Bão thép - Tập 2

[lixeta]

    Sau khi báo cáo tình hình hội thảo và ý kiến chỉ đạo của Cục chính trị mặt trận với tư lệnh Lân chủ nhiệm chính trị Thu đề nghị:
   - Hiện nay chiến dịch đã kết thúc thắng lợi. Xin phép anh cho tôi đi một vòng các đơn vị nắm tình hình chung cũng như tình hình tư tưởng của anh em để có biện pháp lãnh đạo cho phù hợp.
   Thực lòng tư lệnh Lân không muốn cho ông Thu đi. Nói gì thì nói về xe tăng ông mới chỉ có những hiểu biết khá hạn chế, trong khi đó tham mưu phó Kiệm và các trợ lý chủ chốt ở dưới đơn vị vẫn chưa về, còn mỗi chủ nhiệm chính trị Thu ở nhà như cánh tay phải của ông mà lại đi nốt nhỡ có vấn đề gì trên gọi đột xuất thì cũng gay nên ông chần chừ:
   - Anh xem có cần thiết phải đi không? Hay là chờ anh Kiệm về thế nào ta cũng nắm được tình hình thôi.
   Chủ nhiệm chính trị Thu cương quyết:
   - Không được anh ạ! Anh Kiệm có thể nắm được tình hình chung các đơn vị, nhưng về tình hình tư tưởng bộ đội tôi nghĩ rằng tốt nhất là tôi phải đi. Ngoài ra tôi sẽ phải trao đổi với đội ngũ chính trị viên các cấp để anh em có biện pháp giáo dục bộ đội chuẩn bị cho nhiệm vụ sắp tới.
   Biết là không ngăn được nên tư lệnh Lân cũng đành đồng ý:
   - Thôi được! Anh đi cũng được! Nhân tiện anh giao luôn nhiệm vụ củng cố kỹ thuật xe 555 và 2 xe địch cho đại đội 9 để chuẩn bị đưa ra Bắc triển lãm.
   Đơn vị đầu tiên chủ nhiệm chính trị Thu đến là đại đội 7 của 297. Không khí ở đại đội này hôm nay khác xa mấy hôm trước. Vừa thấy chủ nhiệm chính trị đến mấy chiến sĩ đang lúi húi làm kỹ thuật đều dừng tay niềm nở chào hỏi rồi họ xúm lại quanh ông tay bắt mặt mừng như thể người thân lâu lắm mới gặp nhau. Nhận ra trong số đó có trung đội trưởng Triệu ông tươi cười:
   - Thế nào? Rửa được hận rồi chứ?
   Triệu cười bẽn lẽn:
   - Báo cáo thủ trưởng! Kể ra không được “ngoạn mục” lắm nhưng cũng “tương đối” ạ.
   Chủ nhiệm chính trị Thu nhíu mày:
   - Sao lại “tương đối”? Được tham gia “đại phá Bản Đông” cơ mà?
   Triệu lắc đầu cười:
   - Dạ! Đi đến đâu nó bỏ chạy đến đấy nên anh em cũng chưa có dịp để thể hiện nhiều thủ trưởng ạ. Lúc truy kích bọn chúng thì lại bị máy bay ngăn chặn dữ quá nên không bám sát được thành ra để bọn nó “sổng” mất.
   Chủ nhiệm chính trị Thu vỗ vai Triệu:
   - Nhưng cũng hết xấu hổ rồi chứ?
   Triệu bẽn lẽn:
   - Xấu hổ thì hết rồi nhưng vui thì chưa được vui lắm.
   Chủ nhiệm chính trị Thu ôn tồn:
   - Đường chiến đấu còn dài. Các đồng chí cứ yên chí, rồi có lúc sẽ được thể hiện.
   Chia tay nhóm chiến sĩ ông vào ban chỉ huy đại đội và ở đố đến chiều mới sang đại đội khác.
   Phải mất gần một tuần rong ruổi chủ nhiệm chính trị Thu mới đến đơn vị cuối cùng của chuyến công tác là đại đội 9 của 198. Thực ra ngay từ đầu ông đã có ý định dành thời gian nhiều nhất ở đại đội này. Đây là đơn vị đã vào chiến trường từ cuối năm 1967. Từ bấy đến nay nó liên tục ở chiến trường và đã trải qua nhiều gian khổ, ác liệt nhất trong số các đơn vị đang có mặt ở đây. Rất có thể ở đây ông sẽ thu lượm được nhiều kinh nghiệm quý cho công tác giáo dục chính trị, lãnh đạo tư tưởng đối với bộ đội ở chiến trường. Ngoài ra, qua câu chuyện của Nguyễn Hữu ông được biết tác giả bài thơ làm “rung động lòng người” hồi đầu Xuân 1967 cũng đang ở đây nên muốn dành một chút thời gian để gặp gỡ.
   Lúc chủ nhiệm chính trị Thu đến thì chi bộ đại đội đang họp ra nghị quyết lãnh đạo hàng tháng. Hơn hai chục đảng viên ngồi thành hai hàng trên khoảng rừng trống ngay cạnh xe chính trị viên. Thấy đoàn cán bộ cấp trên xuất hiện bí thư chi bộ Giỏ vội hô bộ đội: “chú ý” rồi chạy lại trước mặt chủ nhiệm chính trị Thu:
   - Báo cáo thủ trưởng! Chi bộ đại đội 9 đang sinh hoạt ra nghị quyết lãnh đạo tháng Tư ạ!
   Ông Thu nhướng mắt lên vẻ tinh quái:
   - Đã ra nghị quyết lãnh đạo tháng Tư rồi cơ à?
   Không hiểu ý tứ cấp trên thế nào Giỏ chắp hai tay trước bụng tỏ vẻ rất thành thật:
   - Báo cáo thủ trưởng! Từ ngày cơ động ở A Lưới ra đây cứ liên miên hết việc này đến việc khác thành ra mãi đến hôm nay mới tổ chức sinh hoạt chi bộ được, thủ trưởng thông cảm!
   Chủ nhiệm chính trị Thu cười dễ dãi:
   - Việc duy trì chế độ sinh hoạt là rất quan trọng nhưng cái quan trọng hơn cả là chi bộ có lãnh đạo đơn vị hoàn thành nhiệm vụ hay không? Các đồng chí đánh giá thế nào về việc ấy?
   Giỏ lúng túng:
   - Chúng tôi giờ mới bắt đầu thảo luận ạ!
   Ông Thu khoát tay:
   - Bây giờ các đồng chí cứ tiếp tục chương trình, chúng tôi xin được cùng tham gia luôn. Sau đó có vấn đề gì ta sẽ trao đổi thêm- Ông quay lại nói với các trợ lý cùng đi- May quá! “Buồn ngủ lại gặp chiếu manh”, các cậu hạ ba lô xuống rồi ngồi nghe anh em phát biểu luôn.
   Mấy cán bộ cùng đi ngồi xuống phía sau đội hình. Bí thư Giỏ đang lúng túng không biết mời chủ nhiệm chính trị ngồi đâu thì ông đã tụt dép ngồi luôn xuống cạnh đại đội trưởng Hiến, tay khua khua ra hiệu cho Giỏ tiếp tục cho cuộc họp được tiến hành theo kế hoạch.
   Sự ngượng ngập, lúng túng ban đầu nhanh chóng qua đi, Giỏ rành rẽ:
   - Vừa rồi các đồng chí đã nghe tôi báo cáo dự thảo nghị quyết của chi ủy. Bây giờ xin mới các đồng chí cho ý kiến!
   Không biết có phải vì sự có mặt của đoàn cán bộ cấp trên hay không nhưng hội nghị ắng đi dễ đến dăm phút. Bí thư Giỏ phải nhắc đến hai lần mới thấy một cánh tay giơ lên, anh gật đầu:
   - Vâng! Xin mời đồng chí Nhã!
   Nhã từ tốn đứng dạy. Chủ nhiệm chính trị Thu chăm chú nhìn: “thì ra đây là trung đội trưởng Ngô Văn Nhã, người đã tham gia cả hai trận ở 543 và đã được Hữu nhắc đến nhiều lần trong bài ký của mình”. Sau một lát ngập ngừng Nhã mới lên tiếng:
   - Thưa thủ trưởng! Thưa toàn thể các đồng chí! Trước hết tôi hoàn toàn nhất trí với dự thảo nghị quyết của cấp ủy đã báo cáo trước chi bộ. Tuy nhiên tôi xin bổ sung thêm một số ý kiến sau. Một là trong dự thảo có đánh giá chúng ta đã lãnh đạo đơn vị hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ thì theo tôi chúng ta cần phải thảo luận thêm xem có đúng là đã hoàn thành xuất sắc hay chưa? Theo tôi nhiệm vụ trọng tâm của đại đội ta trong thời gian vừa qua là chiến đấu nên chúng ta cũng phải kiểm điểm sâu sắc nhất về nhiệm vụ này. Đúng là thời gian qua ta đã tham gia chiến đấu hai trận và cả hai trận đều giành thắng lợi nhưng theo tôi nếu đánh giá là hoàn thành xuất sắc thì hơi quá. Nếu đi sâu vào quá trình hoàn thành nhiệm vụ chúng ta sẽ thấy còn tồn tại nhiều nhược điểm, sẽ thấy rằng chúng ta có thể còn làm được tốt hơn. Chẳng hạn như trận tiến công điểm cao 543 hôm 25 tháng Hai công tác chuẩn bị của chúng ta chưa được tốt, cả đại đội chỉ đưa được sáu xe vào tham gia chiến đấu thì ngay khi xuất kích lại hỏng mất một. Công tác hiệp đồng chiến đấu trong trận này theo tôi cũng chưa tốt, việc đưa đội dự bị bước vào chiến đấu như thế là quá chậm bởi chỉ thêm một tý nữa là mấy xe chúng tôi hết sạch đạn và không biết sẽ đánh nhau bằng gì? Hay trong trận thứ hai, đi đánh nhau mà chẳng khác gì đi chơi chợ, chẳng được chuẩn bị gì sất thành ra chỉ có mỗi xe T54 vào đánh nhau được. Tôi không biết vấn đề này này là do ở khâu nào nhưng rõ ràng đấy là khuyết điểm. Vì vậy, theo tôi ta chỉ nên đánh giá là chi bộ đã lãnh đạo đơn vị hoàn thành tốt nhiệm vụ mà thôi- Nhã nhìn quanh một vòng như tìm kiếm sự đồng tình rồi mới tiếp- Còn về nhiệm vụ tháng tới theo tôi phải xác định củng cố xe máy, vũ khí là nhiệm vụ trọng tâm. Biết đâu nay mai trên lại giao cho chúng ta tiếp tục làm nhiệm vụ ở đâu đó mà xe pháo như hiện nay thì không làm ăn gì được. Về biện pháp thực hiện công việc này một mặt ta phải đề nghị trên chi viện khí tài, một mặt ta có thể tổ chức tháo gỡ khí tài của các xe bị hỏng, bị cháy đem về sử dụng cho các xe còn lại. Báo cáo hết!
   Ý kiến của Nhã đã gây ra một cuộc tranh luận khá sôi nổi, người thì cho rằng anh quá cầu toàn, người lại bảo đánh giá như thế vẫn còn quá dễ dãi nhưng đa phần là nhất trí với Nhã. Nhiều ý kiến còn phê phán cấp ra quyết định đánh trận thứ hai rất gay gắt. Ngồi nghe mọi người thảo luận chủ nhiệm chính trị Thu thấy thầm nghĩ: “những đảng viên như thế này thật là đáng quý, với những con người này thì cấp trên có thể hoàn toàn tin tưởng khi giao cho họ bất cứ nhiệm vụ gì”.
   Buổi sinh hoạt chi bộ đến gần trưa mới kết thúc. Khi mọi người vừa tản ra các phía chủ nhiệm chính trị Thu cũng gập cuốn sổ tay lại nhưng vẫn cầm trên tay và đứng dạy. Bí thư Giỏ tiến lại trước mặt ông bối rối:
   - Anh em phát biểu có lúc quá lời, thủ trưởng thông cảm ạ!
   Chủ nhiệm chính trị Thu lắc đầu:
   - Không sao! Được nghe những ý kiến chí tình như thế là một dịp rất đáng quý đấy- Quay về phía các trợ lý ông hỏi- Có đúng thế không, các cậu?
   Mấy cái gật đầu tỏ vẻ đồng tình. Giỏ có vẻ đã bớt lo, anh chân tình:
   - Giờ cũng đã gần trưa rồi, mời thủ trưởng nghỉ đến chiều làm việc tiếp. Thế được không ạ?
   Ông Thu lại một lần nữa lắc đầu:
   - Không! Bây giờ ta tiếp tục trao đổi thêm một chút. Đồng chí cho mời các đồng chí trong ban chỉ huy lại đây ta làm việc luôn- Ông chỉ lên tháp pháo- Ngồi luôn đây mà làm việc này.
   Cuộc trao đổi giữa đoàn cán bộ bộ tư lệnh với ban chỉ huy đại đội 9 diễn ra một cách chân tình và thẳng thắn. Họ khẳng khái thừa nhận những thiếu sót của mình nhưng cũng phê phán gay gắt những quyết định không phù hợp của cấp trên dẫn đến những tổn thất không đáng có trong trận đánh chiếm lại 543. Cho đến lúc những tia nắng mặt trời lọt được qua tán rừng trên đỉnh đầu chiếu làm thành những chấm nắng loang lổ trên tháp pháo thì chủ nhiệm chính trị Thu mới kết luận:
   - Thay mặt đoàn cán bộ của binh chủng tôi xin cảm ơn những ý kiến rất thẳng thắn của các đồng chí! Có thể nói đó là những bài học kinh nghiệm rất đáng quý cho công tác lãnh đạo, chỉ huy của binh chủng- Ông dừng lại nhìn thẳng vào mặt mấy cán bộ đại đội rồi hỏi- Còn bây giờ tôi muốn biết tâm tư nguyện vọng của anh em đại đội 9 lúc này như thế nào?
   Mấy cán bộ đại đội nhìn nhau, cuối cùng đại đội trưởng Hiến ngập ngừng:
   - Báo cáo chủ nhiệm và các đồng chí trong đoàn! Thành thực mà nói qua tâm sự với anh em trong đại đội chúng tôi được biết anh em chỉ có một nguyện vọng là nhân dịp ra ngoài này gần hậu phương hơn đề nghị cấp trên giải quyết cho anh em về thăm nhà ít hôm. Chẳng gì hầu hết anh em trong đại đội đã ở chiến trường từ cuối năm 67 đến nay rồi.
   Chính trị viên Giỏ mạnh dạn tiếp lời:
   - Báo cáo thủ trưởng! Chỉ trừ một số đồng chí mới được bổ sung, còn trên bảy mươi phần trăm quân số đại đội đã ở chiến trường gần bốn năm nên ngoài nguyện vọng như trên tôi xin đề nghị cấp trên nghiên cứu tạo điều kiện cho một số đồng chí đi học để có cơ hội phát triển. Tôi thấy trong đại đội này có rất nhiều anh em đạo đức, tư tưởng tốt, chuyên môn khá, lại có văn hóa nên nếu cứ để ở đây sẽ rất thiệt thòi cho họ.
   Chủ nhiệm chính trị Thu gật đầu tỏ vẻ đồng cảm, ông chậm rãi:
   - Nguyện vọng của anh em cũng như ý kiến của các đồng chí là hết sức chính đáng, chúng tôi xin tiếp thu và báo cáo cấp trên từng bước giải quyết. Còn bây giờ tôi xin phổ biến sơ bộ nhiệm vụ của đại đội để các đồng chí có kế hoạch chuẩn bị- Mấy cán bộ đại đội ngơ ngác nhìn nhau, ông Thu tươi tỉnh nhìn họ rồi mỉm cười- Tin tốt lành ấy mà! Vì những thành tích xuất sắc của xe 555 từ khi vào chiến trường đến nay, nhất là trong trận tiến công điểm cao 543 Bộ đã quyết định đưa xe 555 ra dự triển lãm chiến thắng Đường Chín- Nam Lào tại Hà Nội. Sau đó sẽ đưa vào Bảo tàng quân đội. Các cậu thấy thế nào? Có phải tin tốt lành không?
   Chính trị viên Giỏ xuýt xoa:
   - Thế thì vinh dự cho xe 555, cho đại đội chúng tôi quá!
   Chờ cho mọi người hết sửng sốt ông mới tiếp tục:
   - Ngoài ra trên cũng chỉ thị cho chúng ta đưa luôn hai xe chiến lợi phẩm ra dự triển lãm. Có thể tôi sẽ đề nghị trên cho các đồng chí đại đội 9 kết hợp đưa xe ra và đi phép luôn. Vì vậy, nhiệm vụ của các đồng chí là nhanh chóng củng cố kỹ thuật, tổ chức huấn luyện bộ đội sử dụng xe địch để đưa xe ra kịp thời gian quy định. Chiều nay đại diện các cơ quan sẽ làm việc trực tiếp với các đồng chí cụ thể hơn, các đồng chí xem có khó khăn gì, cần đề nghị gì thì cứ báo cáo- Ông gập cuốn sổ lại đút vào xắc cốt và mỉm cười- Thôi, bây giờ thì nghỉ đã! Xem các cậu đãi bọn tớ món gì nào?
   Ông đứng dạy vươn vai rồi đưa tay nhìn đồng hồ. Thế mà đã 12 giờ.

