Vài chuyện ngắn chọn lọc trên các tạp chí văn nghệ quân đội

[vmt]

                            Tiếp :
Đối với Mây, tổ trinh sát này là một cái gì đó vừa vất vả lại vừa thú vị. Mỗi chuyến đi đều đem lại cho cô một niềm vui có khi rất nhỏ như Mây nhớ ra được một con đường hồi trước hay đi bây giờ bị bom lấp mất. Sau một chuyến đi trót lọt cô đều nhận được những lời khen, những cái nhìn, những nụ cười khuyến khích. Chưa lần nào Mây để bộ đội quay về nếu địch chưa bịt kín hết các con đường. Những người sống trong hai căn hầm này đối với Mây ai cũng tốt cả. Họ chu đáo với cô đến từng việc nhỏ, có khi hơi chiều chuộng cô một tí. Cũng có người nặng lời với cô, thường là phê bình cô sau một chuyện liều. Mây nhận thấy rằng trong những con người đó, cô mến Thanh hơn cả. Với anh cô có thể kể tất cả những chuyện riêng của mình một cách không ngượng ngùng, và bao giờ anh cũng nghe cô một cách chăm chú. Nhưng Mây cũng hiểu rằng cô không phải chỉ có một mình Thanh. Cô có cả tổ trinh sát này. Những con người này đối với Mây cũng gần gũi và quý mến như những người du kích cùng làng của cô vậy.

Mây sẽ sống trong không khí vất vả và thú vị ấy, cô sẽ quý mến mọi người mãi mãi một cách đơn giản như chuyện cô đi bộ đội ấy, nếu như không có chuyện xảy ra vào một đêm mưa tháng mười, cả hai căn hầm của tổ trinh sát nước chảy tong tong như ngoài trời.

Từ chiều, Trí nhận được điện cử một đồng chí trinh sát dũng cảm và tin cậy nhất đưa trung đoàn phó xuống kiểm tra các nguồn gạo. Anh cử Thanh đi. Cậu ấy mà đi thì nhất định sẽ đến nơi, Trí nghĩ vậy.

Chập tối đoàn người lên đường. Họ là những trợ lý quân nhu, những đại đội phó, những quản lý và hơn trăm chiến sĩ đi theo nếu có gạo là mang về ngay. Mảnh phiếu xuất kho của hậu cần mặt trận đã nằm trong túi ngực trung đoàn phó.

Vượt qua hai cái gò, lách qua một cụm chốt của địch, đoàn người đã đến bãi cát Giảng Hòa giữa cơn mưa. Thanh tìm được hầm của người phát gạo mặt trận nhờ đã đến đây nhiều lần. Trong hầm một người ngái ngủ ló đầu ra, giương mắt nhìn trung đoàn phó. Anh ta cầm lấy mảnh phiếu thụt vào hầm bấm đèn pin. Những người đứng ngoài hồi hộp chờ đợi. Nếu ở đây có gạo, một giờ sáng có thể về đến cửa ranh. Và ai cũng hiểu rằng ngủ được một giấc trong đêm còn quý hơn ngủ cả ngày hôm sau. Được như vậy thật là một dịp may hiếm có. Cái đầu người phát gạo lại ló ra hỏi hầm, anh ta gọi:

- Đồng chí nào phụ trách đoàn này?

- Tôi - Trung đoàn phó trả lời.

- Đồng chí đưa bộ đội sang Vinh Cường gặp anh Vượng lấy gạo. ở đây không còn gạo nữa. Cho anh em đi ngay, chỗ này pháo nó hay bắn lắm.

- Có đò không đồng chí?

- Đò các anh phải tìm lấy chứ. Tôi phát gạo chứ có phải phát đò đâu - Nói xong anh ta chui vào hầm. ánh đèn pin vụt tắt. Có tiếng nói trong hàng quân:

- Rúc hầm giỏi thế. Cho xuống đơn vị đi chiến đấu.

Nhưng Thanh đã nhìn thấy anh ta chui ra cửa hầm phía sau đi vào một nhà dân.

Trung đoàn phó hỏi:

- Bến đò trung đoàn ở đâu?

- Báo cáo thủ trưởng đêm nay ta không chở đò, chỉ có đò của 577 thôi.

- Đưa tôi xuống bến đò. Các đơn vị cho bộ đội tản thưa ra.

Phải tìm nửa giờ mới thấy hai chiếc đò của 577, một tiểu đoàn thường hiệp đồng với trung đoàn trong các trận đánh. Những người chở đò đã nghỉ từ lâu. Trung đoàn phó thuyết phục một lúc họ mới đồng ý đưa bộ đội qua sông. Thanh sang chuyến đầu tiên để liên lạc với du kích. Đồng chí xã đội trưởng cho biết có hai con đường đến được Vinh Cường. Một đường theo dãy đồi trước mặt, hai bên du kích đã gài mìn. Đường thứ hai theo con đường công hương cũ, đường này du kích cũng không biết địch đã rút chưa? Thanh quyết định đưa bộ đội theo con đường công hương, vì đi đông người trong bãi mìn thật là nguy hiểm. Đến gần cầu gãy Thanh dừng lại. Anh ngửi được trong gió có mùi thuốc lá thơm. Anh nói với người cần vụ của trung đoàn phó quay lại cho bộ đội tạm dừng. Thanh bò theo mép đường. Anh thấy có những đốm lửa nhỏ trong các bụi cây. Nghe được khá rõ cả những tiếng đập muỗi. Thanh cũng ngửi được cái mùi hăng hắc gần như mùi nhựa cháy mà chỉ có chỗ bọn Mỹ đóng quân mới có. Anh nhẹ nhàng quay lại.

- Sao? - Trung đoàn phó hỏi khi vừa gặp Thanh.

- Báo cáo thủ trưởng bọn Mỹ bít mất đường.

- Có đường nào khác không?

- Để tôi tìm thêm.

Thanh tạt sang phải đường. Anh cố tìm một con đường dưới chân gò để tránh mìn. Nhưng dưới đó là bãi lầy, không thể cho bộ đội qua được. Thanh trèo lên gò. Những bụi cỏ may cọ vào quần anh lẹt xẹt. Không biết mìn ở những chỗ nào? Trong tất cả những cái chết của chiến tranh, chết vì mìn bao giờ cũng bất ngờ. Thanh dừng lại.

- Sao không đi nữa? - Trung đoàn phó đã lên sát anh.

- Báo cáo thủ trưởng, đường có mìn.

- Thế thì việc gì mà không đi. Đồng chí cứ đi trước, tôi sẽ đi ngay sau đồng chí.

Thanh choáng váng như người say thuốc. Từ lúc làm lính trinh sát cho tới giờ chưa bao giờ anh phải chịu đựng một câu nói như vậy. Anh quay lại nhìn trung đoàn phó, ông ta vẫn đứng ngay sau anh, nét mặt đanh lại. Thanh bước lên. Cả đoàn người phía sau theo anh. Có lúc Thanh nghĩ một cách liều lĩnh sao mình lại không vấp một quả mìn. Nhưng rồi anh vẫn đưa được đoàn đến Vinh Cường. ở đây người phát gạo nói với trung đoàn phó:

- Anh để lại năm mươi người lấy gạo còn tất cả trở lại Giảng Hòa lấy bắp.

- Chúng tôi vừa ở bên đó sang. Đồng chí bên đó nói không có gì để phát cả.

- Nó nói láo đấy! Tôi viết giấy sang bắt nó phải phát.

Trung đoàn phó bĩu môi nhưng không nói gì. Đoàn lấy gạo sau khi để lại năm mươi người lại trở về theo con đường cũ.

Người phát gạo bên này sông cầm lấy tờ giấy từ tay trung đoàn phó đọc. Lúc này đã gần ba giờ sáng và mưa đã tạnh. Anh ta lầm bầm:

- ồ, lệnh với lạt. Thằng ấy thì có hơn gì tôi. Phát thì phát.

Khi bộ đội đóng bắp vào gùi xong, trung đoàn phó nói với người phát gạo:

- Rất may cho anh là anh không phải lính của tôi.

Người ấy mà nổi giận thì bất chấp tất cả. ở trung đoàn này ai cũng biết điều đó.

Đi qua hầm của tổ trinh sát, trung đoàn phó nói với Trí:

- Cậu đừng có ngủ say trong cái tổ trinh sát tuyệt vời của cậu. Phải xem lại ý chí của thằng Thanh đấy!

Và khi Thanh ngủ dậy, anh nghe có nhiều tiếng người đang nói gì về anh ở cửa hầm. Lúc anh ra khỏi hầm mọi người tản dần đi, chỉ còn một mình Mây ngồi lại. Cô lạ lùng nhìn anh rồi quay mặt đi. Một lúc sau Mây nói, như không phải nói với Thanh:

- Con trai mà cũng sợ chết.

Lúc đầu Thanh không hoàn toàn chú ý đến câu nói đó. Nhưng nhớ lại cái nhìn của Mây vừa rồi, anh hiểu ra cô đang nói về anh. Mãi lâu lắm về sau này, Thanh vẫn còn nhớ cái nhìn và câu nói bâng quơ đó. Nó như một nỗi đau, một sự trừng phạt, gần như một lần thua trận của đời anh.

 Những trận mưa liên miên ngày này sang ngày khác đã làm ngập hết các bãi cát giấu bắp, giấu gạo dọc bờ sông. Khi nước rút, người ta đào lên thì lương thực đã có mùi, một thứ mùi rất khó ngửi. Các đơn vị vẫn phải mang số gạo, bắp đó về ăn vì không còn chỗ nào có thể cung cấp được lương thực sau trận lụt. Trong trận lụt, tổ trinh sát vẫn ở lại cửa rừng. Nước trắng băng dưới những cánh đồng nhưng chưa tới được chân đồi của họ. Nước rút đến đâu, bọn Mỹ đổ quân bít đường đến đó.

Trí và Mây đang ngồi trong ngôi nhà cũ của Mây, ngôi nhà bị pháo bắn sạt đi một nửa, nhưng vẫn còn một gian nguyên vẹn. Đội du kích xã cũng hay về đây trong những lúc tình hình thư thái. Từ hồi vào bộ đội, chiều nay Mây mới có dịp về lại nhà. Trí tranh thủ tát cho khô nước cái hầm giữa nhà, đề phòng có pháo. Còn Mây, cô ra vườn hái ngọn lang để khuya mang về tổ trinh sát. Lần này không phải họ dẫn đường cho các đơn vị xuống lấy gạo mà họ đi mang gạo cho mình. Hai hôm nay tổ trinh sát phải đi vay gạo của đội phẫu thuật trung đoàn đóng bên cạnh.

Mặt trời lặn, hai người ngồi trên cái bậc cửa của gian nhà còn lại chờ đêm xuống. ở đây có thể nhìn ra được những cánh đồng sát bờ sông. Những vũng nước đọng lại trong các hố bom lấp lánh một màu sáng bàng bạc. Chân trời phía đông vẫn còn nặng nề những đám mây màu khói. Trời chưa tối hẳn nhưng trên đỉnh Chóp Nón bọn Mỹ đã bắn pháo sáng.

- Anh Trí nè, Mây nói, em cứ tưởng anh Thanh dũng cảm lắm mà?

- Trước đây cậu ấy khá nhất tổ đấy! ở đời lúc ác liệt mới ra chuyện. Trung đoàn mình cũng có những người khi nói không ai bằng, nhưng khi gặp tình huống khó khăn thì lại khác. Trí kịp dừng lại, anh ân hận. Thanh không phải con người như thế, anh biết rõ Thanh hơn ai hết. Mặt Trí bầm tối và anh im lặng.

Nghe Trí nói, Mây sững sờ một lúc. Cô tin lời Trí và do đó cô đã lầm lẫn một con người.

- Ta đi anh, trời tối rồi.

Hai người đi ra đường. Con đường ngày trước Mây thường đi xuống thôn Ba, nơi có cái quán của má. Con đường đó được phủ kín bởi những hàng mù u, những hàng mít. Hồi ấy đi trên đường không ai đội nón. Bây giờ con đường trắng băng, chỉ lác đác còn lại những bụi chuối vô chủ. Cái quán của má cũng không còn. Nó trúng pháo mười ba lần. Lần thứ mười bốn pháo không trúng quán nhưng một mảnh đạn đã làm Mây mất mẹ. Cô khóc sưng hai con mắt, nhưng cô quyết ở lại với mấy anh chị du kích trong trận càn đó. Mỗi lần đi trên con đường này, dù gấp gáp đến đâu, Mây cũng dừng lại nhìn cái nền đất bên đường và sâu vào phía trong vài chục thước là ngôi mộ của người mẹ.

- Anh Trí, ta đi lẹ tí nữa, xuống còn phải bám địch. Mây nói về phía sau.

Trí theo sát sau Mây. Anh không còn phải nhìn gì chung quanh. Anh cứ thẳng đường mà đi, phía trước là búi tóc của Mây đung đưa và đôi chân quần xắn tới gối của cô thoăn thoắt những bước nhanh và ngắn. Trí lại nghĩ đến những điều anh vừa nói với Mây về Thanh, nhưng anh lại quên đi ngay. Từ ngày về tổ trinh sát đây là lần đầu tiên Mây đi riêng với anh. Trí cảm thấy có điều gì đó mới mẻ đang đến, vui vui.

Họ đến bờ sông thì gặp một tốp trinh sát mặt trận đang đứng rải rác trên cồn cát vừa nhô lên khi nước rút. Một người đến nhìn sát vào mặt Trí và Mây. Anh ta nói:

- Hai vị này thì có đâu mà không tới được. Nhưng xin các vị quay về thôi. Nước sông còn to, chưa ai dám chèo đò. Bên Thu Bồn, Mỹ phục nhiều lắm.

Đó là những người quen biết Trí và Mây trong lần đi trinh sát chung. Đứng nói chuyện với họ một lúc, hai người quay về. Những người trinh sát mặt trận lại đi ra mép nước, hình như họ đang chờ đợi một điều gì đó.

Lần về, Mây không đi theo con đường trong làng. Cô đưa Trí vượt qua mấy gò đất cao sát khe Đá Mài. Khi đến lưng chừng gò Tập Phước, Mây bỗng đứng khựng lại. Một loạt AR.15 xẹt qua đầu Trí. Anh lăn ngay xuống cái hố bom gần đó. Đạn nổ như xé vải trên mặt đất. AR.15 rồi M.79, rồi đại liên và M.72. Bọn địch bắn như điên về hướng hai người vừa đi tới. Trí nghe có tiếng xì xồ trong tiếng súng. Anh biết bọn Mỹ chốt trên gò và anh đã đến rất gần chúng. Trí không nhìn thấy Mây đâu cả. Anh bò quanh hố bom để tìm cô. Nỗi lo cho Mây làm anh quên hết nguy hiểm. Có thể Mây bị ngay từ loạt đạn đầu. Trí lợi dụng những vệt sáng của đạn địch để quan sát. Dưới chân anh lổm nhổm những hộp sắt. Bọn Mỹ đổ đồ hộp xuống cả hố bom. Chúng định nằm lì ở đây chăng? Trí muốn gọi Mây một tiếng, nhưng anh sực nhớ ra bọn Mỹ đang nằm trên gò, có thể ào xuống bắt sống anh ngay. Trí lại bò lên mép hố bom. Nỗi lo của anh mỗi lúc một tăng. Chẳng lẽ cô ấy bị ngay loạt đạn đầu?

