Đội thiếu niên du kích Đình Bảng

[TuongLinh]

Hôm nay thì Thạo bỏ mặc những lời khinh bỉ, chế giễu của bọn trẻ. Thạo đang rất nóng lòng đến gặp Hoan vì có một tin quan trọng. Thấy Thạo đến đột ngột, Hoan ngạc nhiên. Thạo nói ngay:

- Việc cần lắm, liên lạc bằng hòm thư sợ không kịp nên tớ phải đến gặp cậu. Sáng mai địch đi càn ở khu du kích ta. Chúng nó sẽ đi rất sớm. Cậu làm thế nào báo xuống dưới ấy ngay bây giờ mới kịp. – Thạo vén quần lên, ở bắp đùi có ghi giờ, quân số của trận càn. Thạo xọc ngón tay qua cái túi quần rách. – Tớ phải làm thế này đây. Ngồi trước mặt chúng mà tớ vẫn điềm nhiên ghi được.

Hoan nhìn Thạo chăm chú:

- Tin này quan trọng lắm, tớ sẽ báo ngay.

Thạo lại ung dung đút tay vào túi quần, nện gót giày trên đường về. Thạo thò tay qua chỗ rách ở túi quần xoá những chữ ghi ở bắp đùi. Thạo vui sướng vì vừa báo được một tin quan trọng, chốc lát tưởng như mình đang đi trên con đường làng tự do.

Bố Thạo là em họ lý Bài, điều đó chỉ khiến cho lý Bài dễ dàng “càng quen càng lèn cho đau”. Hai bố con Thạo làm thuê cho lão lý. Hai bố con ngủ ở một căn nhà xép cạnh chuồng trâu để canh giữ trâu cho nó. Thạo nhớ hồi đó có nhiều đêm không dám ngủ vì nghe người ta nói nếu ngủ quên thì muỗi sẽ khiêng đi mất. Muỗi ở đây còn nhiều hơn trấu xay. Thạo lớn lên ở cái xó chuồng trâu ấy. Mẹ Thạo chết sớm. Bố Thạo cũng ốm chết. Số phận Thạo tưởng đâu cột mãi vào nhà lý Bài, như con trâu mà hàng ngày Thạo vẫn cột ở cái cọc cạnh đống rơm. Thừng trâu cọ vào cái cọc đã lên nước bóng loáng. Nhưng cái cọc ấy chỉ giam được con trâu chứ không giam được Thạo. Từ khi bố Thạo chết, lý Bài thuê anh Bát vào làm. Anh coi Thạo như em ruột của mình. Rồi anh bỏ nhà lý Bài đi hoạt động cách mạng, nhưng không quên Thạo. Thạo được anh giới thiệu với Hoan cho vào Đội. Cái hôm vào Đội, Thạo nói buột ra một ý nghĩ nung nấu từ lâu: “Tôi sẽ đốt nhà lý Bài!”.

Anh Bát đang tìm cách để đưa Thạo ra khỏi nhà lý Bài thì có một việc xảy đến. Thằng quan hai Lơ Rát cần một đứa làm bồi. Hắn bảo lý Bài tìm cho hắn. Lão liền đưa Thạo đến. Tất nhiên, các vàng lão cũng không dám đưa một đứa mà lão không biết rõ tông tích. Lão nghĩ rằng cái thằng Thạo mồ côi không còn chỗ dựa ắt hẳn phải nghe lời lão mà hầu hạ các quan. Lão nói với Thạo rằng đấy là điều vinh hạnh. Và sự lựa chọn ngu xuẩn của lão lại có lợi cho ta. Khi vừa được biết tin đó, Thạo cuống cuồng lên và đến gặp Hoan. Anh Bát được biết tin ấy liền về gặp Thạo. Hai anh em nói chuyện với nhau một buổi, và sau đó Thạo đi làm bồi cho tên quan hai. Thạo khôi ngô, nhanh nhẹn. Chỉ ít lâu, thằng Lơ Rát đã mến Thạo. Thạo luôn luôn được ở bên cạnh hắn. Hắn chiều Thạo và còn giục Thạo học tiếng Pháp. Điều đó một phần do Thạo đã khéo léo đóng vai kịch của mình, một phần do tên quan hai kia thường cảm thấy cô độc buồn tẻ. Khi Thạo đã kha khá tiếng Pháp, hắn còn tâm sự với Thạo nữa. Đấy là điều kiện hết sức thuận lợi cho công tác của Thạo. Thạo là một đội viên công tác đặc biệt, chỉ liên lạc riêng với Hoan. Các đội viên khác không biết. Một hôm, Phát bảo Hoan:

- Thế nào tớ cũng phải đón đường nện thằng Thạo một trận. Hắn đã thành con chó diện đồ Tây rồi.

Hoan nghiêm khắc gạt đi:

- Mày tức gì nó! Nó bắt buộc phải làm thôi. Đánh nó thì có khó khăn gì. Đấy không phải là công việc của
Đội đâu. Mày nhớ lấy điều ấy, và bảo cả những đội viên trong tổ mày nữa, nhất là thằng Thuộc.

[TuongLinh]

17

Từ tinh mơ, địch đã dàn quân trước mặt khu du kích. Lính địch lố nhố khắp cánh đồng. Chúng nó tiến quân hết sức im lặng, bí mật, tưởng như đoàn quân ma từ dưới âm ty địa ngục vừa trỗi lên. Chúng định mở một trận càn bất ngờ để tiêu diệt lực lượng ta ở khu du kích. Đây là trận càn quy mô đầu tiên của chúng kể từ khi chúng chiếm đóng Đình Bảng. Chúng chuẩn bị khá chu đáo. Trận càn do tên quan hai Lơ Rát chỉ huy. Chúng muốn nhổ bật cái gai lâu nay vẫn cắm vào mắt chúng nhức nhói. Nhưng chúng không giữ được thế bất ngờ nữa. Từ chiều hôm qua, Lâm đã được giao cho việc đem tin xuống khu du kích. Suốt đêm hôm qua ở đây đã chuẩn bị sẵn sàng. Nhân dân cất giấu thóc lúa, đuổi trâu bò và gồng gánh tạm lánh sang khu bên. Du kích chuẩn bị chiến đấu: súng đạn, hầm hố, chông mìn sẵn sàng.