[lixeta]

    Trong lúc các trợ lý làm việc với ban chỉ huy đại đội thì chủ nhiệm chính trị Thu bảo một chiến sĩ đi gọi kỹ thuật viên Cân lên gặp ông. Đã biết tên người chiến sĩ này từ ngày bài báo tường của cậu ta làm xôn xao binh chủng, rồi sửa thơ của cậu ta ngày lễ xuất quân của chính tiểu đoàn này. Mấy hôm vừa rồi lại thấy trợ lý Hữu đưa về một tập thơ cậu ta viết mấy năm ở chiến trường và khen có nhiều bài “rất được” nên chủ nhiệm chính trị Thu rất nóng lòng muốn gặp mặt Cân. Vốn là người thích văn chương, đôi khi cao hứng cũng đặt bút viết mấy vần nên ông rất có cảm tình với những người có cùng sở thích. Thường người ta hay quan niệm những người có máu văn chương là những con người lãng mạn, ủy mị, để tâm hồn “mơ theo trăng và vơ vẩn cùng mây” như lời một nhà thơ đã tự viết về giới của mình. Nhưng từ khi bước chân vào đội ngũ Vệ quốc đoàn ông đã từng biết, từng gặp biết bao người chiến sĩ vừa cầm súng đánh giặc lại vừa cầm bút làm thơ, viết văn. Họ vẫn lãng mạn nhưng không hề ủy mị. Giữa mưa bom bão đạn, giữa gian khổ bộn bề họ vẫn viết nên những vần thơ tươi sáng, lạc quan và chính những vần thơ ấy lại nâng đỡ tâm hồn họ lên một tầm cao mới. Chính vì vậy hôm nay ông rất muốn gặp người chiến sĩ tên Cân này và trong thâm tâm ông nghĩ rất có thể cậu ta sẽ trở thành một cán bộ chính trị tốt nếu được bồi dưỡng kịp thời, đúng hướng.
   Cân đột ngột xuất hiện làm ngắt quãng dòng suy nghĩ vẩn vơ của chủ nhiệm chính trị Thu, cậu bẽn lẽn:
   - Chào thủ trưởng ạ!
   Ông Thu tươi cười:
   - Cân đấy à!- Chỉ tay vào mấy tảng đá bên cạnh một gốc cây to ông bảo- Ngồi xuống đây ta nói chuyện một lát! Cậu đang làm gì đấy?- Nói rồi ông ngồi luôn xuống một tảng.
   Thấy chủ nhiệm chính trị có vẻ rất gần gũi Cân đã bớt ngại ngần, cậu cũng ngồi xuống một tảng đá nhỏ hơn cạnh đó và lễ phép:
   - Báo cáo thủ trưởng! Em... à... tôi đang cùng anh em lái xe nghiên cứu về xe địch ạ.
   Tò mò nhìn người chiến sĩ nhỏ con, gày gò, da xanh tái vì sốt rét rừng nhưng đôi mắt thì sáng kỳ lạ ông Thu ngạc nhiên:
   - Thế có ai hướng dẫn cho không?
   Cân lắc đầu hồn nhiên:
   - Dạ, không ạ! Hồi ở đoàn huấn luyện em cũng được nghe giới thiệu sơ sơ một chút rồi, nay thu được xe thì may quá trong xe lại có quyển hướng dẫn sử dụng nên cứ thế mà mày mò nghiên cứu thôi.
   Ông Thu tỏ vẻ quan tâm:
   - Thế bây giờ giao cho các cậu đưa chúng ra Hà Nội thì có đưa được không?
   Cân dứt khoát:
   - Được chứ ạ! Từ hôm nọ đến nay bọn em tìm hiểu khá kỹ và lái thử rồi. Máy móc của chúng còn tốt lắm.
   Chủ nhiệm chính trị Thu tư lự: những người chiến sĩ của ông là thế đấy, họ thông minh và đầy sáng tạo, dù khó khăn thế nào họ cũng sẽ tìm được cách vượt qua. Đột ngột ông chuyển đề tài:
   - Ở nhà Cân học lớp mấy rồi?
   Đôi mắt Cân trở nên xa vắng, cậu nhỏ nhẹ:
   - Em học hết lớp Mười rồi ạ!
   Ông Thu nheo mắt:
   - Thế sao không đi đại học?
   Cân mỉm cười hồn nhiên:
   - Bọn con trai lớp em viết đơn tình nguyện đi bộ đội hết, nhưng cuối cùng chỉ có hơn chục đứa được đi thôi.
   Ông Thu thân mật:
   - Chắc ở nhà Cân học giỏi văn lắm phải không? Chắc là nhiều bạn gái? Sau này định làm nghề gì?
   Cân vẫn hồn nhiên:
   - Em chỉ học khá thôi nhưng đều các môn, còn thích thì em chỉ thích nghề dạy học. Hồi ấy em đã làm đơn xin đi sư phạm văn rồi thủ trưởng ạ, nhưng chắc là phải hòa bình rồi mới đi học lại được.
   Chủ nhiệm chính trị Thu chợt nhớ lại tuổi trẻ của mình, mặc dù là trai thành phố, cũng được gia đình cho ăn học tử tế nhưng nào có dám mơ ước gì cao xa, ông nhìn Cân trìu mến:
   - Nghe Hữu nói Cân làm được nhiều thơ lắm phải không?
   Một thoáng đỏ lan nhanh trên đôi gò má xanh xạm của Cân, cậu cúi mặt xuống giọng khiêm tốn:
   - Dạ! Trong này cũng nhiều thời gian rỗi, chẳng biết làm gì nên em viết chơi chơi thôi. Với lại những lần làm báo tường, đại đội phát động mãi cũng chỉ được mấy bài, em lại phải cố làm cho kín trang. Em ký tắt là “TCC” nghĩa là “thơ của Cân”, anh em trong đại đội họ lại bảo đó là “thơ con cóc”. Vui lắm thủ trưởng ạ!- Cậu cúi xuống giấu một nụ cười thú vị.
   Ông Thu lắc đầu:
   - Không phải thế đâu! Tớ nghe Hữu khen có nhiều bài rất khá, có thể đăng ở tờ tin của binh chủng- Ông ôn tồn động viên- Cứ tiếp tục viết đi nhé, chính những gì được chắt lọc ra từ cuộc sống chiến đấu của người trực tiếp chiến đấu như các cậu mới là thứ quý giá nhất đấy. Mấy năm vừa rồi ở tít trong A Lưới chắc gian khổ, ác liệt lắm phải không?
   Cân ngần ngừ một lát rồi ngậm ngùi, trong giọng nói như có nước mắt:
   - Kể ra thì cũng khá gian khổ nhưng theo em cũng không thể so sánh được với những gian khổ, ác liệt của anh em bộ binh và bà con trong ấy. Mình dù sao cũng còn ở hậu cứ, có lán mà ở, có hầm mà trú, ăn uống có thiếu đói một chút nhưng tiêu chuẩn so với các đơn vị khác vẫn cao hơn. Còn các đơn vị khác anh em người ta chiến đấu liên miên, hy sinh và bị thương rất nhiều. Ngay cả bà con Pa Cô, Vân Kiều trong đó cũng vậy, quanh năm toàn ăn sắn mà cũng không đủ thủ trưởng ạ. Mỗi khi có dịp vào bản nhìn bọn trẻ con còi cọc, bụng ỏng đít vòn chỉ muốn rớt nước mắt.
   Chủ nhiệm chính trị Thu cũng thấy rưng rưng, ông không ngờ một chiến sĩ còn trẻ tuổi như Cân mà đã có tấm lòng bao dung, nhân hậu như vậy. Có lẽ đó là kết quả của sự giáo dục trong nhà trường xã hội chủ nghĩa và quá trình rèn luyện trong một môi trường tốt. Những phẩm chất này sẽ rất cần thiết cho một cán bộ chính trị tương lai. Đợi cho cơn xúc động lắng xuống ông mới thân mật:
    - Thế bây giờ Cân có nguyện vọng gì không?
   Người chiến sĩ trẻ lúc lắc đầu như có vẻ khó nghĩ, mãi sau cậu mới mạnh dạn:
   - Dạ! Thủ trưởng đã hỏi thì em xin nói thật, bọn em chỉ thích được về thăm nhà mấy ngày thôi. Đây không phải là nguyện vọng của riêng em mà đại đội này anh em nào cũng mong như vậy, gì thì gì vào đây cũng gần bốn năm rồi. Bọn em chỉ cần về nhà mấy ngày rồi lại quay vào chiến trường đến bao giờ ra cũng được.
   Ông Thu gật gù:
   - Cái này ban chỉ huy đại đội cũng đã báo cáo, bọn mình sẽ cố gắng giải quyết. Còn bây giờ thì về làm việc đi nhé! Rất có thể chính các cậu sẽ phải đưa mấy chiếc xe tăng ra Hà Nội đấy.
   Cân ngẩng phắt lên, mắt sáng rực:
   - Thật thế hả thủ trưởng? Thế thì tốt quá!- Thấy chủ nhiệm chính trị Thu đã đưa tay ra cậu vội vồ lấy nắm thật chặt- Em chào thủ trưởng ạ!
   Chủ nhiệm chính trị Thu vừa buông tay, Cân đã chạy như bay về phía cậu vừa đi tới lúc trước. Chia tay người lính trẻ ông Thu còn đứng nhìn theo mãi, lòng ông lâng lâng: “những người lính của ông thật quý giá, trong trái tim họ lúc nào cũng âm ỉ cháy một ngọn lửa. Trách nhiệm của ông và những người lãnh đạo chỉ huy là phải tìm mọi cách giữ gìn và thổi cho ngọn lửa đó cháy bùng lên”.
   Khi chủ nhiệm chính trị Thu quay về đến sở chỉ huy thì đã thấy chính ủy Ngọc có mặt ở đấy. Ông có nhiệm vụ vào nắm tình hình và truyền đạt ý kiến của Bộ về việc sử dụng các tiểu đoàn xe tăng đang có mặt tại đây. Hai người tay bắt mặt mừng như thể đã xa nhau hàng mấy năm trời. Nhưng mà có lẽ thế thật. Một ngày trong chiến tranh có khi dài như hàng tháng, hàng năm, thậm chí là hàng thế kỷ mà đằng họ đã xa nhau đến mấy tháng trời.
   Ngay chiều hôm đó Bộ tư lệnh Thiết giáp tiền phương có cuộc hội ý gấp để triển khai nhiệm vụ. Thực hiện ý định của trên và yêu cầu của các chiến trường Bộ tư lệnh quyết định thành lập một đơn vị tiến xuống phía nam giải phóng cao nguyên Bô Lô Ven để mở rộng hành lang đường Tây Trường Sơn. Số xe T34 của 397 được bổ sung cho đoàn 195. Các đơn vị còn lại sẽ trụ lại ở Tây Quảng Bình bổ sung trang bị, củng cố lực lượng sẵn sàng hành quân vào các chiến trường sâu hơn. Một số cán bộ, chiến sĩ đại đội 9 có nhiệm vụ đưa xe 555 và hai xe chiến lợi phẩm ra Hà Nội dự triển lãm, sau đó đi phép và đi học. Vài ngày sau Bộ tư lệnh tiền phương của binh chủng Thiết giáp cũng rút ra Bắc.