[vmt]

                                  Tiếp :
Một quả pháo sáng vọt lên. Hố bom choàng sáng ra, đỏ cạch. Những giây đầu Trí chưa kịp nhìn thấy gì. Nhưng sau đó anh thấy trước mặt mình là những nhà bạt của bọn Mỹ. Vỏ đạn M.79, vỏ đồ hộp vất bừa bãi khắp nơi. Trí nhìn thấy Mây nằm ngay dưới mép hố bom. Anh bò đến, nắm chân Mây kéo xuống. Trí đã chuẩn bị cho mình tình thế có thể cái chân đó không động đậy. Nhưng Mây lại tụt xuống đáy hố bom trước cả anh. Cô ghé miệng sát vào tai Trí:

- Mỹ cả anh à. Bắn một loạt thì ngon lắm.

- Không được. Bọn chúng đông. Hình như dưới chân gò bên trái cũng có chúng.

Hai người im lặng. Họ thở đều và nhanh. Mây nói:

- Chừ ta lách sát chân gò về nhà anh ạ. Tụi nó sắp bắn pháo đó. Mình đi sát gò, ít pháo.

Trí gật đầu. Quả pháo sáng rơi đến gần mặt đất rồi vụt tắt. Hố bom tối sầm lại.

- Lấy mỗi người một gùi hộp. Bất ngờ Trí nói.

Họ mở gùi ra, nhẹ nhàng nhét những hộp thức ăn Mỹ vào gùi. Mây hình dung Trí đang mỉm cười trong bóng tối. Cô cũng mỉm cười theo. Ngộ thiệt, cô nghĩ và cột gùi lại.

Họ đi theo sát chân gò, cách chỗ bọn Mỹ đóng khoảng một trăm thước. Đúng như Mây nói, pháo địch bắt đầu bắn, quả đạn nổ gần nhất cũng cách họ vài trăm thước. Quá nửa đêm hai người về đến nhà Mây.

Mây chỉ cho Trí cái giếng khuất sau một bụi chuối để anh rửa người. Cô quay vào che kín một góc hầm nhóm lửa. Khi rửa người xong, Trí đã thấy một ánh lửa ấm áp từ trong hầm hắt ra.

- Nhóm lửa làm gì đó Mây? - Anh hỏi.

- Em nấu tí nước. Anh có đói không?

- Đói lắm.

- Mình luộc rau lang ăn với đồ hộp Mỹ vậy - Mây nói và cô cười to.

Trí bấm đèn pin tìm cái khóa mở hộp. Mươi phút sau Mây đã luộc xong rau. Cô ra giếng rửa người rồi vào nấu thêm nước. Họ ăn rau lang với những hộp giò, hộp bún, hộp thịt ba lát Mỹ. Trí nhìn Mây ăn, anh cúi xuống mỉm cười.

Căn nhà lâu không có người ở đã lên mùi mốc, nhưng đối với Mây nó vẫn là nhà của cô. Ăn xong, Mây ra ngồi ở bậc cửa nhìn xuống cánh đồng. Trăng đã mọc. Vẫn vầng trăng nhô lên sau cái gò Dài từ bé cô đã ngồi đây chờ nó. Vậy mà bây giờ trong căn nhà Mây không biết nó có từ bao giờ này, nó với cô như cùng sinh ra một ngày chỉ còn lại một mình Mây. Ba má không còn, các chị lấy chồng xa mỗi người một nơi không biết đã xiêu bạt đến tận đâu. Người anh đầu của Mây chiến đấu trong Quảng Ngãi hai năm nay không có một lá thư về Mây cứ ngồi im cho những kỷ niệm cũ của ngôi nhà đến với mình. Giá như bây giờ có một người nào của ngôi nhà này, một người thôi đến đây với Mây, chắc cô sẽ hét thật to, nhảy đến với người ấy, mặc cho pháo có nổ bên cạnh. Nghĩ đến đó nước mắt Mây trào ra.

Có tiếng chân người sau lưng. Mây ngoảnh lại. Trí đã đứng bên cô. Anh nói nhỏ:

- Mây nghĩ gì đấy?

- Em nhìn đồng anh à. Anh vào hầm nghỉ một tí cho khỏe.

Trí ngồi xuống bậc cửa. Mây nghe rõ hơi thở của anh. Hai người ngồi im một lúc lâu. Rồi đột ngột Trí nắm lấy tay Mây, anh nói:

- Mây!

Mây giật mình ngoảnh lại:

- Sao anh? - Cô nhẹ nhàng gỡ tay Trí ra.

- Mây nói chuyện đi.

- Nói chuyện chi được anh?

- Chuyện gì cũng được. Anh muốn nghe em nói chuyện - Lần đầu Trí xưng hô với Mây như vậy và cô thấy mặt mình nóng bừng.

Trí đặt lên lòng bàn tay Mây một mảnh giấy và anh nắm chặt lấy tay cô. Hai người ngồi im như vậy cho đến lúc họ trở về hai căn hầm của những người trinh sát trước khi trời sáng. Mây đi tụt lại sau Trí vài chục thước. Cô muốn đi một mình. Mảnh giấy của Trí vẫn nằm gọn trong lòng bàn tay cô. Chưa có lúc nào đọc được nhưng Mây cũng đã mường tượng những điều Trí sẽ nói với cô trong mảnh giấy đó.

Dọc đường về, Mây đã khóc.

  Từ hôm nhận được mảnh giấy của Trí, mảnh giấy mà trong đó Trí đã tỏ tình với cô một cách quá ư thẳng thắn làm cô có lúc thấy lo lo, Mây ít gặp được Thanh. Một phần vì Thanh phải đi với trinh sát tiểu đoàn 5, chuẩn bị cho một trận tập kích mở thông đường giao liên xuống vùng sâu, nhưng Mây cảm thấy phần lớn có lẽ do Thanh muốn tránh mặt cô. Mấy lần đang đi trên đường, nhìn thấy Mây phía trước, Thanh đã rẽ đi lối khác. Mây nghĩ có lẽ Thanh giận vì câu nói của cô hôm Thanh đưa trung đoàn phó đi lấy gạo. Một lần Mây định sang hầm của Thanh nói chuyện, nhưng đi đến cửa không hiểu sao cô lại quay về.

Bốn hôm nay rồi, dù đang nghĩ gì Mây cũng quay về với Trí. Cô vẫn còn thấy đột ngột về những điều mà mảnh giấy đó nói với cô. Nhiều lần Mây cứ tự hỏi không biết anh ấy có thương mình thật không? Ai lại nghĩ đến chuyện đó trong khi đang ác liệt thế này. Tự nhiên Mây thấy xấu hổ với chính mình. Mãi đến hôm nay, Mây vẫn chưa nói chuyện được với Trí. Mỗi lần nhìn anh mặt cô lại đỏ lên. Nhưng từ khuôn mặt của cô đang toát ra một cái gì đó không hoàn toàn là một niềm vui, cũng không hoàn toàn là một tình thương. Có lẽ đó là niềm rung động mới mẻ đang hấp dẫn cô một cách lạ lùng. Mình thương ảnh thiệt sao?

Và đêm nay, Mây lại không ngủ được. Trí đi với tham mưu trưởng xuống vùng sâu đáng lẽ phải về từ chập tối, nhưng khi Mây tan họp lúc mười một giờ đêm anh vẫn chưa về. Cô thấy lo cho anh. Trước đây, mỗi lần trong tổ có người về không đúng hẹn cô đều lo. Nhưng chưa lần nào Mây thấy trong người bồn chồn như lần này. Mấy lần Mây xuống võng đi ra ngoài. Cô nhìn xuống con đường lờ mờ chạy ra bờ sông, vểnh tai chờ những bước chân từ dưới chân dốc lên. Mấy đêm trước những tiếng bước chân, những tiếng người từ dưới đó lên có bao giờ Mây để ý. Mỗi lần có tiếng động, cô nghĩ đó là một đoàn người từ dưới đồng bằng lên, thế thôi. Nhưng bây giờ Mây lại mong những tiếng động đó đến nỗi một con sóc nhảy qua cũng làm cô nhổm dậy, nhìn xuống đường.

Trong đêm có hai lần Mây mừng hụt. Đó là hai lần đi về của đồng chí thông tin đi nối dây. Cho mãi đến sáng, Trí vẫn chưa về. Nỗi lo của Mây lại tăng thêm. Cô chạy sang hầm của Thanh quên hết những mặc cảm với anh mấy hôm nay.

- Anh Thanh dậy chưa? - và khi thấy Thanh đang ngồi ghi chép gì đó trong hầm, cô nói luôn - Anh Trí chưa về anh Thanh ạ.

- Yên tâm. Anh Trí vừa gọi điện về đang dự họp dưới tiểu đoàn 5, trưa mới về.

Mây thở phào một cái. Bây giờ Thanh mới nhìn rõ được Mây. Khuôn mặt của cô hốc hác sau mấy đêm thức trắng trong trận lụt. Cái dáng điệu hấp tấp của Mây khi chạy sang đây vẫn như còn đọng trên người cô, từ tư thế ngồi đến cánh tay vịn vào cửa hầm. Chính những điều đó làm cho nét mặt Thanh thay đổi. ánh sáng từ ngoài dọi vào hầm làm Mây nhìn rõ đôi mắt Thanh. Đôi mắt đọng trong đó cái buồn rụt rè. Thanh vội cúi mặt xuống khi thấy Mây cứ nhìn chằm chằm vào mình. Mãi đến sau này, khi Mây xa trung đoàn, nhiều lúc Mây vẫn còn thấy lại đôi mắt buồn thâm trầm của Thanh buổi sáng này. Mây đứng dậy đi về hầm mình. Mây không ngờ rằng đó là buổi sáng cuối cùng của Thanh ở tổ trinh sát. Đến trưa khi Trí gợi ý cần một người xuống tiểu đoàn 4 thay đồng chí tiểu đội trưởng trinh sát vừa hy sinh, Thanh xung phong ngay. Anh ra đi vào buổi chiều. Lúc ra đi anh không hiểu vì sao mình lại xa cái tổ trinh sát gọn gàng mà trước đây anh đã nghĩ mình sẽ không bao giờ xa nó được.

*

[vmt]

                                                 Tiếp :
- Bữa anh đi vùng sâu em mong anh suốt đêm đó. Mây nói với Trí lúc hai người bắt đầu leo dốc.

- Hôm ấy anh có gọi điện về, Thanh không nói à?

- Có, nhưng sáng ngày em sang ảnh mới nói.

- Việc gì mà mong. Ai chết ngay được đâu mà lo. Mà có chết thì việc gì đến ai.

Mây nhìn anh cười:

- Chết thì thôi chớ sao.

Hai người tiếp tục đi. Con đường rừng chiều nay lạ hẳn đi sau loạt B.52 buổi trưa. Bom trúng ngay giữa trục đường, cây đổ lấp hẳn mất lối đi, Trí phải đạp đường dọc theo suối. Sáng nay, trên đường trinh sát về, Trí tưởng sẽ được nghỉ một buổi chiều để tắm giặt và ngủ một giấc. Nhưng chưa về đến nhà anh đã nhận được lệnh viết trên giấy của chủ nhiệm trinh sát. Chiều nay Trí phải có mặt ở trạm khách mặt trận để sáng mai về trường quân chính quân khu dự một lớp đào tạo cán bộ ngắn hạn. Trí không kịp chuẩn bị gì. Buổi trưa Mây ngồi khâu lại cho anh cái ba-lô rách vì mảnh pháo. Cô đổ vào ruột tượng của anh sáu lon gạo. Tổ trinh sát làm một bữa cơm chia tay với Trí. Anh em còn kịp rán cá chuối mò được dưới hồ sen vì một quả pháo 175 ly rớt trúng đêm qua. Nhưng đến khi Trí lên đường thì tổ trinh sát không còn ai, trừ Mây. Vừa ăn cơm xong, họ phải đi với trung đoàn trưởng xuống thôn Một để chuẩn bị vượt sông vào chập tối. Lúc Trí khoác gùi lên vai, Mây nói:

- Em đi với anh một đoạn.

- Em ở nhà, anh đi một mình cũng được.

- Không, em đi với anh lên chân dốc 530 rồi em quay về.

Trí nhìn đôi mắt sáng và ướt của Mây, anh không nói gì thêm. Hai người lên đường vào lúc nắng đã xiên qua căn lán đến với họ. Dọc đường Mây gần như im lặng. Cô đi sát Trí và nhìn theo những bước chân của anh. Cô đang ngạc nhiên với cả chính mình và cũng không hiểu nổi mình. Mới có mấy ngày mà cô thấy mình thay đổi nhiều quá. Trước cái đêm bị Mỹ phục lăn xuống hố bom đó cô vẫn còn tự nói với mình: mi hãy làm một cô gái vô tư đi, đừng thương riêng ai cả mà thương lấy tất cả. Mi còn trẻ quá, đừng dính dáng vào những chuyện lộn xộn đó. Mi hãy sống như hồi ở trại du kích, đừng để mấy đứa nhỏ bạn nói đến mình. Cô đã tự dặn mình vậy. Nhưng con người đang im lặng đi trước cô, con người đó đã đến. Anh ấy sống dũng cảm và sôi nổi. Anh ấy không có gì đặc biệt hơn hàng ngàn người lính trong trung đoàn nhưng đối với cô, con người ấy thật là hấp dẫn. Có lẽ quan trọng hơn là anh ấy đã đến với cô. Chỉ chừng ấy thôi cũng đã làm cho cô khác trước đi bao nhiêu rồi. Anh thương mình thật. Ngoài điều đó ra, hiểu thêm được gì ở con người ấy thì Mây cũng không cần biết. Cô đã bàng hoàng từ lúc cầm lấy mảnh giấy của anh và bây giờ thì làm sao cô có thể dứt ra khỏi con người đó được. Thỉnh thoảng Mây cũng nhớ đến Thanh, nhớ đến những tình cảm mà cô cho là vô tư của anh. Nhưng chỉ thỉnh thoảng thôi và cô lại quên đi ngay. Sau này, khi những năm tháng làm cô bình tĩnh trở lại, cô mới thấy rõ rệt dần cái cảm giác gì đó không đúng trong những lời nhận xét của Trí về Thanh trước mặt cô. Nhưng đó là về sau này.

Đến bãi nghỉ dưới chân dốc 530, hai người dừng lại. Trí nói:

- Em quay về nhé! - Im lặng một lúc - Học xong không chắc được về lại đơn vị Mây ạ - Anh nắm lấy tay cô - Em quên anh đi, được không?

Mây ngước lên nhìn anh. Có một cây chò cao còn lại trên lưng chừng đồi in vào đôi mắt của Mây. Trí lắc mạnh bàn tay cô:

- Nói đi chứ! Sao em không nói gì?

