Đất nước

[hoacuc]

Khi đã rời ngôi nhà, Nhã nói với tiểu đoàn trưởng:

- ông vừa rồi có vẻ quân sự trăm phần trăm.

- Đồng chí ấy là Hải ngoại quân.

Nhã chợt hiểu. Sau ngày đất nước giành được độc lập, một buổi chiều, anh bỗng thấy xuất hiện trên đường phố Hàng Bài một đoàn người khá dài, mặc toàn binh phục màu vàng, xếp hàng ba đi đều theo nhịp kèn đồng của ba người dẫn đầu, trong đó có một người rất to béo. Nhã hỏi thăm mới biết đây là những người Việt Nam bị bắt lính sang Pháp hồi đại chiến thế giới lần thứ hai. Nước nhà đã giành được độc lập, họ ra sức đấu tranh để trở về nước. Và hôm nay họ có mặt trong cuộc chiến đấu bảo vệ Thủ đô.

Chương đưa Nhã và đồng chí liên lạc lên một ngôi nhà ba tầng ở gần chợ. Ngôi nhà này có lẽ đã được anh nhắm sẵn từ trước. Từ đây, họ có thể nhìn vào trong chợ Đồng Xuân, nhìn về phía Hàng Khoai và nhìn ra bãi đá bóng.

Tiểu đoàn phó nói:

- Ta đặt sở chỉ huy ở đây. Ba người chúng mình có hai súng trường, một côn bát, hỏa lực như thế là mạnh, ta thành lập một tổ chiến đấu, mình làm tổ trưởng. Nếu quân Pháp vào, chúng mình cũng sẽ trực tiếp đánh Pháp. Bắt đầu kia rồi... các cậu thấy chưa?

Chương trỏ tay ra ngoài cửa sổ. Trên nền trời x hai chiếc máy bay đang lượn vòng về phía họ. Tiếng xe xích ầm ầm mỗi lúc càng to làm cho họ không nghe rõ tiếng động cơ máy bay.

- Nó lượn vòng rồi!

Chương nhìn những bức tường và trần nhà vững chãi, nói tiếp:

- Nó ném bom, ta phải xuống dưới nhà. Nó bắn ta cứ ở đây.

Bỗng họ thấy những tấm mái tôn trên nóc chợ Đồng Xuân bay tung, và nghe tiếng nổ ràn rạt ngay trên đầu.

Hai chiếc máy bay theo nhau gầm rú lao xuống trút đạn vào chợ. Tấm mái tôn này tiếp theo tấm khác bay lên.

Tiếng nổ đầu nòng của súng cối liên tiếp vọng tới. Họ nhìn những đám khói phụt lên trên bãi đá bóng.
Nhưng rồi họ quên đi những luồng đạn ràn rạt từ máy bay bắn xuống, những loạt đạn moóc-chi-ê đang rơi xuống bừa bãi khắp nơi. Từ phía cầu Long Biên đã xuất hiện một đoàn xe tăng có đám lính Pháp lúc nhúc theo sau.

Năm chiếc xe tăng húc đổ bức tường bao quanh sân bóng rồi chồm qua những đám gạch, vữa tiền tiến vào. Súng đại bác trên xe tăng bắn thẳng vào trong chợ.

Ban nãy, Chương đã chỉ cho Nhã biết bãi mìn trên sân bóng. Nhưng những chiếc xe tăng vẫn lừng lững vượt qua. Không một tiếng mìn nổ. Trận địa của ta hoàn toàn im ắng. Tại sao trung liên củata vẫn chưa nổ? hay là những người giữ trung liên đã rút khỏi vị trí từ lúc máy bay địch lao xuống bắn phá? Lúc này Nhã đã nhìn rõ bộ binh địch. toàn là những tên lính mũ đỏ, ào ạt tiến theo xe tăng, như một dòng nước lũ đe dọa nhấn chìm mấy chục chiến sĩ của ta đang nằm chờ trong chợ.

Bỗng những tiếng "pành pành" nổi lên. Đám bộ binh địch nhốn nháo. Những tiếng "pành pành" yếu ớt và thưa thớt như bị loãng tan trong tiếng súng địch nổ dữ dội, nhưng mỗi lúc lại tạo nên sự hỗn loạn trong đám quân địch. Chúng chạy tung tóe. Và họ đã nhìn thấy hàng chục tên địch nằm lăn trên bãi. Cùng lúc đó, nhiều tiếng súng trường từ phía trận địa ta bắt đầu nổ. Rồi Nhã như không tin vào mắt mình, một loạt khói đen đang phụt lên trên bãi.

Chương vui vẻ:

- Mìn nổ rồi!

Xác địch nằm ngổn ngang trên bãi đá bóng.

Bọn lính mũ đỏ xô nhau chạy ngược về phía sau.

Đợt tiến công của địch chững lại.

Lát sau, những xe tăng địch chuyển hướng đi về bên trái. Một chiếc qay nòng pháo nã về phía ngôi nhà ta đặt vị trí trung liên. Súng máy của ta ngừng nổ.Không hiểu súng bị hóc hay những người xạ thủ đã hy sinh.
Địch thay đổi cách đánh.

Một xe tăng dẫn một toán quân địch tách ra, đi tạt sang phố Hàng Khoai thọc vào bên phải chợ.

Toán địch còn lại đông hơn, đi chếch sang bên trái tiếp tục tiến vào phía sau chợ.

Tình hình rõ ràng là nguy ngập hơn. Mìn của ta đã nổ hết cả rồi. Khẩu trung liên duy nhất của ta ở đây không còn hoạt động. Với cách đánh mới này của địch, những chiến sĩ bảo vệ chợ Đồng xuân sẽ bị bóp nghẹt từ hai phía.

Tiểu đoàn phó bảo đồng chí liên lạc:

- Chạy về báo cáo đồng chí tiểu đoàn trưởng đưa ngay trung đội dự bị lên tăng cường cho trung đội ở trong chợ!

Xe tăng địch đã húc đổ bức tường phía sau chợ. Hai chiếc bắt đầu chui hẳn vào trong, chà lên những ụ súng và những hào giao thông. Đây là tình hình mà không ai nghĩ tới.

Tiểu đoàn phó hỏi Nhã:

- Đồng chí có bao nhiêu viên đạn?

- Ba chục viên.

- Kê nòng súng vào cửa sổ, nhằm trúng những thằng chui vào chợ mà bắn.

Bọn lính mũ đỏ đã ùa vào trong chợ. Nhã bắn hết viên đạn này đến viên đạn khác. Anh cuống lên vì thấy địch ở trong chợ mỗi lúc một đông.Tiểu đoàn phó giằng lấy khẩu súng trong tay anh.

