Những kiến giải về sự hình thành và danh xưng quân hàm thế giới

[thainhi_vn]

Các bài viết của bác cả bên TTVNOL và VMH đều rất hay. Nếu có thể, mong bác mau chóng hoàn thiện nốt topic này ạ.

Cảm ơn bác khuyến khích! Thực sự là các chủ đề thuộc dạng "cold" thế này thì ít người quan tâm như hàng "hot", nên em đang sợ lâm vào cảnh độc thoại mất.

[thainhi_vn]

Như đã nêu trên, người Nga là người đầu tiên chuẩn hóa quân hàm từ 1722, người Anh chuẩn hóa hệ thống cấp hiệu Hải quân từ năm 1856. Nhưng người Pháp là người tạo ra hầu hết các danh xưng quân hàm và chính họ cũng là người xây dựng hệ thống cấp hiệu sĩ quan theo vạch mà ta tạm gọi là hệ cấp hiệu Pháp.

Thực ra, ban đầu chức vụ Maréchal khá là "bèo bọt". Chức vụ cao nhất chỉ huy quân đội của người Pháp là Connétable. Đây mới thực sự là chức vụ toàn quyền về mặt quân sự của người Pháp, cả về hải lục quân và cảnh sát. Ban đầu, Connétable chỉ huy lực lượng tương đương sư đoàn ngày nay, càng về sau, trong 600 năm, quyền lực của các Connétable cao dần theo sự phát triển về quy mô quân đội, cao dần, trởi thành Connétable de France, rồi bất ngờ "rớt cái bịch" khi bị Hồng y Richelieu bãi bỏ vào năm 1627.

Maréchal vào khởi điểm của mình, thực chất chỉ là một chức vụ phụ tá cao cấp. Theo sự nở nồi quy mô quân đội Pháp, hình thành các chức vụ maréchal khác nhau. Đầu tiên là cấp bậc Maréchal de camp, được xem là khởi nguồn của cấp tướng ngày nay. Kế đó là các cấp bậc "bèo bọt" Maréchal des logis, chỉ tương đương cấp Trung sĩ. Đến nỗi, khi nở nồi quy mô quân đội, để hỗ trợ các Connétable, người Pháp đặt ra chức vụ Lieutenant-general, đứng trên cả Maréchal de camp. Bấy giờ, người Pháp mới đặt ra một chức vụ phụ tá cao cấp hơn, Maréchal de France, để phụ tá cho Connétable de France. Mãi đến khi Connétable de France bị bãi bỏ năm 1627, Maréchal de France mới trở thành chức vụ chỉ huy thống soái.

Người Pháp quả thật loạn maréchal. Trong lịch sử quan sự của mình, họ còn có một cấp bậc maréchal còn cao hơn Maréchal de France, gọi là Maréchal général des camps et armées du roi. Số phận các maréchal Pháp cao cấp cũng long đong lận đận khi bị bãi bỏ rồi tái lập lại nhiều lần. Đến năm 1793, cấp bậc Maréchal de camp bị bãi bỏ, năm 1851 cấp bậc Maréchal général cũng đi vào dĩ vãng, năm 2001, đến lượt Maréchal des logis cũng mất tích, chỉ còn lại Maréchal de France tồn tại với cấp bậc danh dự cao nhất, dù chẳng còn ai được phong cấp bậc này kể từ sau năm 1984, khi Tổng thống Pháp François Mitterrand truy phong cho tướng Marie Pierre Kœnig, vốn đã chết trước đó 14 năm.

[thainhi_vn]

Cho đến trước cách mạng Pháp, hệ thống cấp bậc sĩ quan quân sự Pháp như sau (xếp từ cao xuống thấp):

* Maréchaux de France: Thống chế Pháp quốc
* Colonel-general: Tổng quan binh chủng
* Lieutenant-general : Tổng quan khâm sai
* Maréchal de camp : Thống chế chiến dịch
* Brigadier des armées: Lữ quân trưởng
* Mestre de camp commandant : Đoàn trưởng chỉ huy
* Mestre de camp en seconde: Đoàn trưởng thứ nhì
* Mestre de camp à la suite : Đoàn trưởng thứ 3
* Major : Phụ tá Đoàn trưởng
* Capitaine commandant: Đội trưởng chỉ huy
* Capitaine en seconde: Đội trưởng thứ nhì
* Capitaine de remplacement : Đội trưởng dự bị
* Lieutenant en premier: Đội phó thứ nhất
* Lieutenant en seconde: Đội phó thứ nhì

