hắn vừa đi vòng quanh cỗ xe, nhìn xuống gầm, nắm phía sau xe và không cần phải gắng sức hắn lắc mạnh cỗ xe với cả những người ngồi trên.

- Nát lắm rồi. Chỉ để cho quỷ dùng chở củi thì được thôi!

Gavrila bực dọc mặc cả. Golikov ngẩn người say sưa ngắm nhìn anh thợ rèn: trong tất cả các kỳ quan hắn đã từng thấy, đây có lẽ là cái kỳ lạ nhất. Làm sao hắn không nhớ tiếc cây bút lông, thuốc vẽ và những miếng gỗ ván thơm của hắn cho được? Mọi cái đều trôi qua, phai mờ trước mắt ta, biến mất vào đám sương mù của quên lãng, không bao giờ trở lại. Chỉ có nhà hoạ sĩ là có thể, bằng nghệ thuật của mình, ngăn chặn sự tàn phá mù quáng bằng cách ghi lại giây phút mong manh lên tấm ván gỗ sồi phủ một nước sơn trắng làm nền.

- Nhưng liệu có lâu không? - Gavrila hỏi. - Mỗi phút đối với ta là rất quý, ta đi đây là theo lệnh của Sa hoàng.

- Cũng tuỳ thôi, - anh thợ trả lời. - Có thể dềnh dàng mà cũng có thể làm nhanh.

Gavrila đanh nét mặt lại nhìn cái roi của mình, rồi liếc nhìn anh thợ rèn:

- Thôi được… Ngươi đòi bao nhiêu?

- Tôi đòi bao nhiêu ấy à? - Anh thợ rèn phá lên cười - Công tôi đắt lắm. Tôi mà nói đúng giá thì tất cả tiền của ông cũng không đủ để trả đâu. Nhưng thôi, tôi biết ông, Gavrila Ivanovich ạ. Vào mùa xuân, ông đã đi qua đây cùng với người anh, ông lại còn ngủ ở nhà tôi nữa kia. Ông quên rồi à? Anh ông là một người có trí lực. Cả Sa hoàng Piotr nữa, tôi cũng biết rõ và hoàng thượng cũng biết rõ tôi. Không lần nào hoàng thượng đi qua đây mà không tạt vào lò rèn nhà tôi. Nhà vua cũng là một người có trí lực. Thôi, ông hãy cho xe quay lại, đến lò rèn, ta sẽ liệu xem làm được cái gì chăng.

Lò rèn dựng trên sườn đồi nhìn xuống đường cái; đó là một ngôi nhà thấp cất bằng những cây gỗ tròn to tướng, mái bằng đất và có ba cái khung để đóng móng ngựa; xung quanh bừa bãi bánh xe, cày, bừa.

Trước cửa có ba người đàn ông đeo tạp dề da, trán buộc một sợi dây da mỏng để giữ mớ tóc quăn cho khỏi xoã xuống; họ là hai người em của anh thợ rèn, và người anh hắn, chuyên quai búa, một gã thô kệch râu xồm, mặt mầy cau có. Không vội vàng, nhưng khéo léo, như vừa làm vừa chơi, anh thợ rèn bắt tay vào việc. Hắn tự tay tháo ngựa ra khỏi xe, lật sấp thùng xe, tháo bánh và rút các trục sắt ra. "Xem nầy! Cả hai chiếc đều rạn cả. Cái lão thợ rèn Moskva nầy thật đáng nện vào sọ!". Hắn vùi các trục xe vào lò, đổ vào đó một túi than rồi gọi người em: "Vaniusa, kéo bễ mạnh vào! Làm khỏe lên!".

Công việc của mấy anh em tiến hành nhộn nhịp. Gavrila đứng tựa cửa, nt cái tẩu nhỏ. Golikov ngồi trên ngưỡng cửa cao. Lúc đầu, họ cũng đã đề nghị giúp một tay để công việc thêm nhanh chóng nhưng anh thợ rèn khoát tay từ chối. "Các ông cứ ngồi yên, mấy khi các ông có dịp được trông thấy thợ rèn vùng Vandai làm việc".

