Đội thiếu niên du kích Đình Bảng

[TuongLinh]

Anh du kích bóp cò. Nhưng viên đạn thối. Thằng Mạc không bỏ lỡ thời cơ, như một con chó dữ, hắn lao vào anh du kích, đánh văng khẩu súng khỏi tay anh. Hắn rút súng của hắn ra. Anh du kích đành phải nhặt vội khẩu súng của mình, bỏ chạy. Viên đạn của thằng Mạc réo bên tai anh. Sau lần chết hụt ấy, thằng Mạc không dám mò về làng một mình nữa. Hắn lên ở hẳn trong bốt chùa Dận. Hôm nay hắn lại đến đây nhận mặt người làng. Con chó ấy sẽ cắn những ai? Bọn địch khủng bố dân làng để trả thù cái việc bốt bị đánh đêm trước và ba khẩu đại liên bị phá hoại. Hoan biết chắc rằng hắn sẽ không tha Hoan. Hoan nghĩ đến cách trốn thoát ngay lúc này. Hoan nhìn chung quanh. Qua khỏi cái sân gạch này, đến được cái luỹ tre kia thì có thể chuồn ngay xuống ruộng, thoát thân. Nhưng khó nhất là đi khỏi cái sân trống này. Những tên lính vẫn cầm súng canh gác chung quanh. Hoan chợt nhớ đến người lính thổi kèn, nhưng lúc này không thấy bóng anh ta đâu cả. Hoan nhấp nhổm như người ngồi trên đống gai. Nỗi lo lắng làm cho Hoan chóng mặt. Bỗng Hoan thấy có ai thúc cái gì vào lưng mình. Hoan giật mình quay lại, thấy người lính thổi kèn. Người lính ra hiệu cho Hoan đứng dậy. Anh ta không cười với Hoan và mắt cũng không tỏ vẻ gì thân thiện. Hoan lặng người đi. Thế là hắn bắt mình đi rồi. Mình lại nhầm tưởng hắn là người tốt. Người lính ra hiệu cho Hoan ra khỏi đám đông rồi chỉ vào đống rác ở góc sân. Người lính đi theo Hoan. Hoan làm công việc theo anh ta ra hiệu. Hoan cầm chổi quét gọn đống rác rồi bốc vào một cái rổ. Người lính bảo Hoan bê rổ rác ra luỹ tre đổ. Ra luỹ tre ư? Hoan thầm reo lên, lòng hồi hộp quá chừng. Hoan liếc nhìn người lính. Mặt anh ta vẫn lạnh lùng. Hoan mong sao cho người lính đừng đi theo Hoan ra luỹ tre, nhưng anh ta vẫn cầm ngang súng đi theo sát Hoan. Hoan thất vọng, Hoan đổ rác xong, đứng lặng. Ôi, cái ranh giới giữa giam cầm và tự do là lúc này đây, giữa cái sống và cái chết là lúc này đây. Chỉ nhảy vài bước xuống đám ruộng mà tên lính không bắn theo là thoát. Nhưng Hoan vẫn thấy mũi súng dí vào lưng mình. Người lính quay lại nhìn vào sân, vừa lúc đó một toán người nữa bị bắt đưa về đang nhốn nháo. Anh ta đẩy nhẹ vào vai Hoan, nói hai tiếng rất rõ:

- Chạy đi!

Hoan chỉ thoáng thấy cặp mắt của anh ta xanh biếc. Hoan lủi nhanh xuống bờ ruộng như một con cuốc, rồi đi khuất mãi về phía bãi Mã Lách. Về được đến đây thì coi như hổ đã về rừng.

Ba hôm sau. Buổi chiều, Hoan đang cuốc ruộng ở giữa cánh đồng, chợt trông thấy một người cao lớn mặc quần áo nâu, vác cuốc đội nón ở trong làng đi ra. Khi người ấy đến gần, Hoan nhận ra là anh lính thổi kèn.
Anh ta nhận ra Hoan, hết sức vui sướng, ôm chầm lấy Hoan, chà cả hàm râu quai nón lởm chởm vào má
Hoan:

- Đưa tôi về với du kích.

Hoan đưa người hàng binh về Phù Chẩn. Khi anh biết Hoan là đội trưởng Đội du kích thiếu niên thì anh ta rất ngạc nhiên và sung sướng. Tên anh là Hăng-ri Xoa. Hoan và Hăng-ri Xoa đã trở thành đôi bạn. Anh dạy Hoan thổi kèn. Hôm được chuyển ra vùng tự do, không gặp Hoan, Hăng-ri Xoa tiếc lắm. Anh chuyển cái kèn lại tặng Hoan, và kèm một lá thư. Hăng-ri gọi Hoan là “người anh hùng tí hon của tôi”. Hăng-ri kể quê mình ở vùng miền nam nước Pháp. Quê anh trồng rất nhiều nho, có rượu vang ngon nổi tiếng. Anh đã có hai con. Từ ngày bị bắt buộc xa nhà ra đi, anh đã chán nản. Trong một trận càn, anh nhặt được một túi tài liệu của ta. Anh bí mật đốt cả đi, chỉ giữ lại một quyển sổ nhỏ trong đó có chép nhiều bài hát. Vì thế mà anh biết thổi kèn theo điệu những bài ca cách mạng.