- Cậu nạp đạn vào sác-giơ  đi, để mình bắn.

Tuy nhiên, những phát súng của tiểu đoàn phó cũng không ngăn cản được quân địch. Chúng không chú ý tới những phát súng trường của họ. Chúng chạy trên những quầy hàng. Khu chợ đã bị chúng cắt làm đôi.

[hoacuc]

Lúc đầu Nhã thấy những đám khói lựu đạn giữa đám quân địch và nghe những phát súng trường nổ dồn dập. Nhưng về sau, anh không còn nhìn thấy khói lựu đạn và thỉnh thoảng mới nghe có tiếng súng. Những bóng áo xanh bé nhỏ chạy nép dọc quầy hàng. Họ ném những lọ sành, những chiếc nồi đất và lao những tấm ván, gỗ về phía quân địch. Một chiến sĩ nhảy hẳn lên mặt quầy quật bắng súng vào đầu một tên lê dương vừa lao tới, rồi lại nhảy xuống chạy men theo quầy hàng.

Chợt anh nhìn thấy một người mặc áo trấn thủ, quần soóc nấp bên một quầy hàng thịt. Đúng là Tôn Chỉ. Anh không còn chiếc mũ sắt trên đầu. Tôn Chỉ cầm trong tay một con dao bầu. Không biết anh nấp ở đó làm gì. Đáng lẽ anh nên lui về phía cuối chợ. ở đây có đường đi về phía sau. còn độc mình anh đứng nép dưới chiếc mặt quầy hàng bằng tôn bóng láng, giống như con thỏ con nấp bên bụi có giữa bày lang sói. Một tên lính mũ đỏ tay cầm khẩu tiểu liên, đang chạy những bước dài trên mặt quầy tiến về chỗ anh. Chỉ cần nhìn thấy bóng anh là nòng súng trong tay nó sẽ chúc xuống. Mặt quầy hàng thịt chắc là trơn nên nó đi chậm lại. Nó bước theo kiểu này càng nguy hiểm hơn, vì có đủ thì giờ quan sát. Nó đã đến gần Tôn Chỉ. Nhã chờ cho nó đi qua. Bỗng nhiên, anh nhìn thấy Tôn Chỉ từ dưới mặt bàn chồm lên, vung dao chém tới tấp vào tên địch. Nó buông rơi khẩu súng ôm ghì lấy anh và cả hai cùng lăn từ trên mặt quầy xuống đất. Mấy tên lính mũ đỏ khác ùa lại. Nhã nhắm mắt không dám nhìn tiếp.

Một người đập mạnh vào vai anh. Anh choàng mở mắt và nghe tiếng quát của tiểu đoàn phó:

- Đạn!

Nhã chìa bao đạn rỗng cho Chương xem. Anh buông khẩu súng, đứng thần người.

Đã nghe những tiếng nổ ở phía Hàng Chiếu, Hàng Mã sau lưng họ. Giờ đến lượt chính họ cũng bị bao vây.
Chương trao lại khẩu súng trường cho Nhã. Khẩu súng từ lúc này chỉ còn giá trị như một khúc gỗ. Chương kéo Nhã chạy ra bao lơn. Họ leo sang mái ngói nhà bên cạnh. Khi luồn qua một lỗ đục tường trên tầng gác, khi chạy trên sân thượng, chạy trên mái ngói, họ trở về phố Hàng Chiếu.

Một chiếc xe tăng địch, chắc là chiếc xe tăng buổi sáng đã tiến theo con đường Hàng Khoai, đứng chắn ở ngã tư. Nó quay nòng súng bắn dọc Hàng Chiếu, Hàng Mã, Hàng Đường: Bộ đội ta đang quần nhau với địch trên những mái nhà.

Họ gặp ở đây trung đội tiếp viện của tiểu đoàn. Đồng chí trung đội trưởng đã hy sinh. Nhã được các chiến sĩ mỗi người san sẻ cho mấy viên đạn. Anh nạp vội vào khẩu súng.

Chương cho bộ đội tạm lui về giữ nửa phố Hàng Chiếu. Họ lập ngay những vị trí bắn trên gác hai, gác ba, trên nóc nhà, ngăn không cho quân địch tiến thêm.

Cuộc chiến đấu kéo dài suốt ngày đến lúc trời xẩm tối.

So với ngày đầu nổ súng, Liên khu I đã bị thu hẹp lại chỉ còn một nửa.

*****

Sau trận đánh chợ Đồng Xuân ngày 14 tháng Hai, Liên khu I có thêm một vài ngày yên tĩnh. Quân Pháp lần đầu bị thiệt hại lớn trong một trận tiến công ở Hà Nội. Chúng cần phải tính toán trước khi dấn thêm một bước mới vào mảnh đất đầy chết chóc. Đêm đêm, bộ đội ta vẫn tiếp tục tập kích vào những vị trí chúng vừa chiếm được.

Nơi Phong nằm điều trị chỉ còn cách quân địch một trăm mét. Tiếng súng trên xe tăng Pháp bắn dọc đường Hàng Đào có những lúc như nổ ngay trên đầu anh. Thương binh bây giờ không chỉ nằm trên sàn mà nằm ken nhau ngay cả trên mặt đất.

Buổi sáng hôm đó, chị Thúy Hường lại xuất hiện. Anh đã biết chị là chính trị viên tiểu đoàn.chị ngơ ngác nhìn quanh như đang tìm kiếm ai. Phong không gọi chị. Qua lần gặp trước, anh cho rằng chị không nhớ ra mình. Cặp mắt chị bỗng dừng lại chỗ anh. Rồi chị len lỏi đi giữa đám người nằm dày đặc đến gần anh. Thấy chị nhìn mình, Phong buộc phải gật đầu chào.

Chị hỏi:

- Đồng chí Phong, có nhớ tôi không?

- Tôi nhận ra chị từ hôm chị tới chúc Tết thương binh, nhưng không dám hỏi vi tưởng rằng chị không nhớ tôi.

- Đồng chí Nhã về chỗ anh Chương và tôi rồi. Vết thương của đồng chí thế nào, đi lại được chưa?

Phong cười gượng:

- Có lẽ sắp khỏi, nhưng muốn đi lại bình thường cũng phải một vài tuần nữa.

Chị chau mày giây lát rồi nói:

- Chúng tôi định đưa đồng chí về tiểu đoàn điều trị, đồng chí thấy thế nào?

Phong vui hẳn lên:

- Nếu được vậy còn gì bằng.

[hoacuc]

Anh đã quá chán cái không khí bệnh viện mặc dù ở đây người ta săn sóc khá chu đáo. Trở về bộ đội, dù ở tiểu đoàn hay đại đội, cũng như về với gia đình.