Dưới Lieutenant còn có các cấp bậc tương đương hạ sĩ quan là:
* Sous-lieutenant
* Sous-lieutenant de replacement
* Porte-drapeau
* Adjutant sous-officier

Một hệ thống cấp hiệu đầu tiên của Pháp cũng đã quy định. Ngoài 2 chức vụ Maréchaux de France và Colonel-general là 2 chức vụ danh dự đặc biệt (Colonel-general là chức vụ danh dự, phong cho các chỉ huy các đơn vị đặc biệt trực thuộc hoàng gia như Ngự lâm, Kỵ binh, Long kỵ binh, Pháo binh...), không có cấp hiệu riêng, còn lại được mô tả như sau:

* Lieutenant-general : Lon với tua vàng ở 2 vai và 3 ngôi sao
* Maréchal de camp : Lon với tua vàng ở 2 vai và 2 ngôi sao
* Brigadier des armées: Lon với tua vàng ở 2 vai và 1 ngôi sao
* Mestre de camp commandant : Lon với tua vàng ở 2 vai trơn
* Mestre de camp en seconde: Lon với tua vàng ở 2 vai có 1 vạch đỏ ở giữa
* Mestre de camp à la suite : Lon với tua vàng ở 2 vai có 2 vạch đỏ ở giữa
* Major : Lon với tua bạc ở 2 vai trơn
* Capitaine commandant: Lon với tua bạc ở vai trái trơn
* Capitaine en seconde: Lon với tua bạc ở vai trái có 1 vạch đỏ ở giữa
* Capitaine de remplacement : Lon với tua bạc ở vai trái có 2 vạch đỏ ở giữa
* Lieutenant en premier: Lon với tua bạc ở vai trái có 3 hình bình hành  
* Lieutenant en seconde: Lon với tua bạc ở vai trái có 3 hình bình hành và 1 vạch đỏ ở giữa.

Rõ ràng, kiểu lon có vạch dọc giữa không phải sáng tạo của người Nga, mà là của người Pháp. Người Nga mãi đến năm 1826 mới copy lại của người Pháp mà thôi.

Người Pháp cũng sáng tạo cấp hiệu chữ V ngược nổi tiếng của cấp hạ sĩ quan. Sau mỗi 7 năm quân ngũ, các binh sĩ (gồm cả hạ sĩ quan) đều được thêu thêm một biểu tượng này. Sau 24 năm (tức là khi đã có 3 vạch này), thì binh sĩ đó được thêu một phù hiệu đỏ với 2 thanh kiếm vàng bắt chéo trên ngực trái. Biểu tượng đó không còn, nhưng biểu tượng chữ V ngược vẫn còn, và vì sao nó chỉ có tối đa là 3 vạch, có lẽ bắt nguồn từ thông lệ của người Pháp.

[Josepe]

Thành thật cảm ơn bác Thainhi về bài viết này, nếu bác cần giúp về việc dịch thuật từ các tài liệu Anh ngữ thì cháu luôn sẵn sàng góp phần vào việc chung. Tiện đâyne6u1 bác thấy tiện, bác có thể viết thêm một chủ đề nữa về việc hình thành và phát triển hệ thống tổ chức quân đội không ạ ?

[Mig21Bis_1]

Các bài viết của bác cả bên TTVNOL và VMH đều rất hay. Nếu có thể, mong bác mau chóng hoàn thiện nốt topic này ạ.

Cảm ơn bác khuyến khích! Thực sự là các chủ đề thuộc dạng "cold" thế này thì ít người quan tâm như hàng "hot", nên em đang sợ lâm vào cảnh độc thoại mất.

Rất muốn đóng góp bài viết với bác nhưng trình độ có hạn nên ......... chỉ chờ đọc tiếp các bài của bác thôi. Cám ơn bác.

[thainhi_vn]

Thành thật cảm ơn bác Thainhi về bài viết này, nếu bác cần giúp về việc dịch thuật từ các tài liệu Anh ngữ thì cháu luôn sẵn sàng góp phần vào việc chung. Tiện đâyne6u1 bác thấy tiện, bác có thể viết thêm một chủ đề nữa về việc hình thành và phát triển hệ thống tổ chức quân đội không ạ ?