Trời rạng dần. Một tiếng nổ lớn rung lên mở đầu cho trận tấn công của địch. Các cỡ súng cối bắn vào làng chuyển dần từ ngoài vào trong. Những cột khói, cây lá, nhà cửa tung lên và lửa bắt đầu bốc cháy. Mặt đất dường như cũng rung chuyển. Chỉ có vầng mặt trời vẫn đường hoàng nhô lên tung ra luồng ánh sáng chói lọi. Làng xóm kiên nhẫn, gan dạ chịu đựng sự tàn phá không thương tiếc của những loạt đạn nổ. Sau một hồi bắn phá, tiếng nổ tạm dừng. Còn lại là lửa khói, mùi thuốc súng, và những cành lá xơ xác ngổn ngang. Ngọn lửa cháy ban ngày đỏ đọc như máu, khói ùn ùn đen kịt. Giặc bắt đầu thận trọng tiến vào làng. Chúng giương súng từng hàng, từng mũi tiến vào. Gần đến rìa làng, chúng bắn các cỡ súng nhỏ, nhưng làng xóm vẫn yên lặng. Sự yên lặng đó không phải là điều mong muốn của chúng. Kẻ cướp cũng có kinh nghiệm của kẻ cướp. Chúng mong rằng trong trận càn bất ngờ này thì cảnh tượng làng xóm phải hỗn độn: nào tiếng khóc, tiếng trâu lồng, tiếng kêu la và cả tiếng súng chống lại. Đằng này vẫn im ắng như tờ. Điều đó làm cho tên Lơ Rát giảo quyệt lo ngại. Như con chó nhe răng hùng hổ nhảy vào người ta, nhưng người ta đứng im thì nó sợ. Vẻ hí hửng trên khuôn mặt trắng trẻo của Lơ Rát mất đi, đôi mắt hắn loáng nét lo ngại và hằn lên những tia hung ác. Hắn tin vào lực lượng của hắn nên vẫn thúc quân tiến lên, càng ngày càng gần vào cái khu xanh đầy bí mật kia. Và đây, im lặng đã trả lời chúng. Loạt súng đầu tiên của du kích nổ giòn giã. Hoả lực tập trung vào mũi tấn công chính của địch. Những tên lính hùng hổ đi đầu đang nghĩ về sự may mắn nhanh chân vơ vét của cải, đã ngã vật xuống ruộng.

Cuối cùng, chúng nó cũng vào được trong làng, nhưng làng xóm đã vắng tanh vắng ngắt. Du kích đã biến đi hết. Chúng vừa tức tối lại vừa lo sợ. Chúng chia quân đi các ngả tìm hầm bí mật, thỉnh thoảng lại dội lên một loạt súng bắn bâng quơ để giữ vững tinh thần. Chúng kêu gọi du kích đầu hàng. Ta trả lời chúng bằng những phát súng lẻ tẻ nhưng rất trúng đích. Một số tên sụp hầm chông la rống lên.

Đêm hôm qua, Lâm đem tin xuống và xin ở lại khu du kích để được tham gia chiến đấu. Lúc chiến đấu, Lâm nằm cạnh một anh du kích. Lần đầu tiên Lâm được bắn súng. Trước kia Lâm có tập nhưng chỉ tập bắn không có đạn. Phát đầu tiên Lâm nhắm mắt lại, báng súng giật thúc vào vai đau nhói đến nỗi Lâm tưởng mình bị thương. Phát thứ hai Lâm không nhắm mắt nữa. Liếc mắt nhìn anh du kích nằm bên cạnh xem anh có cười mình không. Anh ấy có cười Lâm đâu, mà lại nói với Lâm như là nói với một người bạn chiến đấu:

- Nhằm cho trúng kẻ thù mà bắn, Lâm ơi!

Trong những lúc tạm dừng, Lâm nhặt vỏ đạn đút túi. Thú biết mấy, chính những viên đạn này bọn Lâm đã lấy của giặc, bây giờ lại bắn vào đầu giặc. Đem về cho các bạn ở nhà xem, chúng nó sẽ thấy mình đã trở thành một người du kích thật sự. Thư chắc vừa lo vừa mừng. Còn thằng Thuộc sẽ lồng lên vì ghen tị. Thằng Phát cử mình đi, chắc nó đã nghĩ đến việc cho mình được tham gia chiến đấu. Chuyến này về phải kể lại tỉ mỉ cho nó nghe…

[TuongLinh]

Khi địch vào làng, mọi người đều rút xuống hầm bí mật. Lâm xuống cái hầm bên cạnh bờ ao. Ngồi một mình trong hầm tối, Lâm thấy sợ. Lâm ước: giá có một anh du kích bên cạnh hay là thằng Thuộc ở đây mà tán với nhau thì thú vị biết mấy. Lâm dựa súng vào vách hầm, trong bao đạn còn lại ba viên. Một quả lựu đạn Lâm vẫn đeo bên hông. Lâm thấy ngạt thở và buồn vì không có việc gì làm. Lâm liền móc túi lấy vỏ đạn ra xem, và xóc chúng trong bàn tay kêu lên thành những tiếng xủng xoẻng.

Lâm không biết rằng trong lúc này có cả Hoan cũng đang ngồi trong một cái hầm bí mật gần hầm của Lâm. Hôm qua, sau khi đã cử Lâm đi, Hoan đến hòm thư lại nhận tin thêm về trận càn do Thạo đưa ra. Hoan tự tìm mọi lý lẽ để cho rằng việc mình đi đưa cái tin này xuống khu du kích là đúng nhất. Từ lâu Hoan ao ước được chiến đấu thực sự. Đến khuya Hoan mới đi. Trên đường đi lại xảy ra một chuyện hết sức bất ngờ và thú vị.