Vaniusa kéo mạnh bễ, làm tóe ra từng đám tàn lửa nổ lách tách cuồn cuộn bay lên mái nhà. Người anh cả râu xồm, đứng trong ánh lửa sáng nom như một pho tượng thờ, bàn tay đặt trên cái cán dài của chiếc búa nặng hai mươi cân. Anh thợ rèn xoay đi lật lại cái trục xe trong lò lửa đang toả ra một làn hơi nóng hối.

- Cần nói để các ông biết thiên hạ gọi chúng tôi là anh em nhà Vorobiev. - hắn tuyên bố, vẫn tủm tỉm cười trong bộ ria quán. - Chúng tôi là thợ rèn, thợ đúc vũ khí, thợ đúc chuông… Cái nhạc kêu lanh lảnh ở ách ngựa của các ông là làm theo kiểu của chúng tôi đấy! Năm ngoái Sa hoàng Piotr đến đây, cũng ngồi như các ông ở ngưỡng cửa, và luôn miệng hỏi tôi: "Hãy ngừng tay búa đã. Kondrati Vorobiev, - hoàng thượng bảo tôi - Hãy trả lời ta đã. Tại sao nhạc của nhà ngươi đúc lại có tiếng kêu lanh lảnh ấy? Tại sao những lưỡi kiếm do tay nhà ngươi làm ra lại uốn cong được mà không gãy? Tại sao súng ngắn của nhà Vorobiev bắn xa hơn súng của các thợ đúc vũ khí khác đến hai mươi bước và lại nhạy thế?". Tôi trả lời: "Tâu bệ hạ Piotr Alekseevich, nhạc ngựa của chúng thần có tiếng kêu đặc biệt đó là vì chúng thần cân đồng và kẽm theo lời dạy của những người lành nghề và chúng thần nấu kim khí không để có bong bóng. Nếu lưỡi kiếm của chúng thần cong lại mà không gãy là vì chúng thần nung thật đỏ lên rồi tôi vào dầu gai. Còn như súng ngắn của chúng thần mà bắn được xa và nhạy là nhờ ông thân sinh ra chúng thần là Xtepan Xtepanovich, cầu Chúa hãy cho ông cụ được sống ở thiên đường; ngay từ khi chúng thần còn bé, cứ mỗi lần sơ suất, dù nhỏ, là ông cụ lại nện chúng thần những trận nên thân và vừa đét chúng thần vừa luôn miệng nhắc: "Việc làm dối trá còn quá ăn gian!" Vâng như thế đấy!

[DesantnhikVDV]

Kondrati tay kìm cặp chiếc trục xe rút ra khói lò, đặt lên đe và lấy cái chổi con phủi những vẩy phồng, khiến cái chổi bén lửa: rồi hắn hất hàm ra hiệu cho người anh cả. Gã nầy lùi lại một bước và ưỡn người ra đằng sau rồi ngả mạnh ra đằng trước, gã vung búa bắt đầu đập: những giọt kim khí chảy bắn tung tóe lên tường. Kondrati ra hiệu cho người em: "Ra tay đi, Xtiopa!" Anh chàng nầy cầm một cái búa nhỏ hơn đến đứng trước mặt người anh râu xồm: thế là bắt đầu những tiếng nện choang choang nghe như tiếng chuông ngày lễ Phục sinh: người anh cả nện một búa thì Xtiopa nện hai; Kondrati lật đi lật lại thanh sắt trên đe, tay đập búa nhỏ. "Thôi!" hắn bỗng kêu lên. Rồi hắn vứt cái trục xe đã rèn xuống nền nhà bằng đất nện. "Vaniusa thổi lửa to lên!"

