Những kiến giải về sự hình thành và danh xưng quân hàm thế giới

[thainhi_vn]

Như đã nêu trên, không rõ người Pháp bắt đầu dùng hệ thống cấp hiệu vạch từ khi nào, nhưng rõ là cho đến thời Napoleon III thì hệ thống cấp hiệu của Pháp vẫn rối rắm. Tuy nhiên, chắc chắn là đến năm 1870 thì hệ thống cấp hiệu sĩ quan của Pháp giống như hiện nay, nhưng khác là không đeo cầu vai mà là ở cổ tay. Điều này có thể dẫn đến vài điều thú vị.


Henri Rivière với cấp hiệu Capitaine de frégate năm 1870

Có thể có một giả thuyết là vào cuối thời Napoleon III, hệ thống cấp hiệu này đã ra đời. Cấp Thống chế Pháp, có lẽ đã mang 4 sao, các cấp sĩ quan đã đeo 5 vạch vàng với khoảng cách giữa vạch 3 và 4 chăng?

Một tài liệu của người Đức ghi nhận, vào năm 1859, hệ cấp bậc sĩ quan Lục quân Pháp gồm 12 cấp, mượn từ Hải quân, như sau:

* Maréchal de France: Lon tua vàng với biểu tượng gậy thống chế bắt chéo
* Général de division: Lon tua vàng với 3 sao
* Général de brigade: Lon tua vàng với 2 sao
* Colonel: Lon tua vàng
* Commandant: Lon tua vàng
* Capitaine: Lon tua bạc
* Lieutenant: Lon tua bạc
* Sous-lieutenant: Lon tua bạc

Trong khi đó cấp hiệu hải quân như sau:
* Amiral de France: giống Maréchal de France
* Vice-amiral: giống Général de division nhưng có thêm một vạch vàng nhỏ (petite soutache)
* Contre-amiral: giống Général de brigade
* Capitaine de vaisseau: giống Colonel với 2 vạch vàng
* Capitaine de frégate: giống Colonel với 1 vạch vàng
* Lieutenant de vaisseau: giống Capitaine với 2 vạch vàng
* Sous-lieutenant de vaisseau: giống Capitaine với 1 vạch vàng

Năm 1865, hệ thống cấp hiệu Hải quân được quy chuẩn giống hàng hải (cũng được quy định vào năm đó), theo đó cấp hiệu sĩ quan đeo ở cổ tay phân làm 4 vạch vàng với vạch thứ 4 cao hơn 3 vạch còn lại để chỉ vị trí chỉ huy. Trước đó, hệ thống cấp hiệu hàng hải chỉ phân 3 cấp với Capitaine (3 cặp vạch vàng), Lieutenant (2 cặp vạch vàng) và Enseigne (1 cặp vạch vàng).

Năm 1866, hệ thống quân hàm của Lục quân bổ sung thêm:

* Maréchal d'Empire
* Général de division
* Général de brigade
* Colonel
* Lieutenant-colonel
* Major
* Commandant
* Capitaine
* Capitaine de 2ème classe
* Lieutenant
* Sous-lieutenant
* Sous-lieutenant de 2éme classe

Hải quân cũng bổ sung:
* Amiral de France
* Vice-amiral
* Contre-amiral
* Capitaine de vaisseau
* Capitaine de frégate
* Major de vaisseau
* Lieutenant de vaisseau
* Lieutenant de frégate
* Sous-lieutenant de vaisseau
* Sous-lieutenant de frégate
* Enseigne de vaisseau
* Enseigne de de frégate

Không thấy ghi chép cấp hiệu như thế nào. Có lẽ từ đó mà cấp hiệu Pháp mới có sọc vàng sọc trắng chăng?

Nếu theo giả thuyết này, sẽ có một mâu thuẫn thú vị: Các cụ nhà ta bắt đầu gọi sĩ quan Pháp là "quan hai, quan ba" từ khi nào? Mãi đến 1865, hệ thống cấp hiệu theo vạch mới được áp dụng, vậy trước đó các cụ ta có gọi sĩ quan Pháp theo cấp hiệu không? Hay về sau mới gán quan hai quan ba vào?