Địch tăng cường canh gác các ngả ra vào làng. Chúng muốn giữ cho trận càn được bí mật. Hoan phải đi vòng, dựa vào mấy cái bờ ao bèo ở xóm Bà La rồi luồn ra ngoài. Đèn pha của địch thỉnh thoảng vẫn quét ở rìa làng. Hoan nép mình bò theo bờ ruộng. Trời tối lắm, ở giữa cánh đồng mà bóng đêm cũng đen thăm thẳm. Sương đã rơi từ bao giờ ướt đẫm những bờ cỏ, và từ đâu xa lắm vọng lại những tiếng rì rầm như tiếng người nói chuyện. Lúc đầu Hoan không để ý, nhưng dần dần cái tiếng ấy đập rõ vào tai Hoan. Hoan ngạc nhiên lắng nghe và nhận ra được những tiếng ấy. Đấy là tiếng những con cáy đang sùi bọt, tiếng con cá đớp mồi, tiếng lá lúa nhẹ nhàng cọ vào nhau, và những chú dế ở cái cồn đất kia thi nhau ran lên cái điệu hát quen thuộc vừa vui vừa buồn của chúng. Tất cả gợi lại những đêm Hoan chăn trâu ngoài đồng, dội lên những rung cảm tha thiết trong tâm hồn trong trẻo của Hoan. Trong phút chốc, Hoan nằm im lắng nghe, lòng khoan khoái dễ chịu. Bỗng Hoan ngửi thấy mùi thuốc lá thơm. Một phản ứng nhạy bén khiến Hoan nằm ép hẳn người xuống. Có địch. Chúng nó đi tuần hay là phục ở đâu đây để tóm mình? Không có lẽ! Chúng chẳng ngu dại đến thế đâu. Về việc rình mò thì chúng nó tinh ma lắm. Nhưng mùi thuốc lá lại sực lên, rất gần. Trời tối thế này, thằng địch có gan cóc tía cũng không dám mò đi chơi ở ngoài đồng. Hay là người mình, anh du kích nào lại hứng chí lên mà hút thuốc? Hoan nhỏm dậy quan sát. Một chấm đỏ lập loè ở góc ruộng sau một mô đất cỏ mọc um tùm. Chấm đỏ vụt sáng lên rồi lại tắt. Hoan lờ mờ trông thấy một thằng Tây đang ngồi hút thuốc lá. Lạ quá! Hắn ngồi làm gì? Hoan nảy ra ý nghĩ táo bạo: bất ngờ tóm cổ hắn. Nhưng nhớ đến việc quan trọng mình đang làm, Hoan đành nén cái ý định kia đi và bò vòng ra, tránh hắn. Điếu thuốc lá vụt tắt và hắn trườn lại phía Hoan như một con rắn. Hắn nói khẽ:

- Nằm im!

Hoan giật mình định chạy, nhưng không kịp, hắn đã túm được Hoan. Hoan đang nghĩ cách đối phó với hắn thì hắn nói bập bẹ:

- Du kích hả?

Hoan im lặng. Hắn ghé vào tai Hoan:

- Tôi ra hàng, đưa tôi đến du kích!

Hoan nghi ngờ:

- Tôi không biết.

Hắn nói một thôi dài, Hoan không nghe rõ lắm. Hắn nhắc lại mãi là hắn ra hàng, cuối cùng hắn trao cho Hoan một khẩu súng lục. Hắn nói vội vã:

- Tin tôi đi, tôi ra hàng du kích. Du kích tốt lắm!

Cầm khẩu súng trong tay, Hoan thấy có thể tin hắn được. Hoan bảo hắn bò trước. Hắn ngoan ngoãn nghe lời Hoan. Ra đến giữa đồng. Hoan bảo hắn đứng dậy. Hoan tin được hắn rồi. Hoan đưa hắn xuống khu du kích.

[TuongLinh]

Người hàng binh đó tên là La-vây. Anh ta giác ngộ, thấy rõ bộ mặt bẩn thỉu của bọn thực dân Pháp trong cuộc chiến tranh xâm lược tàn ác này. La-vây muốn sang hàng ta nhưng không biết liên lạc bằng cách nào. La-vây nảy ra ý định ngộ nghĩnh là chuồn ra đồng ngồi hút thuốc lá để cho du kích biết. Anh ta đã ngồi hai đêm liền, hút hết gần hai bao thuốc lá thơm, và đêm nay mới gặp Hoan. Sở dĩ La-vây nóng ruột vì biết sắp sửa phải đi càn vào khu du kích. La-vây muốn đem tin này đi. Khu du kích lại biết thêm được một số tin tức về trận càn. Chuyến đi của Hoan được một công đôi việc. Điều thú vị nhất là lần đầu tiên Hoan được cầm trong tay một khẩu súng lục thật, không phải là khúc gỗ bôi nhọ nồi như hôm đến nhà lý Bài. Hoan ở lại khu du kích và tham gia chiến đấu. Hoan ở phía khác nên không gặp Lâm và giờ đây Hoan cũng đang ngồi dưới hầm ôn lại cuộc chiến đấu vừa rồi.

*

*   *

Lâm đã quen dần không khí trong hầm. Qua lỗ thông hơi nho nhỏ, một luồng ánh sáng lờ mờ rọi vào. Vách hầm ẩm ướt và không được phẳng phiu. Những tiếng nổ đã im bặt. Trong hầm chỉ còn tiếng ù ù thoang thoảng, trầm trầm. Lâm thấy bớt cô đơn buồn tẻ, nhưng lại rất nóng lòng vì không biết những chuyện gì đang xảy ra ở trên mặt đất. Bọn địch đã cút chưa? Không biết các anh ấy có nhớ mà gọi mình lên hay không? Giá có cái gì mà nhấm nháp cũng đỡ buồn miệng, bánh bích quy chẳng hạn, bánh bích quy giòn thơm mà Thư cho hôm nọ ấy. Lâm duỗi chân, khoanh tay, dựa lưng vào vách hầm lắng nghe những tiếng nói tâm sự trong lòng mình. Thế là mình đã được chiến đấu, trận đầu tiên cũng không đến nỗi kém, ít ra mình cũng bắn gục ngã được vài đứa. Lâm lại nhớ đến các bạn, nhớ đến đôi mắt luôn nhấp nháy của Thuộc, cái thằng vui vẻ nhí nhảnh như con chuột ngày, thế mà hôm nọ lại nói với mình một cách lo âu thành thật: “Mấy hôm nay tao toàn chiêm bao thấy mình chết. Mẹ mình bảo chiêm bao thấy chết hay rụng răng là điềm lành”. Chuyện trẻ con quá! Lâm nhớ đến miệng cười và hàm răng trắng của Hoan. Cái thằng mới dễ yêu làm sao! Bao giờ Lâm cũng muốn nói chuyện với nó, tâm sự với nó. Thằng Phát ngay thẳng, chắc chắn nhưng hơi lầm lì.