[lixeta]

    Trung đội trưởng Nhã được giao nhiệm vụ phụ trách bộ phận cán bộ, chiến sĩ của đại đội 9 đưa xe 555 và hai xe chiến lợi phẩm ra Hà Nội. Ngay khi nhận nhiệm vụ anh đã gọi kỹ thuật viên Cân lên trao đổi, anh vẫn giữ giọng thân mật như những ngày Cân ở cùng xe 567:
   - Cân này! Bộ phận của chúng mình phải đưa xe 555 và hai xe chiến lợi phẩm ra Hà Nội, cậu là cán bộ kỹ thuật duy nhất còn lại ở đây nên cậu giúp mình về củng cố kỹ thuật cho ba cái xe này nhé!
   Mặc dù đã được chủ nhiệm chính trị Thu hé cho biết mấy hôm trước nhưng Cân vẫn chưa dám tin là thực, đến hôm nay nghe Nhã chính thức thông báo cậu sướng như phát rồ:
   - Chính thức thế rồi hả anh? Gì chứ kỹ thuật thì anh cứ yên tâm.
   Nhưng mọi việc không dễ dàng như Cân tưởng. Đối với hai chiếc xe chiến lợi phẩm thì không có vấn đề gì vì chúng đều còn khá mới, giờ chỉ cần huấn luyện thêm về động tác lái là xong. Nhưng còn xe 555 thì không đơn giản chút nào, sờ đến cái gì hỏng cái đó, gay go nhất là động cơ đã hết giờ bảo hiểm. Nổ máy lên khói đen phun ra mù mịt, tiếng nổ thì cứ bậm bà bậm bạch như bà lão bị ho lao. Vào số khởi xe thì ậm à, ậm ạch mãi mới tăng được vòng quay mà chỉ muốn chết máy. Kiểm tra sơ bộ xong hai cán bộ kỹ thuật của Bộ tư lệnh tăng cường xuống giúp đỡ khôi phục xe lắc đầu nói với Cân:
   - Không ổn rồi Cân ạ! Máy nổ thế này thì đừng hòng mà bò được từ đây ra đến cửa rừng chứ đừng nói gì đến ra Hà Nội.
   Cân gật đầu tỏ ý đồng tình:
   - Cũng phải thôi! Vào đây từ năm 67, đánh nhau suốt từ Huội San sang Làng Vây, chạy vào A Lưới rồi lại quay ra chiến dịch này thì nó “lên lão” cũng là chuyện bình thường.
   Một cán bộ kỹ thuật dứt khoát:
   - Phải thay máy nổ thôi! Cậu xem trong số xe của tiểu đoàn này còn cái nào “tương đối” một chút thì cho tháo máy nổ thay sang xe này.
   Cân lắc đầu ngán ngẩm:
   - Chẳng còn cái nào hơn đâu! Mấy cái còn chạy được đã cơ động xuống Bô- Lô- Ven rồi, ở đây chỉ còn lại vài cái đang chờ khí tài ngoài Bắc vào để đại tu thôi.
   - Thế thì tìm cách điều chỉnh lại xem sao- Anh cán bộ kỹ thuật kia đưa ra giải pháp.
   Thấy chẳng còn cách nào hơn, ba anh em xoay trần ra giở hết các “ngón nghề” mà chẳng có chuyển biến gì. Sự việc có vẻ như đi vào bế tắc. Cân tức tốc chạy lên chỗ Nhã:
   - Gay rồi anh Nhã ơi! Máy nổ xe 555 yếu lắm, không thể đi đường dài được đâu!
   Nhã ngẩn mặt ra vặc lại:
   - Mấy hôm trước nó vẫn chạy được cơ mà?
   Cân gật đầu:
   - Một vài cây số thì được chứ đi gần nghìn cây số thì không chịu nổi.
   Nhã gằn giọng:
   - Vậy bây giờ phải làm thế nào?
   Cân cũng dằn từng tiếng:
   - Thay máy nổ!
   Nhã hất cằm:
   - Thế thì thay đi!
   Cân bực mình vùng vằng:
   - Lấy đâu ra mà thay? Mấy cái xe còn lại của tiểu đoàn cũng chẳng hơn gì.
   Nhã bối rối ngẩn mặt ra suy nghĩ. Đích thân chính ủy Ngọc và chủ nhiệm chính trị Thu đã giao nhiệm vụ này cho anh. Hai người đã nói rất nhiều về tầm quan trọng và ý nghĩ chính trị của việc này. Anh cũng đã hứa như đinh đóng cột sẽ đưa kịp xe ra trước khi khai mạc triển lãm. Bây giờ lại xảy ra chuyện như thế này thì biết ăn nói làm sao với các thủ trưởng. Chợt mắt Nhã sáng lên như hai cái đèn pha, anh túm lấy tay Cân như sợ cậu ta chạy mất:
   - Này Cân! Cậu có nhớ cái hồi thủ trưởng Tân đi tìm khí tài ở 559 cho đại đội mình không. Thủ trưởng cứ tiếc mãi vì chỉ có mỗi xe nên phải bỏ lại các khí tài nặng. Bây giờ ta lại đi lùng xem.
   Cân lúc lắc đầu:
   - Ba, bốn năm nay rồi! Có khi họ đã quẳng hết đi cho rộng chỗ chứ còn gì nữa.
   Nhã dứt khoát:
   - Cứ đi lùng đi đã! Chắc gần đây thôi, tớ nhớ thủ trưởng Tân kể chuyện cái kho ấy là của binh trạm này mà- Ngẫm nghĩ một lát anh quyết định- Cậu cứ ở nhà lo huấn luyện lái xe chiến lợi phẩm, tớ sẽ đi tìm động cơ cho.
   Không biết “trời xui, đất khiến” thế nào mà ngay kho đầu tiên Nhã xộc vào anh đã tìm thấy cái mình cần. Giữa một đống khí tài các loại xe pháo ngổn ngang anh nhận ra cái dáng thân thuộc của chiếc động cơ V6. Mặc dù phần bệ cố định bằng gỗ đã bị mối xông mục cả nhưng bóc lớp giấy niêm ra vẫn thấy ánh lên màu kim loại trắng bạc Nhã sướng run người. Có lẽ vì đã có cảm tình với xe tăng nên chủ nhiệm kho đã hào phóng cho Nhã mượn chiếc xe tải duy nhất của kho khi Nhã chưa kịp đặt vấn đề. Anh còn huy động cả một trung đội ra để giúp Nhã đưa chiếc động cơ hơn 8 tạ lên xe. Đêm thứ ba kể từ hôm Nhã lên đường anh trở về cùng chiếc động cơ mới cứng làm mọi người vui như Tết. Ai cũng bảo số Nhã “đào hoa”.
   