[Mig21Bis_1]

Trong lịch sử quân sự hiện đại, hầu hết các quân đội chính quy đều có hệ thống quân hàm. Một số trường hợp ngoại lệ như Hồng quân Liên Xô ở giai đoạn 1918–1935, Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc giai đoạn 1965–1988 và Quân đội Albania giai đoạn 1966–1991, đã không áp dụng chính thức hệ thống quân hàm. Tuy nhiên, sau đó thì hệ thống quân hàm vẫn được áp dụng trở lại chính thức sau khi những khó khăn trong việc chỉ huy và kiểm soát do việc bãi bỏ chế độ quân hàm gây ra.

Bác cho hỏi: "không áp dụng chính thức hệ thống quân hàm" có phải là không sử dụng phù hiệu đặc biệt gắn với quân phục?

[thainhi_vn]

Trong lịch sử quân sự hiện đại, hầu hết các quân đội chính quy đều có hệ thống quân hàm. Một số trường hợp ngoại lệ như Hồng quân Liên Xô ở giai đoạn 1918–1935, Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc giai đoạn 1965–1988 và Quân đội Albania giai đoạn 1966–1991, đã không áp dụng chính thức hệ thống quân hàm. Tuy nhiên, sau đó thì hệ thống quân hàm vẫn được áp dụng trở lại chính thức sau khi những khó khăn trong việc chỉ huy và kiểm soát do việc bãi bỏ chế độ quân hàm gây ra.

Bác cho hỏi: "không áp dụng chính thức hệ thống quân hàm" có phải là không sử dụng phù hiệu đặc biệt gắn với quân phục?

Nói về quân hàm, nó bao gồm 2 khái niệm là cấp bậc và cấp hiệu. Áp dụng hệ thống quân hàm đầy đủ phải bao gồm cả cấp bậc và cấp hiệu. Tuy nhiên, quân hàm vẫn tồn tại với cấp bậc mà không cần cấp hiệu.

VD Quân giải phóng miền Nam không áp dụng hệ thống cấp hiệu, nhưng vẫn tồn tại hệ thống cấp bậc quân hàm. Năm 1922, ngay sau khi thành lập, Liên Xô đã bãi bỏ hoàn toàn hệ thống quân hàm vì cho rằng hệ thống quân hàm là một di sản của sự phân cấp bất bình đẳng trong xã hộp phong kiến. Chỉ 2 năm sau đó, một hệ thống cấp bậc 14 bậc được đặt ra để áp dụng cho phân cấp công chức chính quyền, gồm cả các chỉ huy quân sự. Tuy nhiên, hệ thống cấp bậc này không bao gồm cấp hiệu. Hệ cấp hiệu quân sự mãi đến năm 1935 mới được áp dụng trở lại. chính vì vậy mới nói trong giai đoạn này Liên Xô "không áp dụng chính thức hệ thống quân hàm".

Chi tiết của việc này sẽ nói rõ hơn trong phần quân hàm Hồng quân Liên Xô.

[Mig21Bis_1]

Trong lịch sử quân sự hiện đại, hầu hết các quân đội chính quy đều có hệ thống quân hàm. Một số trường hợp ngoại lệ như Hồng quân Liên Xô ở giai đoạn 1918–1935, Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc giai đoạn 1965–1988 và Quân đội Albania giai đoạn 1966–1991, đã không áp dụng chính thức hệ thống quân hàm. Tuy nhiên, sau đó thì hệ thống quân hàm vẫn được áp dụng trở lại chính thức sau khi những khó khăn trong việc chỉ huy và kiểm soát do việc bãi bỏ chế độ quân hàm gây ra.

Bác cho hỏi: "không áp dụng chính thức hệ thống quân hàm" có phải là không sử dụng phù hiệu đặc biệt gắn với quân phục?

Nói về quân hàm, nó bao gồm 2 khái niệm là cấp bậc và cấp hiệu. Áp dụng hệ thống quân hàm đầy đủ phải bao gồm cả cấp bậc và cấp hiệu. Tuy nhiên, quân hàm vẫn tồn tại với cấp bậc mà không cần cấp hiệu.