Hết sức hoan nghênh các bạn cùng tham gia. Thực sự mình cũng chỉ tìm đọc các tài liệu nước ngoài mà hệ thống lại, chủ yếu qua các tài liệu Anh ngữ, ngoài ra cố gắng tham chiếu qua các tài liệu khác. Tuy nhiên do trình độ "Anh văn như gió, tiếng có ...tiếng không", hoặc "đọc thì đọc được, nhưng hiểu thì không" nên chắc chắn không ít chỗ sai. Nếu được mọi người bổ túc thì tốt quá.

Về lịch sử hình thành và phát triển hệ thống tổ chức quân đội thì quá rộng và quá chua còn hơn cả lịch sử quân hàm và cấp hiệu nữa.  . Khả năng em chỉ gọi là cố gắng lướt qua các đơn vị cơ bản thôi, chứ không đủ trình đi vào chi tiết, vì còn tùy vào giai đoạn lịch sử, quốc gia mà có các đơn vị quân đội khác nhau.

Lấy ví dụ như người Pháp. Brigade bộ binh (cấp lữ đoàn) lớn hơn rất nhiều so với Brigade hiến binh (cấp trung đội). Thậm chí, người Pháp còn có cấp biên chế Demi-brigade (cấp trung đoàn). Thậm chí danh xưng chức vụ cũng "tùm lum", nào là Sous-Brigadier, Brigadier, Brigadier Chef, Brigadier Major, từ Chef de brigade, rồi Brigadier des armées, đến Général de brigade. Tóm lại là đủ "sáng chói" (tức "sói trán").

Đành tạm hài lòng đại khái vậy.

[thainhi_vn]

Cuộc Cách mạng Pháp đã làm thay đổi nhiều thứ, kể cả hệ thống quân hàm và cấp hiệu quân đội. Từ năm 1793, các chức vụ Maréchaux de France và Colonel-general bị bãi bỏ. Các cấp bậc còn lại được thu gọn lại và danh xưng cũng thay đổi. Những thay đổi này phải nói là có ảnh hưởng cho đến hệ thống cấp bậc quân đội Pháp cho đến ngày hôm nay:

* Général de division: Tổng quan binh đoàn. Trước CM là chức vụ Lieutenant-general . Với sự thay đổi danh xưng này, dù chức vụ này trở thành chức vụ cao nhất trong quân đội, nhưng cũng loại trừ các quyền lực hành chính của chức quan khâm sai hoàng đế (lieutenant du roi). Điều này còn ảnh hưởng cho đến ngày nay, quy chế quân đội Pháp quy định đây là quân hàm cao nhất. Các quân hàm trên nó (Général de corps d'armée và Général d'armée) chỉ là cấp bậc tạm thời khi được bổ nhiệm vào chức vụ tương ứng.

* Général de brigade: Tổng quan lữ đoàn. Hình thành từ việc sát nhập 2 chức vụ Maréchal de camp và Brigadier des armées. Đây thực sự là chức quan chỉ huy cấp lữ đoàn, giữ lại cấp bậc 2 sao của Maréchal de camp. Đây cũng là lý do vì sao cấp bậc tướng thấp nhất của hệ quân hàm Pháp ngày nay bắt đầu với 2 sao thay vì một sao.

* Chef de brigade: Chỉ huy lữ đoàn. Hình thành từ việc sát nhập các chức vụ Mestre de camp cũng như việc hình thành các bán lữ đoàn (demi-brigade) trong quân đội CM.

* Chef de bataillon: Thay cho chức vụ Major. Chức vụ này được gọi là Chef d'escadrons ở các đơn vị Kỵ binh và Chef d'escadron ở Pháo binh (khác nhau chữ 's')

* Capitaine: Sát nhập từ các chức vụ Capitaine commandant, Capitaine en seconde và Capitaine de remplacement

* Lieutenant: Sát nhập từ các chức vụ Lieutenant en premier và Lieutenant en seconde.

* Sous-lieutenant: Sát nhập từ Sous-lieutenant và Sous-lieutenant de replacement, được nâng lên bậc sĩ quan.

Các chức vụ Colonel tuy vẫn còn tồn tại, nhưng mang tính danh dự hơn thực quyền. Chức vụ Major không được xếp vào hàng sĩ quan.
 
Không rõ chính quyền CM quy định cấp hiệu quân sự như thế nào (chưa tìm ra được tài liệu). Tuy nhiên, việc sắp xếp cấp bậc chức vụ như trên có lẽ đã hình thành hệ thống phân bậc sĩ quan như ngày nay của người Pháp.