Mây vẫn nhìn anh. Rồi cô cúi xuống gục đầu vào ngực anh. Trí nghe rõ tiếng thở thổn thức của cô.

- Anh! Em không thề thốt chi đâu nghe! Anh cứ đi đi, khi mô về anh sẽ hiểu em. Anh tin em không? - Rồi đột ngột cô buông Trí ra - Anh đi nghe! Đi đi…

Mây đưa vội cái bọc nhỏ tang đó có mấy gói kẹo và mấy gói bột cam cho Trí. Cô quay trở lại nhanh chóng đến nỗi khi Trí hiểu ra thì không còn thấy Mây nữa. Cô đã khuất vào những bụi cây héo che mất con đường rừng dày những hố bom, hố pháo. Trí cũng đi như chạy lên dốc. Anh không dám dừng lại lâu ở cái nơi mà mới đây thôi. Mây còn nói với anh, còn nắm chặt tay anh. Trí cảm thấy như mình vừa qua một giấc mơ. Anh đi, chân vấp liên tục vào những cây ngã chắn ngang đường.

 Năm 1969, năm ác liệt nhất của cuộc chiến tranh ở đây nặng nề trôi qua. Càng cuối năm địch càng ra sức đánh phá vào những vùng giải phóng hai bên sông Thu Bồn. Các con đường lấy gạo hầu như bị bít kín. Trung đoàn với số thương vong cao và không được bổ sung quân số không đánh được trận nào đạt yêu cầu. Sau mùa mưa các đơn vị chưa biết cách nào để có đủ gạo nuôi sống bộ đội. Tổng trung đoàn không có nơi nào mỗi người một ngày ăn được một lon gạo. Tiểu đoàn 6 đóng ở vùng Dù Chiêng theo báo cáo thì đã hết gạo mười ngày nay rồi. ở bệnh xá trung đoàn, nhiều trường hợp cấp cứu được cứu chữa một cách đơn giản: tiêm gluco vào tĩnh mạch, cho uống nước đường, cho ăn sữa, cho ăn cháo, cho ăn cơm, giữ lại uống hết liều thuốc sốt rét rồi ra viện. Trong những ngày vất vả ấy, cả trung đoàn ai cũng nhắc đến Mây. Người ta không hiểu cô gái lấy đâu ra sức lực để làm việc trong những ngày ấy. Hầu như đêm nào Mây cũng đi. Không đi với đơn vị này thì đi với đơn vị khác. Người ta ngạc nhiên không hiểu vì sao trong các chuyến đi nguy hiểm Mây lại không bị một mảnh đạn nào (vì bao giờ cô cũng đi đầu). Cả trung đoàn quý mến người con gái đó. Người ta cũng biết quan hệ giữa Mây và Trí. Nếu như ở những người khác, câu chuyện tình của họ có thể bị lính ta tán ra nhiều vẻ. Nhưng đối với Mây, người ta chỉ thích nói về các chiến công của cô. Không ai nói ra nhưng những người lính ở đây thầm biết ơn cô.

Sang đầu năm 1970, trung đoàn không còn đứng được ở đồng bằng, cũng không đứng được ở những vùng giáp ranh. Gạo - điều đó đã làm trung đoàn phải bật lên các huyện miền tây để gần gũi hơn với các tuyến vận tải chiến lược. Trong những tháng trung đoàn đi xa, Mây vẫn bám chặt vùng đồi chè quê cô, cùng với những người được phân công ở lại làm nhiệm vụ chuẩn bị chiến trường, chờ trung đoàn về.

Buổi sáng mồng hai Tết, trên đường trở lại hậu cứ của đội trinh sát vừa bị địch đốt trước Tết, Mây gặp một đoàn người đang đi về phía cô. Mây nhận ra dáng người tầm thước, lưng hơi gù của Thanh đi giữa đoàn. Thanh đi lầm lũi, hình như không chú ý gì đến chung quanh, mắt nhìn xuống con đường gồ ghề những rễ cây. Nắng dìu dịu trên khắp bãi bom B.52 phủ lấy đoàn người. Qua khỏi bãi bom họ bắt đầu dừng lại bên những mô đá cạnh đường. Mây cũng nhận ra dáng người cao lớn của trung đoàn phó đi ngay sau Thanh.

- Anh Thanh - Mây gọi khi Thanh đã bỏ gùi ra khỏi vai.

[vmt]

                              Tiếp :
Thanh đứng thẳng người lên, đôi mắt sáng của anh ngơ ngác. Phải một lúc sau Thanh mới nói được, giọng vẫn bình tĩnh tuy có hơi nhỏ:

- Mây đi đâu đấy? Tết có vui không? Chúc năm mới nhé!

- Em qua chỗ hậu cứ. Anh xuống rồi à?

Thanh chưa kịp trả lời thì trung đoàn phó đã đi đến.

- Chào đồng chí Mây! Lâu quá rồi nhỉ? Có khỏe không?

- Báo cáo thủ trưởng vẫn thường ạ.

- Anh em ở lại có chuyện gì vui không?

Mây cười:

- Dạ, cũng được được ạ.

- Được được là thế nào? Cô lại học được cách nói của mấy ông đại khái rồi. Cái gì cũng phải tỉ mỉ và chu đáp. Phải học cậu Thanh về điểm này - Trung đoàn phó nhìn sang Thanh. Mây thấy tai anh đỏ dần lên - Cậu ấy bao giờ cũng thận trọng và chu đáo. Bây giờ cô kể tỉ mỉ tình hình dưới này cho tôi nghe đi.

Mây kể những việc đã làm của những người ở lại từ khi trung đoàn lên miền tây đến giờ. Trung đoàn phó nghe xong, ông ngồi im một lúc lâu rồi mới thốt ra một câu ngắn:

- Chỉ có sáu người bám lại cửa ranh thôi à?

Mây nhận ra được trong lời nói và trên nét mặt của ông sự xúc động mỗi lúc một tăng thêm. Trông ông bây giờ khác hẳn đi. Con người mà cả trung đoàn ai cũng biết về sự nghiêm khắc và tự tin này, qua những tháng gian nan nhất của trung đoàn đã trở thành một người dễ xúc động. Nghe nói dạo này ông rất mến và tin Thanh. Điều đó làm cô nhớ đến cái đêm Thanh đưa ông đi lấy gạo. Không hiểu sao nhớ đến điều đó Mây thấy tai mình nóng bừng lên.

Trung đoàn phó ra lệnh tiếp tục đi. Đoàn người lần lượt bắt tay chào Mây. Thanh đi sau cùng. Khi anh khoác gùi lên vai thì anh em bỏ anh khá xa. Anh nắm lấy tay Mây.

- Cho tôi gửi lời thăm anh em quen. Phải đi đây Mây ạ, đang vội mà.

Nói xong, Thanh xốc vùi chạy theo đoàn người. Mây ngẩn người như vừa bước hẫng một bước. Bây giờ Mây mới hiểu ra, trong giọng nói bình thường của Thanh, có một điều gì đó mà anh cố giấu đi. Mây cũng hiểu ra lúc nãy vì sao Thanh lại cứ nhìn xuống mặt đường đầy những rễ cây. Có lẽ anh đã nhìn thấy Mây trước. Cô đứng nhìn theo bóng Thanh. Anh đang đi nhanh xuống dốc. Trên đầu anh, dãy núi Bàn Cờ xanh một cách kỳ lạ. Chưa bao giờ Mây nhìn thấy một dãy núi lại xanh đến như vậy.

Từ hôm đó cho đến năm năm sau, Mây không có dịp nào nói chuyện với Thanh nữa. Cái dáng đi hấp tấp và dãy núi màu lam ấy là điều Mây nghĩ đến đầu tiên hôm Thanh lên thăm cô ở trạm an dưỡng.

Cuối năm, Trí trở về trung đoàn. Anh xuống chỉ huy đại đội bộ binh được một năm lại trở về tiểu ban trinh sát. Mây cũng được điều về ban hậu cần, làm việc ở tiểu ban quân nhu. Tiếng là về phía sau, nhưng Mây vẫn bám đồng bằng, bám từng chuyến đò qua sông, từng hầm gạo trên các bãi cát. Tuy ở cùng trung đoàn, nhưng Mây và Trí ít có dịp gần nhau. Họ lo lắng cho nhau trong mỗi trận đánh, mỗi đợt công tác, mỗi chiến dịch. ở đây những năm 1970, 1971 kẻ thù đã tỏ ra không hề tiếc bom đạn để hòng đẩy các lực lượng của ta ra xa các căn cứ của chúng. Dù có chu đáo đến đâu, cũng không ai có thể lường hết được mọi sự bất trắc. Trong những năm đó, trung đoàn vượt qua hết thử thách này đến thử thách khác để đến với các chiến dịch, Mây và Trí hai con người trong khối người đó cũng vui mừng, đau đớn, gian lao với trung đoàn. Thời gian họ dành cho nhau rất ít ỏi. Đó là sau các chiến dịch ở những cuộc hội nghị mà hai người cùng dự và hai lần Trí bị sốt rét phải nằm bệnh xá. Mây nghĩ như vậy cũng đã quá đầy đủ so với những hy sinh mà hàng ngày cô thấy ở đây.

Đến giữa năm 1973, trung đoàn quyết định Mây phải ra miền Bắc để vừa an dưỡng điều trị bệnh vừa học thêm văn hóa. Mây chần chừ không muốn ra đi. Cô nghĩ sao mình lại ra đi khi trung đoàn còn vất vả đánh địch đang lấn chiếm vùng giải phóng quê hương cô. Nhưng chính uỷ đã gọi cô lên và buộc cô phải đi vì ai cũng thấy Mây yếu đi nhiều so với hồi mới đến trung đoàn.

Buổi chiều trước hôm lên đường, Mây đi một vòng khắp các nhà của cơ quan trung đoàn và các đơn vị trực thuộc để chào mọi người. ở đâu người ta cũng gặp cô cười nói vui vẻ. Một đồng chí cán bộ lớn tuổi nói với Mây: "Lần này thì vui vẻ nhé. Ra đó được về thăm nhà thằng Trí rồi".

Nhưng đêm ấy Mây thức trắng đêm. Cô khóc. Chưa bao giờ Mây lại khóc nhiều như vậy kể cả lần má chết. Cô cứ để cho nước mắt mình thấm ướt cả khăn bông, thấm ướt cả một vạt võng. Ba giờ sáng Mây ra đi. Mây không muốn bất cứ một người nào trong trung đoàn trông thấy cô lúc lên đường. Lần này Trí cũng không tiễn cô được vì anh đang đi chuẩn bị chiến trường ở xa.

 

III

Câu chuyện sẽ không có gì phải kể thêm nếu như không có những thay đổi trong lúc Mây về hậu phương. Đến trạm đón tiếp đầu tiên, người ta đưa Mây về một bệnh viện phía tây Thủ đô để điều trị sốt rét. Sau hai tháng với một giấy ra viện, Mây được chuyển đến một trạm an dưỡng phía nam. Trước khi nhập trạm, Mây được nghỉ bốn ngày. Cô dự định sẽ về nhà Trí cả bốn ngày đó. Mây cũng có một bà cô ra đây từ năm 1954, đang công tác trong Hà Tĩnh phải mất hai ngày xe mới tới. Mây đã viết thư cho bà nhưng chưa nhận được thư trả lời. Còn nhà Trí chỉ cách bệnh viện có hai chục cây số. Cô quyết định đến đó.

Mây đi vào một buổi sáng trời trong. Sau đợt mưa bốn ngày liền vừa mới dứt hôm qua, mọi vật như đang tỉnh lại. Nền trời xanh thẳm không một gợn mây. Mây cảm thấy một niềm vui không rõ ràng đang đến với mình.

Đến đầu làng, Mây vẫn không hỏi đường. Cô muốn tự tìm đến ngôi nhà mà Trí đã kể cho cô nghe nhiều lần. Nhưng qua cái sân kho hợp tác, Mây thấy ở đây khác với điều cô hình dung trong đầu. Không có con đường vòng quanh ao. Cũng không thấy cái cổng xây. Cạnh bờ ao là một con đường thẳng tắp ra cánh đồng, hai bên xà cừ đã tỏa bóng mát. ở đây không giống một tí nào trong câu chuyện dự tính của Trí khi đưa Mây về nhà. ảnh xa nhà gần mười năm rồi còn gì, Mây nghĩ. Cô dừng lại hỏi một đứa bé khoảng mười tuổi vừa đi tới đang tò mò nhìn cô:

- Nhà anh Trí chỗ nào, cháu?

Đứa bé vẫn nhìn Mây, một lúc sau nó mới trả lời:

- Đi thẳng vào ngõ này, cô ạ.

Mây đi vào cái ngõ theo tay chỉ của nó. Trong sân, một cô gái đang quét rác. Thấy có người lạ, cô dừng chổi lại. Mây hỏi trước:

- Dạ, đây là nhà anh Trí?

- Vâng, chị hỏi gì ạ?

- Tôi cùng đơn vị với ảnh, ở trong Nam ra cô à.

Cô gái đánh rơi cái chổi xuống sân, chạy ngay vào nhà trong bỏ khách đứng một mình. Mây nghe tiếng cô ta rối rít:

- Mẹ ơi, có người trong đơn vị anh Trí ra đây này.

Một người đàn bà, ba bốn đứa nhỏ và hai người đàn ông chạy ra. Họ đứng sững lại một tí, chừng như ngạc nhiên vì sao người cùng đơn vị với Trí lại là một cô gái. Người mẹ - Mây nhận ra ở người đàn bà đang nắm lấy tay cô - nói:

- Mời cô vào nhà. Chúng bay đâu, lấy nước mời khách chứ!

Sau những phút mời mọc khách sáo, người ta tranh nhau hỏi chuyện về Trí. Mây phải mỉm cười xin lỗi nhiều lần vì cô không biết trả lời ai trước. Người mẹ khi nghe Mây kể một phần nhỏ về những năm gian khổ ở chiến trường, mắt rơm rớm nước:

- Tội cho em nó. Ngày trước ở nhà nó sướng lắm cô ạ. Việc gì cũng có anh có chị làm cho. Vào đấy chịu khổ sao nổi. Em nó có gầy lắm không cô?

- Dạ, ảnh cũng có gầy, nhưng là người khỏe của đơn vị bác à. Một năm chỉ sốt vài lần thôi.

Người mẹ lau nước mắt mỉm cười. Bà nhìn thẳng vào mắt Mây như muốn dò hỏi một điều gì đó. Mặt Mây đỏ dần lên. Trong cái không khí nhộn nhịp xa lạ ở đây, Mây có được sự yên tĩnh trong lòng mình là nhờ cái nhìn của người mẹ.

- Chắc trong đó em nó chưa xây dựng gia đình với ai?

Bà hỏi.

Mặt Mây càng đỏ thêm, cô ấp úng:

- Dạ.

- Ngoài này cũng có mấy đám. Nhưng phải chờ em nó về. Cô nghỉ được có lâu không? ở đây chơi với gia đình mấy ngày. Em nó xa nhà mười năm nay, có cô về gia đình cũng coi như em nó về vậy.