Sau này, Đội của Hoan dụ hàng được nhiều lính địch, nhưng không có ai mà Hoan nhớ bằng Hăng-ri Xoa. Hoan cho rằng Hăng-ri đã cứu Hoan thoát khỏi tay địch nhưng Hăng-ri lại nói chính Hoan mới là người cứu anh.

[TuongLinh]

24

Buổi chiều, trời còn có mây bảng lảng, đến tối thì mây tan hết. Thoạt tiên ngôi sao Hôm cháy sáng, sau đó sao gọi nhau lần lượt nổi lên trên bầu trời đen thẳm. Sao chi chít đông vui như họp chợ tết. Một tổ du kích nằm giữa cánh đồng. Cò Nam được đi cùng, đêm nay lên đường cái chôn mìn diệt xe địch. Buổi chiều, Hoan nhận được lệnh cử một đội viên đêm nay dẫn đường cho tổ du kích đi đánh xe. Nhiệm vụ này hấp dẫn Hoan trước tiên. Tưởng tượng đến một quả mìn nổ tung chiếc xe, thật là hả dạ. Nhưng Hoan phải giao công việc này cho tổ Húc. Hôm trước Húc gặp Hoan kì kèo:

- Cậu không công bằng. Thằng Phát lại được cậu giao cho việc phá súng.

- Sao cậu biết?

- Cậu đừng hòng giấu tớ. Tớ biết tỏng tòng tong. Hôm tớ đi qua nhà thằng Thuộc, thấy thằng Phát và thằng Thuộc đang lúi húi ngoài vườn, tớ liền vào xem, bắt gặp hai đứa đang chôn một cái hộp sắt vuông dưới gốc cây khế. Tớ lẻn ra phía sau nhẹ nhàng nên chúng nó không kịp giấu, phải mở hộp cho tớ xem. Trong hộp là cái ống tiêm, trên ống tiêm dán một mảnh giấy:

“Hoan hô cái ống tiêm

Phá ba khẩu đại liên

Khiến quân thù phát điên

Hoan hô cái ống tiêm!”

Hoan trao nhiệm vụ dẫn đường đi đánh mìn cho tổ Húc, và Cò Nam được Húc cử đi. Cò Nam nằm bên cạnh các anh du kích. Nó nhìn trời sao, hỏi một anh du kích:

- Có… có phải mỗi ngôi sao… là một người không anh?

Anh du kích trả lời:

- Tớ cũng nghe nói thế, chẳng hiểu có thật không.

- Thật… thật đấy. Mỗi người chết thì một… một ngôi sao rơi.

- Có thể như vậy đấy. – Anh du kích tán thành.

Cò Nam nhỏm dậy:

- Thế thì mỗi lần Tây đi càn, sao… sao phải rơi hàng mảng.

Anh du kích cười:

- Rụng hàng mảng thật. Cậu thử tìm ngôi sao của cậu xem nào!

Cò Nam nằm ngửa, kê tay sau đầu nhìn trời sao, càng nhìn càng thấy nhiều vô kể. Nhất là ở dải Ngân Hà.
Nhìn một lúc, Cò Nam chỉ vào đám sao ở cuối sông Ngân mà nó cho là con sông Đuống.

- Đấy… cái đám sao rậm kia là làng ta đấy. Những ngôi sao sáng là các anh, còn em là cái ngôi sao bé ti ti kia, anh… anh có nhìn thấy không?

- Kia kìa, cậu chính là cái ngôi sao nhấp nháy luôn đấy, lúc thì ẩn, lúc thì hiện rõ, có đúng không?

Cò Nam nhìn theo tay anh du kích chỉ, lòng rộn lên niềm vui thích.

- Thế ngôi sao ấy có rụng… rụng không anh?

- Không thể nào rụng được đâu. – Anh du kích vừa trả lời vừa vỗ vào trán Cò Nam.

[TuongLinh]

Đến giờ lên đường. Cò Nam dẫn đầu. Cả tổ theo bờ lúa vòng lên phía đầu làng, lội qua một cái ao rồi ra đường cái. Tổ du kích chia làm đôi. Hai người chôn mìn, còn hai người bố trí chặn xe, đề phòng mìn nổ mà xe vẫn chạy được.

Cò Nam ở bộ phận chặn xe, được phát một quả lựu đạn. Một anh du kích khẽ hỏi Nam:

- Có sợ không?

- Sợ… sợ gì kia hả anh? Một mình thì em sợ đấy.

- Sợ gì?

- Ma.

- Làm gì có ma!

- Chúng nó bảo có. Ở ngoài bãi Mã Lách ma hiện lên thành người mặc áo dài đi chơi.