[lixeta]

    Công việc từ đó trở nên dễ dàng hơn. Ngay cả bọn máy bay Mỹ dường như cũng “nể mặt” hay sao ấy mà chặng đường ra của họ khá thuận lợi. Chưa đầy nửa tháng sau ba chiếc xe đã có mặt tại khu triển lãm Vân Hồ. Họ đến khu triển lãm lúc gần sáng. Một cán bộ của binh chủng mang quân hàm thiếu tá đã chờ sẵn ở đấy để tiếp nhận. Anh chỉ đống bao cát to thù lù ở sân khu triển lãm rồi hỏi Nhã:
   - Đồng chí trông cái này có giống hầm của Nguyễn Văn Thọ không?
   Sau hôm chiến dịch kết thúc mấy anh em Nhã đã quay trở lại điểm cao 543 để tháo khí tài của những xe hỏng nên anh đã đến tận nơi và chui cả vào hầm chỉ huy của lữ đoàn dù 3 nên anh biết rất rõ về căn hầm này. Anh gật gù:
   - Giống thật đấy nhưng...- Nhã bỏ lửng câu nói.
   Người cán bộ tiếp nhận sốt ruột:
   - Nhưng cái gì nào?
   Nhã cười tủm tỉm:
   - Tôi định nói là bao cát còn mới quá, chẳng có không khí chiến trường gì cả.
   Người cán bộ tiếp nhận cũng cười:
   - Công nhận thế thật. Nhưng các cậu thông cảm, dù sao đây cũng chỉ là triển lãm thôi mà. Bây giờ đồng chí cho lái cái xe 555 lên đây, còn hai xe chiến lợi phẩm thì đưa về đằng kia- Anh chỉ tay về phía cuối sân, chỗ đó đã thấy lổng chổng mấy khẩu pháo và cả một chiếc máy bay trực thăng gần như nguyên vẹn.
   Nhã chỉ huy cho đưa chiếc xe 555 lên đống bao cát. Nhìn cái dáng oai nghiêm hùng dũng của xe 555 lồng lộng trên nền trời bàng bạc của buổi ban mai Thủ Đô, lòng anh chạnh nhớ tới chiếc xe 567 của mình giờ đang bị vùi trong đất cát ở điểm cao 543. Mà không chỉ vậy, còn hàng chục đồng đội của anh phơi phới trong ngày lễ xuất quân bốn năm về trước cũng đang nằm lại đâu đó ở chiến trường. Bất giác Nhã rưng rưng nước mắt.
   Công việc xong xuôi người cán bộ tiếp nhận gọi nhóm chiến sĩ lại tập trung ở tiền sảnh ngôi nhà lớn tại trung tâm khu triển lãm. Anh mở xắc cốt lấy ra một tập giấy tờ giơ lên và cao giọng:
   - Đây là giấy nghỉ phép của các đồng chí, một số đồng chí có cả quyết định đi học. Vì đang bận công việc nên các thủ trưởng binh chủng ủy quyền cho tôi trao cho các đồng chí. Các đồng chí đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong thời gian vừa qua, thủ trưởng binh chủng mong các đồng chí cố gắng phát huy. Đồng chí nào nghỉ phép thì trả phép đúng hạn tại trạm đón tiếp Thường Tín, sau đó đồng chí Nhã sẽ đưa anh em vào đơn vị cũ. Những đồng chí đi học thì có mặt tại trường đúng thời gian quy định- Anh đưa tập giấy tờ cho Nhã- Tôi đã kẹp riêng của từng người ra rồi. Bây giờ đồng chí Nhã trao giúp cho anh em.
   Cả hội ùa lại xúm quanh Nhã, hơn chục cái miệng nhao nhao như ong vỡ tổ. Nhã hiền lành cười:
   - Cứ từ từ nào! Rồi thì cậu nào cũng có- Gạt mấy cánh tay đang đòi giật lấy mấy tờ giấy ra anh gắt khẽ- Khéo rơi hết bây giờ. Lui ra, tớ đọc đến tên ai người ấy vào nhận!- Anh thu xấp giấy tờ ôm vào trước ngực.
   Đám đông chịu thua, mọi người giãn ra một chút. Nhã cầm từng tờ giấy lên rồi đọc tên. Cứ mỗi cái tên lại một cánh tay chộp phắt lấy, giở ngay ra chăm chú đọc, tiếng xuýt xoa nổi lên, tiếng hỏi thăm nhau rối rít:
   - Cậu được nghỉ mấy ngày?
   - Hai mươi ngày! Còn cậu?
   - Thì cũng thế cả mà.
   Mấy tờ giấy của bốn anh em kíp xe 567 Nhã giữ lại sau cùng. Đợi mọi người xem xong giấy tờ Nhã cao giọng:
   - Các đồng chí nhớ nhé! Đại đội ta đã có thành tích xuất sắc trong chiến đấu, nay các thủ trưởng quan tâm cho đi phép. Tôi đề nghị các đồng chí cố gắng phát huy. Đến đúng ngày ghi trong giấy tất cả phải có mặt tại địa điểm quy định. Các đồng chí nghe rõ cả chưa?
   Lại nhao nhao:
   - Rõ cả rồi! “B trưởng” cứ yên tâm!
   Nhã lại cười hiền lành:
   - Thôi! Bây giờ giải tán được rồi. Đi nhanh còn kịp chuyến xe sớm đấy!
   Đợi nhóm chiến sĩ vác ba lô kéo nhau đi khỏi Nhã mới mở xấp giấy tờ của bốn anh em ra. Anh mở kẹp giấy đầu tiên, miệng tươi cười:
   - Cân này! Cậu được đi học lớp bồi dưỡng cán bộ chính trị. Sướng nhé!
   Cân cầm tờ quyết định chăm chú xem, miệng lẩm bẩm:
   - Tớ đang là kỹ thuật viên, sao lại đi học chính trị.
   Hòa đế vào:
   - Thì tại các thủ trưởng thấy cậu có năng khiếu về công tác chính trị chứ sao!
   Nhã dàn hòa:
   - Thế là các “cụ nhà ta” có con mắt tinh đời lắm đấy. Mà học về rồi làm chính trị viên đại đội vẫn có một xe cơ mà. Lo gì- Anh giở tấm giấy thứ hai đưa cho Thắng- Của cậu đây! Đúng ngày quy định có mặt ở Thường Tín vào trong kia với tớ nhé!
   Thắng vui vẻ:
   - Anh yên tâm! Thế nào em cũng đúng hẹn.
   Mở một xấp giấy nữa anh đưa cho Hòa:
   - Của Hòa đây. Cũng đi học nhưng mà học sĩ quan chỉ huy. Được đi đào tạo như cậu thế là tiến bộ nhanh lắm đấy.
   Hòa giật lấy tờ quyết định săm soi. Thắng phụng phịu:
   - Thế là hai anh được đi học làm cán bộ cả, còn mỗi em vẫn là chiến sĩ.
   Nhã cười:
   - Thì chúng mình đều là chiến sĩ cả mà. Cứ vui vẻ đi, hình như sắp tới cậu được giao làm kỹ thuật viên, đến lúc ấy có khi lại không thích làm cán bộ nữa ấy chứ- Xem qua tờ giấy nghỉ phép của mình một lát Nhã ngẩng lên- Này, liệu các cậu có về nhà tớ chơi một hôm được không?
   Mấy khuôn mặt cùng ngẩn ra. Quả thật họ vẫn ước hẹn sẽ về quê nhau khi có điều kiện. Nhưng bây giờ thời gian nghỉ thì có hạn mà tàu xe thời chiến đi lại quá khó khăn, thực hiện ý định ấy không dễ chút nào. Chợt Cân hét lên như những khi cậu tìm ra cách khắc phục khó khăn:
   - Ơ- rê- ca! Có cách này để tất cả chúng ta và người thân được gặp mặt nhau, các cậu xem nhé!- Cậu hạ giọng thì thầm ra vẻ quan trọng- Chỉ vài hôm nữa triển lãm này sẽ khai mạc, chắc là vui lắm đấy. Vì vậy ta hẹn nhau đúng một tuần nữa gặp nhau ở đây. Anh Nhã thì đưa mẹ và Hiền lên. Thắng cũng đưa bố mẹ, bạn bè đến. Còn Hòa xem người nhà hay bạn thân có ai đi được thì đưa đi. Tớ cũng vậy. Thế là tất cả chúng ta và người thân được gặp nhau, mà gặp nhau ở đây lại càng ý nghĩa. Các cậu thấy thế có được không?
   Thắng hưởng ứng lập tức:
   - Em đồng ý! Em sẽ đưa bố mẹ em đi, chắc bố mẹ em thích lắm.
   Nhã gật gật cái đầu:
   - Ừ! Sáng kiến hay đấy! Tớ sẽ động viên mẹ tớ với Hiền đi.
   Thấy Hòa vẫn không nói gì Cân giục:
   - Hòa! Ý cậu thế nào?
   Hòa tiu nghỉu:
   - Tớ thì biết đưa ai đi cùng bây giờ? Bố mẹ thì mất cả rồi, bạn bè chẳng còn đứa nào ở nhà, còn...
   Cân vui vẻ:
   - Thì cậu cứ đi một mình lên đây cũng được. Còn muốn có người đi cùng tớ sẽ giới thiệu cho cậu một cô bạn của tớ. Đẹp trai lại dẻo mồm như cậu chắc chắn sẽ “cưa” đổ ngay. Anh Nhã kết luận đi nào!
   Nhã dứt khoát:
   - Được! Thống nhất như thế nhé! Đúng 10 giờ trưa chủ nhật tuần sau xe ta lại có mặt đủ ở đây! Ai đến sớm cứ đi xem trước nhưng đúng 10 giờ phải quay lại chỗ này- Anh chỉ xuống chân và nhấn mạnh- Đúng cái nhà to này nhé! Còn bây giờ thì ta chia tay! Nhớ bảo đảm an toàn đấy.
   Ra đến cổng khu triển lãm bốn anh em bắt tay nhau thật chặt rồi mỗi người đi về một hướng.

[lixeta]

    Trước khi đi bộ đội Nhã đã có vài lần được ra Hà Nội nhưng chưa khi nào đến khu vực Vân Hồ nên đi được vài chục mét đến một cái ngã tư anh bắt đầu thấy bối rối không biết đi đường nào. Trời còn quá sớm lại đang có chiến tranh phá hoại nên đường phố vắng ngắt không một bóng người. Đang bần thần chưa biết quyết định ra sao thì một chiếc xích lô chạy đến. Người đạp xích lô tấp sát vào chỗ anh đứng rồi hỏi:
   - Anh bộ đội về đâu tôi chở!
   Nhìn ông già đạp xích lô có dễ đã gần sáu mươi tuổi Nhã ngại ngần:
   - Bác chỉ giúp cháu đường về Bến Nứa để cháu đi bộ thôi ạ!
   Ông già đạp xích lô tò mò nhìn Nhã từ đầu đến chân rồi tỏ ra thông cảm:
   - Mới ở chiến trường ra hả? Không có tiền chứ gì?
   Nhã bối rối, thực ra anh vẫn còn tiền. Trước khi ra ngoài này đơn vị đã thanh toán cho hết các khoản phụ cấp nên trong túi anh bây giờ cũng còn hơn trăm đồng bạc. Nhưng nhìn người đạp xích lô có tuổi gần bằng bố mình anh không nỡ ngồi lên. Vả lại bộ đội trẻ khỏe như thế này ngồi xích lô cứ thấy thế nào ấy. Vì vậy Nhã tươi cười:
   - Dạ! Cháu có tiền nhưng đi bộ quen rồi. Bác làm ơn chỉ hộ đường cháu cuốc chỉ một loáng là tới.
   Ông già xích lô cười dễ dãi:
   - Xấu hổ hả? Ngại hả? Bộ đội các anh anh nào cũng thế, mấy chục năm đạp xích lô ở cái đất này mà tôi chưa chở được ai- Ông hạ giọng khẩn khoản- Bây giờ trời còn sớm, không ai nhìn thấy đâu mà sợ. Cứ ngồi lên đi, tôi đạp ù một cái anh còn kịp đi chuyến xe sớm. Bây giờ cứ sáng ra là không còn xe nào đâu.
   Nhìn trước nhìn sau không thấy ai Nhã bấm bụng ngồi lên. Ông già đạp xích lô tuy vậy còn khỏe lắm, ông chỉ nhổm người nhấn bàn đạp mấy cái chiếc xe đã bon bon trên đường. Khi xe đã có đà ông cứ nhẩn nha vừa đạp vừa nói chuyện, đến lúc ấy Nhã mới biết ông cũng có con trai đang ở chiến trường. Cũng may cho anh gặp ông nên đến bến xe sớm và đi được chuyến xe duy nhất trong ngày về quê. Lúc xuống xe Nhã trả tiền ông không nhận, chỉ cười:
   - Tôi chở anh cũng như chở con tôi mà.
   Nói mãi không được Nhã đành moi trong ba lô ra một hộp thịt biếu ông. Đến lúc này ông mới vui vẻ nhận và chúc anh về nhà nghỉ phép vui vẻ.
   Chiếc xe ca chật ních người khởi hành lúc mờ sáng. Vừa mới lên cầu Long Biên Nhã đã thấy choáng váng trước những dấu tích của bom đạn để lại trên thân cầu. Lần cuối cùng anh qua đây là hôm được về phép trước khi đi chiến đấu. Hồi đó cây cầu trông duyên dáng, vững chãi bao nhiêu thì hôm nay trông tang thương, yếu ớt bấy nhiêu. Cả một đoạn cầu bị đánh sập phải lắp cầu tạm cứ oằn mình xuống khi mỗi chiếc xe lăn qua, những thanh giằng thép đứt nham nhở vẫn treo lơ lửng như muốn rơi xuống bất cứ lúc nào. Nhưng trên những chỗ cao nhất của cầu vẫn thấy thấp thoáng những nòng cao xạ và bóng những chiếc mũ sắt. Qua Gia Lâm đến Đức Giang rồi Cầu Đuống, chốc chốc lại thấy một, vài hố bom và những khung nhà cháy. Nhã hiểu rằng không chỉ các anh ở chiến trường mới ác liệt, gian khổ. Nhân dân ngoài Bắc cũng gian khổ, ác liệt không kém.