- Dạ, thưa bác, cháu phải vào trạm an dưỡng, chiều nay phải đi rồi bác ạ - Mây cũng không hiểu vì sao cô lại nói ra câu ấy mặc dù trước khi đến đây cô đã định ở lại đây suốt bốn ngày nghỉ của mình.

Từ đó cho đến chiều, căn nhà mỗi lúc một đông thêm. Mây lại tiếp tục kể những câu chuyện của Trí cho cả nhà nghe. Trong câu chuyện cô không hề nhắc đến quan hệ giữa cô và Trí. Những người trong nhà tuy còn dè dặt, nhưng đã coi cô như một người thân của gia đình. Chỉ có cô em gái Trí, vẫn nhìn Mây bằng cặp mắt vừa dò hỏi vừa như đề phòng một cái gì cho anh cô.

Khi ra đi, Mây không ngờ cô lại bịn rịn với ngôi nhà mà lúc mới đến cô còn thấy xa lạ này. Người mẹ tiễn cô ra đường cái, bà nói:

- Khi nào rỗi, cô về thăm cho cả nhà vui.

Mây thấy nước mắt bà đang trào ra.

Trên đường về, lần đầu tiên Mây thấy một cái gì đó đang cựa quậy trong bụng mình. Cô muốn gọi to: "Anh Trí". Nước mắt Mây trào ra. Mây không cần hiểu niềm vui gì đang đến với mình, cô thấy nhớ Trí và muốn nhớ tới anh. Cô cũng thấy nhớ những ngày tháng chiến trường và nhớ cả ngôi nhà cô vừa đến sáng nay, ngôi nhà mà cô ở đó chưa được một ngày.

[vmt]

                                               Tiếp theo :
Một chiếc xe con đột ngột dừng lại cạnh đường. Có tiếng gọi từ trong xe:

- Có phải Mây đó không?

- Thủ trưởng! - Mây reo lên khi nhìn thấy cái đầu đã bạc một nửa của Thạch thò ra khỏi xe.

- Cô đi đâu đấy?

- Dạ, em về trạm an dưỡng.

- Lên xe vào chỗ tôi chơi một hôm. Trong đó có mấy anh em trung đoàn mình. Mấy cậu ấy cũng về an dưỡng đấy!

Một anh lính trẻ lùi ra phía sau nhường chỗ cho Mây. Chiếc xe lại lao đi.

Gần tối, Mây về đến trạm trú cán bộ, nơi Thạch nghỉ tạm mấy hôm trước khi vào dự một lớp tập huấn quân sự của cán bộ trung cao cấp.

Từ khi Thạch về chỉ huy sư đoàn cách đây ba năm, bây giờ Mây mới gặp ông. Ông không già đi mấy nhưng không được khỏe bằng ngày còn ở trung đoàn. Cơm xong, ông gọi Mây lên hỏi chuyện. Mây không ngờ rằng tuy ông không ở gần, nhưng ông vẫn quan tâm đến sự tiến bộ của cô. Ông nhìn Mây một lúc lâu, như sực nhớ ra điều gì, ông nói:

- Trí sắp ra đấy, biết chưa?

- Dạ, chưa.

- Nó ra học thêm bên học viện quân sự. Có lẽ cuối tháng này đến nơi được.

- Vậy hả thủ trưởng? - Mây mở to mắt nhìn ông.

Tối hôm đó, sau những câu chuyện vui vẻ với những người cùng trung đoàn và sau khi mọi người đã ra về, Mây nán lại phòng Thạch. Trong câu chuyện với người thủ trưởng cũ, Mây không giấu ông một điều gì. Cô nói cho ông cả chuyện cô đang mang một cái thai.

- Em có lỗi với mọi người, phải không thủ trưởng? - Mây nói xong cô oà lên khóc.

Người lính đã gần năm mươi tuổi ấy nắm lấy tay cô. Cô nhìn ông trong làn nước mắt. Chính con người trong đêm đầu tiên gặp Mây đã dọa sẽ bắn cô nếu cô đưa ông vào địch bây giờ đang nhìn Mây như một người cha nhìn đứa con mình. Đôi mày ông chau lại, hình như ông đang suy nghĩ một điều gì đó thật khó hiểu đối với Mây. Nhưng Mây lại cảm thấy an tâm khi có ông ở đây. Cô ngước mắt lên nhìn ông:

- Bây giờ em cũng chưa biết làm thế nào đây.

- Đáng ra cô cậu phải nói với trung đoàn một tiếng - ông nói - Bây giờ lỡ rồi biết làm sao. Chờ Trí nó ra đây tôi sẽ tổ chức cưới cho. Nhưng cô cậu phải hứa với tôi sống cho thật tốt, phải thương yêu nhau suốt đời.

Mây lau nước mắt. Cô rót nước cho ông. Rồi tự nhiên cô đem hết những chuyện về mối tình của cô với Trí kể cho ông nghe. Cô kể chân thành đến nỗi nhiều lúc người lính già ấy cảm thấy ngượng. Những điều Mây kể không còn thích hợp với lứa tuổi ông nữa. Nhưng ông cũng vui lây với câu chuyện của cô gái.

*

*   *

Con đường Trí đang đi là một bờ mương dài đến mút tầm mắt. Ngày Trí ở nhà chưa có con mương này. Trong lòng mương, dòng nước đục lờ đờ chảy cùng hướng anh đi. Cô Thái, em gái Trí theo tiễn lâu lâu phải dừng lại chờ anh. Trí đi chậm, anh muốn nhìn thật kỹ cảnh sắc quê hương sau mười năm xa nó. Con đường làng chui giữa hai hàng cây, cái giếng có cây gạo to bị bom phạt đi mất ngọn, ngôi trường học cũ, cái bến nước đầy rêu xanh. Tất cả những cái thân thuộc đó, bây giờ lại như rất mới mẻ đối với Trí. Anh không ngờ rằng mình lại có thể về thăm nhà nhanh đến như vậy. Trên đường về hậu phương, nhiều lúc Trí cứ tự hỏi vậy là mình về thăm nhà thật à? Thấm thoắt đã mười năm trôi qua. ở chiến trường, công việc bề bộn, mùa này nối mùa khác, chiến dịch này nối chiến dịch khác, trận đánh này sang trận đánh khác, thời gian trôi đi vụt vụt. Bây giờ Trí cảm thấy như ngày mình xa quê đi bộ đội đâu mới như một hai năm nay thôi.

Trí ra đến học viện thì chỉ còn hai ngày nữa khóa học sẽ bắt đầu. Anh tranh thủ hai ngày đó về thăm nhà. Hai ngày ở nhà nhưng Trí chỉ ăn cơm với mẹ được một bữa. Bà con họ hàng kéo đến chật nhà suốt cả hai ngày. Người ta hỏi thăm chuyện ngoài mặt trận, hỏi thăm tin tức những người thân vào chiến trường từ những năm trước. Trí ngồi tiếp chuyện hết người này sang người khác và đến bữa ăn người ta tranh nhau lôi anh đi. Hai ngày sống trong tình thương của gia đình, làng xóm, Trí càng nhớ tới những người còn ở chiến trường, nhớ tới những người đã hy sinh.

Nhưng có một điều Trí cũng không cắt nghĩa nổi cho mình là từ hôm ra đây anh rất ít khi nghĩ đến Mây. Anh không hiểu vì sao lại như vậy? Khi bước những bước đầu tiên khỏi trung đoàn anh đã nghĩ rằng mảnh đất này, những con người ở đây sẽ đi với anh suốt cuộc đời sau này. Và lúc vội vã chuẩn bị để ra đi anh cũng nghĩ rằng, ra đây anh sẽ đến thăm Mây ngay. Thế mà từ lúc đến ngoài này. Trí lại thấy điều đó như là một điều gì hơi mơ hồ, mặc dù về đến nhà anh đã nghe mẹ anh kể lại chuyện Mây đã đến thăm. Qua câu chuyện Trí biết cả nhà đều cảm tình với cô, tuy không ai biết về quan hệ giữa hai người. "ừ, rồi sẽ sắp xếp lên thăm cô ấy một buổi" - Có lần Trí đã nghĩ chỉ có vậy.

Đến cái cầu xi-măng bắc qua con mương, Thái đi chậm lại. Cô chờ cho Trí lên kịp mình rồi nói:

- Anh Trí, bây giờ anh tính chuyện vợ con sao chứ? Mẹ định hỏi anh mà hai ngày vừa rồi chưa hỏi được đấy!

- ý em thế nào?

- Việc đó thì tùy anh thôi. Nhưng em nghĩ anh ra đây học một vài năm lại vào chiến trường, anh nên tranh thủ xây dựng đi cho yên một bề. Mà anh cũng đã gần ba mươi rồi. Nếu anh quyết thì không khó lắm đâu. Anh có nhớ chị Tịnh không? Tuy chưa ai nói gì, nhưng mấy năm nay chị ấy có ý chờ anh đấy. Em nói chắc anh không tin đâu, nhưng mà thật như vậy. Mà mẹ thì thương chị ấy lắm. Chị Tịnh tốt nghiệp bác sĩ năm ngoái, đang công tác trên tỉnh, lần nào về cũng đến nhà ta cả… - Thái nói, lâu lâu lại ngoảnh sang nhìn Trí. Cô thấy nét mặt Trí không có gì thay đổi, cô bèn im lặng đi bên anh.

Còn Trí, anh đang cố nhớ lại hình dáng cô Tịnh cách đây mười năm. Đó là cô bé học trò lớp bảy có khuôn mặt tròn và đôi mắt rất to. Trí không hiểu vì sao cô bé ấy bây giờ trở thành một bác sĩ. Nhưng vì sao cô ấy lại chờ mình? ý nghĩ ấy đầu tiên làm cho Trí cảm thấy buồn cười. Nhưng nhớ lại một thời đi học, nhớ con đường đến trường quen đến từng mô đất, anh lại thấy có điều gì đó vui vui. Hồi ấy, ngày hai lần đi về Trí đều qua nhà Tịnh. Cái hàng rào mạn hảo hồi ấy sáng nay anh đi qua vẫn còn nguyên. Trí cũng đã đến thăm gia đình Tịnh sáng qua, nhưng anh nào ngờ đến chuyện này. ờ, lại có chuyện ấy sao? - Trí nhận ra có điều gì đó, thật là đột ngột đang đến với anh. - Lại có những người như vậy sao?

- Anh Trí này - Thái hỏi cắt đứt dòng suy nghĩ của anh - cái chị Mây hôm trước đến nhà mình với anh là thế nào đấy? Em hơi nghi đấy nhé! - Thái cười - Anh nói thật đi. Không ai lại tự dưng lặn lội đến nhà con trai thế đâu.

Trí nhìn em, anh nói, giọng hơi vội:

- Không, không có gì đâu. Người cùng đơn vị thôi mà.

Hai anh em tiếp tục đi trên bờ con mương mỗi lúc như một dài ra. Trí ngạc nhiên không hiểu vì sao anh lại nói với em mình như vậy. Anh nhớ hồi còn ở trung đoàn, anh đã nghĩ và hình như cũng đã nói với Mây, khi ra đây, anh sẽ nói với gia đình biết chuyện của hai người mà người đầu tiên anh sẽ nói là cô em gái đang đi cạnh anh đây. Trước kia trong chiến trường gian khổ ác liệt khác, bây giờ ra đây mọi thứ đều có hoàn cảnh của nó, tình cảm con người nó cũng phải khác đi chứ! - Trí tự chống chế cho mình như vậy.

Và Trí cũng nhận ra rằng đối với Mây, anh cảm thấy có điều gì đó, như là một sự ràng buộc, một mối liên hệ không còn phù hợp với anh nữa. Đầu óc anh như mụ đi, như có gì vướng víu mỗi khi nghĩ đến chuyện đó.

Trí lên trạm an dưỡng thăm Mây một buổi sáng. Mây tiếp anh ngay ở trong phòng mình. Những người bạn gái mới, ở nhiều chiến trường ra đây an dưỡng đã lặng lẽ ra ngoài để căn phòng rộng chỉ còn lại hai người.

- Mây ra đây có khỏe không? - Trí hỏi, mắt anh không rời khỏi khuôn mặt Mây. Mới xa anh bốn tháng mà trông Mây lạ hẳn đi. Khuôn mặt cô trắng ra, có phần hơi xanh. Trong đôi mắt lanh lợi của Mây đã xen vào những nét chậm chạp mà Trí không ngờ.

- Em vẫn khỏe anh à. Từ bữa ra đến giờ chỉ sốt một lần thôi. So với mấy chị phòng này em vào loại khá hơn cả đó. Anh ở đây có được lâu không?

Trí vẫn ngồi im lặng nhìn ra những khóm hoa mười giờ phía ngoài cửa sổ. Mây cảm thấy hình như anh không nghe rõ câu hỏi của cô.

- Được một buổi thôi Mây ạ. - Trí nói chầm chậm, giọng không ra vẻ vui mà cũng không ra vẻ buồn - Trường không cho đi nhiều.

Mây nhìn vào miệng Trí. Một thoáng buồn hiện lên trên mặt cô. Bữa nay là chủ nhật - Mây nghĩ - có lẽ anh đang bận việc gì đây. Lần đầu Mây nhận ra trong câu nói của Trí có điều gì đó không còn như trước nữa. Ngày xưa ảnh nói chi mình cũng tin ngay mà, Mây lại nghĩ.

Trí kể cho Mây nghe những chuyện ở trong đó từ ngày cô đi. Giọng anh cứ ngắt quãng như mắc một cái gì trong miệng Mây không ngờ rằng một người xốc vác nhanh nhẹn như Trí lại có thể nói năng một cách mệt mỏi như vậy. Tự nhiên Mây rùng mình như có một hơi lạnh tràn vào căn phòng.

- Ngày trước ở trong chiến trường mọi điều đều đơn giản, bây giờ ra đây thấy khác quá Mây ạ - Trí nói, vẫn cái giọng ngắt quãng kia.

- Vì sao vậy anh? - Mây hỏi và nhìn thẳng vào mắt Trí.

- Cũng không hiểu vì sao nữa, nhưng có điều là bây giờ hoàn cảnh có khác trước.

Nếu như trước kia thì Mây đã hỏi dồn Trí một câu nữa. Nhưng bây giờ nhìn đôi mắt của Trí, đôi mắt như đang cố tránh một điều gì đó Mây lại thôi. Mây bỏ tay từ trên bàn xuống đầu gối mình, mắt nhìn ra xa, lúc này cô không còn nghĩ ngợi điều gì nữa cả.

- Mây ở đây có khó khăn gì không?

Mây giật mình ngoảnh lại nhìn Trí, cô nhếch mép cười:

- Không có khó khăn gì đâu anh à. Anh chị em ở đây sống được, em cũng sống được.

- Sắp tới học căng lắm, chắc không xuống thăm luôn được.

- Tuỳ anh thôi. Mà đường cũng xa anh Trí à. Em ra đây sống một mình cũng quen rồi - Mây nói đến đó, nước mắt cô muốn trào ra. Hai tay Mây giữ chặt lấy mép bàn.

- Em lấy nước anh uống - Mây đứng dậy đi sang phòng bên cạnh. Cô gạt nhanh những giọt nước mắt trên má. Cô đứng một lúc rồi mới xách cái phích nước và bộ chén sứ về phòng mình.