- Rồi thì hoàng thượng hỏi tôi, - anh thợ rèn nói tiếp vừa lấy mu bàn tay quệt khuôn mặt đẫm mồ hôi. - Kondrati Vorobiev, ngươi có nghe nói đến người thợ rèn Nikita Demidov ở Tula không? Bây giờ hắn có xưởng ở Ural và có cả hầm mỏ, cả nông dân làm lụng trên ruộng đất của hắn và nhà của hắn còn sang hơn cả nhà của ta nữa kia… Thế mà lúc đầu hắn cũng chỉ làm công việc lặt vặt như ngươi thôi… Đối với ngươi cũng vậy, đã đến lúc ngươi nên nghĩ đến một công việc lớn đi thì vừa: chẳng lẽ ngươi lại cứ suốt đời đóng móng ngựa bên cạnh đường cái mãi ư? Nếu không có tiền thì ta sẽ cho, mặc dầu ta cũng chẳng lấy gì làm sung túc lắm. Lẽ ra ngươi nên mở một xưởng đúc vũ khí ở Moskva, hay tốt hơn, ở Petersburg. Ở đó thật là thiên đường". Tóm lại, hoàng thượng cứ nói đi nói lại mãi, tôi cảm thấy hoàng thượng muốn dụ dỗ tôi… Ồ! tâu hoàng thượng Piotr Alekseevich - tôi trả lời. - Chúng thần sống bên cạnh đường trong cảnh vui vẻ no ấm. Ông cụ thân sinh ra chúng thần thường nói: "ăn ngon chẳng hại gì, ăn cho nhiều, ngủ cho đẫy giấc và làm việc cho chăm", những lời giáo huấn đó, chúng thần đã theo đúng. - Chúng thần cần gì cũng có đầy đủ. Mùa thu chúng thần nấu rượu bia, rượu mạnh đến nỗi vỡ tung cả thùng đựng, rồi muôn tâu đại đế, chúng thần uống rượu, chúc mừng sức khỏe của hoàng thượng. Chúng thần xỏ bao tay thêu vào rồi ra ngoài trời đấm nhau chơi cho vui… Cho nên chúng thần chẳng tội gì mà đi khỏi nơi nầy". Tôi trả lời nhà vua như vậy đó. Nhưng hoàng thượng nổi giận đùng đùng: "Kondrati Vorobiev - hoàng thượng bảo tôi, - câu trả lời của ngươi thật là tệ hại, không còn thể nào tệ hại hơn được. Kẻ nào tự bằng lòng với những cái mình có sẵn, không muốn đổi cái tốt lấy cái tốt hơn nữa rồi sẽ mất sạch cả. Chà? - nhà vua bảo - bao giờ các ngươi mới hiểu ra điều ấy, hử, đồ quỷ lười kia… Thật tình, nhà vua đã đưa ra cho chúng tôi một vấn đề khó nghĩ quá thể.

Anh thợ rèn ngừng nói, nét mặt sa sầm, và nhìn xuống đất. Mấy người em im lặng nhìn anh; cố nhiên họ cũng muốn góp ý kiến nhưng lại không dám. Kondrati gật gù rồi mỉm cười trong bộ râu:

- Nhà vua làm rối đầu óc mọi người như thế đấy! Chúng tôi mà lười biếng à? Thế mà, theo nhà vua, thì chúng tôi quả là lười biếng thật đấy!

Bỗng hắn quay ngoắt lại phía lò than, trong có chiếc trục xe thứ hai đang nung đỏ, cầm lấy kìm rồi gọi anh em hắn: "Về chỗ!".

Chừng một giờ rưỡi sau, cỗ xe được lắp lại, hoàn toàn sẵn sàng, trông vững chãi, nhẹ nhàng. Suốt thời gian đó, cô gái đầu chít dải kokosnic cứ luấn quẩn quanh lò. Cuối cùng Kondrati nhìn thấy cô ta:

- Masutka nầy? - cô bé hất bím tóc dài ra sau lưng và đứng chừng lại như bị đóng đinh tại chỗ - Chạy mau lên, đem sữa lạnh ra mời các vị đây… Họ sẽ giải khát trước khi lên đường.