Anh du kích cười, rồi bỗng bấm tay Nam ra hiệu im lặng. Có tiếng động ầm ì ở xa. Anh du kích áp tai xuống mặt đất, Cò Nam bắt chước làm theo. Anh rỉ tai Nam:

- Khi nào anh bảo ném lựu đạn hãy ném nhá! Biết ném chứ?

- Em biết, nhớ rút… rút chốt.

- Bình tĩnh nhé!

Mặt đường nhựa im lìm bỗng hơi sáng lên rồi rõ dần. Tiếng ô tô ầm ì. Ánh đèn pha sáng loé. Hai chiếc xe từ Bắc Ninh về Hà Nội. Chiếc xe nhỏ chạy trước, nó vượt qua chỗ đặt mìn. Chiếc xe to chạy sau vừa lao tới thì một tiếng nổ dữ dội vang lên. Ánh lửa đỏ loé trong đêm. Cái xe nhỏ đang lao tới chỗ Nam bố trí. Anh du kích nhổm dậy nhằm vào đôi mắt sáng của xe quạt một băng tiểu liên. Đèn pha phụt tắt, chiếc xe chạy chậm lại. Anh du kích hô:

- Ném lựu đạn!

Cò Nam đứng thẳng lên rút chốt lựu đạn. Vừa lúc cái xe chạy đến ngang tầm tay, Nam tung quả lựu đạn vào trong xe như thả cái đáo lỗ. Anh du kích kéo tay Nam nằm xuống. Một tiếng nổ giòn. Cái xe lao đi như điên, nhưng được một đoạn thì nó đâm sầm vào cột điện và nằm chết tại đó.

Từ lúc có tiếng mìn nổ, các cỡ súng trong bốt chùa Dận bắn hối hả. Chúng đề phòng du kích tấn công. Rồi chúng cho xe bọc sắt tiến về phía có tiếng nổ. Tổ du kích rút đi nhanh chóng. Cò Nam đưa các anh du kích ra đến giữa đồng rồi chia tay. Nam chưa về làng được. Chẳng dại gì về ngay bây giờ, chúng nó đang báo động. Nam nằm lại giữa cánh đồng, khoan khoái nghĩ đến chiến công vừa rồi. Nam đưa bàn tay vừa ném lựu đạn ra ngắm nghía. Cái bàn tay thế mới gọi là khá!

Bầu trời vẫn đầy sao nhấp nháy. A, có lẽ vừa rồi đã rụng một chùm sao. Trên hai chiếc xe ô tô ấy ít ra cũng có đến chục thằng. Nhưng mà cái bọn lính độc ác bẩn thỉu đó không thể nào lại cũng là những ngôi sao nhấp nháy kia được. Nam tìm lại cái đám sao rậm bên cạnh sông Ngân. Nam tìm mãi ngôi sao nhấp nháy ban nãy mà anh du kích bảo rằng đấy là ngôi sao của Nam. Chẳng biết là có đúng như vậy không?

[TuongLinh]

25

Ra đến giữa đồng thì Hoan và các tổ trưởng gặp nhau. Phương đông rạng sáng và bỗng chốc mặt trăng nhô lên khỏi luỹ tre làng Phù Chẩn. Mọi vật thoắt lung linh ánh bạc, gợi nhớ đến những buổi chăn trâu đêm chơi “mèo bắt chuột”. Trong gió thoảng mùi hương sen, Húc lên tiếng:

- Các cậu ạ, bây giờ được hát thật to thì khoái nhỉ!

- Bây giờ có hát đồng ca toàn Đội cũng chả ra hồn đâu, nhiều đứa quên rồi.

Thiết phản đối ý kiến của Phát:

- Chẳng quên đâu, đến ngày độc lập tớ vẫn nhớ làu làu.

- Hôm nào gặp anh bộ đội phải xin thêm vài bài hát mới.

Hoan hỏi Húc:

- Hôm nọ lão lính móm thổi kèn dạy cậu bài gì?

Húc cười:

- Một bài hát nhảm nhí, mà chẳng gọi là bài hát được. Đấy là lời của bọn mất dạy.

Bốn đứa đi qua lăng Lòng Chảo, lăng Con Voi, băng qua một quãng đồng nữa thì đến ao sen. Trời sáng trăng, ao sen trông lạ hẳn đi, rộng bát ngát. Những giọt nước đọng trên lá sen long lanh như mắt những con cá vàng. Khắp mặt ao vô số những búp sen trồi lên như những nắm tay xinh xắn giơ đều một loạt. Những bông sen đang thầm thì với nhau điều gì vậy?

- Ao sen đang chào chúng mình đấy!

- Chào ao sen!

- Cậu thì chỉ thích chào những hạt sen non.

- Chả phải mình tớ. – Húc nói. – Tớ lấy về cho cả tổ, còn ngon hơn kẹo súc-cù-là.

Hoan liền nói:

- Cậu mang hạt sen về như thế dễ lộ lắm đấy. Chúng nó trông thấy sẽ hỏi cậu lấy hạt sen ở đâu, xuống ao sen làm gì.