Đến hết buổi Trí và Mây vẫn nói với nhau những câu chuyện về trung đoàn, nhưng càng về sau càng rời rạc. Khi tiễn Trí về rồi, Mây lại thấy ngỡ ngàng về buổi gặp này và Mây cũng không còn nhớ trong cả buổi Trí đã nói với cô những chuyện gì. Mây chỉ biết là cô chưa nói với Trí cái điều hệ trọng, điều mà cô nghĩ sẽ nói trước với anh khi gặp anh ở đây. Đó là cái thai đang cựa quậy trong bụng cô. Mây cũng không hiểu vì sao khi nhìn Trí đạp xe khuất vào những lùm cây bên đường cô lại nghĩ mình không nói thế mà lại hơn.

Ba hôm sau, Mây nhận được một lá thư của Trí.

Đó là một lá thư ngắn, không phải để hỏi thăm mà để nói cho Mây rõ những suy nghĩ của Trí. Anh nói bây giờ mỗi người phải lo chữa bệnh và học tập thật tốt, phải bình tĩnh nhìn lại những tình cảm bồng bột của mình hồi ở chiến trường. Trí muốn Mây nói cho anh rõ ý kiến của Mây. Đọc xong lá thư, Mây tự hỏi tại sao lại như vậy? Nhiều lúc cô có cảm giác như đang tự đánh lừa mình. Mây biết mình phải làm vậy vì đứa con đang đạp lúc mạnh, lúc nhẹ trong bụng cô.

Nhưng Mây không viết thư trả lời Trí.

Gần ngày sinh, Mây lại nhận được một lá thư của Trí. Lá thư này do người cần vụ của Thạch mang đến. Mây để thư vào cặp, cô chưa vội đọc. Cô ngồi nghe người mang thư kể những chuyện ở trường. Qua câu chuyện, Mây biết học xong Trí lại vào chiến trường ngay và hình như Thạch có gọi Trí lên nói chuyện một buổi. Mây hiểu rằng như vậy Trí đã biết hết mọi chuyện. Mây thấy như mình nhẹ nhõm được một phần. Nhưng khi người cần vụ về được một lúc, những người trực ở bệnh viện, nơi Mây vào nằm chờ ngày sinh đã chạy đến buồng cô. Mây đã ngất đi trên tay còn cầm lá thư của Trí. Người ta phải tiêm thuốc trợ tim cho cô. Khi tỉnh lại, căn buồng chỉ còn lại bà bác sĩ già, người đã theo dõi sức khỏe cho Mây từ hôm cô vào đây. Bà ta nói với Mây:

- Em đừng buồn nữa, em phải nghĩ đến đứa con mình.

[vmt]

                                     Tiếp :
Mây ôm lấy bà như ôm lấy người mẹ:

- ảnh muốn cháu khổ để không sinh được con phải không bác - Rồi cô khóc nấc lên trong lòng người thầy thuốc già.

Nhưng rồi Mây cũng sinh đứa con trai mẹ tròn con vuông vào một ngày đầu năm. Cả bệnh viện ai cũng mừng cho cô. Người ta nói nếu không phải người can đảm thì sinh nở sẽ khó khăn hơn nhiều.

 Mây sinh con đầy tháng được hai ngày thì vào một buổi trưa, một chiếc com-măng-ca đến đỗ trước cổng bệnh viện. Chị hộ lý báo cho Mây biết có người đến thăm cô. Cô vội ủ con xuống giường đi ra phòng trực của bệnh viện. Mây thấy Thạch và Trí đã ngồi chờ sẵn trong phòng. Thạch lơ đãng nhìn ra cửa sổ, nét mặt ông trông hiền và lạ. Cạnh ông, Trí ngồi đầu hơi cúi xuống, anh đang nhìn vào đôi dép dưới chân mình. Hai người cùng ngoảnh ra khi Mây bước vào. Thạch nhìn cô một lúc lâu. Chắc là sau khi sinh, người Mây gầy và xanh hơn đã làm ông chú ý. Trong khi đó Trí lúng túng không biết làm gì, anh cứ lật lật hoài cuốn sổ đang cầm trên tay.

- Mây ngồi xuống - Thạch nói - Bây giờ chúng ta nói chuyện nghiêm chỉnh. Tôi không có nhiều thì giờ, ngày mai tôi vào lại chiến trường rồi. Tuy không còn là thủ trưởng của các bạn nữa, nhưng tôi vẫn thấy mình có trách nhiệm với các bạn. Anh Trí như vậy là có lỗi, có lỗi to với cô Mây rồi đấy! Bây giờ anh nói đi, anh nói cho cô ấy nghe như anh đã nói với tôi ấy.

Từ lúc bước vào phòng, tuy đã cố trấn tĩnh nhưng Mây vẫn còn như bàng hoàng với chính mình. Trí đang ngồi trước mặt cô. Con người mà cô đã từng yêu thương, hy vọng, giận hờn, mong đợi đó lúc này trông khác đi nhiều. Anh đang ấp úng chưa biết bắt đầu câu chuyện như thế nào. Khuôn mặt Trí đang đờ ra vì hối hận. Ngày trước chưa bao giờ Mây thấy Trí có khuôn mặt đó. Tình thương trào lên trong lòng cô. Có lẽ vì mình mà anh, con người đã vượt qua được bao nhiêu thử thách ở chiến trường, con người có những ngày sống đẹp đẽ ấy lại có bộ mặt đau đớn như vậy sao? Mây thấy mắt mình cay cay.

Trí bắt đầu nói. Giọng anh chẳng khác gì ngày trước. Đầu tiên Trí xin lỗi Mây về những lá thư anh gửi cho cô. Trí nói rằng khi anh về nhà, gia đình không đồng ý với việc anh sẽ lấy một người vợ xa xôi như vậy (Mây sực nhớ tới gương mặt, giọng nói, cử chỉ của người mẹ Trí. Tự nhiên cô không tin vào những điều Trí nói về gia đình anh). Trí nói rằng trong lúc anh xa nhà, một người con gái đã im lặng chờ đợi anh và vẫn còn chờ quyết định của anh. Người con gái ấy đã được cả nhà anh quý mến, coi như một đứa con trong nhà. Chính trong hoàn cảnh mới như vậy làm anh có những điều không phải với Mây. Khi gặp Thạch, nghe ông nói về Mây, anh thấy mình có lỗi và anh đã ân hận. Trí nói rằng bây giờ anh hiểu không có gì đổi được những kỷ niệm của hai người ở chiến trường. Sở dĩ sau ngày sinh anh không đến thăm Mây được sớm vì anh không có đủ can đảm một mình đến đây, phải chờ thủ trưởng có dịp rảnh mới cùng ông đến được. Anh muốn Mây bỏ qua cho anh mọi việc vừa rồi. Anh sẵn sàng nghe mọi quyết định của Mây. Anh hy vọng hai người sẽ sống với nhau đẹp đẽ hơn.

Trí nói xong, Mây thấy những giọt mồ hôi lấm tấm trên trán anh. Rõ ràng tuy đã có chuẩn bị nhưng Trí vẫn rất vất vả mới nói hết được mọi chuyện. Căn phòng im lặng đến ngột ngạt. Thạch lâu lâu lại liếc sang phía Mây, dường như ông đang chờ đợi một lời trách móc Mây sẽ nói ra, rồi sau đó Mây sẽ chấp nhận những điều Trí vừa nói. Ông cảm thấy sự có mặt của ông sẽ làm Mây dễ dàng tha thứ cho Trí mọi điều, hai người lại trở về với nhau, sống với nhau tốt đẹp hơn. Và ông nghĩ mình quan tâm đến họ như vậy là quá chu đáo. Nhưng Mây vẫn im lặng. Sự im lặng kéo dài đó của Mây làm ông bắt đầu nghi ngờ vào những dự tính của mình.

- Anh Trí ạ - Giọng Mây nhỏ và rất trong đến nỗi cả ba người đều cảm thấy căn phòng như hẹp lại - Mọi điều đều muộn cả rồi. Em không thể làm theo anh được. Chúng ta không thể sống với nhau như trước được nữa đâu. Em nói thiệt đó, không được nữa anh à. Anh hãy bỏ qua cho em những điều em không phải với anh.

Mây nói gọn và chắc một cách bất ngờ.

Trí không dám ngẩng lên nhìn Mây khi cô nói những điều đó. Còn Thạch, ông mở to mắt nhìn vào miệng cô. Ông không ngờ rằng cái miệng nhỏ, có hàm răng đều đó lại nói ra những điều quyết liệt như vậy, trái với mọi dự tính của ông trước khi đến đây. Nhưng nét mặt Mây (ông sực nhớ tới nét mặt cô trong đêm đầu tiên gặp ông mà cô quả quyết sẽ đưa ông qua hai chốt địch an toàn) đã làm cho ông hiểu những điều cô nói. Ông biết những điều đó không thể thay đổi được vì một lời khuyên nào, cho dù đó là lời khuyên của ông. Ông buột miệng nói: "à ra thế".

Căn phòng im lặng như vậy rất lâu cho đến khi người lái xe vào báo cho Thạch và Trí biết đã đến giờ ông phải về doanh trại. Và khi trở về phòng mình, Mây nằm vật xuống giường, hai tay ôm lấy mặt, cô không để bật ra tiếng nấc để khỏi làm con thức dậy. Mây nằm như vậy suốt cả buổi chiều, sang cả đêm. Nhưng sáng hôm sau cô lại dậy sớm đi tắm và tỉnh táo ngồi vào bàn viết thư cho Trí.

"Anh Trí,

Em không ngờ rằng trưa hôm qua em lại đối xử với anh như vậy. Bây giờ khi có đủ bình tĩnh để nhìn lại mọi điều em cũng xin nói với anh rằng, em không thể nào làm khác được. Anh đừng giận em, vì cho đến bây giờ nhiều lúc em vẫn tự hỏi: Tại sao em lại không yêu anh? Bây giờ chúng ta hãy tỉnh táo nhìn lại những năm tháng vừa qua. Từ khi ba má em mất, em sống trong tình thương yêu của đồng đội, trước là trung đội du kích, sau này khi vào bộ đội là tổ trinh sát của chúng ta. Hồi đó, trong những ngày đẹp nhất của đời em, tuy em vẫn răn mình phải sống thật vô tư, có hai người đã làm em chú ý. Hai người đó là anh và anh Thanh. Anh Thanh qua lần đưa trung đoàn phó đi lấy gạo và qua những nhận xét của anh về anh ấy đã làm em mất lòng tin. Giữa thời cơ đó anh đã đến với em. Thử hỏi một người con gái sống một mình như em làm sao mà không tin những lời của anh, một người từng trải như thế. Em đã yêu anh một cách chân thành. Đến bây giờ em vẫn không có gì hối hận về những điều em đã nói với anh ngày ấy. Chúng ta sống với nhau êm đẹp trong những năm quyết liệt ở chiến trường. Từ khi em xa trung đoàn, nhất là từ khi anh ra ngoài này, quan hệ của chúng ta có những thay đổi. Tất nhiên trách nhiệm có phần nhiều thuộc về anh. Tuy không nói với em, nhưng anh đã nói với người khác rằng lấy em anh sẽ không có hạnh phúc vì tính tình của em không hợp với cách sống của gia đình anh, vì hiểu biết của em còn ít ỏi quá, vì anh còn bạn bè, vân vân. Khi em sắp sinh con, anh đã nói với người thủ trưởng cũ của chúng ta là chắc gì đứa con đó là của anh. Chính ra em không đủ nghị lực để nói lại với anh điều đó đâu, nhưng khi nói với nhau lần cuối cùng, người ta có thể nói được tất cả mọi chuyện. Trong khi em đang mang con trong bụng, anh thử hình dung xem em đau đớn biết chừng nào. Lẽ nào em lại bỏ qua cho anh về câu nói đó được. Nhưng vì sao anh trở lại với em trưa hôm qua? Có lẽ khi thấy lương tâm mình có lỗi, anh đã gặp thủ trưởng Thạch, anh mong rằng có con người ấy em sẽ bỏ qua cho anh mọi chuyện, như thế anh sẽ tránh được mọi tai tiếng, không có lợi cho anh khi sắp đảm nhiệm một chức vụ cao hơn. Không phải bỗng chốc em quên hết những kỷ niệm của chúng ta. Anh Trí ơi, đến bây giờ em vẫn yêu anh, hay nói đúng hơn em vẫn giữ tình yêu của anh. Nhưng em không thể quay trở lại với anh được, lý do vì sao thì chắc rồi anh sẽ hiểu cho em…".

Viết đến đây, Mây thấy người mình mệt rã rời. Cô nằm xuống giường, tay đặt lên trán đứa con nhỏ. Mãi đến hai hôm sau cô mới viết xong lá thư cho Trí.

*

*   *

Sau thời gian sinh nở và trải qua những biến động trong quan hệ giữa cô và Trí, người Mây gầy rạc đi. Các bác sĩ đã xếp cô vào loại những người được nuôi dưỡng đặc biệt. Nhưng tuổi trẻ đã giúp Mây vươn dậy, trở về với những dự tính của mình. Khi con biết bò và tìm được người cô tập kết, Mây quyết định thu xếp để vào trường học thêm văn hóa. Nhiều người có ý lo lắng cho hoàn cảnh của cô. Có người chưa hiểu đầu đuôi câu chuyện đã coi cô như một người bị ruồng bỏ. Mây vẫn sống dũng cảm, vượt qua mọi điều lo lắng, mọi hiểu lầm của người khác về cô.

Trước khi vào lại chiến trường, Trí có đến thăm Mây. Lần đó Mây đã trốn anh vì cô nghĩ tình cảm có thể trỗi dậy và vì thế mà Trí có thể hiểu sai đi. Nhưng khi Trí về rồi, cô lại thấy bâng khuâng như vừa bỏ rơi mất một vật gì.

Càng ngày, Mây càng thấy nhớ những ngày còn ở trung đoàn, nhớ quê hương cô. Từ ngày Thạch và Trí vào lại chiến trường, Mây không gặp một người nào cùng trung đoàn nữa. Sau chiến dịch Hồ Chí Minh, Mây được tin Trí mới được đề bạt trung đoàn phó. Cô nhận tin đó với một tâm trạng lạ lùng: vừa vui mừng, vừa chua xót và có cả phần tự hào.

[vmt]

                            Tiếp :
Rồi đến buổi chiều tháng chín, Thanh đột ngột đến trạm an dưỡng, nơi Mây phải vào để điều trị bệnh sốt rét vừa mới tái phát. Sau buổi chiều đó, mấy đêm liền Mây không ngủ được. Cô thấy nhớ trung đoàn da diết.

Lần thứ hai Thanh lên, hai người nói chuyện với nhau thoải mái hơn. Thanh kể cho Mây nghe những chuyện ở trung đoàn từ hồi cô ra đi. Càng nghe Mây càng hiểu rằng mình đã mất đi bao nhiêu thứ trong thời gian hai năm xa trung đoàn. Trong câu chuyện, Thanh tránh nhắc đến những điều có liên quan đến Mây và Trí, đến chuyện riêng của họ mà ở trung đoàn đang xôn xao.