VD Quân giải phóng miền Nam không áp dụng hệ thống cấp hiệu, nhưng vẫn tồn tại hệ thống cấp bậc quân hàm. Năm 1922, ngay sau khi thành lập, Liên Xô đã bãi bỏ hoàn toàn hệ thống quân hàm vì cho rằng hệ thống quân hàm là một di sản của sự phân cấp bất bình đẳng trong xã hộp phong kiến. Chỉ 2 năm sau đó, một hệ thống cấp bậc 14 bậc được đặt ra để áp dụng cho phân cấp công chức chính quyền, gồm cả các chỉ huy quân sự. Tuy nhiên, hệ thống cấp bậc này không bao gồm cấp hiệu. Hệ cấp hiệu quân sự mãi đến năm 1935 mới được áp dụng trở lại. chính vì vậy mới nói trong giai đoạn này Liên Xô "không áp dụng chính thức hệ thống quân hàm".

Chi tiết của việc này sẽ nói rõ hơn trong phần quân hàm Hồng quân Liên Xô.

Cám ơn bác. Trước em cứ tưởng Quân hàm mang khái niệm cấp hiệu nhiều hơn. Tiện thể hỏi bác luôn: "Quân giải phóng miền Nam không áp dụng hệ thống cấp hiệu" là để đơn giản hoá quân phục, tiết kiệm chi phí và đảm bảo bí mật hả bác, còn các Quân, Binh chủng ở hậu phương thì vẫn áp dụng đầy đủ hệ thống quân hàm có đúng không ạ?

[thainhi_vn]

Cám ơn bác. Trước em cứ tưởng Quân hàm mang khái niệm cấp hiệu nhiều hơn. Tiện thể hỏi bác luôn: "Quân giải phóng miền Nam không áp dụng hệ thống cấp hiệu" là để đơn giản hoá quân phục, tiết kiệm chi phí và đảm bảo bí mật hả bác, còn các Quân, Binh chủng ở hậu phương thì vẫn áp dụng đầy đủ hệ thống quân hàm có đúng không ạ?

Quân giải phóng miền Nam không chính thức áp dụng hệ thống cấp bậc, tuy nhiên vẫn tồn tại hệ thống cấp bậc đối với các quân nhân của mình. Hệ thống này dực trên hệ thống chức vụ và rất dễ nhầm lẫn. VD như Đại tướng Lê Đức Anh, khi còn trong chiến trường miền Nam, cấp bậc theo hệ thống Quân giải phóng của ông là Sư đoàn bậc trưởng (tương đương Đại tá) dù chức vụ ông bấy giờ là Tư lệnh Quân khu 9 năm 1974. Hoặc Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng từng mang cấp bậc Đại đội bậc trưởng và giữ chức Chính trị viên trưởng Đại đội quân y Tỉnh đội Rạch Giá vào năm 1975.

Còn về vấn đề cấp hiệu thì đó là quy tắc sinh tồn. Các quân nhân ta khi ra chiến trường đều cố gắng không có biểu hiện khác biệt giữa cán bộ chiến sĩ. Đây mới là lý do chính mà Quân giải phóng miền Nam không dùng cấp hiệu. Còn ở hậu phương lớn, các quân nhân ta sử dụng hệ thống quân hàm của Quân đội Nhân dân Việt Nam.

[chiangshan]

Quân giải phóng miền Nam không chính thức áp dụng hệ thống cấp bậc, tuy nhiên vẫn tồn tại hệ thống cấp bậc đối với các quân nhân của mình. Hệ thống này dực trên hệ thống chức vụ và rất dễ nhầm lẫn. VD như Đại tướng Lê Đức Anh, khi còn trong chiến trường miền Nam, cấp bậc theo hệ thống Quân giải phóng của ông là Sư đoàn bậc trưởng (tương đương Đại tá) dù chức vụ ông bấy giờ là Tư lệnh Quân khu 9 năm 1974. Hoặc Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng từng mang cấp bậc Đại đội bậc trưởng và giữ chức Chính trị viên trưởng Đại đội quân y Tỉnh đội Rạch Giá vào năm 1975.