- Đội trưởng của chúng mình khá lắm.

- Thôi đi, đừng bẻm mép. Các anh đã ra họp với chúng mình kia kìa.

Bọn Hoan đứng đợi dưới gốc một lùm tre. Bác Nhã cùng đi với một người nữa ra đến nơi. Bác Nhã cười:

- Các cậu nhanh thật, đi đường có bị lộ không đấy?

- Chúng cháu đi trước khi trăng lên kia.

Bác Nhã nói:

- Các cậu giữ “bem”(1) khá lắm. Đến đây mà các cậu còn đứng trong bóng cây kia mà. Có thể ra chỗ trống này ngồi được. Mấy khi được ngắm trăng.

Ngồi xuống bãi cỏ, bác Nhã chỉ vào người cùng đi:

- Đây là anh Long ở bộ đội huyện, sắp tới anh sẽ có quan hệ với các cháu đấy.

Anh Long người bé nhỏ, chỉ suýt soát bọn Hoan. Anh mặc bộ quần áo đen, cũng giống bộ quần áo Hoan đang mặc. Hoan thấy thích thú về điểm giống nhau ấy. Nghe bác Nhã giới thiệu, anh Long không nói gì, chỉ mỉm cười để lộ hàm răng trắng. Hoan nhìn anh thăm dò, suy xét. Trông anh không có vẻ gì là bộ đội. Hoan chưa gặp anh bộ đội nào, nhưng Hoan tưởng tượng anh bộ đội phải khác cơ. Đấy là một người cao lớn, mặc quần áo màu xanh lá cây, mũ có lưới giắt lá nguỵ trang, mắt sáng quắc. Còn anh Long này chỉ lớn hơn Hoan có tí ti thôi, cũng mặc quần áo như Hoan. Giá có vật nhau một keo chưa chắc ai được ai thua. Nếu thế thì Hoan cũng có thể vào bộ đội được. Nghĩ đến đây Hoan bật cười. Bác Nhã hỏi:

- Hoan cười gì đấy?

[TuongLinh]

Anh Long nhìn Hoan nói:

- Cậu ấy cười vì không tin tôi là bộ đội. – Rồi anh cười to.

Cha cha, Hoan giật mình vì thấy anh Long đoán đúng ý mình nghĩ. Mình lầm rồi, anh ấy có thể là cấp chỉ huy nữa đấy. Người chỉ huy là người có tài đoán được ý nghĩ người khác, và cả ý định của địch nữa mới ghê chứ! Anh Bát đã nói với Hoan như vậy. Hoan xấu hổ quay mặt nhìn xuống ao sen. Hoan bắt gặp một giọt nước trên lá sen long lanh y như con mắt đang nhìn Hoan chế giễu. Hoan nhặt hòn đất ném vào cái lá sen, nhưng giọt nước chỉ lăn ra đến mép lá rồi lại lăn về chỗ cũ và càng nhấp nháy giễu cợt Hoan nhiều hơn. Bác Nhã hỏi:

- Cậu nào giỏi địa dư thử trả lời xem Nghĩa Lộ ở đâu nào?

Tất cả im lặng. Khó quá. Nghĩa Lộ? Hoan chưa nghe đến cái tên ấy bao giờ. Phát rụt rè trả lời:

- Trường chúng cháu chưa học đến cái tên ấy. Chỉ biết xứ Bắc Kỳ có mười bảy tỉnh và bốn đạo quan binh(2).

Anh Long phá lên cười:

- Đạo quan binh là cái gì?

Phát ngượng nghịu.

- Đấy là nơi bọn quan lính Pháp đóng đồn cai trị.

- Bây giờ thì khác rồi.

Bác Nhã nghiêm giọng nói:

- Làm dân mất nước thì học hành như vậy đấy các cháu ạ. Quê hương đất nước mình, mình cũng không biết. Bác nhắc đến Nghĩa Lộ là vì ta vừa chiến thắng ở đấy. Bác cũng chưa đi đến Nghĩa Lộ đâu, chỉ biết đấy là một thị trấn ở Yên Bái, cửa ngõ khu Tây Bắc. Địch chiếm Nghĩa Lộ xây dựng thành một tấm “bình phong thép” để ngăn ta tiến quân vào Tây Bắc. Nhưng đại quân ta – bác Nhã phấn khởi cao giọng – đã vượt sông Đà vào giải phóng Nghĩa Lộ.

- Hay quá, tuyệt quá! Hoan hô đại quân! Đại quân! – Húc nhấn mạnh hai tiếng ấy.

Bác Nhã nói tiếp:

- Thế là chiến dịch Tây Bắc của ta mở đầu thắng lợi.

Húc hỏi:

- Đại quân của ta do Võ đại tướng chỉ huy chứ bác?