Gavrila chớp chớp mắt nhìn cặp gót chân hồng thoăn thoắc của cô gái quê, hỏi anh thợ rèn:

- Em gái ngươi đấy à? Một cô gái đẹp đấy chứ?

- Chậc! Con bé đang gây cho chúng tôi nhiều chuyện phiền lắm, - anh thợ rèn trả lời - Gả chồng cho nó ư?
Nó còn trẻ quá, chúng tôi không nỡ. Nhưng ở nhà nó chẳng được cái tích sự gì hết, dệt cũng không biết, vắt sữa bò cũng không, chăn ngỗng cũng không nốt. Đầu óc nó chỉ luẩn quẩn mỗi một chuyện: nhào đất xét xanh và chơi nặn bất cứ cái gì, như con mèo cưỡi trên lưng con chó chẳng hạn, hay một một mụ già chống gậy trông cứ như thật, quả có vậy… Nó nặn những con chim, con thú chưa ai từng thấy bao giờ. Buồng của nó đầy những thứ đồ chơi vớ vẩn đó. Chúng tôi cũng đã định quẳng tất cả những của ấy đi nhưng nó la hét inh ỏi đến nỗi dành phải để mặc nó vậy!

- Trời ơi! - Golikov lẩm bẩm. - Phải xem những thứ đó ngay lập tức mới được

Và như bị một nỗi kinh hãi thiêng liêng chiếm lấy, hắn trố mắt nhìn anh thợ rèn. Anh nầy vỗ bụng cười ha hả. Vaniusa và Xtiopa kín đáo mỉm cười, mặc dù cả hai cũng đều đang muốn cười ồ lên. Cô gái chít kokosnic đem ra một vò sữa nấu ở lò.

- Maska, - Kondrati nói, - Ông nầy muốn xem các ông phỗng của mầy, để làm gì, tao cũng chẳng biết. Đưa cho ông ấy xem.

Cô gái tái mặt, vò sữa run run trong tay.

- Ồ không đâu, tôi chẳng cho xem đâu.

Cô đặt vò sữa xuống cỏ, quay gót bỏ đi, thất thần như một người mê ngủ, biến mất sau lò rèn. Chuyến nầy thì tất cả các anh cô đều ôm bụng lắc đầu cười rũ rượi… Chỉ có Golikov là không cười… Hắn vươn cổ nhìn về phía cô bé đã mất hút.

- Thế nào, Kondrati Xtepanovich. - Gavrila hỏi, - Chúng ta trả công cho ngươi sao đây?

- Trả công ấy à?

Anh thợ rèn chùi mắt, vuốt ria và trở nên đăm chiêu, vừa vuốt râu vừa nói:

- Khi nào gặp Sa hoàng Piotr, ông hãy chào nhà vua giúp tôi và thêm thắt hộ những lời chúc tụng thường lệ của ông… Nhờ ông hãy tâu với nhà vua là Kondrati Vorobiev xin nhà vua đừng giận hắn, rằng Kondrati Vorobiev không chịu làm thằng ngốc hơn người khác đâu. Sa hoàng sẽ hiểu tôi muốn nói gì.
 
Chú thích:

(1) Một thứ dải để giữ tóc của phụ nữ Nga thời cổ.

[DesantnhikVDV]

Chương 159

Bên kia những cánh đồng trải ra như sóng lượn, những đồng lúa mạch và những khu rừng phong, tít đằng xa bên kia khu rừng xanh lam, một chiếc cầu vồng uốn cong trên nền trời một đầu cầu vồng mất hút trong đám mây mù mang mưa bay về chân trời, và nơi đầu kia chạm mặt đất, người ta thấy lấp lánh và lóe lên những tia vàng óng.

- Andriuska, nhìn thấy không?

- Moskva đấy.