Vậy là theo kiểu LX thời 1935-1942. Kể cũng hay, chi tiết này giờ em mới biết.

[thainhi_vn]

Tạm gác chuyện Lục quân Pháp, bàn sang Hải quân Pháp.

Cũng như các quốc gia khác, Hải quân Pháp cũng khởi đầu từ 4 chức vụ cơ bản:
- Amiral: đô đốc hạm đội nhiều tàu
- Capitaine: Thuyền trưởng
- Lieutenant: Thuyền phó
- Enseigne: Thủy thủ trưởng

Là một quốc gia chậm chân, nên người Pháp có nhiều nỗ lực để tăng cường lực lượng hải quân của mình. Năm 1270, vua Louis IX đã đặt ra chức vụ Amiral de France để kiêm quản toàn bộ lực lượng Hải quân, gồm cả các hạm đội thương mại. Bấy giờ Amiral de France được xem là tương đương với chức vụ Connétable de France, tức là cao hơn cả Maréchal de France. Giúp việc cho Amiral de France là các Vice-amiral, phụ trách từng khu vực hàng hải. Cả Amiral de France lẫn Vice-amiral thực chất chỉ là các chức quan hành chính. Cấp bậc đô đốc hàng hải thực thụ khi đó được gọi là Contre-amiral.

Cũng như Connétable, Amiral de France cũng bị Hồng y Richelieu bãi bỏ vào năm 1627. Năm 1669, nó được tái lập lại với tư cách một cấp bậc danh dự. Một thời gian dài sau đó nó bị bãi bỏ rồi tái lập nhiều lần. Thậm chí, 2 tháng 2 năm 1805, Napoleon còn lập ra cấp bậc Đại đô đốc Pháp quốc (Grand amiral de France), cao hơn cả Amiral de France, để phong cho thống chế Joachim Murat. Dù cấp bậc này chỉ thuần túy danh dự và Murat chẳng can dự đến hải quân, ông vẫn là trường hợp đặc biệt khi giữ cả 2 hàm cao cấp trên bờ lẫn trên biển. Và ông cũng là người duy nhất nhận được quân hàm này.

Trong số các Đô đốc Pháp quốc thời Napoleon III có 3 người liên can trực tiếp đến Việt Nam. Đầu tiên là Ferdinand Hamelin (phong năm 1854), Bộ trưởng Hải quân, người trực tiếp phát lệnh tấn công Đà Nẵng, mở đầu cho cuộc xâm lược của nước Pháp với Việt Nam; thứ hai là Rigault de Genouilly (phong năm 1864), người trực tiếp chỉ huy hạm đội tấn công Đà Nẵng và Sài Gòn năm 1858-1859; cuối cùng là Léonard Charner (phong năm 1864), người trực tiếp chỉ huy hạm đội đánh Đại đồn Chí Hòa và chiếm 3 tỉnh miền đông Nam Kỳ.

Vị Đô đốc Pháp quốc cuối cùng là François Thomas Tréhouart (phong năm 1869). Sau sự sụp đổ của Đệ nhị Đế chế, hàm này không còn phong cho ai nữa.

[thainhi_vn]

Trở lại chuyện quân hàm quân đội Pháp. Sau khi Đệ nhị Đế chế sụp đổ, người Pháp đã "quy hoạch" lại hệ thống quân hàm. Theo đó, số lượng cấp bậc sĩ quan được giản bớt và cấp hiệu cũng giống như ngày nay nhưng được đeo ở cổ tay. Riêng cấp tướng và đô đốc đeo sao trên cầu vai, cổ tay được trang trí hoa văn lớn.

Ở Lục quân không có nhiều thay đổi khi bỏ các bậc sĩ quan cấp 2, thu gọn giống như ngày nay như sau (kể từ năm 1867, người Nhật lập hệ thống danh xưng quân hàm của phương Đông, vì vậy sau thời điểm này sẽ dùng các danh xưng quân hàm hiện đại):
* Général de division
* Général de brigade
* Colonel
* Lieutenant-colonel
* Commandant
* Capitaine
* Lieutenant
* Sous-lieutenant


QUân phục xanh dương của quân Pháp thời Thế chiến thứ nhất. Chú ý cấp hiệu ở cổ tay áo của 2 sĩ quan (giữa).