- Chiều nay, tôi sẽ cho người đến đón. Đi cáng nhé! Hay cõng?

- Cách nào cũng được.

Thúy Hường đi luôn. Hình như chị đang có việc rất vội.

Hai giờ chiều, hai chiến sĩ lạ mặt mang theo mộtchiếc võng, đứng ở cửa buồng hỏi:

- Đồng chí nào là đồng chí Phong ở tiểu đoàn anh Chương?

Phong lên tiếng:

- Tôi đây.

- Đồng chí lên cáng ngay.

Hai người khiêng Phong vừa đi vừa chạy. Họ đi về phía Hàng Bạc. Anh không hiểu vì sao họ vội vã thế. Nhìn một vài anh bộ đội đội trên dọc đường, anh thấy họ cũng vội vã. Linh tính báo cho anh biết có một chuyện gì sắp xảy ra.

Hai chiến sĩ đưa anh vào một ngôi nhà rộng ở đầu Hàng Bạc. Phong biết đó là rạp Tố Như.Trong ngôi nhà có nhiều người nằm la liệt. Họ đều là những người bị bệnh, hoặc bị thương như anh.

Hai chiến sĩ đặt anh nằm luôn trên chiếc võng làm bằng vải bạt. Một người dựa chiếc đòn khiêng vào tường ngay giáp đầu anh rồi nói:

- Đồng chí giữ lấy võng và trông cái đòn càn này nhé! Để mất là bất trị. Chập tối, chúng tôi sẽ quay lại.
Phong không hiểu sao bệnh xá của tiểu đoàn lại đặt ở chỗ này. Lạ nữa, không thấy bóng một anh, chị y tá. Khi nghe chị Thúy Hường nói, anh tưởng mình được trở về với bộ đội, những người còn lành lặn. Không nogừ tới đấy lại vẫn những người ốm đau. Nơi ăn nằm và sự săn sóc rõ ràng không bằng chỗ cũ. Anh tự bảo nếu biết thế này chẳng thà cứ ở lại đằng kia.

Phong đang nằm băn khoăn thì thấy một người cao lênh khênh, đeo khẩu súng trường có đáng đi rất quen, bước vào nhà. Phong nghển cổ nhìn, reo lên:

- Nhã!

- Đúng tổ con chuồn chuồn rồi!

Nhã xăm xăm đi lại. Họ ôm chầm lấy nhau.Từ tết đến giờ, hai người mới gặp lại nhau, Nhã nhìn quanh rồi ghé vào tai phong:

- Tớ phải đi ngay. Đêm nay, cả trung đoàn sẽ rút ra ngoài. Tớ mới biết cách đây nửa giờ. Thương Hà Nội quá!... Cậu cứ nằm đây, trời tối sẽ có người đến đón...

Nhã đi rồi, lòng Phong nao nao. Cuộc chiến đấu ở đây đã kết thúc một cách nhanh chóng và bất ngờ. Anh chưa hề nghĩ đến chuyện rời thành phố. Thêm một ngày chiến đấu ở đây là một ngày thắng lợi. Bây giờ nếu rút, hình như họ đã thua. Anh sắp gặp lại những người thân. Nhưng anh chẳng cảm thấy gì vui. Trước kia, mỗi lần gia đình chuyển nhà, dù là rời một căn nhà tồi tàn đến một chỗ ở tốt hơn, anh vẫn thấy luyến tiếc những vật dù tầm thường nhưng đã gắn bó với mình bằng những kỷ niệm vui, buồn.Giờ anh sắp phải chia tay với cả một thành phố, thành phố ấy trước kia có lẽ chưa phải là của anh, nhưng với những ngày chiến đấu vừa qua nó đã là của anh, anh đã gắn bó cùng nó bằng biết bao kỷ niệm, bao giờ phút căng thẳng, mãnh liệt, bao lo âu, baovui buồn, và bằng cả xương máu của mình... Gân cốt trong người anh như chùng hẳn xuống. Anh bùi ngùi muốn khóc.

Trời tối một lúc những người khiêng cáng đến tới tấp. Những người khiêng cáng đến tới tấp. Những người bị bệnh, bị thương quanh anh được đưa dần lên cáng và chuyển ra khỏi nhà. Một anh lính lấy một hòn than viết lên tường: "Quân xâm lăng! Chúng tao sẽ trở lại. Hà Nội là của chúng tao!". Lúc này không còn gì phải giấu giếm.

Phong không hiểu vì sao hai người chiến sĩ ban chiều vẫn chưa quay lại. Anh không tin mình bị bỏ quên.
Có tiếng giày đinh lộp cộp bên ngoài. Chắc họ đã đến. Phong nhìn ra. Ba người chiến sĩ lạ mặt, một người ôm một đống mền chăn. Họ nhìn anh có vẻ ngạc nhiên:

- Đồng chí chưa đi à?

- Tôi chưa có người đón.

Họ nhìn nhau. Phong hy vọng họ sẽ cử người đi gọi hai chiến sĩ kia. Nhưng rồi một người quay lại bảo anh:

- Tôi nhờ đồng chí việc này. Trước khi đi, đồng chí đốt cho tôi nắm hương và cắm vào cái mền chăn.

Họ trao cho anh một nắm hương. Họ đặt một chiếc chăn lên sân khấu, đổ vào đó một chai xăng rồi đi ra.

Chừng nửa giờ sau, mới thấy hai người chiến sĩ quay lại. Trên lưng mỗi người là một cái ba lô to kềnh. Phong lo lắng nhìn hai chiếc ba lô. Không hiểu với hành trang nặng nề như thế kia, họ làm sao khiêng anh ra được đến bên ngoài.

Một chiến sĩ giục:

- Nhanh lên! Đi gần hết rồi.

Phong gượng ngồi sang bên. Họ lắp võng vào đòn càn. Anh đưa cho một người nắm hương, và nhắc lại cái việc ban nãy mấy chiến sĩ đã nhờ làm. Người chiến sĩ ngần ngừ rồi cầm lấy nắm hương, châm vào ngọn đèn, chạy vội lên sân khấu cắm vào đống chăn mùi xăng vẫn sực nức.

[hoacuc]

Hai chiến sĩ vừa khiêng anh vừa chạy như ban chiều. Nhưng bước chân của họ lạch bạch và chuệnh choạng hơn.

Đường phố vắng ngắt. Anh có cảm giác mình đang được đưa qua một bãi tha ma.