- Các bậc Général là sĩ quan cấp tướng (Officiers généraux)
- Các bậc Chef là sĩ quan cao cấp (Officiers supérieurs)
- Các bậc Capitaine và Lieutenant là sĩ quan thứ cấp (Officiers subalternes)

Sự phân biệt giữa Officiers supérieurs và Officiers subalternes có lẽ đã hình thành khoảng cách "xa vời" trên cấp hiệu sau này của sĩ quan Pháp.

[thainhi_vn]

Cách mạng Pháp là điều kiện để một sĩ quan vô danh trở thành thống soái lừng danh thế giới: Napoleon Bonaparte. Tuy là người lật đổ nền Cộng hòa, nhưng về mặt quân sự, chính Napoleon là người đã kế thừa và phát huy những thành quả của nền Cộng hòa, đưa quân Pháp một thời tung hoành ngang dọc. Nhiều tướng lĩnh xuất thân không câu nệ xuất thân, đến nỗi bấy giờ người Pháp có câu "Một anh binh bét cũng có thể có baton Thống chế trong ba lô của mình".


Cấp hiệu Général de brigade thời Napoleon

Chỉ trong một thời gian ngắn của nền Cộng hòa, chiến tranh xung đột diễn ra liên miên, với quan điểm "cấp bậc chính là kết quả của chiến tích", chỉ trong một thời gian ngắn, nước Pháp đã có hơn 140 sĩ quan người Pháp và nước ngoài được phong tướng, phần lớn là xuất thân giới bình dân. Quy mô quân đội mở rộng, và nhiều người được phong đến bậc "đụng nóc" là Général de division.


Cấp hiệu Général de division thời Napoleon

[daibangden]

Các bài viết của bác cả bên TTVNOL và VMH đều rất hay. Nếu có thể, mong bác mau chóng hoàn thiện nốt topic này ạ.

Cảm ơn bác khuyến khích! Thực sự là các chủ đề thuộc dạng "cold" thế này thì ít người quan tâm như hàng "hot", nên em đang sợ lâm vào cảnh độc thoại mất.

Bác cứ tiếp tục đi, thế nào cũng có các bác khác vào hỗ trợ

[thainhi_vn]

Dù như thế nào thì trước sự "nở nồi" của quân đội đã hình thành Đế chế hùng mạnh bậc nhất châu Âu. Napoleon cho phục hồi lại cấp hàm vốn đã bị bãi bỏ trong CM với tên gọi mới là Thống chế Đế chế (Maréchal d'Empire). Cấp hàm này là một cấp hàm danh dự dành cho các Général de division có thành tích quân sự nổi bật nhất. Trong triều đại ngắn ngủi 10 năm của mình, Napoleon đã phong cả thảy 26 vị thống chế có thành tích nhất. Cần nhớ, dù mang danh hiệu là Maréchal d'Empire, nhưng cấp bậc quân sự của họ vẫn là Général de division.

Napoleon cũng cho thay đổi lại danh xưng đơn vị demi-brigade thành régiment. Các Chef de brigade cũng được đổi lại thành Colonel để tránh nhầm lẫn với Général de brigade. Ông cũng cho phục hồi cấp bậc Major để làm phụ tá cho các Colonel. Các cấp bậc Chef được gọi chung là Commandant.

Như vậy, thời Napoleon, cấp bậc được xếp như sau:

* Général de division: Lon tua vàng với 3 sao
* Général de brigade: Lon tua vàng với 2 sao

Các cấp bậc sĩ quan khác đều mang lon với tua vàng hoặc bạc tùy theo binh chủng. Trên lon có theo biểu tượng của binh chủng đó.

Sĩ quan cao cấp
* Colonel
* Commandant

Sĩ quan thứ cấp
* Capitaine
* Lieutenant
* Sous-lieutenant

Sau thời kỳ Napoleon, hệ thống danh xưng cấp bậc và cấp hiệu quân sự Pháp thay đổi nhiều lần do thay đổi về thể chế. Mãi đến năm 1848, khi cháu của Napoleon là Louis-Napoléon Bonaparte lên làm Tổng thống Đệ nhị Cộng hòa Pháp, mới quy chuẩn hệ thống cấp bậc giống như bác ông đã làm. Tuy nhiên, hệ thống cấp hiệu vẫn rất rối rắm khi căn cứ vào các họa tiết trên cổ áo và tay áo, và cũng chưa đi sâu vào chi tiết từng cấp bậc. Hệ cấp hiệu này còn kém hơn cả người Nga, vốn copy lại từ chính của người Pháp.