- Gavrila Ivanovich ạ, cái cầu vồng chiếu sáng rực cả thành phố kia cho chúng ta, trông như một điềm gì
đó.
- Chính ta cũng không hiểu tại sao Moskva lại sáng rực lên như vậy… Nầy, được đến Moskva, hẳn là người
bằng lòng chứ?

- Có thể… Bằng lòng nhưng lại cũng sợ.

- Hễ đến nơi là chúng ta đi tắm ngay… Ngay sáng mai, ta sẽ đến trình diện ngài vương hầu chấp chính. Rồi ta sẽ dẫn ngươi đến công chúa Natalia Alekseyevna

- Đấy chính cái đó làm tôi sợ

- Nầy, bác ơi, - Gavrila nói với người xà ích, lần nầy giọng nói gần như ngọt ngào, - bác thúc ngựa nhanh lên cho, nhanh nhanh lên bác

Sau trận mưa, ngồi xe bon êm trên đường thật là thú vị. Từng mảng đất bắn tung tóe dưới vó ngựa. Lá phong bóng láng. Làn gió nhẹ thơm phưng phức.

Họ gặp những người mugic đang đi về nhà trên những cỗ xe trống rỗng, kéo theo một con bò không bán được, hay một con ngựa cà khố khập khiễng cột vào sau xe. Họ vượt qua một cái cột trên có vẽ con đại bàng và con số 34: còn ba mươi tư dặm nữa thì đến Moskva.

Và dọc hai bên đường lại thấy những túp nhà gỗ ọp ẹp cái thì đầu hồi trông ra đường cái, cái thì quay lưng ra mặt đường, và đằng xa, sau rặng liễu ánh bạc của một nghĩa trang hiện lên cái mái tróc lở của một ngôi nhà thờ nhỏ. Rồi lại thấy một đứa bé phơi bụng trần chạy ngang qua đường cái ngay trước mũi cỗ xe tam mã, vừa lắc bờm tóc vừa gật đấu như ngựa. Bác đánh xe cúi xuống, quất một roi vào đôi mông bị muỗi đốt của nó, nhưng thằng bé tránh như không và đôi mắt tròn xoe, nhìn theo xe.

Con đường tiếp tục lên rồi lại xuống, hết vượt qua ngọn đồi nầy lại leo sang ngọn đồi khác. Nếu nhìn sang bên phải, nơi một dòng sông nhỏ lấp lánh qua các bụi cây sẽ thấy những người mugic râu xồm, mình bận áo lót dài đi nối duôi nhau, chân xoạc rộng ra và nhất loạt vung lên những lưỡi hái sáng loáng. Nhìn sang bên trái sẽ thấy nơi ven rừng, một đàn bò nằm dưới bóng cây chú bé chăn bò, tay cấm roi, chạy theo một con bê lang trong khi con chó thông minh của chú nhảy chồm chồm theo chủ, hai tai vẫy vẫy trên lớp cỏ… Và rồi lại trông thấy một cái cột vằn sọc nữa: 31 dặm.

Gavrila rên lên:

- Sao, bác đánh xe, mới được có ba dặm thôi à?

Bác đánh xe quay lại nhìn hắn, cái mũi hếch trên bộ mặt hớn hở, có vẻ như nằm chen vào giữa hai gò má đỏ hồng là chỉ cốt để nhòm vào đáy cốc rượu.

[DesantnhikVDV]

- Nầy, lãnh chúa, không nên đếm dặm theo cột số hãy đếm theo số quán rượu kia. Hãy chờ mà xem cái nầy!

Bỗng bác lè nhè quát to: "Ê, nầy, nầy? Lũ ngựa tốt của ta ơi!" Bác ngả người ra dằng sau và buông cương; những con ngựa đầu to, màu sắc ô hợp, phi nước đại rồi rẽ ngoặt và dừng lại trước quán rượu: một căn nhà gỗ dài, cũ kỹ, trên cổng cái có buộc một cây sào dài và đối với ai biết đọc thì có cả một tấm biển đề: "Quán rượu", chữ màu đỏ son trên nền xanh da trời.