Một chiến lũy nằm chặn ngang con đường Hàng Mắm. Họ đưa chiếc cáng rẽ vào một ngôi nhà ngỏ cửa ở bên trái. Họ khéo léo luồn qua những lỗ đục tường mới được mở rộng thêm. Phong hơi yên tâm vì hai người tỏ ra rất thông thạo đường đi.

Phong nhận ra mình đã tới Cột đồng hồ. Mặt chiếc đồng hồ đầu cây cột thép đen sì đã bị vỡ tan.
Họ leo qua đê và đi sâu xuống bãi. Trời tối đen. Gió từ sông Hồng đổ về rét như cắt thịt. Những người khiêng cáng bắt đầu thở sau một đợt chạy gằn. Phong muốn làm quen với họ, muốn hỏi tên, muốn biết họ ở đơn vị nào, họ là Vệ quốc đoàn hay dân quân, nhưng anh không dám lên tiếng. Mình đang là một gánh nặng cho họ. Không thể bắt họ trả lời mình, trong khi họ còn đang thở dốc. Anh thấy giận cái vết thương ở chân mãi chưa lành. Giá bây giờ mà anh chống gậy lê đi được, anh quyết không làm phiền đến các đồng chí này. Anh chỉ mong họ dừng lại nghỉ ngơi chốc lát để mình có dịp làm quen. Nhưng cả hai người vẫn rảo bước mặc dù hơi thở của họ mỗi lúc một gấp.

Họ đã ra gần bờ sông. Lá ngô cọ vào nhau rào rào mỗi khi gió thổi. Chợt nghe phía thành phố có những tiếng nổ. Một đám lửa bốc lên. Tiếp theo là những đám khác.

- Dốt rồi! - Một chiến sĩ nói.

- Làm đếch gì mà vội thế? - Chiến sĩ kia càu nhà.

Chẳng mấy chốc cả Liên khu I đã đỏ hồng. Lửa nhuốm đỏ cả những đám mây trên bầu trời. ánh lửa giúp Phong nhìn thấy phía trước và phía sau mình đều có những đoàn người đang rảo bước. Họ đang gò lưng cố đi thấp để ẩn mình vào những cây ngô ngọn chưa cao lắm.

Cầu Long Biên với những vòm sắt hình gãy góc nặng nề nằm ngang phía trước. Anh bắt đầu hiểu con đường mình sẽ qua đêm nay. Vẫn là con đường trước kia người ta đã đưa đồng bào tản cư ra ngoài, và gần đây, đêm đêm, những anh, chị dân quân Hồng Hà, Lãng Bạc vẫn đi lại nối liền mối giây liên lạc cuối cùng giữa những người ở bên trong và bên ngoài thành phố. Nghe nói con đường đã trở nên rất nguy hiểm vì bị quân Pháp kiểm soát chặt chẽ. Chiếc cầu trước mặt kia chính là trạm kiểm soát đầu tiên. Quân Pháp ở ngay trên cầu. Hễ nghe một tiếng động nhỏ là chúng quét đèn pha xuống và bắn hàng loạt liên thanh vào những nơi chúng nghi ngờ.

Những người khiêng cáng bắt đầu đi chậm lại. Không biết vì họ mệt hay họ sợ chạy nhanh lộ mục tiêu. Nhiều bóng người đeo súng, đeo ba lô vượt qua anh, tiến lên phía trước. Chỉ có những bước chân rậm rịch. Ai lấy đều im lặng như người câm. Anh hiểu mình đang tạo nên sự nguy hiểm gấp mười lần cho hai người bạn đồng đội không quen biết. Anh nhớ lại cóai trong bệnh viện đã kể chuyện một bà mẹ ẵm con qua đây, đã phải vứt con xuống dòng sông khi đứa bé khóc, vì sợ ảnh hưởng tới hàng trăm sinh mệnh của những người đang đi cùng với mình.

Trong thành phố vẫn vang lên những tiếng nổ và vùng trời ở phía đó mỗi lúc càng đỏ rực. Những người còn ở lại trong thành phố đang cố thu hút sự chú ý của địch về phía mình. Mặc dù ánh lửa làm trời sáng lên nhưng bóng tối của bờ đê sông Hồng vẫn kéo dài đến chỗ anh. Phong hy vọng sự tương phản giữa ánh sáng và bóng tối hai bên bờ đê sẽ làm cho quân địch trên cầu khó nhận ra đoàn người đang di chuyển.

Chợt một luồng ánh sáng lóe lên phía cầu. Địch bắt đầu quét đèn pha. Tất cả mọi người đều dừng lại. Tim Phong như ngừng đập. nếu bây giờ tiếng súng nổi lên là họ đã bị lộ. Luồng ánh sáng từ từ chạy tới và như bàn tay lạnh lẽo của tử thần vuốt qua người họ. Phong nghe rõ hơi thở mạnh của hai người bạn đồng đội. Tuy nhiên, họ vẫn giữ nguyên chiếc cáng trên vai.

Luồng ánh sáng phụt tắt. Những người khiêng cáng dừng lại thêm ít phút nghe ngóng, rồi tiếp tục đi. Bước chân của họ lúc này rất nhẹ. Họ đang đi trước miệng tử thần. Đừng có đánh động nó dù là một hơi thở mạnh.

Mỗi lúc họ một đến gần chiếc cầu. Không còn là cầu Long Biên đẹp đẽ nối liền hai bờ sông Hồng rộng lớn mà là chiếc bóng của thần chết đang nằm chắn ngang con đường họ đi.

Bất chợt ánh đèn pha lại hiện lên. Lần này, ánh đèn như dừng lại trên người họ rất âu. Mắt họ lòa đi. ánh đèn lướt qua. Rồi nó lại quay trở lại Chắc kẻ địch đã thấy những triệu chứng đáng ngờ. Những người khiêng cáng tạt vội vào giữa đám ruộng ngô um tùm và đặt chiếc cáng xuống.

Ánh đèn pha vẫn tiếp tục quét đi quét lại. Phong nằm giữa một rãnh ngô. Trong lúc lo lắng, anh vẫn thấy nhẹ mình đi vì không còn là gánh nặng đè trên vai đồng đội. Anh nhìn thấy hai chiến sĩ với hai chiếc ba lô căng phồng đang bò lổm ngổm nép mình xuống luống ngô ở gần đó. Từ đây đến cầu chỉ còn vài chục mét. Những họng súng đang chờ anh ở đó. Dù sao vẫn không nguy hiểm bằng cái đêm ở Hàng Thiếc. Chung quanh anh còn có hàng trăm con người. Không riêng anh là mục tiêu của những tên lính địch gác trên cầu. Nếu cần, có lẽ đồng đội anh sẽ đánh trả lại. Anh cảm thấy bình tĩnh. Anh muốn khuyên hai người bạn nhân lúc này hãy tranh thủnghỉ ngơi, họ đã quá nặng nhọc vì mình. Anh muốn nói với họ một lời biết ơn. Nhưng họ nằm hơi xa chỗ anh.