Lâm nhắm mắt lại tưởng tượng, rồi Lâm thấy buồn ngủ. Có tiếng động, Lâm giật mình mở choàng mắt. Tiếng động thình thịch rõ dần và cuối cùng thì dừng lại trên đầu Lâm. Những bước chân giày của địch! Lâm giật mình nhận ra điều ấy. Lâm đã nghe thoang thoảng tiếng nói của chúng, và có cảm giác chúng đang đè nặng trên đầu mình.

- Cút đi chỗ khác!

Lâm lẩm bẩm như thế. Nhưng chúng nó vẫn quanh quẩn trên nóc hầm, mà mỗi lúc một đông hơn thì phải. Chúng nó làm gì ở đây? Hay chúng nó đã tìm thấy dấu vết của hầm này? Nếu bị lộ thì sẽ làm những gì? Trống ngực Lâm đập dồn dập, nhưng Lâm vẫn bình tĩnh nhớ đến một câu chuyện mà Lâm đã được đọc trong báo Cứu quốc: Một anh du kích bị địch cuốc hầm, anh ném lựu đạn lên, bắn cho đến viên đạn cuối cùng, phá khẩu súng rồi hy sinh chứ không chịu ra đầu hàng địch. Lâm cũng sẽ làm như thế. Lâm cũng đã là một du kích rồi. Nhưng không, hầm của Lâm không thể nào bị lộ được. Còn bao nhiêu chuyện phải kể với các bạn, kể với Thư. Lâm toát mồ hôi mong cho mọi chuyện sẽ qua đi như một giấc chiêm bao ghê sợ. Rõ ràng là thấy một con rắn quấn chặt lấy mình, cắn đúng vào tai mình, nhưng bất chợt tỉnh dậy thấy mình vẫn nằm yên trên giường, thật là khoái! Nhưng đây không phải là chuyện chiêm bao. Có tiếng cuốc bổ thình thịch. Thế là lộ rồi! Chúng nó đang cuốc hầm. Đất đã rơi xuống đầu Lâm. Lâm nhích mãi vào trong cùng ngách hầm. Lâm nhìn quanh quẩn, ước gì vách hầm sẽ nứt ra một lỗ và Lâm sẽ biến vào đó như có phép tàng hình. Ánh sáng đã ùa vào hầm, ánh sáng chói chang đó vụt chiếu rõ mọi vật, và Lâm hiểu rõ mình cần phải làm những gì. Lâm nghe tiếng chúng nó nói:

- Ê du kích! Lên hàng đi, quan lớn sẽ tha chết!

Nhất định không đầu hàng! Lâm thấy mình cứng rắn hẳn lên. Lâm cầm quả lựu đạn trong tay. Qua lỗ thủng, Lâm đã nhìn thấy một đôi giày. Người nóng ran, Lâm ghé răng rút chốt lựu đạn và tung lên. Lâm tưởng như trái tim trong ngực mình cũng nhảy lên theo quả lựu đạn. Lâm nghe chúng nó hô nhau nằm xuống.

- Nổ đi! – Lâm kêu lên hồi hộp.

[TuongLinh]

Oàng! Lâm tiếc mình chỉ có một quả lựu đạn và ném hơi sớm. Giá để cho xì khói rồi hãy tung lên thì chúng sẽ không kịp nằm xuống. Một lúc im lặng, rồi có tiếng kêu la. Chúng lại hò hét!

- Lên đi!

Lâm cho đạn lên nòng. Lâm nhích dần ra cửa hầm và nhằm vào cái quần có túi bắt gà, bóp cò. Một tiếng kêu rú.

Lâm bắn hết ba viên đạn, và bây giờ làm gì? Lâm nhớ đến anh du kích trong báo Cứu quốc, anh ấy phá súng. Trong báo không nói rõ anh phá bằng cách nào. Lâm loay hoay tháo súng. Nước mắt Lâm ứa ra. Lâm cũng không hiểu tại sao mình lại khóc. Không phải vì sợ hãi, mà vì một tình cảm sâu xa. Lâm loay hoay tháo quy lát súng, quật khẩu súng vào vách hầm, nhưng không ăn thua gì. Chợt một vật rơi bịch xuống chỗ cửa hầm rồi một tiếng nổ choáng óc, người Lâm hẫng đi. Trong phút chốc, Lâm thấy mình bị tung lên rồi chìm mãi, chìm mãi sâu vào lòng đất.

Khi bọn địch kéo được Lâm từ dưới hầm lên thì bàn tay Lâm còn nắm chắc một đoạn súng gãy nát. Môi Lâm mím chặt, mắt nhắm nghiền, hàng lông mi dài đen như một đường chỉ. Bọn địch ngạc nhiên hết sức khi thấy cái “tên du kích” mà chúng cho là rất ghê gớm ấy lại chỉ là một thiếu niên! Có đứa đứng ngây ra nhìn, có đứa cúi đầu.

Một ngọn gió thổi xoà mớ tóc đen nhánh của Lâm phủ xuống trán. Bầu trời trong vắt, ánh sáng chứa chan. Chính nguồn sáng dễ chịu, quen thuộc trên bầu trời quê hương đó đã giúp Lâm, người đội viên thiếu niên thân yêu của chúng ta, hành động như một anh hùng.