[lixeta]

    Nhã về đến nhà thì mặt trời đã đứng bóng, mẹ anh và Hiền vẫn đang ngồi ăn cơm trưa. Mẹ Nhã dang đưa bát cơm lên miệng thì nhìn thấy anh lừng lững đi vào sân, bà cụ cứ bưng bát cơm thế mà ú ớ không thốt lên lời. Hiền ngồi phía bên kia nhìn mẹ không hiểu điều gì đang xảy ra. Chỉ đến lúc cô nhìn theo ánh mắt mẹ ra sân cô mới nhìn thấy Nhã. Cô bỏ vội bát cơm xuống mâm đỡ lấy bát cơm của mẹ đặt xuống thì Nhã đã vào đến cửa. Đến lúc này mẹ Nhã mới òa khóc:
   - Con tôi! Ôi! Con về đấy hở Nhã?
   Nhã sà vội xuống mâm cơm đỡ lấy đôi bàn tay gày guộc đang đưa ra phía trước của mẹ, khó khăn lắm anh mới thốt lên:
   - Mẹ! Vâng, con đã về đây mẹ ạ!- Anh quay sang Hiền- Em!
   Hai gò má Hiền thoáng ửng lên, cô cúi đầu bẽn lẽn:
   - Anh về sao không báo trước gì cả.
   Mẹ Nhã vẫn cuống quýt sờ đầu, sờ vai anh như muốn kiểm tra xem đây có thật là con mình hay không. Nhã liếc nhìn mâm cơm, một đĩa rau muống luộc, mấy quả cà, một bát cá vụn kho chắc là Hiền tranh thủ tát vét lúc đi làm đồng. “Đạm bạc quá”- anh nghĩ, trong lòng dấy lên một nỗi cảm thương vô hạn với mẹ và vợ. Thấy ánh mắt của chồng Hiền vội bê mâm cơm xuống nhà dưới rồi đứng yên ở đó một lúc cho tĩnh tâm trở lại. Lúc cô quay lên Nhã đã đỡ mẹ lên giường, anh đang trả lời những câu hỏi tưởng như không bao giờ hết của mẹ. Hiền đến sau lưng chồng nhẹ nhàng gỡ cái ba lô xuống, cô bảo mẹ:
   - Mẹ ơi! Nhà con về thật rồi. Bây giờ mẹ để anh ấy đi rửa mặt mũi chân tay rồi còn ăn cơm. Chắc nhà con cũng đói rồi.
   Mẹ Nhã như chợt nhớ ra:
   - Phải rồi! Con xuống ổ gà lấy mấy quả trứng mà tráng cho nhanh.
   Hiền chưa kịp đi Nhã đã bảo:
   - Không cần đâu em ạ! Anh cũng không đói lắm, mà trong ba lô có thức ăn rồi.
   Bữa cơm sum họp đầu tiên sau gần bốn năm xa nhà chưa kịp xong đã thấy tiếng người léo xéo ngoài ngõ, Hiền bảo:
   - Chắc bà con thấy anh về sang hỏi thăm tin tức người nhà đấy mà.
   Nhã và vội bát cơm rồi bảo Hiền:
   - Thôi, anh đủ rồi. Em cất mâm đi, đun cho anh siêu nước để tiếp khách.
   Suốt buổi chiều Nhã phải ngồi tiếp hét đợt khách này đến đợt khách khác. Anh phải trả lời đủ loại câu hỏi nhưng nhiều nhất vẫn là: “có gặp cháu nhà tôi trong ấy không?”. Chiến trường thì mênh mông, mỗi người một đơn vị nhưng với những người ở nhà thì đều là đi “B”, ai cũng hy vọng Nhã gặp được con em mình trong đó. Mãi đến khuya hai vợ chồng mới được ở bên nhau. Khép cánh cửa buồng lại Nhã ôm chầm lấy vợ. Hai tay anh như hai gọng kìm thép ép chặt tấm thân nóng hổi của vợ vào ngực mình rồi cúi đầu xuống hít lấy hít để cái mùi da thịt nồng nồng, ngầy ngậy tỏa ra từ cổ, từ ngực vợ. Hiền cũng vậy. Cô lặng im áp mặt mình vào khuôn ngực rộng của chồng, hai hàng nước mắt bất giác lã chã rơi. Khi mảng áo trước ngực đã ướt đầm Nhã mới dìu Hiền ngồi ghé vào mép giường. Bế vợ hẳn lên lòng anh chăm chú nhìn vào gương mặt mình hằng yêu dấu. Từ lúc về đến giờ có lúc nào anh được ngắm vợ mình đâu! Dưới ánh đèn dầu đùng đục trông Hiền vẫn chẳng khác ngày xưa là mấy, vẫn khuôn mặt trái xoan bầu bĩnh ửng hồng, vẫn ánh mắt đằm thắm đến nao lòng. Nhã nâng khuôn mặt Hiền lên hỏi nhỏ:
   - Sao em lại khóc?
   Hiền ngúng nguẩy:
   - Ghét anh ghê! Đi biền biệt từng ấy năm trời mà thư từ thì chẳng chịu viết.
   - Thế mà đã gần bốn năm rồi, em nhỉ?- Nhã bần thần nói.
   - Một nghìn ngày đêm rồi đấy, ông tướng ạ!- Hiền gật đầu.
   - Một nghìn ngày đêm? Em đếm từng ngày à?- Nhã ngạc nhiên.
   - Chứ không à?- Tay cô vuốt ve mặt, cổ rồi luồn vào trong ngực áo chồng xoa xoa tấm ngực rộng- Anh có biết không, những ngày anh đi vắng mẹ toàn vào ngủ với em. May mà có mẹ chứ mình em khéo chết mất vì buồn.
   - Nhưng làm sao em đếm được từng ngày?- Nhã vẫn băn khoăn không hiểu vợ mình làm sao mà theo dõi được chính xác đến vậy.
   Hiền dụi đầu vào ngực chồng e ấp:
   - Anh không cần biết làm gì.
   Nhã lật vợ vào trong, anh hổn hển:
   - Vậy thì đêm nay sẽ là đêm thứ một nghìn lẻ một nhé!
   Hiền với tay vặn nhỏ ngọn đèn, giọng cô chợt khàn đi:
   - Lần này về là phải có... mới đi nhá! Mẹ mong cháu lắm rồi đấy!
   Mãi sáng hôm sau Nhã mới nhìn thấy trên bức vách đầu giường có ghim một tờ giấy đã ố vàng chi chít những vạch dấu bút mực, bút chì như kiểu người ta ghi điểm bóng chuyền, thỉnh thoảng lại điểm một con số hàng trăm. Anh lại cúi xuống ôm ghì lấy vợ. Còn Hiền thì tươi như hoa, đôi mắt rạng ngời đầy vẻ mãn nguyện.
   

[lixeta]