- Em hỏi thiệt nghe! ở trung đoàn mấy anh có nói chuyện chi em không?

- Anh em vẫn nhắc Mây đấy! Họ nghĩ về Mây tốt thôi. Thanh ngừng lại một lúc - Nhưng chuyện đối với Trí, ở trung đoàn không hiểu vì sao Mây lại làm quá như vậy.

- Trong ấy biết được hả anh?

- Thủ trưởng Thạch có ghé qua trung đoàn nói chuyện. Ông ấy bảo tôi bị bất ngờ, nhưng nghĩ cho kỹ thì Mây nó lớn ra nhiều… Thủ trưởng nói vậy, nhưng nhiều người cũng chưa hiểu lắm đâu.

- Rồi mấy anh sẽ hiểu thôi anh Thanh à. Mây ngừng một lúc. Hình như cô không muốn nhắc đến chuyện đó nữa, cô chuyển sang chuyện khác - Từ bữa anh ra em rất vui vì biết được tình hình trung đoàn. Nhưng từ chỗ anh lên đây xa quá mà. Có điều kiện thuận lợi hãy lên anh Thanh à.

Nét mặt Thanh đang vui tự nhiên xịu xuống. Mây đã nhìn thấy điều đó. Thanh gượng cười, nhưng khi nói giọng anh vẫn buồn buồn:

- Đến hay không là do tôi quyết định chứ, phải không Mây? Nhưng nếu Mây không muốn có tôi ở đây thì tôi sẽ không bao giờ lên nữa.

Mây nhìn thẳng vào mắt Thanh. Cái nhìn như muốn nói: "Không phải vậy đâu, có anh lên đây em vui lắm".

*

*   *

Lần thứ ba Thanh lên trạm an dưỡng thì Mây đã chuyển sang điều trị ở một khoa khác. Theo như người ta nói cô đang kiểm tra sức khỏe lần cuối cùng trước khi ra trạm. Cô y tá lần đầu đưa anh vào cổng gặp Mây nói với anh:

- Chị Mây đang ở cái nhà cạnh giếng ấy. Buồng số 3, giường 40 anh ạ.

Thanh đi về phía giếng. Lần này anh đã bình tĩnh hơn nhiều. Lần đầu đến đây Thanh đã ngập ngừng mấy lần mới dám vào buồng bệnh của Mây.

Anh đến giường số 40. Mây đang đi đâu vắng. Tự nhiên một cảm giác vừa bâng khuâng vừa trống trải đang thấm dần vào người anh. Bây giờ Thanh mới nhận ra cái trạm an dưỡng này cũng gắn bó với anh từ khi anh đến đây lần đầu, trong những ngày ở quê và ngay cả bây giờ.

Mây từ cửa bước vào. Mặt cô đỏ bừng, mồ hôi lấm tấm trên trán. Mây lau mặt xong, đôi mắt của cô vốn sáng lại sáng thêm.

- Anh Thanh, may quá. Em chờ anh suốt buổi sáng đó.

- Có việc gì đấy, Mây?

- Có chút việc anh à. Ta ra ngoài này nói chuyện.

Hai người đi dọc theo con đường mới của trạm an dưỡng. Những viên sỏi lạo xạo dưới chân họ. Đến một cái ghế đá còn mùi xi-măng họ dừng lại. Mây nói, khi cô ngồi xuống trước:

- Đến giờ em vẫn còn ngượng về hôm em liều lĩnh đến thăm nhà anh Trí. Lần đó ảnh chưa ra. Em không nói gì về quan hệ giữa em với ảnh. Như vậy mà may. Em cứ buồn cười khi nghĩ đến có lần ảnh nói trong thư sự rạn nứt tình cảm giữa hai người một phần vì em đã đến thăm nhà ảnh.

- Thủ trưởng Thạch nói bao giờ Mây cũng giữ lập trường vững vàng lắm mà.

Mây mỉm cười:

- Thủ trưởng là người rất tốt. Nhưng thủ trưởng không biết rằng em và anh Trí, cả hai người đều không hiểu nhau chu đáo.

- Bệnh tật của Mây bây giờ thế nào rồi? - Thanh hỏi sau một lúc im lặng.

- Chưa thật ổn lắm, nhưng em thấy trong người cũng đã khỏe rồi anh ạ. Em cũng ớn cái cảnh lê la hết bệnh viện này sang trạm an dưỡng khác. Em mong rằng anh đừng bao giờ phải vô bệnh viện.

- Còn công tác, Mây định sao?

- Đó là chuyện chiều nay em nói với anh đây. Mấy anh nói ở lại ngoài này học tập thêm chút ít nữa. Nhưng em nghĩ tình hình bây giờ khác trước rồi, quê hương hoàn toàn giải phóng, em muốn trở về anh à. Dù em không được trở lại trung đoàn thì cũng góp được một phần vào công việc trong đó. Anh nghĩ thế nào? ở đây em không còn ai để hỏi ý kiến ngoài anh đâu. Anh hãy khuyên em một lời đi.

Mây vẫn nhìn vào Thanh chờ đợi. Hình như đêm đầu tiên cùng Mây vượt sông Thu Bồn có lúc Thanh đã gặp cái nhìn ấy. Anh suy nghĩ một lúc.

- Cái đó do Mây quyết định. Nhưng theo ý tôi Mây nên vào. Phải lắm, Mây nên vào…

Đôi mắt Mây nhấp nháy, cả khuôn mặt cô dịu lại. Cô đã nhận được sự ủng hộ, một niềm an ủi mà cô đang chờ. Nhưng chỉ một lúc sau, Mây đăm chiêu nhìn thẳng về phía trước, nơi có một chị hộ lý đang vun lại những khóm hoa mới trồng trong những vạt cỏ hình thoi được xén cẩn thận. Cô không rời mắt khỏi chị hộ lý, nhưng hình như tất cả tâm trí cô đang nghĩ về những chuyện khác không liên quan gì đến những khóm hoa, vạt cỏ và chị hộ lý kia.

- Anh Thanh này - Mây nói - nói thiệt với em nghe! Hồi đó anh có giận em không?

- Hồi nào?

- Hồi anh đi với trung đoàn phó. Nói chung hồi ở trung đoàn.

- Mây ạ - Giọng Thanh trầm xuống và chậm lại - Hồi ấy tôi không giận Mây đâu. Chỉ buồn là Mây không hiểu tôi, không hiểu tí nào hết.

- Sao anh vẫn không quên em? - Mây hỏi anh sau một lúc ngập ngừng.

Gương mặt Thanh tái đi một lúc rồi bỗng từ từ đỏ lên. Ngay đến cả anh cũng hình dung ra mặt mình đỏ như thế nào. Anh như nghe được tiếng tim của Mây đang đập mạnh, hồi hộp chờ đợi câu trả lời của anh. Thanh biết đó là một câu trả lời nghiêm trọng đối với cả hai người. Một lúc lâu anh mới ấp úng nói:

- Mây biết không, trung đoàn mình vừa được tuyên dương Anh hùng đấy!

Mây quay người về phía anh. Dường như cô không chú ý đến câu nói của Thanh mà cô đang theo dõi từng thay đổi nhỏ trên nét mặt anh. Rồi như nhận được trên nét mặt đó những điều cô hỏi đã được trả lời, Mây mới sực nhớ lại câu nói vừa rồi của anh. Cảm giác bàng hoàng đang xâm chiếm tâm hồn cô. Cô không nhìn rõ Thanh đang ngồi bên cạnh. Khuôn mặt anh lúc xa lúc gần. Cùng với những hình ảnh ngày nào ở trung đoàn. Con người ấy đã đưa đến cho cô điều mà cô không nghĩ đến và không ngờ nó lại lớn lao đến thế. Hai giọt nước mắt từ từ lăn trên má Mây. Sao mình lại hỏi vì sao anh không quên mình? Sao mình lại mong một câu trả lời từ con người riêng của anh? Anh đến đây với mình đâu phải vì điều đó. Đến bây giờ nỗi bàng hoàng của Mây đã thành một niềm vui, niềm tự hào và một khát khao làm việc mới. Phải xứng đáng hơn nữa chớ. Tí nữa thì Mây nói ra lời.

- Mây vào trong ấy còn con thì sao? - Thanh hỏi.

- Điều đó em cũng đã tính rồi anh à. Em sẽ mang con về luôn. Cũng có một số khó khăn, nhưng sẽ lo liệu được thôi. Ngày mốt em đi. Đã quyết rồi thì không chần chờ nữa phải không anh? Thôi ta về đi, em còn phải chuẩn bị.

Hai người trở về theo con đường cũ. Những viên sỏi lại lạo xạo dưới chân họ. Bây giờ Thanh mới nhớ ra còn năm ngày nữa thôi anh cũng lại vào trong đó, vào cái nơi có những kỷ niệm những vui buồn hàng chục năm nay của anh ở trung đoàn.

- Em đối với anh Trí như vậy có tàn nhẫn không anh? - Mây đột ngột hỏi.

Thanh đi chậm lại. Mọt thoáng buồn hiện trên mặt anh. Cô ấy vẫn đang nghĩ về Trí, anh nghĩ. Nhưng không chờ Thanh trả lời, Mây nói luôn:

- Em không thể nào làm khác được anh à. Em tuy còn non nớt, nhưng em hiểu rằng, em không thể trở lại với anh Trí chỉ vì sự hối hận về lương tâm của anh ấy. Em muốn có một tình yêu thật sự. Một tình yêu thật sự phải không anh?

Thanh cảm thấy người mình đang nóng ran lên. Cô gái này thật lạ lùng, anh nghĩ. Mình đã có mấy năm sống gần Mây vậy mà vẫn không hiểu hết cô ấy. Mây đang quyết định theo cách sống mà cô đã chọn. Điều mình cho là nỗi đau khổ của cô ấy bây giờ là cái gì? Thanh tự hỏi mình. Và anh hiểu rằng tìm một lời để an ủi Mây, thậm chí nói một điều gì đó chỉ để yên lòng cô cũng không nên. Mây có hạnh phúc mà cô sẽ tự tìm ra.

Hai người lặng lẽ đi hết con đường mới của trạm an dưỡng. Những viên sỏi vẫn lạo xạo dưới chân họ. Mây nghĩ anh ấy vào sau mấy ngày chắc còn phải lo những chuyện riêng mà mình đừng nên hỏi. Còn Thanh, anh đang tính xem có nên thu xếp vào cùng Mây được không? Anh không hề nghĩ rằng Mây cần anh cùng đi trong chuyến trở về này. Cô không phải là người để anh nghĩ như vậy. Nhưng nếu vào được sớm, anh còn kịp đi đón đoàn tân binh sẽ đến trung đoàn vào đầu tháng sau.

 TH B L .

[vmt]

                                             Đôi bạn
                                             Tác giả :Nguyễn Thi    
 

      Đèn trên phố huyện tắt đã lâu. Con đường cái dẫn tới nhà ga tối nhờ nhờ như chiêm bao. Dẫy đồi im lìm, giống khuôn ngực của các bà mẹ đang nằm yên ngủ. Mây trắng như dòng sữa thừa thãi đang chảy trên ngọn những quả đồi ấy. Nền trời mầu tím xanh. Một mầu xanh ban đêm của trời miền biển, khó mà nhận ra nơi đây lại là miền trung du.

Nhà ga làm giữa đồng. Đã vắng lại càng vắng. Đó là một ga xép mới làm. Nó ra đời bởi con đường sắt vừa được nối liền giữa thủ đô và khu gang thép. ở đấy, chỉ có hơi gió thỉnh thoảng phả vào cửa kính, còn thì mọi vật đều yên giấc. Chẳng nghe ra một cái gì; không một ánh đèn; nổi bật lên một cách duy nhất trong cảm giác con người là mùi nồng nồng của tường vôi mới quét.

Vòng ra sau ga, chỗ có hàng hiên khuất gió, nghe có tiếng ngáp và tiếng chuyện rì rầm của vài người khách chờ tầu. Họ là những người nhà ở xa, đến ga trước từ chập tối. Cứ thế, những phút chờ đợi rạo rực kéo dài cho tới bốn giờ sáng, khi nghe tiếng còi tầu nổi lên từ sau dẫy đồi kia, họ mới choàng dậy chuẩn bị lên tầu. Lúc ấy những lồng đèn xanh đỏ của nhà ga sẽ rộn rịp vui mắt. Con tầu sẽ buông ra một tiếng còi như một lời chào thân ái, rồi đưa họ về xuôi.

Phút vui vẻ ấy chưa đến. Bây giờ chưa nửa đêm, còn là giây phút của câu chuyện xa gần. Bên cạnh cái bồn hoa dưới bực cửa có một đôi bạn đang trò chuyện. Chỗ ấy vừa có vẻ công khai, vì là bực cửa, lại vừa kín đáo, vì những rỏ hoa to tướng che khuất đến đầu người. Đôi bạn ấy gồm một trai một gái. Nhời nói với nhau rất mực bạn bè. Cách họ vài đòn gánh có một nhóm người nằm ngả nghiêng, thỉnh thoảng lửa thuốc lào lóe lên, nhấp nháy thấy mấy chồng quang gánh đặt bề bộn.

Từ chiều, lúc những đám mây đỏ ối còn đọng trên những ngọn đồi nhấp nhô, người ta đã thấy đôi bạn nam nữ ấy. Hai cái chấm nhỏ như hai cánh chim, từ sau một ngọn đồi xa tít tắp của một công trường nào đấy, đi đến. Cái miền trung du khoảng khoát này, đồi núi trọc lốc, tầm mắt con người nhìn xa lắc xa lơ. Trông thấy họ có dễ ăn xong một bữa cơm mà họ vẫn chưa đến nơi. Họ xuống dốc này lại lên dốc khác, chỗ rẽ này quanh ngã ba khác, theo dõi bóng họ tưởng như đôi chim đang lượn vòng.

Chẳng hiểu họ ăn mặc ra sao, bao nhiêu tuổi, họ đến ga lúc mọi vật đều tối đen. Nơi ấy được chọn làm chỗ ngồi: một bực cửa công khai, một bồn hoa kín đáo. Biết bao câu chuyện họ đã nói với nhau. Rất nhiều lần người con gái nói với người con trai câu sau đây:

- Ừ, chúc bạn đi cho khỏe mạnh và tích cực công tác. Bây giờ khỏe mạnh và tích cực là phải đi đôi…

Lần nào cũng thế, người con gái chưa nói câu nào hết, người con trai đã chúc lại:

- Ừ, Tỵ cũng ở lại công tác. Khi nào rỗi rãi Tỵ về dưới ấy chơi. Tỵ cố học chị em, rồi lại gương mẫu để chị em học lại mình.

Sau đó, người con gái lại nói:

- Này, chúng ta ra đây muộn quá…

Người con trai lại cướp lời:

- Không sao, cũng như Tỵ đi tiễn tôi là một người bạn thôi.