- Nhất định chứ, ta đánh to thì đại tướng chỉ huy. Mà ngay chúng mình đánh giặc ở trong này cũng do đại tướng chỉ huy đấy. Các cậu tưởng mọi việc đều do ông Nhã này mà ra cả hay sao? Không phải đâu! Đội của các cậu cũng dưới quyền chỉ huy của đại tướng đấy.

Húc lại reo lên:

- Thế thì tuyệt!

Hoan hỏi:

- Quân ta còn đánh nữa chứ bác?

- Hiện nay quân ta đang tiến sâu vào Tây Bắc như một mũi dùi đâm thẳng vào bụng chúng nó. Các cậu có phấn khởi không?

Tất cả đồng thanh:

- Thích lắm bác ạ.

- Chúng mình phải truyền tin vui này cho nhân dân cùng biết. Chắc nay mai bọn địch sẽ nói: “Quân Pháp nhận thấy vị trí Nghĩa Lộ không cần thiết, nên đã rút lui để cho Việt Minh vào chiếm một cái thành bỏ không!”

[TuongLinh]

Ánh trăng loang loáng trên những khuôn mặt ngời ngợi niềm vui.

- Bộ đội ở ngoài đánh to, thì trong này chúng mình cũng phải làm gì chứ?

- Chúng ta cũng đánh to bác ạ!

- Đánh to như thế nào? Ta phải có cách đánh của ta, như kiến tha lâu đầy tổ, cộng nhiều cái nhỏ sẽ thành cái lớn. Mèo nhỏ bắt chuột con mà lại.

Húc nhanh nhảu:

- Nhưng chúng nó có phải chuột con đâu bác! Chúng nó to béo như những con bò mộng ấy.

Bác Nhã cười:

- Mèo nhỏ bắt bò mộng càng hay. Bây giờ chúng mình sẽ bàn nhau công việc làm. Nào ngồi xích lại gần đây.

Không khí trở lại trang nghiêm. Tất cả chăm chú lắng nghe bác Nhã. Tuy vậy, niềm vui chiến thắng còn dào dạt trong lời bác nói. Đến khi phổ biến xong công việc bác mới nói bằng cái giọng trầm lặng của bác:

- Kẻ địch vẫn ở ngay xung quanh ta, các cháu tuy đã có kinh nghiệm nhưng kẻ địch cũng tìm cách phá ta dữ hơn. Cuộc chiến đấu của ta sẽ gay go hơn.

Hoan lại nhận thấy vẻ lo lắng thận trọng trên khuôn mặt bác Nhã.

Đến khi sắp chia tay, anh Long liền nói:

- Còn một việc quan trọng nữa, các cậu chờ một lát đã nhé.

Anh vừa nói vừa chạy lại phía luỹ tre xách lại một cái bị cói. Anh dốc ngược cái bị, những bắp ngô lăn ra bãi cỏ. Những hạt ngô trắng ngà bóng loáng dưới ánh trăng như những hàm răng đều đặn đang cười.

Bác Nhã nói:

- Liên hoan chiến thắng đấy.

Ngô nếp vừa mềm vừa béo, lẫn với gió thoảng, tưởng như ăn ngô có ướp sen. Hoan thốt lên:

- Ngô ngon quá!

- Vui thì ăn càng ngon.

Ăn ngô xong, bác Nhã bắt tay tất cả. Còn anh Long thì ôm lấy Hoan thầm thì:

- Chúng mình sẽ gặp nhau ở làng.

Cả toán trở về đến lăng Lòng Chảo thì phân tán ra nhiều ngả. Một lát sau không ai nhìn rõ ai nữa, tưởng chừng như tất cả đều tan ra thành ánh trăng, lẫn trong màn sương vừa dâng lên. Có mùi ngô luộc lẫn với hương sen thoang thoảng đâu đây khắp cả cánh đồng.
 
Chú thích:

1) Bí mật.

(2) Kiến thức địa lý cũ trong sách giáo khoa thời Pháp thuộc.

[TuongLinh]

26

Đã mấy hôm rồi, địch chở nhiều chuyến xe bịt kín về Đình Bảng. Không hiểu chúng trút xuống những thứ gì. Khi về thì xe nặng, ì ạch lăn bánh từ từ, thận trọng trên đường làng. Còn lúc đi thì những tên tài xế miệng ngậm thuốc lá vểnh ngược cho xe lồng lên như những con trâu đứt mũi. Xe chúng chạy vào xóm Xuân Đài.
Chúng cấm ngặt người qua lại khu vực ấy. Luỹ bàn với Thuộc:

- Này, phải biết chúng nó trút cái gì xuống chứ, ban ngày không đến được thì đêm chúng mình mò đến.

Thuộc đồng ý ngay, không do dự, Luỹ nói:

- Thế mày đi hỏi thằng Phát xem nó có đồng ý không.

Thuộc đắn đo rồi nói:

- Mày ạ, không phải việc gì cũng hỏi, mình phải tự động mà làm chứ. Đồng ý nhé, tối nay chúng mình sẽ
bắt đầu. Mày có đi không, hay là sợ?

Luỹ tự ái:

- Tao rủ mày mà tao lại sợ à?