    Ngày hôm đó Thường vụ đảng ủy binh chủng Thiết giáp họp để chuẩn bị nội dung cho Hội nghị tổng kết chiến dịch Đường Chín- Nam Lào và triển khai nhiệm vụ cho thời gian tiếp theo được tổ chức trong tuần tới. Chủ trì cuộc họp chính ủy Ngọc đưa ra ý kiến:
   - Theo tôi, bây giờ ta sẽ thảo luận dứt điểm từng vấn đề. Trước hết đề nghị các đồng chí nghe và cho ý kiến về bản báo cáo tổng kết chiến dịch Đường Chín- Nam Lào. Mời đồng chí Lân đọc báo cáo!
   Tư lệnh Lân trịnh trọng đứng dạy, mặc dù đã về làm tư lệnh được gần nửa năm nhưng đây mới là lần đầu tiên ông được tham gia cuộc họp thường vụ đảng ủy binh chủng. Chính ủy Ngọc vội đưa tay:
   - Anh cứ ngồi đọc cũng được!
   - Vậy thì xin phép các anh tôi ngồi vậy!- Sau khi điểm qua tình hình chung và diễn biến các trận đánh của xe tăng trong chiến dịch bản báo cáo đi sâu phân tích những ưu, nhược điểm trong tổ chức chỉ huy cũng như thực hành chiến đấu của các đơn vị và rút ra một số bài học kinh nghiệm. Cuối cùng ông kết luận- Các đồng chí cũng đã biết, bản thân tôi chưa có nhiều kinh nghiệm chỉ huy xe tăng nên có thể bản báo cáo tổng kết có thể chưa thật đầy đủ, rất mong các đồng chí bổ khuyết cho.
   Phòng họp lặng đi đến hàng phút, phó tư lệnh Đào thì cúi mặt trầm ngâm, tham mưu trưởng Dương thì tỏ ra bấn bíu với tập tài liệu trước mặt, chủ nhiệm chính trị Thu thì lơ đãng nhìn mấy ngón tay- chính ông cũng đã tham gia soạn thảo bản báo cáo này, còn chính ủy Ngọc thì hết nhìn người này sang nhìn người kia ra ý thúc giục mọi người có ý kiến. Mãi sau phó tư lệnh Đào mới giơ tay:
   - Tôi xin có ý kiến- Không đợi chủ tọa cho phép ông nói luôn- Theo tôi bản báo cáo tổng kết do đồng chí tư lệnh chuẩn bị nhìn chung tương đối đầy đủ. Báo cáo đã làm rõ được những ưu khuyết điểm của ta trong việc sử dụng xe tăng, đồng thời rút ra một số bài học kinh nghiệm cần thiết. Tuy nhiên tôi thấy chúng ta cũng cần thảo luận kỹ thêm ở một số điểm. Cụ thể là trong phân tích về nguyên nhân gây tổn thất lớn ở một số trận đánh chúng ta có nói nhiều đến nguyên nhân khách quan là do trình độ hiểu biết của người chỉ huy binh chủng hợp thành còn hạn chế. Điều đó đúng nhưng theo tôi chưa đủ. Như báo cáo đã cho biết ở tất cả các cấp chúng ta đều phái cử cán bộ đến để làm đại diện: ở mặt trận thì có Bộ tư lệnh tiền phương. Ở sư đoàn có các cán bộ của bộ tư lệnh. Ở trung đoàn có các cán bộ trung đoàn của ta. Vậy thì vai trò trách nhiệm của đại diện xe tăng ở các cấp đó đã được thực hiện như thế nào mà để xảy ra tình trạng trên. Các đồng chí ấy không hiểu thì chúng ta phải nói cho các đồng chí ấy hiểu, các đồng chí ấy đưa ra quyết định chưa chính xác thì chúng ta phải thuyết phục các đồng chí đó nghiên cứu lại. Chẳng hạn như trận phản kích ở 543 nếu chúng ta chỉ cần thuyết phục được người chỉ huy lùi trận đánh lại vài tiếng đồng hồ chuyển sang đánh đêm thì sẽ vừa có thêm thời gian chuẩn bị, trinh sát đường cơ động, vừa tránh được máy bay và chắc chắn hiệu suất chiến đấu sẽ cao hơn, tổn thất sẽ ít hơn. Vì vậy tôi nghĩ rằng chúng ta cần kiểm điểm sâu sắc hơn vai trò các đại diện xe tăng tại sở chỉ huy binh chủng hợp thành các cấp. Đồng thời từ đó tìm ra các biện pháp cần thiết để nâng cao hiệu quả công tác của các đồng chí đại diện xe tăng này. Ngoài ra cũng còn một nhược điểm không nhỏ nữa cần phải khắc phục ngay là năng lực tổ chức chỉ huy của một bộ phận cán bộ và trình độ chuyên môn của một số chiến sĩ của chúng ta còn yếu. Tôi cho rằng gần chục khẩu 12 ly 7 mà được tổ chức tốt thì máy bay Mỹ cũng khó mà làm mưa, làm gió được. Hay nếu như đội ngũ lái xe mà khá hơn chắc chắn đội hình sẽ không bị ùn lại ở một cái dốc con con như vậy. Còn cái gì cũng đổ tại khách quan thì khó mà tiến bộ được. Hết ý kiến!
   Suốt từ lúc phó tư lệnh Đào phát biểu đến lượt tư lệnh Lân cúi đầu trầm ngâm. Nói cho công bằng ông thấy ý kiến của ông Đào là chính xác nhưng ông cũng thấy thật khó chịu bởi cách nói của ông Đào, nhất là câu cuối cùng đúng là nặng như búa bổ. Tuy vậy ông cũng chịu không phản bác được. Chính ủy Ngọc phải giục hai, ba lần chủ nhiệm chính trị Thu mới có ý kiến:
   - Tôi đồng ý với ý kiến anh Đào. Tuy nhiên chúng ta cũng phải thông cảm với anh em khi được phái cử đi làm đại diện xe tăng ở các đơn vị. Theo tìm hiểu của tôi thì anh em ta cũng đã có ý kiến nhưng người chỉ huy vẫn cứ quyết theo ý của họ thì đành phải chấp hành thôi. Trong cuộc hội thảo về vấn đề hiệp đồng giữa xe tăng với bộ binh do Bộ tổ chức ở ngay mặt trận tôi cũng đã có ý kiến tương tự, các đồng chí chỉ huy binh chủng hợp thành hôm đó cũng đã nhận thức ra vấn đề. Vì vậy theo tôi chỉ nên đánh giá là khả năng thuyết phục của anh em mình còn hạn chế. Ngoài ra sau này ta phải làm việc với trên để hình thành một cơ chế như thế nào đó để anh em mình thực hiện chức trách, nhiệm vụ được thuận lợi hơn.
   Tham mưu trưởng Dương giờ mới giơ tay:
   - Thực ra đây cũng là vấn đề mà chúng ta đã nhiều lần đề cập đến nhưng chuyển biến rất chậm. Từ thực tế hồi năm 68 chúng tôi cũng đã nhận thấy để thực hiện được vai trò người đại diện xe tăng thì cán bộ của mình cũng phải nắm rất chắc cách đánh của binh chủng hợp thành để vận dụng vào sử dụng xe tăng thì ý kiến của mình mới có sức nặng. Ngoài ra cũng phải chú ý đến phương pháp công tác, một mặt phải mềm dẻo, kiên trì thuyết phục, một mặt cũng phải tỏ ra cương quyết khi cần thiết. Vì vậy theo tôi nên đưa vào phần những bài học kinh nghiệm là phải có phương pháp công tác thích hợp với hoàn cảnh cụ thể. Còn để khắc phục điểm yếu về trình độ chuyên môn của cán bộ chiến sĩ như anh Đào nói theo tôi ta cần có những biện pháp chấn chỉnh hệ thống các đơn vị huấn luyện của ta cho chính quy hơn nữa. Tối ưu là nâng cấp tiểu đoàn 10 thành trường sĩ quan và thành lập một trung tâm huấn luyện thành viên kíp xe, có như vậy công tác đào tạo mới chuyên sâu và đi vào nề nếp được.
   Chính ủy Ngọc nhìn tư lệnh Lân:
   - Anh Lân có ý kiến gì khác không?
   - Tôi nhất trí!- Ông Lân xua tay.
   - Vậy thì ta chuyển sang nội dung thứ hai. Báo cáo các đồng chí, vừa qua Bộ đã phê chuẩn bản Kế hoạch phát triển lực lượng tăng thiết giáp giai đoạn 1971- 1975 của binh chủng ta. Đồng chí Đào đã lên làm việc trực tiếp với cơ quan Bộ và chuẩn bị phần triển khai thực hiện. Sau đây mời anh Đào báo cáo lại phần chuẩn bị của mình- Chính ủy Ngọc đưa tay về phía phó tư lệnh Đào.
    Ông Đào hơi cựa mình rồi mở tập tài liệu trước mặt mình ra nhưng cũng không nhìn vào đó:
   - Báo cáo các đồng chí! Về nội dung bản kế hoạch các đồng chí đã nắm được cả rồi nên tôi không trình bày lại mà chỉ xin nêu ý kiến chỉ đạo của cấp trên. Về cơ bản Bộ nhất trí với ta, cụ thể như sau: một là đồng ý cho ta đưa H03 vào Quảng Bình và  một số tiểu đoàn độc lập vào các chiến trường sâu như B2, B3, Khu Năm khi đường cơ động thông. Trước mắt từ nay đến cuối năm mỗi chiến trường khoảng một tiểu đoàn, riêng B2 có thể hơn. Sau đó mỗi năm đưa thêm một ít để B2 có đủ hai trung đoàn, các chiến trường khác một trung đoàn. Hai là, đồng ý cho binh chủng thành lập thêm một trung đoàn nữa làm nhiệm vụ huấn luyện ở hậu phương thay cho H03 và sẵn sàng chiến đấu bảo vệ miền Bắc khi có tình huống xảy ra. Ba là chưa đồng ý nâng cấp tiểu đoàn 10 thành Trường sĩ quan như ta đề nghị mà chỉ nâng lên thành Đoàn 10 tương đương trung đoàn, ngoài nhiệm vụ đào tạo thành viên kíp xe sẽ còn đào tạo cán bộ trung đội. Riêng về biên chế lực lượng trinh sát, công binh, phòng không trực thuộc các trung đoàn Bộ chưa đồng ý với đề nghị của binh chủng mà chỉ đồng ý tăng quân số và phương tiện lên thôi, còn vẫn giữ đầu mối là đại đội. Nói tóm lại những vấn đề bảo đảm này ta vẫn phải trông cậy vào binh chủng hợp thành là chính- Ông dừng lời và đưa cho mỗi ủy viên một tập tài liệu- Để triển khai chỉ đạo của Bộ chúng tôi đã chuẩn bị một bản kế hoạch chi tiết cho từng giai đoạn xin gửi các đồng chí, các đồng chí nghiên cứu và cho ý kiến.
   Đọc lướt qua bản báo cáo tư lệnh Lân ngẩng lên:
   - Như vậy các anh dự định đưa tiểu đoàn đầu tiên là vào B3 phải không?
   - Đúng vậy! Theo thông báo của trên đường vào B3 đã cho phép cơ giới nặng hành quân nên chúng tôi dự định như vậy- Phó tư lệnh Đào xác nhận.
   - Tại sao không đưa vào khu Năm trước, đường vào đó cũng thông rồi- Ông Lân hơi sẵng giọng.
   Liếc thấy phó tư lệnh Đào đã trừng con mắt lành lên chính ủy Ngọc vội đỡ lời:
   - Thế này anh Lân ạ, trước khi làm kế hoạch này anh Đào có tham khảo ý kiến tôi về chủ trương chiến lược của ta trong mùa khô tới. Tôi đã truyền đạt lại nhưng vấn đề chính trong nghị quyết của Quân ủy trung ương nên anh Đào mới đề xuất như trên. Nói tóm lại trước mắt chúng ta tập trung cho B3, B2 và B5 đã. Còn khu Năm có thể chậm lại một chút cũng được- Cầm tập tài liệu lên ông tiếp- Vậy ta thống nhất thế này nhé: từ nay đến cuối năm lần lượt ta sẽ đưa toàn bộ H03 vào Quảng Bình, đưa 297 vào B3, đưa hai tiểu đoàn vào B2, nếu có điều kiện đưa vào khu Năm một tiểu đoàn. Đồng thời xúc tiến công tác chuẩn bị mọi mặt để thành lập một trung đoàn mới và nâng cấp đoàn 10. Về ý định bố trí lực lượng như vậy các anh thấy thế nào?
   Cả bốn người còn lại đều gật đầu. Chợt tham mưu trưởng Dương giơ tay:
   - Có một vấn đề xin các đồng chí lưu ý: ở B2 ta đã có một số cán bộ vào trong đó từ trước. Vừa rồi Bộ tư lệnh Miền lại cho thành lập một bộ phận chuyên lo chuẩn bị tiếp nhận trang bị nên việc tiếp nhận, bố trí xe tăng chắc không có vấn đề gì đáng lo. Tuy nhiên ở B3 và khu Năm chưa có nên tôi đề nghị thường vụ nên cử một số đồng chí vào trong đó trước làm việc với mặt trận, xác định vị trí đứng chân đồng thời nghiên cứu chuẩn bị chiến trường thì sử dụng mới hiệu quả được.
   - Đúng đấy?- Chính ủy Ngọc gật đầu
   Phó tư lệnh Đào hăng hái:
   - Để tôi đi cho! Hồi chống Pháp tôi cũng đã có thời kỳ ở chiến trường đó.
   Chính ủy Ngọc lắc đầu dứt khoát:
   - Không được! Anh Đào với anh Dương tạm thời đừng nói đến chuyện đi chiến trường bây giờ nhé. Các anh xem nên cử ai đi nào?
   Đến lượt tư lệnh Lân tỏ ra dứt khoát:
   - Tôi đi! Chiến trường đó tôi rất quen thuộc rồi.
   - Cũng không được! Tư lệnh mà đi thì công việc ngoài này để cho ai?- Chính ủy Ngọc lại lắc đầu.
   Chủ nhiệm chính trị Thu từ tốn:
   - Theo tôi tốt nhất ta cử anh Kiệm tham mưu phó đi. Tôi biết suốt chín năm kháng chiến anh ấy đều ở Tây Nguyên và Khu Năm nên cũng rất quen thuộc với chiến trường đó. Ngoài ra với chức vụ tham mưu phó anh ấy cũng có thể làm việc với các Bộ tư lệnh mặt trận được rồi.
   Chính ủy Ngọc biểu đồng tình:
   - Tôi nghĩ cử anh Kiệm đi cũng được- Mở sang một trang khác trong tập tài liệu ông ngẩng lên nói- Còn bây giờ ta chuyển sang xem xét các biện pháp thực hiện. Ở đây cũng đã nêu nhưng tôi muốn anh Đào nói cụ thể hơn về những khó khăn khi thực hiện kế hoạch này.
   Phó tư lệnh Đào trịnh trọng:
    - Thưa các đồng chí! Khó khăn thì cũng nhiều nhưng tôi thấy vấn đề cấp bách nhất mà chúng ta phải tập trung giải quyết ngay đó chính là vấn đề con người. Theo tính toán của tôi, để hoàn chỉnh một trung đoàn mới và một số tiểu đoàn như kế hoạch thì từ nay đến cuối năm chúng ta cần khoảng gần hai trăm cán bộ từ cấp trung đội trở lên, sau đó nhu cầu vẫn tiếp tục tăng. Thành viên kíp xe và các lực lượng khác cũng cần khoảng trên dưới một nghìn. Còn nếu Bộ đồng ý cho thành lập thí điểm trung đoàn bộ binh cơ giới sẽ còn cần nhiều hơn nữa. Về thành viên kíp xe có lẽ không đáng lo lắm nhưng số hai trăm cán bộ thì quả thực là gay go. Đã nhiều năm nay do binh chủng không phát triển lực lượng, lại không có trường sĩ quan nên ta không đào tạo được bao nhiêu. Tôi nghĩ rằng đây là vấn đề cấp bách nhất, vì vậy đề nghị các đồng chí thảo luận kỹ và đề xuất giải pháp khắc phục. Ngoài ra còn một số khó khăn khác như trang bị, cơ sở vật chất cho các đơn vị mới v.v... trong văn bản chúng tôi đã nêu lên và đề ra biện pháp khắc phục. Đề nghị các đồng chí nghiên cứu và cho ý kiến! Hết đấy ạ!