Cấp bậc Major bị đẩy ra khỏi ngạch sĩ quan và trở thành ngạch "lưng lửng" (tức là trên Hạ sĩ quan nhưng dưới Sĩ quan) dùng để phong cho các Thượng sĩ (Adjudant) lâu năm nhưngla5i không đủ điều kiện để lên Chuẩn úy (Aspirant). Điều này dẫn đến sự khác người của người Pháp. Do danh xưng này, làm nhiều vị quân nhân "lưng lửng" này bất ngờ được hưởng quy chế sĩ quan vì hiểu nhầm cỡ "Thiếu tá".

Hải quân lược bỏ một số cấp bậc sơ cấp, nhưng ở cấp bậc cao cấp lại bổ sung thêm bậc Capitaine de corvette. Điểm khác biệt của Hải quân so với Lục quân là cấp hiệu khởi đầu với 2 vạch.
 
* Vice-amiral
* Contre-amiral
* Capitaine de vaisseau
* Capitaine de frégate
* Capitaine de corvette
* Lieutenant de vaisseau
* Enseigne de vaisseau

Cũng từ giai đoạn này, các cấp bậc chức vụ cao cấp nhất của cấp tướng và đô đốc, mang cấp hiệu 4 hoặc 5 sao, được đặt ra:

5 sao:
- Lục quân: Général d’armée
- Hải quân: Amiral

4 sao:
- Lục quân: Général de corps d’armée
- Hải quân: Vice-amiral d’escadre

Tuy nhiên 2 cấp bậc này chỉ dành cho một số quân nhân nắm giữ một số chức vụ theo quy định. VD như cấp bậc Amiral chỉ dành cho các quân nhân giữ các chức vụ như Tham mưu trưởng Hải quân, Tổng thanh tra Hải quân, Tổng thanh tra Quân đội. Sau khi hồi hưu, các quân nhân này mang lại cấp hiệu 3 sao như cũ.

Trong 2 cuộc Thế chiến, theo xu thế chính trị, người Pháp đã đặt ra các cấp bậc "là lạ". Năm 1916, cấp bậc Maréchal de France được tái lập, nhưng lần này cấp hiệu đã mang đến 7 ngôi sao, để phong cho Joseph Joffre. Mang 6 sao là cấp bậc Tống tư lệnh phân khu Paris (Général commandant la place de Paris). Tuy nhiên, lịch sử không ghi nhận ai mang cấp bậc 6 sao này, nhưng nó đã lý giải vì sao Thống chế Pháp lại nhiều sao đến thế.

Năm 1939, Đô đốc François Darlan được phong hàm Đô đốc Hạm đội (Amiral de la Flotte) để khỏi "lép vế" trước đồng nhiệm Anh mang quân hàm Admiral of the Fleet. Tuy nhiên, đây chỉ là danh xưng thuần túy chứ không phải là một quân hàm riêng, nên cũng không có cấp hiệu đặc biệt nào được ghi nhận.

Như đã nói trên, vị Đô đốc Pháp cuối cùng chết năm 1873, vị Thống chế Pháp cuối cùng cũng đã chết sau đó gần 100 năm, trước khi được thụ phong. Tuy vậy, đến năm 1972, một sắc lệnh quy định 2 cấp bậc này là tương đương và là cấp bậc quân sự danh dự cao quý nhất của nước Pháp, dù cho đến nay vẫn chưa có ai nhận được.

[nhaiquaiziev]

Cảm ơn bác khuyến khích! Thực sự là các chủ đề thuộc dạng "cold" thế này thì ít người quan tâm như hàng "hot", nên em đang sợ lâm vào cảnh độc thoại mất.

Không. Bọn mình vẫn đang chờ đọc từng ngày và tránh viết bài vô bổ vào đây vì sợ làm loảng topic

[E2F9-QK7]

Các bác cho em hỏi câu nói "Lột lon", "Lên lon". "Đeo lon" Có phải do ảnh hưởng từ thời kì Pháp thuộc không ạ.