Có tiếng ầm ầm trên cầu mỗi lúc càng to. Một đoàn xe địch chạy qua. Tiếng động vang tai nhức óc. Phong đoán vừa rồi địch quét đèn pha nhiều để chuẩn bị cho đoàn xe đi qua, chứ không phải chúng đã nhìn thấy ta dưới chân cầu.

Ánh đèn pha đã tắt. Chỉ còn vùng trời rực lửa phía thành phố và cái bóng đê sông Hồng đổ dài trên cánh đồng ngô ven đê. Những bóng người ại rậm rịch đi qua chỗ anh. Phong chờ hai người khiêng cáng quay lại. Anh đoán họ còn nghe ngóng thêm hoặc muốn tiếp tục nghỉ ngơi sau một chặng dài chạy gằn.

Những tiếng rậm rịch phía ngoài không còn nữa. Có lẽ mọi người đã đi hết. Phong căng mắt nhìn những đám ruộng ngô chung quanh tìm kiếm. Vẫn không thấy hai người chiến sĩ đâu. Phong chợt nảy ra sự nghi ngờ. Anh đập nhẹ tay mấy lần vào cái đòn khiêng như để nhắc họ hãy nhớ đến anh. chỉ có tiếng lá ngô cọ vào nhau xào xạc. Anh chợt hiểu rằng những người khiêng cáng đã bỏ anh. Và lúc này họ đã đi khá xa.
Anh không giận hai chiến sĩ. Mình quả là một gánh quá nặng đối với họ. Nhưng bây giờ làm thế nào? Anh nhận thấy chỉ còn hai cách: một là nằm lại đây chờ sáng mai kẻ địch sẽ đến lượm anh, hai là tự mình phải tiếp tục chặng đường.

[hoacuc]

Phong chống tay ngồi dậy, bò ra khỏi ruộng ngô. Anh bắt gặp con đường nát như những vết chân. Những vết chân đều hướng về một phía. Phía đó là vùng tự do có đồng đội và những người thân đang chờ. Phong cố đứng lên, và bước đi. Những vết thương như vừa bật miệng cả ra, làm anh đau nhói tới tim. Anh loạng choạng bước, cố gắng cho đầu mình khỏi lao xuống đất. Được một quãng thì không thể chống đỡ được nữa, anh ngã vật xuống, đau đến mức tưởng mình sắp ngất đi. Anh nhìn lên thấy chiếc cầu ở ngay trên đầu mình. Một đốm lửa vừa lóe trên cầu. Đốm lửa hiền lành. Không phải một họng súng vừa nhả đạn. Nó chỉ là đốm lửa đầu một điếu thuốc lá. Nếu bây giờ tên gác rọi xuống đây một ánh đèn pin? Nó sẽ nhìn thấyanh. Và anh khó thoát chết. Phải cố gắng vượt khỏi khu vực nguy hiểm này. Phong bắt đầu lết về phía trước bằng đôi tay. Anh sờ thấy vết chân của những người đồng đội. Anh thèm khát đôi chân săn dẻo của họ. Cái quý giá nhất trong con người lúc này là đôi chân. Đôi chân là đôi cánh thần đưa con người bay tới vùng trời tự do.

Anh tiếp tục lết đi. Mỗi lần quay lại vẫn nhìn thấy chiếc cầu lừng lững. Anh biết rằng với kiểu cách này đến khi trời sáng anh cũng không ra khỏi thành phố. Anh lại cố đứng dậy. Phải đi bằng chân, dù mỗi bước đi là một cực hình. Chợt anh vấp phải một vật, và ngã sóng xoài. Anh thấy mình đang dè lên một người. Người đó cũng mặc một bộ quần áo giống như anh. Lúc đầu, anh nghĩ đó là một người cùng cảnh ngộ với mình. Người ấy cũng đang bò lết như anh ban nãy. Và anh đã làm đau người đó vì lao cả thân mình lên anh ta. Nhưng rồi anh nhận ra đó chỉ là một cái xác người lạnh ngắt. Toàn thân anh nổi gai. Mặc dù đây không còn là lần đầu anh chạm vào một xác chết. Người chết nằm bên bờ sông lạnh lẽo trong đêm khuya vẫn làm cho anh kinh hãi vì sự cách biệt giữa người sống và người chết. Anh vội rời khỏi cái xác người.Tay anh lại chạm vào một vật lạnh toát. Anh rụt tay lại như chạm phải điện. Nhưng rồi anh chợt nghĩ vật đó có thể là một khẩu súng. Khẩu súng rất có ích cho anh trong lúc này, vì anh sẽ dùng nó làm một cây gậy. Anh sờ lại vật đó, nhận ra là một thanh kiếm.

Phong cầm thanh kiếm đứng lên. Nhờ có thanh kiếm anh bước đi dễ dàng hơn.

Tiếng súng trong thành phố đã im. Những đám cháy cũng nhạt dần. Con đường đầy dấu chân, nhưng phía trước vẫn không một bóng người. Phong có cảm giác như mình lạc đường. Anh không nhận ra mình đang ở chỗ nào. Chung quanh anh là bãi sông vắng ngắt. Hồi lâu, anh nghe có tiếng chân rậm rịch phía sau. Hay là quân địch đang đuổi theo anh...

- Đơn vị nào đấy?

Có tiếng người hỏi. Bộ đội đây rồi. Phong đáp:

- Thương binh.

- Sao lại đi một mình?

- Cáng thương vứt lại.

Người đi phía sau đã tới sát lưng anh:

- Ai đấy?

Nghe tiếng nói quen quen, Phong đáp:

- Phong.

-Trời ơi! Nó vứt cậu lại à?

Phong đã nhận ra đó là Linh.

- Làm thế nào bây giờ? Trời sắp sáng tóet ra rồi!

Tuyết Mai chạy lên:

- Cõng anh ấy thôi! Anh nào đưa ba lô, đưa súng em đeo cho mỗi người cõng anh ấy một quãng.

Một giọng nói vui vẻ:

- Để thằng Min Tu cõng cho...

Họ tới bờ sông thì trời đã sáng từ lâu. Những đơn vị đến trước vẫn đứng đông nghịt ven bờ chờ đến lượt sang sông. Cũng may trời đầy sương mù. Những chiếc máy bay địch mọi ngày vào giờ này đã quần đảo từ lâu trên bầu trời, sáng nay vẫn còn im hơi lặng tiếng. Chừng hai chục chiếc thuyền qua lại như những con thoi trên dòng sông ngầu đỏ phù xa. Những chiếc thuyền lao nhanh từ bờ bên kia sang, kia rời bến đã trở nên ì ạch vì chở quá nặng. Nếu bây giờ sương tan, tất cả sẽ làm mồi cho máy bay.