*

*   *

Trở về làng, Hoan buồn bã. Mẹ Hoan ngạc nhiên. Bà đang vui mừng vì Hoan đi vắng từ đêm qua đến giờ mới về. Sáng nay địch lại càn dưới khu du kích, bà đoán con mình ở dưới đó, bà lo lắng mong con suốt buổi. Hoan về, bà mừng lắm. Hơn nữa, cuộc càn quét của địch lại thất bại, dân làng rất hả dạ khi thấy bọn địch chở nhiều xác chết và những đứa bị thương trở về. Bà hỏi Hoan:

- Có chuyện gì thế? Có phải hôm qua con xuống dưới ấy không?

- Không có chuyện gì đâu u ạ.

Hoan buồn rầu trả lời mẹ, nước mắt lại ứa ra. Mất Lâm, Hoan đau đớn, nỗi nhớ tiếc Lâm mênh mông vô hạn. Năm xưa khi bố bị giặc bắn, Hoan cũng khóc nhiều, nhưng hồi ấy Hoan còn bé chưa hiểu gì lắm. Giờ đây, do cùng một chí hướng, một mục đích hoạt động gắn bó, tình bạn, tình đồng chí đã bắt rễ sâu xa trong lòng Hoan, Hoan được an ủi bằng hành động xứng đáng của Lâm. Nhưng chính niềm tự hào đó lại càng làm cho Hoan tha thiết nhớ bạn. Tin Lâm hy sinh, Hoan chỉ báo cho Phát biết. Nhưng hôm sau, Phát đã đến gặp Hoan nói:

- Cái Thư cũng biết tin ấy rồi, nó khóc nhiều lắm. Nó vừa mua cho Lâm một cái bút máy.

Phát định nói thêm về cái quan hệ tình cảm giữa Thư và Lâm nhưng Hoan đã ngắt lời:

- Mình biết, cậu Lâm đã tâm sự với mình rồi. Các anh ấy dặn chúng mình không nên buồn bã quá, nhất là đừng hoang mang. Cái tin này cần phải giữ kín, cậu phải nói cho Thư rõ như vậy. Lâm đã chiến đấu rất cừ.
Một đêm sau trận càn, bác Nhã có việc về làng, bác đã đến báo tin và an ủi gia đình Lâm. Để giữ bí mật hoạt động của Đội, bác Nhã dặn gia đình đừng nói rằng Lâm xuống khu du kích chiến đấu, mà chỉ nói Lâm được gửi ra vùng tự do đi học. Bác Nhã đã giúp Hoan làm cái việc khó khăn đó, vì nếu Hoan đến báo tin thì Hoan chỉ có thể khóc oà lên thôi, Hoan không biết khi bác Nhã đến gia đình Lâm, bác cũng khóc rất nhiều, chỉ có khác là bác nuốt tất cả những giọt nước mắt ấy vào trong lòng, những giọt nước mắt căm thù nóng bỏng.

[TuongLinh]

18

Tên quan hai Lơ Rát chỉ huy trận càn trở về, hắn quăng súng, để nguyên quần áo nằm phịch lên giường thõng hai chân xuống đất. Hắn bảo Thạo cởi cho hắn đôi giày dính đầy bùn. Hắn mệt mỏi, ngao ngán. Hắn nằm ngửa, lim dim mắt, mấy nét hằn bên mép động đậy. Thạo lấy sức lôi từng chiếc giày ra khỏi chân hắn. Trông bộ điệu hắn lúc này thì biết rõ được kết quả của trận càn. Thạo mừng thầm. Những tin tức Thạo đưa ra đã có ích. Lơ Rát co duỗi chân nhiều lần rồi bảo Thạo một tiếng cộc lốc:

- Cà phê!

Thạo pha xong cà phê thì hắn đã ngủ, nhưng đôi mắt hắn vẫn còn hé để lộ ra màu xanh đục. Cái mũi hắn cao vóng lên vì những nét nhăn hằn sâu ở chân mũi. Thạo đứng nheo mắt nhìn hắn, nghĩ thầm: “Phúc tổ mày còn sống mà về tới đây”. Chợt một bàn tay lạnh buốt túm lấy gáy Thạo. Thạo kêu lên một tiếng và ngoái đầu lại: đội Đỗ! Mắt tên đội mật thám nheo lại như mắt mèo lúc rình chuột, mặt hắn choắt lại như mặt một mụ phù thuỷ độc ác. Hắn rít lên qua kẽ răng:

- Mày đã báo cho du kích biết trước kế hoạch chiến đấu của chúng tao!

Chao, câu nói của hắn như lưỡi dao lạnh sắc lùa vào sống lưng người ta. Cái thằng đội mật thám nghiện thuốc phiện này đã khét tiếng hung ác và nham hiểm. Thạo đã biết hắn. Thạo cố ghìm nỗi lo sợ thật sự như đang đứng trước một cái hố sâu đen ngòm mà mình sắp phải bước xuống. Thạo vờ run rẩy và kêu tướng lên, cố ý làm cho tên quan hai thức dậy. Chỉ có dựa vào tên quan hai lúc này thì Thạo mới thoát khỏi tay tên chó săn đắc lực ở phòng nhì(1) của bọn Pháp đóng ở đây.

- Ối, ối, tôi không đùa đâu, ông đội Đỗ ơi!

Thằng Lơ Rát ngồi phắt dậy, hoảng hốt chộp lấy khẩu súng; khi trông thấy đội Đỗ, hắn mới hoàn hồn. Thạo gỡ tay đội Đỗ, chạy lại phía tên quan hai, vẻ mặt sợ sệt ngây ngô:

- Bẩm quan, ông đội đánh tôi, vì tôi đang lúi húi pha cà phê nên quên chào ông ấy.

Tên quan hai ngáp dài, cười mỉa mai. Hắn hất hàm hỏi Đỗ:

- Ông đến có việc gì?