- Thế thì được rồi, cứ làm xong rồi báo cáo cũng được, mày không phải lo gì cả.

- Tao lo bị kỷ luật đấy.

- Kỷ luật là thế nào! – Thuộc nhìn Luỹ đầy vẻ ngạc nhiên. – Tự động đánh giặc thì chẳng bị kỷ luật đâu.

Đến đêm, Luỹ và Thuộc lần đến xóm Xuân Đài. Hai đứa lần theo vết bánh xe ô tô. Xe chở nặng, vết bánh hằn sâu xuống đường, có chỗ đè giập cả hàng rào. Đến đầu xóm, hai đứa thận trọng đi men vào trong vườn. Tới chỗ cái cống gạch Luỹ ra hiệu cho Thuộc biết là có động. Cả hai nép vào bờ rào. Có tiếng động nhỏ trong cống. Một cái đầu, hai cái đầu nhô lên. Luỹ bấm Thuộc ngồi im. Một người trong cống nhô lên trên mặt đường rồi chạy vụt vào mé bờ rào. Người đó ôm chầm lấy Luỹ. Thuộc nghĩ nhanh: “Thế là Luỹ bị bắt rồi, phải chuồn ngay”. Thuộc lùi lại và bò ra theo đường cũ. Thuộc lùi một lúc thì đã thoát ra khỏi xóm, bèn dừng lại lắng nghe. Chẳng có tiếng súng, vẫn yên lặng như cũ. Thằng Luỹ ra sao? Tại sao mình lại bỏ nó lại? Bỏ bạn lúc nguy hiểm là hèn nhát. Thuộc bực tức với mình, sao lúc nãy không nghĩ ra điều ấy. Không do dự, Thuộc lại quay vào. Đi được một đoạn, Thuộc thấy có bóng người. Thuộc nhận ra Luỹ, liền nắm lấy tay bạn nói ngay:

- Luỹ ơi, tao tưởng mày bị bắt, tao vội chuồn ngay, nhưng tao làm như thế là hèn nhát, mày đừng giận tao nhé!

Luỹ vui mừng được gặp lại Thuộc:

- Sao lại giận? Lúc ấy tao thấy mày chuồn được, tao rất mừng. Dại gì để cả hai đứa bị bắt. Nhưng không phải địch đâu. Hai anh bộ đội của ta bị địch bắt giam trốn ra được đấy.

- Thế ư, sao lại tóm mày?

- Đâu phải thế! Anh ấy chạy vào bờ rào để trốn đi, không ngờ chạm chúng mình đấy chứ. Hai anh ấy đang đi sau tớ. Chúng mình hãy chuồn nhanh ra ngoài đã.

Ra đến luỹ tre rìa làng, Luỹ, Thuộc và hai người vừa trốn ngồi nấp vào bụi dây bìm bìm nghỉ lấy sức.

[TuongLinh]

Thuộc hỏi hai người kia:

- Có thật hai anh là bộ đội không?

- Thật.

Thuộc nghi hoặc:

- Bộ đội sao lại bị bắt được nhỉ?

Một người nói:

- Các anh đi công tác lẻ, không may bị lọt vào ổ phục kích của địch.

Thuộc căn vặn:

- Em biết bộ đội ta đang đánh to ở Tây Bắc (Thuộc đã được Phát phổ biến lại tin này), đã giải phóng Nghĩa Lộ, phá tấm “bình phong thép gỉ” của địch, và như một mũi dùi đang thọc sâu vào bụng chúng nó, thế thì không thể nào lại bị bắt được. Các anh có biết chuyện đó không?

Hai người cười.

- Đấy là chuyện đứng đắn, các anh đừng cười!

Một người trả lời:

- Xin lỗi! Em nói đúng lắm. Bộ đội ta đang thắng to ở Tây Bắc, nhưng các anh là bộ đội ở đồng bằng. Bộ đội ta ở khắp mọi nơi có giặc chứ. Các anh bị bắt, tất nhiên mọi giấy tờ không còn để các em tin được.

Luỹ xen vào một câu hỏi bất ngờ:

- Giấy tờ của các anh bị địch lấy mất à?

- Tất nhiên là không thể như thế, các anh còn đủ thì giờ huỷ đi.

- Thế thì được. Bây giờ chúng em sẽ dẫn các anh về khu du kích.

Thuộc nói thêm:

- Phải đấy, gặp các anh du kích thì sẽ rõ cả. Bây giờ đi đường các anh phải tuyệt đối phục tùng mệnh lệnh chúng em!

- Nhất định là như thế. – Một anh trả lời.

Đi ra đến giữa đồng, thoát khỏi khu vực nguy hiểm thì câu chuyện giữa bốn người đã trở nên thân mật gần gũi. Hai anh lại cho Luỹ và Thuộc biết cái điều hai đứa đang điều tra. Mấy hôm nay địch chuyển dầu xăng về xóm Xuân Đài và xếp thành kho ở đấy. Nếu có một quả mìn thì có thể làm nổ và đốt cháy cả kho xăng.