Linh đứng quan sát tình hình rồi bảo Phong:

- Cậu bám lấy vai mình. Cô Mai sang sông trước với anh Phong đề nghị các đồng chí dân quân bên kia sông cáng ngay anh Phong về trạm.

Linh cõng Phong xăm xăm lội xuống sông, đón một con thuyền đang ghé vào bờ. Những tiếng xôn xao:

- Đơn vị nào kia?...

- Thuyền này của chúng tôi...

Linh quay lại nói với giọng dứt khoát:

- Các đồng chí nhường hai chỗ cho thương binh và đồng chí y tá.

Anh đặt Phong lên thuyền và bế bồng Mai lên theo, mặc những tiếng la ó. Nhưng khi mọi người thấy anh quay lên bờ thì họ bắt đầu im.

Linh ra lệnh cho trung đội:

- Quay lại phía sau ba trăm mét, bố trí chặn địch cho bộ đội qua sông.

Khi Phong nằm trên cáng về đến một làng bên này sông thì sương mù đã tan, và bên kia bờ sông, tiếng súng nổ mối lúc càng nhiều. Phong băn khoăn không hiểu bộ đội đã qua sông hết chưa và cuộc chiến đấu chặn địch của những người ở lại trong đó có Linh và Tú sẽ ra sao...

[hoacuc]

TẬP II

Phần 1

Cuối tháng Giêng năm 1947, viện binh của địch từ Pháp sang. Đội quân viễn chinh Pháp đã lên tới mười vạn tên. Cho đến lúc đó, trong lịch sử chiến tranh xâm lược thuộc địa của các nước đế quốc, chưa bao giờ chúng phải huy động một lực lượng quân lính đông như vậy. ấy là chưa kể lần này đội quân xâm lược thộc địa của các nước đế quốc, chưa bao giờ chúng phải huy động một lực lượng quân lính đông như vậy. ấy là chưa kể lần này đội quân xâm lược lại được trang bị bằng những vũ khí hiện đại, nhiếuthư chỉ mới xuất hiện trong chiến tranh thế giới lần thứ hai.

Với số viện binh mới sang, bộ chỉ huy Pháp quyết định mở những trận đánh giải tỏa các thành phố mà quân của chúng bị bao vây, đồng thời cố gắng làm chủ những con đường giao thông huyết mạch, bảo đảm sự liên lạc của quân Pháp giữa các thành phố.

Lực lượng quân địch lúc này rất mạnh. Nhiều mặt trận của ta bị vỡ nhanh chóng. Từ đầu tháng Giêng, một trung đoàn của ta chiến đấu tại Hải Dương đã phải rút khỏi thành phố. Đầu tháng Hai, mặt trận thành phố Huế vỡ. Thừa thế, địch đưa quân ra chiếm Quảng Trị, Đồng Hới và kéo tới bờ sông Gianh. Trung tuần tháng Hai, mặt trận Sơn La vỡ. Trung đoàn Sơn La phải tút về vùng rừng núi tây - nam tỉnh Phú Thọ. ở mặt trận Hải Ninh, trung đoàn Tiên yên cũng phải rút về tận Bắc Giang. Đầu tháng Ba, Pháp đưa lực lượng lớn từ Hà Nội xuống giải vậy cho  một đơn vị quân Pháp vẫn còn cố thủ tại Nhà máy sợi Nam Định. Bốn thành phố lớn trên miền Bắc: Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định, Hải Dương đã rơi vào tay quân địch.
Tại mặt trận Hà Nội, nửa tháng sau ngày trung đoàn Thủ đo rút khỏi Liên khu I, địch đưa bốn cánh quân tiến về phía Hà Đông. Nhiều cơ quan Trung ương của ta vẫn còn ở những vùng không xa thị xã. Các đơn vị bộ đội làm nhiệm vụ bảo vệ, kéo ra bố trí dọc bờ đê và những lũy tre đầu làng, sẵn sàng liều chết ngăn chặn quân địch. Tiếng rú xe tăng địch vọng tới cơ quan Bộ Tổng chỉ huy. Nhưng quân địch đã dừng lại ở đê Mai Lĩnh.

Ngày 21 tháng Ba, cuộc tiến công lớn của địch tại mặt trận này bắt đầu. Qua ba tháng giao chiến, bộ chỉ huy Pháp đã hiểu được khá rõ lực lượng và trình độ tác chiến của bộ đội ta. Chúng cũng biết là nhiều cơ quan Chính phủ và Bộ Tổng chỉ huy quân đội Việt Nam còn ở những vùng nông thôn không xa Hà Nội. Trận tiến công này ngoài mục đích đánh phá những cơ sở kháng chiến, chúng còn muốn chộp bắt một số cơ quan đầu não.

Năm ngàn bộ binh địch cùng với nhiều xe tăng, tàu chiến và máy bay được huy động vào cuộc tiến công. Những tiểu đoàn của trung đoàn Thủ đô, từ Hà Nội rút ra, được bố trí ở khu vực Ba Thá, Chợ Bến, Chi Nê sẵn sàng phối hợp với bộ đội địa phương và dân quân đón đánh quân địch, bảo vệ các cơ sở của kháng chiến và những cơ quan Trung ương đang trên đường di chuyển. Sống giữa một vùng nông thôn bao la, trong vòng tay chăm sóc của đồng bào, các anh chiến sĩ Thủ đô không khỏi cảm thấy chủ quan, nhìn kẻ địch bằng nửa con mắt. nếu như ở giữa những đường phố chật hẹp, trong vòng vây, bốn phía, quân thù còn không làm gì được họ, thì giữa hậu phương rộng lớn này, có bộ đội bạn phối hợp, có sự đùm bọc của nhân dân, chống cự với những trận tiến công của quân địch chắc chẳng khó khăn gì! Họ chỉ lo lau chùi vũ khí, sẵn sàng nghênh chiến, mà không chú ý tới lời khuyên phải tích cực cùng dân quân phá hoại đường sá, ngăn bước tiến cơ giới địch.

Chỉ qua hơn một tuần chiến đấu, trung đoàn diệt được vài trăm tên địch nhưng cũng bị thiệt hại gấp mấy lần so với hai tháng trời chiến đấu tại Hà Nội giữa vòng vây. Họ thấy đánh địch không còn dễ dàng như trước. Họ nhận ra bao nhiêu nhược điểm của mình trong chiến đấu. Họ biết rằng không phải với lực lượng tập trung đông, mình có thể cản phá được những mũi dùi tiến công của quân địch. Cuộc kháng chiến đang bước vào một thời kỳ còn khó khăn hơn cả những ngày đầu.