- Ngài muốn làm gì thì làm nhưng ngựa mệt lử rồi, - bác đánh xe vui vẻ vừa nói vừa bỏ cái mũ cao bằng nỉ ra… - Ngài muốn đánh tôi dữ đòn cũng được, nhưng ngài nên mời chúng tôi một cốc rượu thì hơn!
Chủ quán, một người da dẻ hồng hào, vẻ mặt niềm nở, mặc theo kiểu cổ: áo nẹp màu huyết dụ, cổ áo dựng lên cao hơn cả cái đầu hói, đã đứng sẵn trước cái thềm mọt của căn nhà gỗ và đưa mời khách ba ly rượu mạnh, và ba chiếc kẹo giòn nhân anh túc để ăn cho thơm miệng, tất cả để trên một cái khay… Chẳng làm thế nào được, đành phải xuống xe cho giãn xương giãn cốt vậy.

Khi họ gần đến Moskva thì cảnh hoàng hôn ẩm ướt bao trùm cả thành phố. Dinh cơ các nhà quý tộc xóm làng, lùm cây, nhà thờ, hàng rào, nối tiếp nhau vô tận. Thỉnh thoảng cái ách ngựa lại móc vào một cành bồ đề và những giọt nước mưa rơi rào rào xuống khách trên xe… khắp nơi, ánh sáng lờ mờ lọt qua những ô cửa kính có che rèm vái xếp nếp, qua nhưng khung cửa gắn mi-ca. Ăn mầy còn ngồi lê la trên thềm nhà thờ. Có tiếng kêu om xòm của bày quạ làm tổ trong những gác chuông trổ cửa… Bánh xe lăn ầm ầm trên mặt đường lát gỗ… Gavrila tay nắm lấy vai bác đánh xe, chỉ đường qua những ngõ hẻm quanh co chằng chịt như mắc cửi… "Bác có thấy người đàn ông nằm dưới chân rào đằng kia không? Thế thì đến trước mặt hắn, phải quành vào cái ngõ cụt ấy… Dừng lại dừng lại, đến rồi!" Hắn nhảy xuống xe và gõ vào cái cổng lớn có đánh đai bằng sắt tráng thiếc như một cái hòm. Đàn chó dữ nổi tiếng của gia đình Brovkin sủa om lên đáp lại, xích sắt kêu loảng xoảng.

Thú vị biết bao khi trở về dưới mái nhà của gia đình sau một thời gian dài xa vắng? Ta vào - mọi thứ đều là quen thuộc, ta đều biết rõ, nhưng lại có một vẻ gì mới mẻ. Trong phòng tiền đình mùa hạ, một cây nến cháy trên bậu cửa sổ, dọc tường có đặt các ghế gỗ dài, có chạm trổ, cho những kẻ đến xin việc, để họ ung dung chờ lúc được dẫn vào gặp gia chủ. Xa hơn là phòng tiền đình mùa đông hoàn toàn trống trải, có đặt hai lò sưởi: một cây nến, ngọn lửa chập chờn theo luồng gió lùa, đặt trên sàn; bên trái, một cánh cửa lợp dạ dẫn vào các phòng không có người ở, đồ đạc bày biện theo kiểu Hà Lan và dành riêng cho khách quý; cửa bên thông sang các căn phòng thấp, ấm áp; nếu cứ đi thẳng thì sẽ lạc vào một đám chằng chịt những hành lang, cầu thang dốc đứng khi thì leo lên, khi thì đổ xuống nối liền các tầng dưới, tầng hầm, tầng thượng, kho chứa đồ, buồng xép… Ngôi nhà của gia đình có một hương vị đặc biệt, dễ chịu, niềm nở… Mọi người vui sướng thấy ta về, trìư mến nhìn ta và chuyện trò với ta, sẵn sàng chiều bất cứ ý muốn nào của ta