Thuộc hỏi khẽ Luỹ:

- Mày có biết đánh mìn không?

- Không, nhưng hỏi các anh ấy sẽ biết.

- Cái gì mày cũng bảo hỏi các anh ấy, thế thì ai mà chả nói được. Có quả mìn trong tay, tao sẽ biết cách làm nổ cho mà xem.

- Mày tưởng dễ như nổ pháo ấy à? Nó nổ thì cứ tan xác ra như cám.

- Chẳng đời nào. Với lại tao đã nói là tao sẽ hy sinh anh dũng. Mày chưa biết Lê Văn Tám tẩm dầu vào người, đốt lửa rồi chạy vào kho xăng à? Lê Văn Tám là anh hùng, là anh hùng chứ không phải chỉ có cái giấy khen mà thôi đâu.

- Chuyện mày nói ở đâu đâu ấy.

- Ồ, mày không biết những chuyện ấy à, toàn chuyện hay cả đấy. Tao mới làm được mấy câu thơ, mày có nghe không, tao đọc?

- Thôi mày ơi, tao buồn ngủ lắm rồi.

[TuongLinh]

Bọn Luỹ xuống đến khu du kích thì gà đã bắt đầu gáy sáng. Một anh du kích gác ở đầu làng đưa vào. Gặp anh chỉ huy, Thuộc định sẽ xin anh quả mìn, nhưng rồi Thuộc buồn ngủ díp mắt lại và ngồi dựa vào bờ vách đánh một giấc say sưa. Khi tỉnh dậy, Thuộc thấy mình nằm trên giường, chung quanh vắng vẻ chẳng có một ai. Thuộc ra sân và nghe tiếng cười ở nhà bên. Thuộc nhận ra tiếng cười của Hoan liền chạy sang, thấy Hoan và Luỹ đang lúi húi nấu nướng ở trong bếp.

Trông thấy Thuộc, Hoan lẳng lặng không nói gì. Thuộc nhanh nhảu hỏi trước:

- Cậu cũng xuống đây bao giờ thế?

Hoan hỏi lại:

- Thế còn cậu?

- Thằng Luỹ chưa nói chuyện với cậu à?

- Nói rồi.

- Sao cậu còn hỏi. Chúng tớ đã…

Hoan ngắt lời:

- Đã phạm kỷ luật.

- Kỷ luật gì?

- Các cậu làm, sao không báo cho cậu Phát biết?

Thuộc không biết Hoan là đội trưởng. Thuộc nói, giọng khinh khỉnh:

- Báo hay không thì việc gì đến cậu? Cậu có là tổ trưởng tổ tớ nữa đâu.

Hoan lúng túng chưa biết nói sao thì Luỹ đã nói:

- Chúng mình sai đấy Thuộc ạ, cậu đừng cãi nữa.

Nhìn nét mặt của bạn, Thuộc nín lặng.

Hoan nói:

- Tớ không phải tổ trưởng của cậu, nhưng các cậu làm sai, tớ phải nói. Một việc như thế mà các cậu tự động làm. Mình cậu có làm nổi không? Nhỡ xảy ra chuyện gì thì sao?

Luỹ tiếp lời:

- Tao với mày đều có lỗi. Về nhà chúng mình sẽ nói lại với Phát. Còn bây giờ chúng mình sẽ ăn cơm. Mày đói chưa?

- Tao không đói.

- Thôi đừng tự ái nữa, mày đọc bài thơ của mày đi, cho thằng Hoan nghe với.

- Thơ với thẩn cái gì, tao chán rồi.

*

*   *

Cả buổi chiều, anh Long nói chuyện với mấy đứa. Thuộc hiểu được sai lầm của mình, và thấy công việc sắp tới rất quan trọng, Thuộc lại thấy hào hứng. Anh Long là quân báo của huyện. Đêm nay anh sẽ về Đình Bảng điều tra về kho xăng. Muốn phá huỷ cái kho xăng như thế ở trong làng không phải việc dễ dàng. Ban ngày trông anh Long già hơn vì nước da hơi tái, nhưng nụ cười anh vẫn rất tươi và dễ mến. Anh còn kể những chuyện hoạt động quân báo của anh. Những câu chuyện say mê hấp dẫn đến nỗi Thuộc nghĩ rằng:
“Trên đời này làm quân báo là thích nhất”.