[lixeta]

    Không khí phòng họp trầm hẳn đi, mọi người chăm chú tập trung vào tập tài liệu. Có vẻ như ai cũng nhận thấy sức nặng của những khó khăn đang đè lên vai mình. Cũng thật lạ, bao nhiêu năm đấu tranh để phát triển lực lượng bây giờ được toại nguyện lại thấy lo lắng hơn. Tuy nhiên đó là cái lo của sự trưởng thành, lo lắng đấy nhưng cũng vui mừng đấy. Chính ủy Ngọc là người đầu tiên phá vỡ sự im lặng:
   - Nếu ta cho đoàn 10 tập trung vào đào tạo từ giờ đến cuối năm liệu có đủ cán bộ không?
   Phó tư lệnh Đào lắc đầu:
   - Không được! Thời gian đào tạo sáu tháng là quá ít để cho ra một sĩ quan chỉ huy xe tăng. Nếu đào tạo được trong thời gian như vậy lẽ nào các bạn Liên Xô, Trung Quốc lại phải mất đến bốn năm với bọn tôi. Một sĩ quan xe tăng ngoài việc nắm vững về chiến thuật còn phải nắm vững các nội dung kỹ thuật chuyên ngành. Ngoài ra, do cách đánh của xe tăng ta gắn chặt với binh chủng hợp thành nên còn cần phải nắm được chiến thuật bộ binh và các binh chủng bạn. Vì vậy sáu tháng dứt khoát là không được.
   Chính ủy Ngọc hạ giọng ra vẻ quan trọng:
   - Nhân đây cũng xin báo cáo các đồng chí thế này: vừa qua Quân ủy trung ương đã ra nghị quyết về nhiệm vụ mùa khô năm 1972, trên dự kiến sẽ đánh lớn hơn những năm vừa rồi. Vì vậy chúng ta nhất thiết phải hoàn thành kế hoạch phát triển và bố trí lực lượng trong năm nay. Vì tình hình cấp bách như vậy chúng ta có thể hạ thấp một số yêu cầu đào tạo được không?
   - Không được là không được! Hạ thấp yêu cầu để vào chiến trường nó “nướng quân” à?- Ông Đào gay gắt.
   Tham mưu trưởng Dương dè dặt:
   - Theo tôi nếu ta chọn các đồng chí thành viên kíp xe lâu năm về học, bản thân họ đã nắm tương đối tốt về kỹ thuật chuyên ngành và ít nhiều có kinh nghiệm thì có thể rút thời gian đào tạo xuống mà vẫn có thể đáp ứng yêu cầu.
   Mấy cái đầu cùng gật gù ra vẻ tâm đắc. Chủ nhiệm chính trị Thu bỗng ngẩng phắt lên như vừa phát hiện ra một cái gì đó quan trọng:
   - Các anh xem thế này được không? Ngoài giải pháp như anh Dương đề xuất ta sẽ đề nghị Bộ chi viện cho binh chủng một số sĩ quan mới ra trường, về đây ta chỉ cần bồi dưỡng thêm về kỹ chiến thuật binh chủng là được.
   Tư lệnh Lân hưởng ứng lập tức:
   - Đúng đấy! Tôi sẽ sang làm việc với pháo binh đề nghị họ chi viện ta đắc lực.
   Phó tư lệnh Đào bĩu môi:
   - Đưa sĩ quan pháo binh về đây để đào tạo lại từ đầu à?
   Tư lệnh Lân đỏ bừng mặt lên, chủ nhiệm chính trị Thu mềm dẻo:
   - Xin lỗi anh Lân, anh Đào nói cũng có phần đúng. Theo tôi tốt nhất là ta xin sĩ quan lục quân. Anh em người ta đã có kiến thức chung về binh chủng hợp thành, về đây chỉ cần vài tháng chuyên tâm vào kỹ chiến thuật binh chủng tôi nghĩ là đạt yêu cầu.
   Chính ủy Ngọc mừng ra mặt:
   - Có lẽ được đấy! Vậy ta có thể kết luận về các giải pháp khắc phục vấn đề thiếu cán bộ như sau: một mặt tuyển chọn các đồng chí thành viên lâu năm về đào tạo, một mặt đề nghị trên chi viện một số sĩ quan Lục quân mới ra trường. Số lượng cụ thể thế nào anh Thu cho cơ quan cán bộ tính toán và làm công văn đề nghị Bộ nhé- Ông ngước nhìn phó tư lệnh Đào- Còn về trang bị thì sao?
   Phó tư lệnh Đào thủng thẳng:
   - Cái này thì ngoài tầm tay của mình. Trước mắt cứ xuất hết dự trữ trong kho ra, còn đâu trên sẽ bảo đảm. Vấn đề này tôi cũng đã báo cáo. Trên trả lời cứ yên tâm, chuẩn bị lực lượng tiếp nhận đi là vừa nên theo tôi cũng không đáng lo lắm. Còn về cơ sở vật chất cho trung đoàn mới chúng tôi dự kiến để “nó” tiếp nhận của H03.
   - Thế các anh đã chọn cho nó cái tên nào chưa?- Chính ủy Ngọc tươi cười.
   Ông Đào vẫn gióng một:
   - Chúng tôi dự kiến đặt tên cho nó là H01. Ta đã có H02, H03 rồi mà chưa có H01 nên nhân dịp này cho nó có anh, có em luôn.
   Tham mưu trưởng Dương dè dặt:
- Như thế có “sái” không, H02, H03 có trước rồi mới có H01?
   - Không sao!- Chính ủy Ngọc gạt đi- Các anh không thấy B08 ra đời mãi rồi mới có B04 thì sao. Tôi thấy cái tên H01 cũng được đấy. Anh Lân, anh Thu thấy thế nào?
   - Đồng ý!- Cả hai người cùng trả lời.
   Chính ủy Ngọc đứng dạy trịnh trọng:
   - Vậy ta thống nhất thông qua và đưa vào nghị quyết để sắp tới phổ biến trong hội nghị các anh nhé! Đề nghị các anh cho biểu quyết!- Liếc nhìn một lượt các cánh tay giơ lên ông nói nhỏ- Như vậy là các đồng chí đều đồng ý! Ngoài ra còn một vấn đề nữa xin ý kiến các anh. Vừa qua Bộ có yêu cầu ta cử một cán bộ Bộ tư lệnh tham gia đoàn công tác của Bộ do đồng chí Đại tướng Tổng tư lệnh dẫn đầu sang làm việc với Liên Xô. Tuy nhiên lại có yêu cầu là phải thạo tiếng Nga, có thể trao đổi trực tiếp với bạn. Vậy các anh xem cử ai đi bây giờ.
   Tư lệnh Lân phỏng đoán:
   - Chắc là lại sang xin viện trợ đây- Ông xua tay- Nhưng các anh cử ai thì cử chứ tôi không biết tiếng Nga đâu đấy!
   Phó tư lệnh Đào chỉ chủ nhiệm chính trị Thu:
   - Ở đây chỉ mỗi ông này là nói thạo tiếng Nga thôi.
   Chủ nhiệm chính trị Thu lắc đầu:
   - Nhưng tôi không phải là cán bộ Bộ tư lệnh!
   Tham mưu trưởng Dương đế vào:
   - Có lẽ cũng chí có anh Thu thôi, còn ai vào đây nữa.
   Chủ nhiệm chính trị Thu vẫn chối đây đẩy:
   - Không! Trên đã yêu cầu phải là một thủ trưởng Bộ tư lệnh cơ mà.
   Chính ủy Ngọc dứt khoát:
   - Thôi! Không bàn cãi nữa! Ta thống nhất cử anh Thu nhé!- Ông vỗ vai người đồng đội- Mà thực ra anh cũng làm công việc của phó chính ủy từ lâu nay rồi còn gì. Thực ra tôi cũng không hiểu tắc ở khâu nào mà ta đã đề nghị bổ nhiệm mấy lần rồi các “cụ” vẫn chưa chịu ký. Anh cứ chuẩn bị đi là vừa, chỉ ít ngày nữa thôi là lên đường đấy- Ông gập cuốn sổ lại- Có lẽ ta dừng ở đây thôi, hôm nay làm việc thế là năng suất quá rồi.
   Mọi người cùng nhìn ra ngoài, mặt trời đã gần đứng bóng.

[lixeta]