Ivan Artemist - người cha, đi vắng; lão đi thăm các công xưởng của lão. Gavrila thấy ra đón hắn có mụ người ở làm những việc nặng trong nhà, một người điềm đạm, đẫy đà (đúng như công việc của mụ đòi hỏi), có giọng nói như hát nhưng phải cái tay chân vụng về; viên chánh quản lý, một tay mà chính Ivan Artemist cũng phải chịu là ranh ma quỷ quái, và viên quản gia Karle vừa mới mướn ở nước ngoài về, không ai đọc nổi tên họ của y. Y là một gã cao lớn, lầm lì, má dày bì bì, cằm vuông, béo phị ra vì cảnh sống nhàn hạ và món ăn Nga; vầng trán dô của y biểu thị một trí thông minh rộng lớn. Y chỉ có một khuyết điểm độc nhất, nó giải thích vì sao y lại chịu nhận làm cái công việc lương hậu xoàng xĩnh nầy ở Moskva: y phải đeo một cái túi nhung để thay cho cái mũi và giọng nói hơi the thé.

- Ta chỉ muốn có một điều là đi tắm. - Gavrila nói - Ăn bữa tối, ta muốn ăn món giò gà tuốt xương, paté thịt băm, thịt ngỗng và thêm một món gì thật bổ béo… Là vì ở Petersburg bọn ta chỉ ăn độc có món bánh mì khô và những thứ mắm ướp thối hoăng, chỉ còn xương bọc da thôi.

[DesantnhikVDV]

Mụ người ở dang đôi tay mũm mĩm ra rồi lại chắp lại:

- Lạy Chúa tói! Sao cậu chỉ ăn độc có bánh mì khô thôi ư?

Viên quản lý quỷ quái vừa kêu "ái dà! ái dà" vừa ra vẻ ái ngại lắc lắc bộ râu dê. Còn viên quản gia vì không biết một tiếng Nga nào nên cứ đứng trơ ra như phỗng, tay chắp sau lưng, bàn chân bẹt to tướng của y đưa ra dằng trước ra dáng nghiêm trang, khinh khỉnh. Mụ người ở soạn quần áo cho Gavrila thay, vừa làm nói huyên thuyên bằng cái giọng như hát của mụ:

- Chúng tôi sẽ để cậu tắm một bữa bằng hơi nước nóng thật thích. Cậu sẽ ăn uống thoả thuê rồi sẽ ngủ trên đệm nhồi lông thiên nga… Cậu ạ, ngủ ở nhà cha mẹ mình là ngon lành lắm… Nhờ ơn Chúa, ở nhà bình an vô sự, tai hoạ và bệnh tật đi qua mà không gõ cửa. Đàn bò Hà Lan đã đẻ cả mà toàn bê cái, lợn sề Anh đã đẻ mỗi con mười sáu con con. Ngay đức ông chấp chính cũng thân chinh đến xem. Trong vườn cây ăn quả anh đào và dâu ngon không đâu bì được… Vâng, nhà ta quả đúng là một thiên đàng thực sự… Nhưng than ôi, nó cũng vắng vẻ lắm? Ivan Artemist, cụ chủ tội nghiệp của tôi đi vòng quanh các phòng một lượt, hai lượt "Agapovna nầy, tao buồn lắm, - cụ bảo tôi - Tao đi thăm các công xưởng đây.". Cụ cố có nhiều tiền đến nỗi bây giờ cụ không còn biết là có bao nhiêu nữa. Không có Xenka. (mụ nháy mắt về phía viên quản lý quỷ quái) cả đời cụ cũng không đếm xuể… Chỉ có cái lão mũi đen kia là khó chịu thôi… Tất nhiên bây giờ thì nhà ta không thể thiếu một người như vậy được: ngoài phố người ta đồn là cụ Ivan Artemist nhà ta rất có thể sẽ được phong tước đấy… Khi lão kia đội mũ đính lông đỏ vào, cầm gậy gõ gõ xuống sàn và dậm bàn chân to tướng của lão thì nom cũng sang trọng thật khỏi phải nói… Lão đã làm quản gia cho vua Phổ cho đến khi người ta đã xẻo mất hay ăn mất cái mũi của lão, tôi cũng không rõ nữa. Hồi đầu, chúng tôi cũng thấy ngài ngại lão: dẫu sao một người ngoại quốc cũng không phải là một chuyện nhỏ… Inhaska, anh chàng mã phu, đã dạy lão gảy đàn balalaika… Từ đó lão cứ "tơ rưng, tơ rưng" suốt ngày khiến chúng tôi chán ngấy cả người… Còn về cái khoa ăn thì không ai bằng được lão. Lão lúc nào cũng lẵng nhẵng sau tôi: "ăn, bà!". Một thằng ngu độn như chưa bao giờ từng thấy. Nhưng có lẽ cái nghề của lão cần phải thế chăng? Ngày lễ Thánh Jean, nhà ta có một bữa tiệc rất lớn. Công chúa Praxkovia Fedorovna có hạ cố đến dự. Không có lão Karle thì chúng tôi quả cũng không biết xoay xở ra làm sao. Lão đã mặc một chiếc áo nẹp, cậu ạ, trên áo có đính ít ra là mười livrơ dây tết và lon, và lão mang bao tay bằng da nai có khâu thành từng ngón riêng và thế là lão bưng đến một nghìn rúp và quỳ một chân xuống đất, dâng lên công chúa Praxkovia. Rồi lão lại lấy một cái khay khác và một cái cốc khác còn đẹp hơn cái trước nhiều và dâng lên công chúa Natalia Alekseyevna

Trong khi mụ người ở nói chuyện, một gã nông nô trẻ, được gọi là hầu phòng từ ngày có viên quản gia đến, đã cởi áo ngoài đầy bụi và áo trong cho Gavrila rồi cởi cà-vạt cho chủ và đang hì hục tháo đôi ủng. Gavrila giật mạnh chân ra, chồm dậy kêu lên:

- Sao? Công chúa Natalia có đến nhà ta à? Mụ nói gì vậy?

- Thật đấy, công chúa đã đến, công chúa sao mà đẹp thế, mà công chúa còn ngồi cả bên trái cụ Ivan
Artemist nữa kia, trông đẹp như tiên ấy… Khách khứa nhìn công chúa đến quên cả ăn uống… Công chúa đeo nhẫn đầy ngón tay và cổ tay đeo xuyến, vai trắng muốt như lông thiên nga và ngay ở bên trên vú - ai cùng để ý thấy - có một nốt ruồi chỉ bẳng một hạt thóc đen… Công chúa mặc áo màu cây gai đang độ nở hoa, nhẹ hơn cả không khí, hai bên bồng ra và ở gấu có những bông hồng bằng lụa… Trên đầu lại cắm cả đuôi chim lửa.

Gavrila không nghe tiếp nữa. Hắn khoác tấm lông cừu lên vai và lẹp kẹp đôi dép kiểu Tarta chạy qua các hành lang và thang gác đến phòng tắm hơi nước nóng.

Tới phòng ngoài ẩm ướt, hắn sực nhớ ra:

- Agapovna nầy! Người đến cùng với ta đâu rồi?

Hoá ra là tên quản gia đã không cho Andriuska Golikov vào nhà; hắn vẫn nằm đợi ở ngoài sân, trên chiếc xe đã tháo ngựa. Kể ra nằm đây, một mình suy nghĩ, hắn thấy cũng dễ chịu. Sao lấp lánh trên các mái nhà đen sì; mùi nhà bếp, mùi kho chứa cỏ, mùi chuồng bò, ngưi thật khoan khoái và từng làn hương thơm ngọt ngào của những cây bồ đề đang ra hoa từ đâu thoảng đến khiến tim Andriuska đập mạnh hơn.