*****

Phong về bệnh xá được một ngày thì Trần Chương đưa hai người khách tới gặp. Một anh bộ đội lớn tuổi, cao và hơi gầy. Thoạt nhìn anh, Phong đã cảm thấy kính nể. Con người anh, từ chiếc mũ cứng bỏ quai ôm lấy chiếc cằm vuông, đôi môi mỏng hay mím lại thành một vệt thẳng hình chữ nhất, đến bộ quân phục, cái áo trấn thủ bạc màu, đôi giày đinh rút dây buộc rất cẩn thận... đều toát ra một sự nghiêm chỉnh, thẳng thắn. Người kia là một thanh niên, trạc tuổi Phong, thân hình bầu bĩnh, mặc com-lê màu ghi, chiếc sơ mi trắng bẻ cổ ra ngoài áo vét, khoác bên nách một chiếc xắc nhỏ bằng vải bạt. Người thanh niên có vẻ hiếu động, mắt hay nhìn quanh, chân tay không lúc nào yên.

Trần Chương không giới thiệu anh bộ đội lớn tuổi kia là ai, chỉ bảo Phong trả lời không phải e ngại tất cả những điều anh sẽ hỏi.

- Còn đây là... - Trần Chương quay về phía anh thanh niên - đồng chí Chiến Trường, phóng viên báo Cứu Quốc sẽ làm việc nhiều với đồng chí.

Chiến Trường chia tay bắt tay Phong với cái nheo mắt như có ý nói: "Cùng cánh học sinh chúng mình với nhau cả".
Người cán bộ lớn tuổi hỏi Phong đã tham gia tự vệ được bao lâu trước ngày nổ súng. Anh hơi ngạc nhiên khi biết Phong không phải là tự vệ. Anh lại hỏi trước đó Phong đã biết gì về sử dụng súng và lựu đạn chưa? Nghe Phong trả lời, anh nhè nhẹ lắc đầu. Anh tiếp tục hỏi Phong tỉ mỉ về từng trận đánh, vị trí, địa hình nơi xảy ra tác chiến và anh rất chú ý đến những hành động, những động tác chiến đấu cụ thể. Thỉnh thoảng anh quay lại phía Trần Chương gật gù hoặc nói đôi lời nhận xét. Những câu trả lời ngắn gọn của Phong có vẻ làm anh hài lòng.

[hoacuc]

Cuối cùng anh mỉm cười, nụ cười làm vẻ mặt nghiêm nghị của anh dịu lại, nói với Chương:

- Đánh kiểu này thì chưa huấn luyện vẫn đánh ngay được, mà nó rất khó tiêu diệt mình. Địch không có mục tiêu để dử dụng binh hỏa lực. Nếu tiếp tế lương thực, đạn dược đề, địch không dễ gì đẩy ta ra, trừ phi nó dùng bom đạn san cả Liên khu I thành bình địa... Trong trường hợp đó nếu có hầm ngầm thì vẫn chiến đấu được.

Anh nắm tay Phong, bàn tay của anh rất ấm.

- Tốt lắm! Tốt lắm. Cảm ơn đồng chí. Chúc đồng chí chóng bình phục để trở về chiến đấu. Đồng chí sẽ nói chuyện tỉ mỉ hơn với nhà báo, tôi chỉ hỏi đồng chí vài điều về quân sự thôi.

Anh định đứng dậy thì Chiến Trường hấp tấp:

- Xin tranh thủ hỏi anh một câu, như phỏng vấn anh.

- Chà, chà... tôi sợ nhà báo phỏng vấn. Cái gì nào?

- Báo chí phương Tây la rầm: Việt Minh phản bội, Việt Minh phá Hiệp định mồng 6 tháng 3, Việt Minh tiến công trước, Việt Minh tự lật mặt nạ... ý anh thế nào?

- Hừ... Vừa ăn cướp vừa la làng! Mọi việc đã rõ như ban ngày.

- Nhưng chúng nói là đêm 19 ta chủ động tiến công trước, chủ động làm nổ ra chiến tranh...?

- Nếu cứ bắn một phát súng mà nổ ra chiến tranh ngay thì chẳng phải chờ đến đêm 19. Quân Tưởng và quấnPhap bắn nhau ở Hà Nội bao lần, đánh nhau thực sự nửa ngày ở Hải Phòng, chiến tranh giữa chúng có nổ ra đâu! Chiến tranh giải có những nguyên nhân sâu xa của nó. Nguyên nhân chủ yếu là do Pháp muốn cướp nước ta một lần nữa. Ta chủ động phát động chiến tranh? Hừ...! Ai đánh chiếm Hải Phòng? Cả Bắc Bộ chỉ có một hải cảng: Chiếm Hải Phòng là nó chẹn vào yết hầu của ta. Tại Hà Nội, ai đánh phố Yên Ninh, Hàng Bún? Ai cướp sở Tài chính? Ai gửi tối hậu thư đòi nắm quyền trị an ở Hà Nội...? Thủ đô của mình. Chủ quyền của mình. Nó chiếm Hải Phòng rồi, lại để nó chiếm nốt Hà Nội ư?...

Anh bắt đầu nói to:

- Vậy thì ai phản bội? Ai tự lột mặt nạ? Ai xé Hiệp định? Ai đánh trước?

Anh chia tay bắt tay Chiến Trường, coi như đã trả lời xong, rồi cùng Trần Chương ra về.

Cuộc nói chuyện giữa Phong với Chiến Trường kéo dài suốt cả ngày. Chiến Trường đã tự giới thiệu mình đang chuẩn bị một thiên phóng sự về cuộc chiến đấutại Hà Nội với cái tên: "Hà Nội, Xta-lin grát của Việt Nam". Theo anh, Hà Nội đã nổi bật lên khắp năm châu qua cuộc chiến đấu vừa rồi. Cầm chân được đội quân thiện chiến nhất củ tướng Va-luy tại Thủ đô suốt hai tháng trời, là một việc phi thường. Tiêu biểu cho Hà Nội những ngày qua là trận đánh ở Liên khu I. Anh bảo Phong đã góp được sức mình vào kỳ tích của dân tộc. Anh đề nghị Phong cung cấp những tài liệu thật chi tiết vì anh chỉ ở vùng chung quanh, không tìm được cách nào lọt vào Liên khu.