Thằng mật thám hiểu rất nhanh cái thái độ không vui vẻ của thằng quan hai. Hắn sôi lên căm tức vì thất bại. Hắn muốn làm chuyện bất ngờ để bắt Thạo nói ra cái điều mà hắn nghi ngờ. Hắn vốn biết tên quan hai không ưa gì hắn vì những chuyện va chạm giữa bọn phòng nhì và bọn sĩ quan chỉ huy quân sự. Hắn biết bây giờ có nói gì cũng vô ích. Đội Đỗ lạnh lùng đập gót giày đứng nghiêm lại:

- Xin lỗi ông.

Hắn quay gót ra về. Tên quan hai cười to và ném theo một câu chế giễu:

- Lần sau ông đến nên báo trước để tôi đón tiếp chu đáo.

Lơ Rát quay lại bảo Thạo:

- Pha cho tao cốc cà phê khác. Lần sau tao ngủ không được cho ai vào.

Thạo nhanh nhảu:

- Ông ấy vào tôi không biết, lẹn như một con chuột ấy.

[TuongLinh]

Tên quan hai vỗ vào vai Thạo, đắc chí cười to:

- Mày nói đúng, bé con ạ. Bọn phòng nhì giống như những con chuột không hơn không kém. Coi chừng chúng nó sẽ cắn vào cổ tao lúc nào không hay đấy. Cái thằng đội bẩn thỉu! Để xem lần này chúng đổ lỗi cho ai? Trận chiến đấu hôm nay chán hết chỗ nói. Vào được làng thì du kích biến hết, cuối cùng chỉ tóm đượt một thằng oắt con.

- Một thằng oắt con! – Thạo khẽ kêu lên.

Lơ Rát nhìn Thạo:

- Một thằng bằng mày ấy, một thằng oắt con đáng giá.

Thạo hỏi dò:

- Đem nó về đây chứ?

- Ồ hắn ở trong hầm, chúng tao đào lên. Hắn ném lựu đạn và bắn đến viên đạn cuối cùng chứ không chịu ra hàng. Tao tưởng là một thằng chỉ huy, phải cho ném lựu đạn hơi xuống. Ai ngờ lúc kéo lên lại là một thằng oắt con.

- Hắn vẫn sống? – Thạo hỏi một cách lơ đãng, nhưng trong đầu óc lại rất chăm chú.

Tên quan hai huýt sáo một tiếng rồi nói:

- Nó chết rồi. Tao thích những đứa gan dạ như thế!

Thạo nhếch mép cười. Rồi Thạo cười thật, cười rất to để che giấu nỗi lo lắng trong lòng.

- Mày cười cái gì thế?

- Vì những ý nghĩ lạ lùng của ông.

- Không lạ đâu! Tao nói thật, tao thích kẻ thù của tao gan dạ như thế.

Thạo thấy trong người bứt rứt khó chịu. Thạo liền lấy cớ đi xuống bếp pha cà phê. Thạo nghĩ đến thằng “oắt” mà hắn nói là ai? Có phải là Hoan không? Đêm hôm qua chắc là Hoan xuống khu du kích. Tuy chẳng có chứng cớ nào nhưng Thạo vẫn lo. Hỏi tên quan hai về hình dáng cho rõ hơn thì không nên, hắn sẽ nghi ngờ.

Thạo đem cốc cà phê lên, tên quan hai vẫn nói tiếp ý nghĩ ban nãy:

- Tao tiếc rằng thằng du kích con ấy không còn sống. Bắt sống được nó, tao sẽ giao cho đội Đỗ, để xem lão ta có bắt được nó khai ra lời nào không. Tao chán ghét những mưu đồ vô ích trong bóng tối của bọn phòng nhì. Phải bắn giết! Cứ quét cho sạch! Bên nào quét được nhiều là chiến thắng!

Thạo nóng lòng muốn đi ngay để dò cho biết sự thực, nhưng vẫn phải vui vẻ tiếp chuyện tên quan hai. Lúc này là lúc hắn thích nói nhiều để quên bớt nỗi cay đắng của sự thất bại vừa qua.
 
Chú thích:

(1) Phòng nhì là một tổ chức của địch chuyên điều tra, mật thám đối với ta và cả trong nội bộ chúng nữa.

[TuongLinh]

19

Thấm thoắt một mùa xuân nữa lại đến.

Sáng ra, mưa xuân rây trên xóm làng. Hạt mưa đọng lại trên những lá phi lao trước đình thành những hạt ngọc li ti. Sân đình vắng teo. Còn đâu ngày hội mùa xuân, sân đình chật ních người bốn phương. Và đêm đêm xem hội buồn ngủ díp mắt mà không thể đành lòng bỏ về. Còn đâu những túm dây ngũ sắc, những chiếc pháo thăng thiên bay vút lên tận tầng mây…

Địch ra sức củng cố hậu phương cho được yên ổn để rảnh tay đối phó với nhiều nơi khác. Chúng dùng nhiều mánh khoé mềm dẻo để mua chuộc nhưng cuối cùng vẫn dựa vào súng đạn, đàn áp, khủng bố. Vẫn là đầu rơi và máu đổ. Nhưng những kinh nghiệm xương máu, những hy sinh và cuộc đấu tranh khốc liệt đã rèn luyện chúng ta. Đội thiếu niên vẫn hoạt động trong lòng địch, nhưng chúng không tìm ra manh mối. Hoạt động của Đội đã có nền nếp hơn và vững vàng hơn, đặt nền móng cho việc hoạt động có tổ chức lâu dài. Nhiều đội viên chuyển ra làm những công việc bình thường hàng ngày để dễ tiếp xúc với địch như bán hàng, giặt là, cắt tóc… Những công việc đó dễ che kín các hoạt động bí mật. Bọn địch rất muốn để trẻ con cắt tóc, mặc dù cắt vụng về nhưng chúng yên tâm hơn. Chúng sợ người lớn cắt, vì biết đâu ông du kích giả dạng nào đó lại không đưa một đường dao cạo sắc như nước xoẹt ngang cổ họng chúng. Chuyện này đã xảy ra ở một vài nơi. Cái chết ấy gây cho chúng một cảm giác hết sức kinh hoàng đến nỗi có thằng chỉ trông thấy lưỡi dao cạo cũng đã sởn tóc gáy lên.