Có một lần, người con gái nói hết được ý mình, đó là câu:

- Chúng ta ra đây muộn quá. Cửa hàng hợp tác đóng cửa mất rồi, mình chẳng mua được áo bông. Chỉ sợ có ai họ lại ngỡ chúng mình là…

Lần ấy người con trai ân cần:

- Có sao. Cũng như bây giờ Tỵ đi tiễn mình, tháng sau mình trở lên mình sẽ mua áo mang lên cho Tỵ. Bách hóa dưới ấy thiếu gì áo bông.

Như ngần ngại, người con gái chuyển câu chuyện của mình sang công việc của một công trường làm đường sắt. Nhóm bên kia, chỗ đông người nằm ngổn ngang, có một giọng nghẹn khói thuốc lào hỏi vọng sang:

- Tôi hỏi khí không phải, anh chị là người làm đường tàu, vậy anh chị có biết tối thứ bảy này đã có tàu chạy buổi đêm chưa nhỉ?

Người con gái cười mũi một tiếng đến nghịch:

- Chuyến tàu hạnh phúc ấy à? Có đấy bác ạ! Chúng cháu làm đường cho tàu chạy chứ để dành làm gì?

Đôi bạn nam nữ cười ròn hơn tất cả. Tiếng người con trai:

- Chừng nào đặt xong đường tàu vào Nam, mỗi tuần mình mời bạn về nhà mình chơi một lần.

Người con gái:

- Có đường tàu chạy về Thái Bình thì mỗi năm nghỉ phép mình cũng sẽ mời bạn về quê mình chơi.

Người con trai:

- Tết này bạn mời mình về nhà ăn Tết chứ?

Người con gái cười, tiếng cười thân ái nhưng bộc lộ sự không đồng ý. Cô bảo rằng chỉ muốn mời người bạn trai kia về ngày thường thôi. Người con trai hỏi mãi tại sao. Người con gái không nói. Giọng khói thuốc lào nghẹn khói ở bên kia lại nói chen sang, bảo người bạn gái nên mời người bạn trai kia về ăn bánh chưng miền Bắc, vì lẽ người bạn trai kia Tết này còn xa nhà.

Người con gái nói khẽ, chỉ để đủ người bạn trai nghe:

- Mà bạn có nhất định về thật không? ừ, Tết này tôi xin mời bạn. Mẹ tôi già mà vui lắm. Mình định mua áo bông nhờ bạn xuôi dưới ấy gửi hộ về cho mẹ mình đấy. Nhưng mà thôi, chúc bạn đi cho khoẻ mạnh và tích cực công tác, giữ gìn sức khoẻ và…

Người con trai không chúc lại người con gái nữa. Anh ta im lặng như nghĩ ngợi rồi đánh diêm châm thuốc. Mắt anh lóe lên một tí rồi tắt. Tiếng người con gái thoảng trong khói thuốc của anh:

- Ừ, Tết này mình sẽ làm bánh đa khoai cho bạn ăn với mật. Quà quê mình chẳng ra gì. Ôi, bà cụ lẩn thẩn lắm kia! Tết nào cũng cứ bắt mình phải về. Một về, hai về! Bây giờ bạn cũng bắt tôi về nữa thì tôi biết chối làm sao.

Khói thuốc người con trai phả lên từng vệt trắng. Anh bộc lộ vài câu ngỡ ngàng về lời kể lể của người bạn gái, rồi ngồi im như lắng nghe. Trong phút lặng lẽ, cánh cửa kính gặp hơi gió thoáng rung lên nghe như một lũ mèo con gầm gừ trong tro ấm, như một lời đùa có cấu có bẹo đâu đó chen vào. Một lúc lâu lắm, không biết người con gái đã kể câu chuyện của mình đến đâu. Về cái quê hương của chị ta. Về một cái cầu ngói già nghiêng nghiêng trên đầu chợ. Dưới cái bến sông ấy, có cả lứa con gái sắp đến tuổi tập ăn giầu và những trẻ con trai già hơn cái tuổi đánh vòng còn thích tắm chung nhau. Cái đám trẻ con ấy, đến lạ, hình như chúng ăn chung một dòng nước sông, uống chung với nhau cây vối ở đầu làng, lớn lên khối đứa nặng tình với nhau. ở đấy cũng có một đứa con gái - chính cái cô đang kể chuyện đây - tắm chung với một người con trai. Họ ném bùn vào đầu nhau, lôi chân nhau dìm xuống nước. Và, lớn lên, biết làm sao được, khi họ cũng ăn chung dòng nước của một con sông và uống chung cây vối ở đầu làng. Mẹ già thương cả hai đứa, mẹ già cho lấy nhau.

Cho đến bây giờ, ở cái làng quê nhỏ nhắn ấy, bà mẹ già đến là lẩn thẩn. Đêm đêm, mùa đông cũng như mùa hè, cái chăn che kín lấy người mẹ. Ban ngày, mẹ cũng chẳng thấy gì rộng rãi hơn ngoài mấy gian cầu ngói thu lấy bóng mẹ hôm sớm ra đồng. Cho nên, anh ấy mất từ năm nào rồi mà mẹ còn hay nhắc. Đến là khoẻ nhắc! Mẹ bảo rằng mẹ hay nằm mơ. Làm như mẹ sống bằng mơ nhiều hơn bằng thực trên cõi đời này. Nói ra thì mẹ lại chửi. Một người con giai, đã dám cầm súng đi đánh giặc, ai còn sợ gì cái nghĩa hy sinh? Anh ấy hy sinh như trăm nghìn các anh khác đã hy sinh. Có thế thôi! Mẹ lại bảo nó mất vào ngày Tết nên tao mới nhắc. Dễ thường nhắc mà ngồi dậy được chắc? Eo ôi, nếu thế thì ai chả mong ngày nào cũng Tết để lôi anh ấy trở về.

Câu chuyện nhẹ nhàng như nước con sông đào chảy thầm thì về đến quê hương cô. ở đấy hiện ra bóng một con đò vừa cập bến và bàn chân cô gái đặt nhẹ nhàng lên bậc bến tắm. Những tảng đá xanh vẫn nhẵn nhụi như ngày xưa đón lấy gót chân quen thuộc. Cái bóng trẻ thơ quần xễ quá rốn vẫn nằm như in trong bóng nước. Cô gái chào dòng sông, chào bóng mình, chào mọi người thân thuộc, nghe thấy một hạt bụi mỏng gió vương vào mắt. Đấy là một ngày cô về phép. Mẹ già bỏ vội bát cơm đang ăn cho mèo rồi ôm vội lấy con gái. Mẹ bỏ làm một buổi để ôm lấy con gái. Mẹ bảo: Sao mày đi lâu vậy hử con? Cô gái nói: Lâu gì mà lâu, một năm giời là mấy! Đến tối, mẹ nằm mân tóc cô gái, nắn nắn lên đôi vai chắc chắn và nong nóng của cô, mẹ hỏi: Sao mà mày ăn nhiều thế hử con? Một tháng hết những hăm mốt đồng bạc! Cô gái nói: U ạ, sang năm con sẽ gửi tiền về cho u. Mẹ lại nói: Tao xem da thịt mày có đẫy hơn hồi ở nhà. Cô gái nói: U thì chỉ thích béo, béo nó nặng người ra, đi làm leo dốc làm sao được? Rồi cô gái mơ màng. Giấc ngủ ru cô về những công trường nhấp nhô, tiếng máy xúc máy đào bây giờ nghe vo ve như tiếng muỗi, tiếng cười của những người con trai nghe lơ lửng như tiếng lá chuối vỗ vào nhau ngoài hiên. Cô ngủ say sưa sau một ngày đò xe mệt nhọc. Mẹ già không ngủ. Nửa đêm nghe chuột rúc, mẹ nói: Tỵ à, Tết này về sớm sớm con nhá! Cô gái không trả lời. Gà gáy lần thứ ba, mẹ lại nói: Con ạ, đến hăm ba thì nhớ mà về! Cô gái chỉ cựa mình, u ơ, cô đang hát trong giấc mộng. Canh tư, mẹ kéo chăn cho cô rồi nói một mình: Tết này mày chẳng về thì còn ra cái nông nỗi gì hử con? Cho đến tinh mơ, lúc cô gái vừa ngồi đun bếp vừa chải đầu, mẹ già chăm chắm nhìn mặt cô, ánh lửa soi trên má cô một lần nắng mỏng, mấy cọng rạ đánh đu trên mái tóc dài loà xoà, mẹ hỏi: Nghe nói mày tìm được cái thằng nào đâu hở con? Cô gái mỉm cười: Tìm hiểu chứ lại tìm! Mẹ nói: ừ thì tìm hiểu, nó là người ở đâu, ra làm sao? Cô gái vẫn cười: Con chỉ tìm được cái đầu tầu hỏa thôi, to lắm, nó lại cứ hay phụt khói. Mẹ chẳng cười, mẹ nói: Thôi thì bây giờ đời mới, mẹ mặc chúng mày, xem ra phải ý với nhau thì hẵng gật. Giữ ý giữ tứ con ạ, kẻo cái kẻ đàn ông nó khinh cho. Mày mà lấy chồng xa thì lại mẹ khuất con, con khuất mẹ. Lần ấy cô gái cười lăn cười lộn. Cô nhủ rằng cô vẫn nhớ người chồng cũ, vẫn thương mẹ, cô đi tu, cô chẳng bao giờ lấy chồng. Mẹ già móm mém vui với cô. Mẹ lại nhìn má cô, nhìn tóc cô.

[vmt]

                                          Tiếp :

Còn một đêm nữa là sáng mai cô ngược sớm. Mẹ già lui cui nấu cơm nếp. Cô gái cũng không ngủ. Cô ngồi ôm lấy đầu gối mẹ. Mẹ bảo: Mày có còn thích uống nước vối thì mang đi một nắm con ạ. Cô gái nói: Đâu đâu, ở công trường uống mãi chè tươi xót cả ruột. Mẹ lại nói: Đấy, thích uống nước vối mà lại chẳng ở nhà, làm giai đi đông đi tây đã đành. Cô gái ậm ừ: Người ta muốn bay nhảy chả được mẹ lại cứ níu chân chim… Và cô không nói nữa.

Buộc làn xong, cô gái chưa muốn đi. Cô nhìn mẹ từ đầu đến chân, rồi cứ cười. Lát sau, cô kéo mẹ ngồi thụp xuống hè, ngẫm nghĩ sao cô lại cười tít với mẹ. Xong, cô nói: U này, bây giờ con mới nói thật với u nhá. U cứ ở hợp tác yên chí mà làm nhá. Lúc nào buồn thì u sang ở với các anh các chị ấy mà vui với cháu. Chừng nào đường tầu bắc xong đến mỏ sắt thì con về. Con đi công trường chứ chẳng phải đi lấy chồng đâu - Mẹ nói: Tao có biết mỏ chim mỏ gà nào, nhưng mà Tết thì phải về con ạ. Về với nó một tí, chẳng linh sao gọi là chết trận. Tao nằm chiêm bao thấy nó về nó bắt đền tao rằng… U phải bảo nhà con, nó cứ ương không chịu về thì con về con ăn Tết một mình à! Cô gái nói: Anh ấy nói điêu đấy, con ở đâu thì anh ấy mò đến đấy chứ, cứ gì Tết. Eo ôi, cứ thấy anh ấy về anh ấy bẹo con - Rồi cô cười, sưởi ấm vào tai mẹ.

Cô gái đưa tiền cho mẹ tiêu Tết rồi đi. Mẹ già đưa cô ra tận cầu ngói. Hình ảnh người chồng cũ đưa cô về tận công trường. Ngày ngày cô gái làm trên đồi cao, mang bao tay, đi giầy ủng, lưỡi xẻng của cô cắm dần xuống đồi đất sỏi; dưới chân cô, tít tắp ở dưới kia, con đường sắt chạy dài, có những chuyến xe qua lại: trong những toa xe xinh xắn ấy, hình như cũng có một bàn tay đang vẫy vẫy của chồng cô. à thì ra thế! Tết đến người ta đi đông đi tây, cô gái lại trở về quê hương mình. Mẹ già vui quá, tưởng như mình nằm trong cảnh chết, tiêu điều mà gặp con. Một cái Tết thật linh đình. Đầy nhà những người thân thuộc. Trong lúc mọi người đang vui vẻ, mẹ già kéo cô xuống một góc bếp thầm thì: Mày có thấy nó về nó bảo gì không hở Tỵ? Đã bảo mày tối hôm qua giỗ nó thì mày phải nằm riêng ra, mày lại cứ leo sang nằm chung với u. Nó về nó giận mày đấy! - Cô gái cười ngặt nghẽo. Mẹ lại nói: Chẳng linh sao gọi là chết trận? Vợ chồng thì phải thế chứ, sao mà ương vậy hử con? Cô gái chí vào đầu gối mẹ, bịt mồm cười, tóc tai rũ rượi.

Cô gái hay cãi lại mẹ, nhưng tối hôm ấy cô nằm một mình thật. Một tối của đêm mùng một Tết không khí hoàn toàn trong trẻo. Giấc mơ trắng muốt đầy những cánh hoa nhài bay la đà đến cửa một vuông màn mới cưới… Có cái áo cánh phin nhuộm được nắng còn thơm thơm mùi nâu non… Có anh bộ đội nào bơi mãi trên dòng sông trong veo trong vẻo… Sáng hôm sau, hiên nhà hé nắng, cô gái mới choàng tỉnh dậy. Mẹ già đã ngồi chờ dưới chân. Đôi mắt nhăn nheo của mẹ có một niềm vui vô hạn. Mẹ cười với cô rất lâu. Lát sau, cô nói: U này - cô lại cười - anh ấy bảo với con thế này nhá, nhà mày phải tích cực công tác, xã đã cử nhà mày đi làm đường tầu thì nhà mày phải làm cho nhiều, nếu bỏ về thì anh sẽ đét vào đít cho ba roi! - Mẹ già chẳng tin. Cô gái lại cười. Mãi đến lúc từ giã mẹ, cô gái mới nói lại rằng: U ạ, anh ấy bảo trước đây u thương anh ấy mồ côi, đã cho con gái lại cho ở rể, u quý như con trai trong nhà, nghĩa của u anh ấy xin nhớ mãi. Anh ấy bảo rằng anh ấy chết theo đời sống mới, con mà lấy chồng thì anh ấy càng thương con hơn, chẳng giận đâu. Này, anh ấy còn bảo Tết sau u đừng làm cỗ nữa, anh ấy chẳng về nữa đâu. Anh ấy lại biết cả u đang ao ước cái áo bông, dặn con phải cố dành dụm mua cho u một cái để u mặc dối già. U thích nhá! Có đúng không nào?

Mẹ già nửa tin nửa ngờ. Cô gái lại ra đi.

*
*   *

- Chừng nào bạn ngược qua đây bạn nhớ mua hộ mình cái áo ấy nhá!

Người con gái nói thế rồi chúc thêm người con trai đi cho có sức khỏe và tích cực công tác.