[TuongLinh]

Đêm đến, bốn anh em về làng. Kho xăng của địch đã sắp xếp xong. Chúng bố trí ngay một màng lưới canh gác cẩn thận. Mặt hướng ra cánh đồng, chúng lắp thêm một ngọn đèn pha. Thỉnh thoảng một tốp lính lại dắt chó đi tuần chung quanh. Về đến giữa đồng thì Hoan nhận ra ngọn đèn pha mới đó. Càng đến gần, ánh đèn càng tỏ. Thế là cái hướng đi chọc thẳng về xóm Xuân Đài không được nữa, phải chuyển sang hướng khác. Con đường này xa hơn. Đến giáp làng phải lội qua một cái ao nước tù hôi thối, rêu bám vào người nhớp nháp. Lội qua ao xong, bốn anh em chia làm đôi. Luỹ đi với anh Long; Hoan, Thuộc trở về làng.
Hoan chuẩn bị đón anh Long sau khi đã điều tra xong, ở một chỗ hẹn trước. Anh Long khoác khẩu tiểu liên và giấu trong người một khẩu súng lục nhỏ xíu nữa. Luỹ vốn thuộc lòng đường đi lối lại xóm Xuân Đài. Luỹ dẫn anh Long theo con đường đêm qua. Đến chỗ cống gạch, nơi đêm qua gặp hai anh bộ đội, Luỹ dừng lại nghe ngóng, thấy vẫn yên lặng, định đi tiếp, nhưng anh Long đã bấm Luỹ lách vào bụi. Luỹ ngồi nép hẳn vào sau hàng rào dày, chỗ một bụi gai um tùm, Luỹ bứt một cái lá gai vò ra ngửi, mùi hăng hăng gợi nhớ đến những rổ ốc luộc. Gai này thường dùng lể ốc. Có tiếng giày bọn lính đi tuần từ xa, rồi rõ dần. Bọn chúng đã đi tới. Qua ánh đèn pin loang loáng, Luỹ trông thấy rõ một con chó to cao như con bê. Luỹ nín thở nằm ép xuống. Cái giống chó này đánh hơi thính hơn bọn lính. Bọn chúng đã đi tới cống gạch và dừng lại đó. Con chó ghé đầu vào miệng cống đánh hơi khìn khịt, rồi nó lừ lừ đi thẳng tới chỗ Luỹ. Luỹ nín thở đến tức hơi, nghe như mặt đất cũng đang đập nhịp theo tim mình. Con chó quả là ghê gớm. Nó đã ngửi thấy hơi người và nhanh như cắt, nó nhảy chồm vào bụi gai. Luỹ cũng nhanh không kém, bật người dậy và chạy. Một tiếng xoạt! Con chó xé nửa cái áo của Luỹ. Luỹ chạy biến vào trong xóm. Anh Long đã dặn, nếu bị lộ thì Luỹ cứ chạy một mình tới chỗ đã hẹn trước để gặp Hoan. Luỹ chạy được một lát thì nghe phía sau có một tràng súng nổ, rồi im bặt. Luỹ chạy đến nơi hẹn thì đã thấy Hoan đang đợi ở đấy. Luỹ báo tin cho Hoan biết, và nhìn lại thấy cái áo của mình rách xẻ sau lưng. Hai đứa lo lắng ngồi đợi anh Long. Anh đã dặn rồi, nếu động anh sẽ về đây, nhưng đợi mãi không thấy anh đâu. Nóng ruột quá, Luỹ thì thầm:

- Cậu có nghe tràng súng nổ chứ?

- Có. – Hoan phán đoán: - Tớ cho là nó bắn vu vơ thôi. Vì nếu lộ thì chúng nó đã báo động ầm ĩ cả rồi. Hay chúng mình quay lại tìm anh ấy.

- Anh ấy chẳng lạc đường đâu; chúng mình đi, nhỡ anh ấy đến đây thì sao?

- Chờ một lúc nữa vậy.

Nhưng chờ mãi mà chẳng thấy anh Long đâu, Hoan và Luỹ quyết định quay lại tìm. Tuy lúc nãy phán đoán như vậy, nhưng bây giờ thì Hoan lo lắng về cái tràng súng nổ. Từ sau ngày Lâm hy sinh, Hoan thường hay nghĩ đến những chuyện rủi ro. Hoan và Luỹ đi quanh trong xóm, trở đi trở lại suốt đêm, mãi đến lúc gần sáng mới thấy anh Long. Anh nằm gục bên bờ rào, lưng đẫm máu, toàn thân giá ngắt hơi sương. Đôi tay cứng đờ thu khẩu súng vào ngực. Qua ánh sáng lờ mờ, Hoan thấy môi anh mím chặt.

Hoan nói thều thào:

- Anh Long chết rồi…

Luỹ nhìn Hoan rồi cúi đầu nén khóc:

- Làm thế nào bây giờ, Hoan? Trời sắp sáng rồi.

- Phải giấu anh ấy tạm ở chỗ nào, đêm mới chuyển đi được.

Không thể đem anh Long về nhà. Hoan và Luỹ khiêng anh vào chân một đống rạ to ở trong một khu vườn gần đấy, và lấy rạ phủ lên người anh. Đống rạ này người ta chưa dùng đến nên không sợ bị lộ. Hoan lấy hai khẩu súng của anh đem giấu đi chỗ khác và cẩn thận lục trong túi anh lấy được một quyển sổ nhỏ. Hoan bàn với Luỹ, hai đứa sẽ chia nhau bí mật canh gác. Hoan trở về cử ngay Thuộc xuống khu du kích báo tin này.