Một buổi sáng có hai chục xe ô tô chở lính về làng. Buổi trưa chúng nó đổ ra chợ cắt tóc. Một thằng cao lộc ngộc, cổ dài như cổ ngỗng ngồi vào cái ghế cắt tóc của Hoan. Một thằng trẻ, thấp bé, mặt còn non choẹt, ngồi vào ghế của Thiết. Thiết là tay cắt tóc khá cừ khôi, thường cắt cho các đội viên trong Đội. Đôi bàn tay của Thiết làm gì cũng khéo.

Quàng tấm vải vào cái tấm thân cao kều của tên lính, Hoan khó chịu vì hắn tuôn hơi rượu ra phì phì. Hắn là một thằng ba hoa chích chòe, nói chuyện luôn mồm với thằng bên cạnh. Hắn khoe khoang tài bắn giết của hắn trong trận càn, những việc hắn xọc lưỡi lê vào bụng người ta, nghe hắn nói, người Hoan nổi gai lên. Nỗi căm giận trào lên cổ, Hoan liếc nhìn khẩu súng của hắn dựng ở vách, và tưởng tượng đến một việc sẽ xảy ra. Tên lính ngửa cổ cho Hoan cạo. Cục hầu to như quả ổi cứ nhảy lên nhảy xuống sau làn da trắng nhợt. Liếc con dao cạo, tay Hoan rung nhè nhẹ. Tên lính vẫn lim dim mắt, mồm lải nhải:

- Con gái… con gái… – Chợt hắn mở choàng mắt nhìn Hoan rồi cười hô hố. – Mày đem cho tao một đứa con gái, tao sẽ cho mày một trăm đồng!

Hoan vờ như không nghe lời hắn nói, và bắt đầu cạo. Bên ngoài, tên lính da trắng quen thổi kèn ác-mô-ni-ca lại đến. Tên lính Pháp này có tài thổi kèn, hắn thổi kèn rất thích thú, say sưa. Một tay cầm kèn đưa lên miệng, một tay cầm hai thanh tre gõ nhịp. Gần đây, phiên chợ nào hắn cũng ra đứng dựa vào cột lều thổi kèn. Nhưng có một điều lạ lùng là hắn biết thổi nhiều bài hát của ta, kể cả Tiến quân ca. Như thường lệ, hắn lại mỉm cười với mọi người xung quanh rồi đứng tréo chân, dựa vào cột lều thổi kèn. Hắn thổi bài Bắc Sơn, rồi hắn bỏ kèn ra hát, giọng lơ lớ:

Ôi còn đâu đây sắc chàm pha màu gió

Đau lòng bao năm sống lầm than đây đó…

Bài hát Bắc Sơn nhắc Hoan nhớ tới những ngày tự do, những bài hát cách mạng. Cái ý nghĩ ban nãy lại rõ rệt: siết mạnh lưỡi dao, cầm lấy khẩu súng, băng qua hàng rào. Nhưng rồi sau đó sẽ ra sao? Các đội viên ở đây sẽ bị bắt, và không lường được những điều tai hại sẽ xảy ra. Hoan ghìm sự tức giận khinh ghét đối với tên lính, đưa lưỡi dao cạo lướt trên cái cổ của hắn. Hắn đang lim dim mắt ngả người ra ghế, chợt ngồi thẳng dậy. Hắn nghĩ ra một điều thích thú định nói với thằng bạn. Hắn chạm vào tay Hoan, và con dao cạo rơi xuống đùi hắn. Hắn giật mình nhìn xuống, hắn mặc quần soóc nên dao rơi vào cái đùi để trần, làm rớm chút máu. Hắn đứng bật dậy tát Hoan một cái rồi cầm lấy khẩu súng đi ra. Hoan định lao theo tên lính nhưng Thiết đã đứng chặn lại, đưa mắt nhìn Hoan. Hoan ngồi phịch xuống ghế, mặt tái ngắt.

Thiết cũng đã cắt xong tóc cho tên lính trẻ. Hắn đưa Thiết tờ giấy bạc năm đồng rồi lẳng lặng đi ra. Thiết nói nhỏ với Hoan:

- Hôm nay mày thiếu bình tĩnh đấy.

Hoan buồn rầu thu dọn đồ đạc rồi xách tráp ra về. Tên lính thổi kèn cũng nhìn thấy những việc vừa xảy ra. Hắn nắm tay giữ Hoan lại. Hắn ngửa cổ đưa bàn tay ra hiệu phạt ngang cổ rồi chỉ theo phía tên lính cao vừa đi khuất. Hoan nhìn hắn nghi ngờ. Hắn mỉm cười rồi lại đứng tréo chân, dựa vào cột lều, đưa kèn lên thổi:

Bao chiến sĩ anh hùng

Lạnh lùng vung gươm ra sa trường…

[TuongLinh]

20

Hoan không về thẳng nhà mà xách tráp đi vòng xóm dưới qua các hòm thư để lấy tin. Từ trong ngõ, Thạo ôm mớ quần áo ra ao giặt. Thạo không để ý đến Hoan đi sau vẫn lúi húi bước, mớ quần áo kẹp chặt ở nách. Vài đứa trẻ lại lẵng nhẵng đi theo phía sau Thạo. Lừa lúc Thạo không để ý, một đứa đưa tay giật mớ quần áo ở nách Thạo rơi xuống. Một ổ bánh mỳ to tướng trong đống quần áo ấy văng ra. Thạo giật mình nhảy chồm lại ôm lấy ổ bánh mỳ rồi vơ quần áo gói kín lại. Thạo nắm tay thoi một quả vào thằng bé. Một đứa khác ở trong ngõ ùa ra:

- Mày đừng cậy làm đầy tớ cho Tây rồi bắt nạt chúng tao!

Thạo im lặng bước nhanh. Bọn trẻ chẳng tha, chúng vừa chửi vừa nhặt đất ném theo Thạo. Hoan vội bước đến quát bọn trẻ:

- Chúng mày nghịch gì thế, sao lại ném đất vào tao!