Lần này người con trai không chúc lại. Một vệt sao rơi xuống đầu đường sắt. Có lẽ anh bạn miền Nam ấy còn đang bị bơi trên dòng sông trong veo trong vẻo kia; chung quanh anh đang hiện ra những cánh đồng mầu xứ Thái xanh mướt những luống khoai, củ khoai đo đỏ màu da cháy nắng và những liễn mật ong mầu hoa cải - ừ, cô bạn gái của anh sẽ lấy chồng. Một người chồng độ lượng và hay khuyến khích những gì tốt đẹp trong con người vợ. Anh nghĩ như thế. Chẳng hiểu sao anh lại buột miệng nói ra với cô bạn gái.

Nghe nói, người con gái cười khúc khích. Tiếng cười mang một niềm vui rất thực thà. Đúng ra, cô gái còn giấu người bạn trai câu chuyện sau đây:

Tháng vừa rồi mẹ già nhờ ông anh rể đánh giấy lên. Mẹ nói rằng: "ớ cái con Tỵ! Mẹ nghe nói mày đã lấy chồng thật rồi ư con? Sao mà mày chẳng đánh giấy về để cho mẹ làm mâm cúng nó…". Cô gái liền viết thư về: "U ơi, Tết này hai vợ chồng con sẽ về chơi với u. U ra cầu ngói đón chúng con nhá! U này, anh chàng này trước cũng là bộ đội đấy. Bao nhiêu là râu! Quê anh ấy ở xa xa là. Anh ấy cũng về ở rể u ạ! Cái nón u cho con đấy, mưa rào hai vợ chồng đội chung. Nhà con biết thương u lắm. Thích uống nước vối nữa. Thương con rõ nhiều là thương…". Mẹ già nhận được thư cô liền đi báo tin cho các anh các chị cô biết. Rồi cả làng đều hay. Mẹ kỳ cọm lên thăm cô vào một ngày mưa tầm tã, lôi theo một cái nón mới và một hai nải chuối tây. Cô gái đang xông xáo ở công trường. Các bạn của cô cho mẹ già biết cô vẫn là một người con gái rất tốt, thế thôi, ngoài ra chẳng thấy chồng con đâu cả. Chiều, cô gái của mẹ dẫn xác về. Mẹ giận nó, mẹ nhìn tóc tai nó ướt đẫm, vai áo nó bốc hơi, bùn ngập trên đầu gối nó như cái cách đi cấy chiêm, đôi môi nó mím mím bắt chước cái thằng chồng cũ của nó, mẹ lại thương quá! Đứa con gái út của mẹ, nó ăn mặc những cái gì thế kia, lỉnh kỉnh những cái gì thế kia.

Đêm ấy mẹ kể với cô gái rằng có một đôi chào mào đến lót ổ trên cây khế ở nhà, mẹ lại ngờ rằng cô đã chửa con so.

Những ngày mẹ ở công trường, cô dặn mẹ chớ nói chuyện cũ của cô cho ai biết. Cũng đừng nhắc đến bức thư của cô gửi về. Lâu nay cô đã giữ kín. Thế mà bây giờ, đêm nay…

Cô gái có một niềm vui tự ngày xửa ngày xưa trở dậy. Cô kể chuyện, nghe thấy cả lòng cô trong suốt và đầy tự hào. Mấy ngôi sao xanh ở chân trời nhấp nháy nhìn trộm cô như một lũ trẻ con tinh nghịch. Đêm nay, bỗng dưng cô thấy mến một đám trẻ nào đó quá. Đám trẻ có mang bóng dáng của cô trong thời thơ ấu, đầy hãnh diện, nồng nỗng tắm chung một dòng sông.

Cô gái kể xong câu chuyện về mình rồi nói với người bạn trai:

- Quê mình nghèo lắm. Mẹ mình già mà vui lắm. Bạn có ưng ăn bánh đa khoai chấm mật thì Tết này mời bạn về.

Điếu thuốc người con trai lập loè. Chưa thấy anh trả lời lại người bạn gái.

 Khi chuyến tầu xuôi rời khỏi cái ga bé nhỏ này thì trời bắt đầu hửng sáng. Trong đám người lộn xộn chen lên toa tầu không thấy người con trai ấy. Qua khung cửa toa xe ấy, tít tắp ở đằng xa, người ta bỗng nhận ra đôi bạn ấy đang đi bên nhau. Hai cái chấm nhỏ như hai cánh chim đang bay chon von trên một đỉnh đồi, ở đây nắng sớm vừa hé lên, khuôn ngực của các bà mẹ lại được thay yếm mới. Một người bảo: Anh chàng tạm trở lại vì chẳng lẽ để cho một cô gái như thế đi tiễn chân mình! - Một người nữa bảo: Họ yêu nhau! - Người thứ ba, ông có giọng nghẹn khói thuốc lào, nói rằng: Anh ấy chưa đi vội là phải. Tết này anh ấy còn phải về. Về để cho cô gái từ nay sẽ không bao giờ còn phải nói dối mẹ, cho mẹ già đêm nằm yên giấc không còn gặp chiêm bao. Và cái cô gái yêu đời ấy, không khéo Tết này còn dám đánh đu chung cả với chồng, tay đu đưa cao tít đánh lộn vòng cả trời xanh xuống dưới, rồi đêm nằm nhìn đình màn mới lại ngỡ đấy là nền trời đầy trăng sao.

 Nguyễn Thi

[vmt]

                                    Đêm nguyệt thực
                                     Tác giả : Trung Trung Đỉnh

- Tóc vợ trước của tôi dày và đẹp lắm. Mỗi lần chải cô ấy phải đứng trên giường mà buông xuống. Vợ tôi đẹp nhất vùng, tôi dám nói như thế. Cô ấy là kế toán hợp tác. Hôm về phép lần cuối cùng trước khi đi B, vừa xuống xe ngang đường thì tôi gặp cô ấy
Cách đây vài tháng, tôi được cơ quan cử về làng Plei-o-k công tác. Làng nằm dưới thung lũng, xung quanh toàn đồng cỏ. Cách đó không xa là nông trường chăn nuôi của huyện.

Từ huyện lỵ tới làng phải đi bộ mất hơn một tiếng.

Lúc ấy đã hơn sáu giờ tối. Hơn sáu giờ tối trong thung lũng trời chuyển hẳn sang không khí ban đêm. Gió se se lạnh. Tít xa chỉ thấy những mảng đồi với những đường viền lấp lánh. Khói lượn vòng do lửa cháy rải rác trong các khe núi hắt ra chuyển động dưới bầu trời sao chi chít. Tôi háo hức bước. Phía trước dậy lên tiếng reo hò huyên náo và tiếng chinh chiêng. Mới đầu tôi đoán làng đang có hội hè hoặc cuộc vui nào đó. Nhưng càng tới gần càng cảm thấy không phải. Chẳng có cuộc vui nào lại nhiều tiếng gõ, tiếng hú, tiếng hò la đến vậy. Tôi bước vào sân làng. Những bó đuốc sáng rực chạy vội vã từ nhà này sang nhà khác. Những tiếng hú nối nhau thảng thốt. Tôi chột dạ lo ngại. Không phải làng đang vui mà rõ ràng đang có sự cố gì.

Vài người thấy tôi, ghé sát mặt nhìn. Tôi chào bằng tiếng Gia Rai. Nhưng họ lặng lẽ bỏ chạy, tiếp tục la hét và gõ vào những đồ dùng đang cầm sẵn trên tay. Có một người cầm đuốc huơ huơ mấy cái. Nhiều người cùng cầm đuốc xúm lại. Tôi thấy cái bóng cao to khập khiễng trao cây đuốc cho một chú bé rồi bắc loa tay, hú lên một tiếng rõ dài. Mọi người im phắc. Người đó đứng giữa vòng, chỉ lên trời, nói rất to bằng tiếng Gia Rai. Anh ta giải thích hiện tượng nguyệt thực chẳng qua do mặt trời, trái đất, mặt trăng quay đến một chỗ thẳng hàng nhau. Rằng ánh sáng của mặt trời tỏa ra khuất bóng trái đất, nên ta chỉ thấy mặt trăng có chút xíu thế kia. Sau đó anh bắt ba em nhỏ xếp thẳng hàng, đứa đầu cầm đuốc, hai đứa sau đứng nghiêm. Nhưng anh không nhớ, cả vòng người hầu như ai cũng có đuốc. Và vì thế, ba cái bóng nhỏ nhoi của ba chú bé ngả nghiêng, chĩa ra nhiều phía. Dân làng ồ lên rồi lại tỏa ra hò hét, la ó. Tiếng chinh chiêng càng dồn dập hơn. Tiếng hú càng dài hơn. Tôi bất giác nhìn lên khoảng trời trước mặt. Một quầng sáng đen kịt như đang rung chuyển. Cái quầng đen phát sáng ấy gây cho ta cảm giác rùng rợn. Phía sau quầng đen, những ngôi sao sâu hút, le lói. Một mảnh ánh sáng sắc lẹm, hơi cong, chập chờn hiện lên như là rất rõ, lại cũng như là không thấy gì. Khiến ta tưởng như đang loạn thị vậy. Tôi dụi mắt, nhắm lại một lúc. Khi mở ra, cảnh tượng vẫn y như cũ. Đây là lần đầu tôi thấy nguyệt thực trên cao nguyên.

Tôi quay ra tìm người cao to vừa giải thích hiện tượng nguyệt thực. Nhưng dân làng đã vắng hoe. Tôi đang phân vân không biết chọn nhà nào để lên thì thấy nhiều người ùa ra.  Cái bóng cao to khi nãy bây giờ tập tễnh đi trước. Tới giữa sân anh lại hú, lại huơ đuốc. Một đám đông xúm quanh. Anh hô to, bảo mọi người tắt đuốc. Đêm trở nên huyền ảo với những bóng người và tiếng bàn tán xì xầm. Người ta bê tới cho anh một cái cối gỗ để làm bệ đứng. Anh đặt chân bị thương lên, đứng nghiêng người, châm một cây đuốc, dõng dạc gọi tên ba em nhỏ. Ba chú bé tranh nhau đứng trước. Nhưng chỉ cần một cái khoát tay của anh, chúng rất nhanh về đúng vị trí của mình. Dân làng kéo lại chờ đợi. Dường như anh đang dồn hết tâm lực, cố dùng những lời ngắn gọn, dễ hiểu nhất để giải thích một hiện tượng thiên nhiên, không phải dễ gì người ta chấp nhận ngay được. Anh mặc quần đùi, áo lót. Loại áo do các thiếu nữ  Gia Rai dệt tặng các chàng trai dũng cảm. Lẽ ra áo ấy phải mặc đồng bộ với chiếc khố có nhiều tua, nhiều đường hoa văn sặc sỡ. Chợt anh hú lên một tiếng ngắn gọn. Chú bé cầm đuốc vung mạnh rồi hạ xuống ngang người. Nó đứng trang nghiêm hô to bằng tiếng Gia Rai: “Tôi là mặt trời”. Lập tức hai em đứng sau lần lượt hô: “Tôi là trái đất!” - “Tôi là mặt trăng!”.

Ánh đuốc hắt ba cái bóng dài chập vào nhau. Dân làng xúm lại chỉ trỏ, cười nói. Anh lại hú giật lên một tiếng ngắn gọn nữa.

Mọi người im lặng. Cái nín lặng đột ngột khiến tôi cảm thấy như có sức mạnh của uy quyền. Một sức mạnh mà dù muốn, dù không ta vẫn phải làm theo.

Anh lại bắt đầu giải thích. Tôi thấy lần này lời giải thích của anh có hiệu nghiệm hơn. Ba em nhỏ vẫn luôn miệng hô: “Tôi là mặt trời!” - “Tôi là trái đất!” - “Tôi là mặt trăng!”.

Đứng ở vòng ngoài, tôi chờ dân làng tản ra sẽ bám theo anh. Nhưng chỉ loáng một cái, sau khi hỏi người đứng cạnh, biết anh là cán bộ văn hóa xã thì anh đã không còn trên sân làng nữa.

Người ta chỉ cho tôi nhà anh, một ngôi nhà không làm sàn duy nhất trong làng.

Trăng sáng trở lại, nhưng phía chân trời xa còn vương một đám mây đỏ thẫm.  Mọi người đã ai về nhà nấy. Đâu đó có tiếng chinh chiêng và tiếng hát trầm. Nếu ta chú ý lắng nghe, có thể nghe rõ lời bài hát.

* * *

Anh đang nằm trên chiếc giường tre nhỏ kê sát cửa, nghe tiếng động liền vùng dậy:

- Anh đấy? Anh hỏi bằng tiếng Kinh.

- Tôi anh ạ. Tôi là... nhà báo...

Anh vội vã ngồi dậy, bỏ vào nhà trong, một lúc sau cầm đèn dầu ra, có vẻ lúng túng. Tôi đặt ba lô lên thềm và nói:

- Lúc nãy anh giải thích hiện tượng nguyệt thực hay quá. Tôi nói tiếng Gia Rai, và hy vọng được anh đón tiếp vui vẻ.

Chợt anh đánh rớt chiếc đèn xuống nền nhà, vỡ tan. Tôi vội bấm đèn pin, giúp anh thu lượm mảnh. Anh ngồi xuống có vẻ khó khăn vì một bên chân không co duỗi được bình thường. Bàn tay phải của anh chỉ còn ngón trỏ và ngón út. Một bên má đen sạm, bên kia tấy lên có những chấm trắng. Chắc anh là thương binh, tôi nghĩ. Anh lầu bầu câu gì đó không rõ. Tôi thoáng nghe mùi rượu. Từ lúc vào tới giờ anh chưa hề nói với tôi lời nào, ngoài câu “Ai đấy” bằng tiếng Kinh. Chắc anh ta thạo tiếng phổ thông, tôi nghĩ. Liệu tôi đến có làm anh khó chịu? Anh ném mảnh đèn vào góc nhà, kéo xê chiếc giường con ra hiên, nói:

 - Đồng chí chờ tôi một tẹo. Anh lại nói tiếng Kinh, giọng miền Bắc. Tôi chưa hề thấy ai là người Gia Rai nói tiếng Kinh sõi hơn thế. Cái từ “một tẹo” anh dùng, phải người thạo ngôn ngữ đồng bằng Bắc bộ lắm. Nhưng tôi lại nghĩ: chắc anh làcán bộ tập kết về. Điều ấy cũng có thể đúng.

- Chắc anh đã ở nhiều miền Bắc. Tôi vẫn hỏi bằng tiếng Gia Rai. Anh lặng lẽ đặt chai rượu trên giường và hai cái ly nhựa. Anh rót đầy hai ly, không trả lời mà nhận xét:

- Đồng chí nói tiếng quê tôi thạo đấy. Chắc đã từng công tác ở đây?

Tôi khoe với anh là tôi đã ở vùng này hồi đánh Mỹ. Rằng có thời gian tôi đã được cử xuống làm cán bộ du kích.

- Anh ở đơn vị nào? Anh vẫn hỏi bằng tiếng Kinh.

- Trước tôi ở huyện đội này.

- Ủa, anh reo lên. Thế những năm nào?

-Dạ, từ sáu tám.

- Từ sáu tám, anh tiếp. Còn tôi là lính K5. Nhưng trước đó kia. Mà thôi, nào, xin mời! Chúng mình coi như anh em bạn cũ gặp nhau. Trăm phần trăm nhá!