    Lục đục dạy từ ba giờ sáng để lên kịp chuyến xe sớm nhất nên mới khoảng hơn chín giờ Nhã đã đưa mẹ và Hiền tới Vân Hồ. Từ hôm Nhã nói chuyện mấy anh em họ hẹn gặp nhau ở triển lãm Hiền háo hức lắm, từ bé đến giờ cô đã được ra Hà Nội lần nào đâu. Nhưng đến lúc mời mẹ đi thì bà nhất định không chịu. Thôi thì đủ thứ lý do, nào là “già cả rồi, đi làm vướng chân anh chị”, nào là” đang là thời chiến, xe cộ khó khăn” v.v... Thật tâm Nhã muốn mẹ được đi chơi một vài ngày, cả đời mẹ đã vất vả, chịu đựng mãi rồi nên anh cố thuyết phục. Cả Hiền cũng xúm vào tỷ tê nhưng bà cụ vẫn không nghe. Mãi sau Nhã nói dỗi: “nếu mẹ không đi thì vợ chồng con cũng không đi nữa!”. Không muốn con sai hẹn với bạn bè nên bà miễn cưỡng đồng ý. Thế là tối hôm trước bà bảo Hiền nấu một nồi cơm nếp thật to để hôm sau mang đi, “cho mọi người nếm vị ngon gạo nếp quê mình”- bà bảo thế.
Khu triển lãm hôm nay trông hoành tráng hơn hẳn hôm Nhã và các đồng đội đưa xe tới bàn giao. Từ tít ngoài xa đã thấy những lá cờ phướn đủ màu sắc treo dọc hai bên con đường vào cổng, còn từ cổng vào thì cũng cờ hoa rực rỡ cứ hoa cả mắt. Chiếc loa phóng thanh cỡ đại trên nóc tòa nhà trung tâm liên tục phát đi những hành khúc rộn rã khí thế chiến thắng. Dường như niềm vui được chứng kiến quân ta thắng lớn đã át đi nỗi sợ máy bay Mỹ đánh phá nên người ra, người vào cứ nườm nượp. Có nhiều trường còn tổ chức đưa cả học sinh đi tham quan, bọn trẻ đứa nào đứa nấy cổ quàng khăn đỏ vừa đi vừa nô đùa ríu rít đến là vui. Lại có cả những đoàn toàn người nước ngoài, hình như đó là các phóng viên báo chí vì xung quanh người họ treo lủng lẳng đủ thứ máy móc.
Lần đầu tiên được thấy một khung cảnh như vậy mẹ Nhã cứ nghển cổ lên nhìn hết chỗ này, chỗ khác làm hai vợ chồng Nhã phải kèm hai bên. Bà luôn miệng xuýt xoa trầm trồ:
- Sao mà người ta làm đẹp thế nhỉ? Người ở đâu ra mà lắm thế nhỉ?
Mặt trời đã lên cao làm những lá cờ trông càng rực rỡ, Nhã bắt đầu thấy nóng nên dìu mẹ bước nhanh về phía tiền sảnh ngôi nhà trung tâm- nơi anh hẹn các bạn để tránh nắng. Vào đến nơi rồi bà vẫn nghiêng ngó nhìn quanh đầy vẻ lạ lẫm. Anh hỏi nhỏ:
- Mẹ có mệt không? Trời nắng to rồi đấy?
   Bà cụ quết nước cốt trầu trên mép rồi mắng yêu con trai:
   - Mẹ cha anh! Nắng thế này thì ăn thua gì- Quay sang con dâu bà âu yếm- Nắng thế này thì mẹ con mình còn cấy hết cả sào ruộng nữa mới nghỉ, con nhỉ!
   Đúng lúc ấy thì Cân xuất hiện ngoài cổng. Cậu không đi một mình mà cùng với một đoàn đông đến gần chục người. Đi ngay cạnh Cân là một cụ già quắc thước chừng ngoài bảy mươi, bộ râu dài đã lốm đốm bạc nhưng người vẫn thẳng, chân vẫn sải từng bước dài đĩnh đạc. Nhìn thấy mẹ con Nhã đã đứng đấy, Cân chạy vượt lên:
   - Chào trưởng xe! Đúng hẹn lắm- Thấy Nhã hất cằm về phía mẹ và Hiền cậu đoán ra ngay và vội sà xuống- Con chào mẹ! Em chào chị Hiền!
   Nhã cúi xuống giới thiệu:
   - Mẹ ơi! Hiền ơi! Đây là cậu Cân, lái xe ạ!
   - Cái anh mà anh vẫn kể là hay chữ chứ gì?- Mẹ Nhã niềm nở.
   Đoàn người đi cùng Cân đã vào đến nơi, cậu quay ra giới thiệu:
   - Giới thiệu với mẹ và anh chị đây là ông nội em. Thấy em bảo ở Hà Nội có triển lãm chiến thắng Đường Chín- Nam Lào là ông đòi đi bằng được. Còn đây là các bạn của em, hiện đều đang học và công tác ở Hà Nội- Cậu khoát tay chỉ đám bạn, trong đó có ba cô gái khá xinh rồi lại quay về phía Nhã- Còn đây là anh Nhã, trưởng xe của cháu đấy, anh ấy cũng đưa cả mẹ và chị ấy đi ông ạ!
   Ông nội của Cân cất tiếng sang sảng:
   - Chào bà, chào anh chị! Nó cứ sợ tôi yếu với mệt. Tôi nói thật nếu cấp trên cho phép tôi còn đủ sức vào Nam đánh Mỹ ấy chứ, còn đi từ nhà đến đây có vài chục cây số thì ăn thua gì- Cụ chăm chú nhìn Nhã từ đầu đến chân, trong mắt cụ có một ánh gì rất lạ thoáng qua rồi đưa tay bắt tay anh- Giỏi giang lắm, vinh quang lắm! Hôm nay tôi phải đến đây để thấy tận mắt cái xe tăng của các anh nó như thế nào mà làm cho cái thằng đại tá ngụy nó sợ đến thế- Cụ cười khà khà đầy sảng khoái.
   Mọi người còn đang hàn huyên hỏi thăm nhau thì Thắng đến. Người đầu tiên nhìn thấy cậu chính là Hiền, cô nhắc nhỏ Nhã:
   - Phải anh Thắng kia không?
   Nhã ngẩng lên. Đúng là Thắng thật, cậu đi cùng bố mẹ. Nhìn thấy Nhã và Cân cùng cả một đám đông vây quanh cậu sướng quá:
   - Bố mẹ thấy chưa? Xe con là kỷ luật nghiêm lắm! Không những thế lại còn vui nữa. Bố mẹ xem đây này, bao nhiêu là người.
   Bố mẹ Thắng còn khá trẻ, nhìn thấy ông nội Cân và mẹ Nhã hai người vội sán đến gần chào hỏi. Bà mẹ Nhã cứ tấm tắc:
   - Cái nhà anh Thắng này thật mát tính, mát nết. Anh ấy chỉ về nhà tôi mỗi lần hồi cưới anh Nhã mà bà con trong làng cứ khen mãi, nhắc mãi- Bà quẹt nước trầu rồi đon đả- Nếu ông bà không chê con gái quê tôi để tôi giới thiệu cho một đám.
   Thắng vẫn nháo nhác nhìn quanh:
   - Thế anh Hòa chưa đến à? Không biết lại chui vào góc nào rồi?
   Từ phía sau vòng người Hòa đen lên tiếng:
   - Hòa đây chứ còn đâu!- Cậu khệ nệ ôm một ba lô to tướng len vào giữa vòng người rồi xoắn xuýt chào ông nội Cân, mẹ Nhã và Hiền.
   Thắng vẫn bô lô ba la:
   - Sao lại đi có một mình thôi à?
   - Không đi một mình thì đi với ai?- Hòa thủng thẳng hỏi lại.
   Cân nhấm nháy với cô bạn khá xinh xắn đứng cạnh:
   - Hòa đấy! Này Hòa- Cậu gọi giật giọng- Thế thì đi với mình này nữa cho có hai mình nhé!
   Cô bạn gái đỏ bừng mặt núp vào phía sau Cân, tay đấm lưng cậu thùm thụp. Nhìn quanh một lượt Nhã lên giọng chỉ huy:
   - Thưa ông! Thưa mẹ và hai bác! Thưa các bạn! Mọi người đã đông đủ cả nên có lẽ ta bắt đầu đi tham quan. Vì trời nắng nên con đề nghị ta tranh thủ xem phần trưng bày ngoài trời trước, sau khi nghỉ ngơi ăn trưa xong thì ta sẽ xem trong nhà cho mát.

[lixeta]

    Tất cả mọi người nhao nhao đồng ý. Nhã dẫn đoàn đi ra khu vực trưng bầy chiến lợi phẩm trước. Nhìn những trực thăng, xe tăng, xe thiết giáp và mấy khẩu pháo còn nguyên vẹn, màu sơn còn mới ông nội Cân hỏi nhỏ Nhã:
   - Làm thế nào mà các anh thu được cả những cái còn nguyên vẹn thế này?
   Nhã hào hứng:
   - Thì do ta đánh mạnh quá nên bọn nó hoảng sợ bỏ cả xe rúc vào rừng ông ạ! Còn cái máy bay này thì chỉ bị hỏng nhẹ thôi, anh em bên không quân sửa chữa qua loa rồi họ lái nó bay ra đây đấy.
   Đi vòng một lượt qua khu trưng bày chiến lợi phẩm Nhã đưa cả đoàn trở về chỗ xe 555. Có vẻ như tất cả mọi người đều háo hức với cái tin đây chính là chiếc xe đã trèo lên nóc hầm làm cho tên đại tá lữ đoàn trưởng địch sợ hãi phải ra hàng nên ở đây tập trung đông người nhất. Mọi người xúm đông xúm đỏ vòng trong vòng ngoài như nuốt lấy từng lời của cô thuyết minh viên triển lãm. Cân hích nhẹ vào vai Nhã:
   - Hay đấy chứ! Chắc đây là bài viết của anh Hữu. Hôm ngồi ở xe mình tớ thấy anh ấy thức cả đêm để viết bài mà.
   Nhã gục gặc đầu không nói gì, anh đang nhớ lại trận đánh ngày hôm ấy, lòng lại nao nao thương cảm những người đồng đội đã không thể trở về.
   Bài giới thiệu đã hết. Mấy cậu thanh niên đứng sát vòng dây giới hạn chỉ trỏ chiếc xe thì thầm to nhỏ một lúc rồi một cậu nói tướng lên:
   - Chắc đây chỉ là xe giả đem ra trưng bày thôi chứ hơi sức đâu mà đưa xe thật ra.
   Một cậu khác buông câu giễu cợt:
   - Xe nào mà chả là xe! Cứ khoác áo cà sa vào là thành sư tất.
   Cả Nhã, Hòa, Cân đều thấy nóng mắt nhưng cố kiềm chế, Thắng thì không chịu được, cậu đỏ mặt:
   - Ai bảo các cậu thế? Xe thật đấy!
   Mấy thanh niên ngạc nhiên trố mắt nhìn Thắng, một cậu gay gắt:
   - Thật á? Thế anh lấy gì mà bảo đảm đây là xe thật?
   Thắng buột miệng:
   - Thì chính chúng tôi đưa nó từ chiến trường ra mà!- Cậu vội đưa tay bịt miệng nhưng không kịp giữ lại những lời đã nói.
   Đám đông bu lại xung quanh Thắng. Những ánh mắt hân hoan xen lẫn tò mò. Những câu hỏi nhao nhao đưa ra. Bí quá Thắng chỉ đại Nhã:
   - Đây là anh Nhã, chính anh ấy là đoàn trưởng chỉ huy chúng tôi đưa chiếc xe này và hai chiếc xe chiến lợi phẩm kia từ chiến trường ra đây đấy. Không tin cứ hỏi anh ấy mà xem!
   Đám đông lại quay sang Nhã, lại những câu hỏi nhao nhao. Nhã đành phải lên tiếng, anh dõng dạc:
   - Thưa bà con! Đây đúng là xe tăng số 555 thật. Chính nó ngày 25 tháng Hai vừa rồi đã trèo lên nóc hầm chỉ huy của lữ đoàn dù số 3 quân ngụy và làm cho tên đại tá lữ trưởng hoảng sợ phải đầu hàng. Bà con có thể nhìn thấy rõ những vết đạn vẫn còn trên mình nó- Anh đưa tay chỉ mấy lỗ thủng ở sườn xe- Còn anh em chúng tôi cũng mới đưa nó về đây tuần trước thôi. Xin đảm bảo với bà con một lần nữa đây là xe 555 thật.
   Một cụ già len vào sát Nhã, cụ đưa hai bàn tay nhăn nheo nắm chặt lấy tay anh:
   - Chúng tôi tin rồi. May mắn làm sao hôm nay lại được gặp các anh ở đây- Cụ vuốt ve vai anh- Lính xe tăng có khác, khỏe lắm!
Mấy thanh niên lúc nãy nghi ngờ giờ lại nhao nhao hỏi xe tăng ta mạnh hơn hay xe tăng địch mạnh hơn, nó mà bắn trúng thì xe tăng ta có cháy không? Vẫn Nhã điềm đạm trả lời:
   - Nói công bằng ra thì xe ta có cái mạnh, có cái yếu mà xe địch cũng có cái mạnh, cái yếu. Nếu nó bắn trúng mà vào chỗ hiểm thì xe tăng ta cũng cháy. Nhưng vũ khí dù có hiện đại đến đâu cũng chỉ giữ vai trò quan trọng mà tôi, còn quyết định thắng hay bại chính là con người sử dụng chúng.
   Mấy người khác cũng chen vào bắt tay Nhã. Ông nội Cân, mẹ Nhã, bố mẹ Thắng gương mặt đầy vẻ tự hào. Hiền đứng trân trân nhìn chồng, mắt cô rạng ngời hạnh phúc. Chợt một người có vẻ trí thức cất giọng:
   - Nhìn những thứ trưng bày ở đây chúng tôi thấy rõ là mình thắng lớn lắm rồi. Nhưng tôi nghe giới thiệu thì thấy hình như ta thắng có vẻ dễ dàng quá, chẳng lẽ quân địch lại bạc nhược đến thế kia à? Các anh là những người trực tiếp chiến đấu ở trong ấy các anh thấy thế nào?
   Thoáng hồi tưởng về hai trận đánh ở điểm cao 543 dội về làm Nhã bần thần, một lát sau anh mới trả lời:
   - Vâng! Đúng là một số bài thuyết minh ở đây chưa lột tả được hết những gian khổ, ác liệt, hy sinh mà bộ đội ta phải trải qua trong chiến trường nói chung cũng như trong chiến dịch vừa rồi. Về phía địch phải nói thế này mới đúng: lúc bắt đầu cuộc hành quân chúng cũng hung hăng lắm. Chỉ đến khi khi bị quân ta đánh cho tơi tả thì tinh thần chúng mới trở nên bạc nhược đến cùng cực. Chính mắt chúng tôi đã nhìn thấy hàng chục tên lính bám càng trực thăng bỏ chạy. Rồi trên đường rút quân chúng đã bỏ lại hàng chục xe tăng, hàng chục khẩu pháo để chạy cho nhanh. Bà con có thể thấy rõ điều này qua những chiến lợi phẩm ta thu được hoặc qua những bức ảnh trưng bày trong kia.
   Người đàn ông đó có vẻ vẫn chưa thỏa mãn, ông ta hạ giọng:
   - Tôi hỏi thật anh nhé, thế bộ đội mình hy sinh có nhiều không?
   Lại bần thần một lát Nhã mới cất tiếng được, giọng anh như nghẹn lại:
   - Điều này không nói chắc bà con cũng biết, không có chiến thắng nào mà không phải đổ máu hy sinh. Nhưng tôi tin rằng sự hy sinh ấy không bao giờ uổng phí. Có những hy sinh ấy chúng ta mới có được niềm vui chiến thắng như hôm nay, phải vậy không bà con?
   Đám đông ồ lên đồng tình. Hòa hích nhẹ vào sườn Cân tủm tỉm:
   - Lão này sao hôm nay ăn nói có duyên ra phết! Chả bù cho lúc ở đơn vị cứ lúng ba lung búng như ngậm hột thị.