- Chúng tao ném con chó Tây, việc gì đến mày?

- Đừng nói láo. Chúng mày ném vào tao, tao nện cho bây giờ!

Thạo quay lại nhìn thấy Hoan, liền bước nhanh ra phía ao. Bọn trẻ chạy thụt vào ngõ. Hoan bước đi một đoạn thì gặp đội Đỗ. Hắn cũng từ trong ngõ đang đi ra phía Thạo. Hoan vội đon đả chào:

- Chào ngài Đội, ngài có cắt tóc không?

Đội Đỗ khịt mũi:

- Hôm nay mày không ngồi hàng lại đi rong à?

- Ngồi một chỗ mãi cũng chán.

Đội Đỗ vẫn đặt mắt về phía Thạo. Hoan bước nhanh lên kịp hắn rồi nói:

- Tóc ngài tốt rồi đấy, mời ngài về nhà để tôi cắt cho. Cắt cho ngài tôi còn kiếm được kha khá. Mấy anh lính hay cắt chạc lắm!

Đội Đỗ gạt đi:

- Để lúc khác.

Hoan lại nói:

- Ngài Đội ạ, bọn trẻ con láo lắm. Chúng nó tìm cách đánh thằng Thạo. Đứa nào làm việc cho các ngài đều bị chúng nó làm phiền thế đấy.

- Rồi tao sẽ bảo chúng nó.

Đội Đỗ vẫn bước đi. Hoan liền quay vào một cái ngõ rồi đi tắt trong vườn ra bờ ao. Thạo ra đến bờ ao, vội lẩn nhanh vào góc khuất sau bụi tre, bới rác ở một cái hố, đặt ổ bánh mỳ xuống đấy, phủ rác kín lại rồi trở về cầu ao giặt áo. Nghĩ lại lúc ổ bánh rơi ra đường, Thạo thấy hú vía. Mọi lần thì đến đêm Hoan mới ra tìm cái bánh ấy, bẻ ra lấy nhân ở trong: một quả lựu đạn. Nghi ngờ thái độ đội Đỗ vừa rồi, Hoan lo có thể cái bánh mỳ rơi ra đường đã lọt vào mắt hắn. Hoan đi tắt ra chỗ bụi tre bờ ao, bới cái ổ bánh to ấy bỏ vào tráp rồi mang về nhà. Hoan làm khéo léo đến nỗi Thạo cũng không biết. Khi Thạo giặt xong quần áo trở về thì đội Đỗ mò đến bờ ao. Hắn lượn quanh bờ ao tìm kiếm. Hắn nhặt được vài mẩu bánh mỳ vụn đã mốc ở gốc tre. Hai buổi trưa sau, hắn vẫn để ý theo dõi, nhưng Hoan đã kịp viết cho Thạo một mẩu giấy:

“Hãy ngừng, chó đã đánh hơi”

[TuongLinh]

Cách mấy hôm sau, một buổi trưa Thạo lại ôm quần áo đi giặt. Giữa đường gặp đội Đỗ, hắn giữ Thạo lại:

- Mày ôm cái gì kia?

Thạo trả lời có vẻ thách thức:

- Quần áo của ông Hai!

- Đưa tao xem!

Thạo vờ lúng túng:

- Quần áo của ông Hai đây mà, tôi không cho xem được.

- Tao xem được, thằng ranh con!

Đội Đỗ giằng lấy mớ quần áo. Mắt hắn hé lên một tia lạnh sắc, cặp môi thâm sì của hắn mím chặt. Hắn hy vọng một cái bánh rơi ra, nhưng không có gì cả. Mặt hắn xám lại, hắn lục lọi các túi áo, túi quần. Hắn vẫn thất vọng. Chỉ có mùi hôi nách hăng hắc ở cái áo xông lên mũi hắn. Hắn vứt mớ quần áo xuống, nói như rít:

- Đồ chó, mày không thoát khỏi tay tao! – Hắn bực tức bỏ đi.

Làm cho đội Đỗ bị tẽn, Thạo rất thú, nhưng Thạo chợt thấy một mối nguy cơ đang đe doạ mình. Trông đống quần áo lộn xộn, Thạo nảy ra một ý. Phải cho hắn một vố nữa. Thạo ôm mớ quần áo trở về. Tên quan hai hỏi:

- Sao mày về?

Thạo bực bội:

- Ông đội Đỗ khám quần áo của ông.

Lơ Rát trợn tròn mắt:

- Lại thằng chuột chù ấy! Mày không nói sai chứ?

- Ông ấy khám ngay giữa đường, có nhiều người trông thấy. Đây ông xem. – Thạo giơ ra trước mặt tên quan hai những cái túi áo, túi quần bị lộn ra ngoài.

Lơ Rát đập bàn đập ghế chửi rủa ầm lên. Hắn doạ sẽ bắn chết đội Đỗ. Hắn nghĩ rằng cái thằng đội bẩn thỉu ấy dám láo xược với hắn, vì đội Đỗ dựa vào bọn quan thầy ở phòng nhì, cái bọn mà hắn có hiềm khích và rất không ưa. Hắn bực tức vì biết rằng cái bọn phòng nhì vừa nguy hiểm lại vừa có quyền thế. Hắn phải đi ra chỗ chết, còn bọn kia không làm gì được đối phương lại quay về cắn vào nội bộ. Chuyến này hắn không thể để yên được nữa.

Thạo đứng cười thầm. Lơ Rát móc tiền trong túi đưa cho Thạo:

- Mày đem ra hiệu bảo giặt ngay cho tao, mai lấy!

- Cần ngay ngày mai?

- Phải rồi, ngày kia tao đi.

Thạo ôm mớ quần áo ra hiệu giặt trao cho các đội viên làm ở đấy. Buổi tối, Hoan đọc tin do Thạo đưa ra:
“Ngày kia nó lại đi. Có thể đi càn. Sẽ điều tra thêm”. (Tất nhiên những dòng chữ này đều viết bằng ký hiệu riêng mà chỉ Hoan mới có thể hiểu được).