Lần đầu. Phong thấy mình trở nên quan trọng. Anh mơ màng nghĩ đến lúc tên tuổi mình xuất hiện trên mặt báo, mình trở thành nổi tiếng. Nhưng đồng thời anh cũng băn khoăn vì thấy những việc mình làm chẳng có gì ghê gớm, hay là người ta đã lầm khi tìm đến mình.

Đồng chí phóng viên hào hứng ghi chép những lời Phong nói. Phong không bịa đặt thêm điều gì. Và chắc anh phóng viên cũng tin anh kể toàn sự thật, nhất là khi có thêm Lâm Khàn nằm bên, một người cũng đã có mặt trong trận đánh, thỉnh thoảng lại bổ sung thêm một vài chi tiết mà Phong quên hoặc nói chưa thật chính xác. Ví dụ như trong trận đánh ngôi nhà 17. Phong nói khi bò đến bờ hè đã lên tiếng gọi Lâm và Tú mấy lần nhưng không thậyho trả lời, thì Lâm nói hoàn toàn không nghe tiếng Phong gọi. Nấp sau xe kem, Lâm đã nhìn thấy Phong nhích lên từng phần trên mặt đường, rất muốn kéo Phong vào, nhưng anh biết nếu chạy ra thì cả hai người chắc chắn sẽ chết vì đạn từ trên gác bắn xuống.

Với trí nhớ và sự hiểu biết hạn chế của mình, Phong đã cố trả lời tất cả những câu hỏi đồng chí phóng viên đặt ra. Nhưng đồng chí phóng viên tỏ vẻ chưa hài lòng. Anh nói thực, mình thèm những trận đánh vang dội. Trong những trận đánh Phong đã kể, trừ trận tập kích nhà Moóc-li-e có một kết thúc khá đẹp mắt, còn các trận đánh khác rất khó viết, vì cuối cùng ta đều không tiêu diệt được vị trí địch...

Đồng chí phóng viên liếc mắt vào trang sổ tay đã mở sẵn còn để trắng rồi nói:

- Mình muốn viết một vài trận đánh thật kịch liệt ở ngay chiến lũy, ta ở trong, địch ở ngoài, địch dùng xe tăng, đại bác tiến công, ta giữ, đôi bên giằng co nhau...

Lâm sốt sắng:

- Có một trận như thế ở Hàng Hòm, nhưng không phải bọn tôi đánh. Nghe nói xe háp-tơ-rắc húc đổ chiến lũy của ta, nhưng khi nó tiến vào thì tự vệ từ trên gác ném chai xăng krếp xuống, xe bọc thép địch bốc cháy, thế là chiếc xe sau phải kéo chiếc xe cháy trở về, bộ binh địch không dám tiến vào nữa.

Đồng chí phóng viên nghe xong vẫn không lộ vẻ mặt phấn khởi:

- Mình thèm một trận mà các chiến sĩ ta bám chặt lấy chiến lũy, những tấm tà vẹt, những khúc gỗ bay lên nhưng bộ đội ta vẫn không lùi bước, cuối cùng ta vẫn giữ được chiến lũy, hoặc một trận đánh giáp lá cà trong hào giao thông thật quyết liệt, địch giành được, ta lại đánh bật địch ra.

[hoacuc]

Cả Phong và Lâm đều cố moi trong trí óc của mình nhưng không tìm được những trận như thế.

Đồng chí phóng viên lại hỏi:

- Mình đã được xem một bức ảnh khá tuyệt, một chiến sĩ Vệ quốc quần mặc áo trấn chủ, đội mũ sắt, tay cầm bom ba càng, quỳ một chân trước chiến lũy đổ nát trong tư thế sẵn sàng lao vào xe tăng địch..., mình muốn biết về trận đánh diễn ra sau đó...

- Chắc là người ta bố trí để chụp ảnh thôi! - Lâm nhận xét -Chúng tôi không đánh nhau như vậy.

- Nếu vậy thì các đồng chí bảo vệ chiến lũy như thế nào?

- Chúng tôi nấp trên mái nhà, trên gác, trên sân thượng, bắn vào địch khi thấy chúng tới. Bắn vài phát, lại chuyển qua chỗ khác, tiếp tục bắn. Nó tới thật gần mới ném lựu đạn. Kinh nghiệm là phải nấp ở chỗ bất ngờ, khi bắn rồi thì phải di chuyển thật nhanh.

- Sao các đồng chí không nấp ngay tại chiến lũy?

- Tây cũng tưởng chúng tôi ở đó. Nếu nấp ở đó thì chúng tôi chết hết rồi!

- Lạ thật! -Đồng chí phóng viên chép miệng - Không phải Commune de Paris , không phải Stalingrát, không phải guerre de barricades , cũng không phải guerre de tranchees ... Thế mà địch không làm gì được các đồng chí suốt hai tháng trời? Nếu quay phim các đồng chí thì thật khó! Mái nhà này một phát súng, căn gác kia một phát súng, chẳng có hình ảnh nào tập trung gây được ấn tượng mạnh mẽ, xứng đáng là trận ác chiến ở Thủ đô... Trận đánh ở chợ Đồng Xuân, lực lượng ta quá ít, tragique  quá! Không tiêu biểu. chỉ có trận đánh nhà Sauvage  là tạm được, có màu sắc Stalingrad...

- Bọn tôi đã kể hết với anh rồi.

Phong bắt đầu thấy nản vì biết mình không thể thỏa mãn yêu cầu của đồng chí phóng viên.

Chiến Trường mỉm cười, gập cuốn sổ lại:

- Câu chuyện giữa anh em mình hôm nay có thể tạm kết thúc. Phải nghiên cứu thêm về chiến thuật của các đồng chí. Tôi muốn dùng thiên phóng sự này để tuyên truyền rộng ra thế giới. Viết mà không đúng sách thì phương Tây nó không chịu. Nó sẽ đánh giá trình độ quân sự ta xoàng...

Khi đồng chí phóng viên đã ra về, Phong quay sang Lâm:

- Mình đã nói từ đầu với ông ấy mình không biết gì về quân sự... Tất nhiên là trình độ xoàng rồi!

- Vậy mà nếu không có lệnh trên gọi ra, với kiểu đánh ấm ớ như vậy, hàng tháng nữa chưa chắc thằng Tây đã làm gì nổi mình...

Phong hơi cụt hứng. Anh không còn hy vọng tên tuổi của mình sẽ xuất hiện trên mặt báo, mình sẽ trở thành nổi danh.

[hoacuc]

Mẹ Phong, hai em và Dung tới tìm Phong sau khi Luyến được trung đoàn cho về nhà thăm.

Người mẹ đứng lặng nhìn con, nhìn cái chân vẫn còn băng, đôi nạng gỗ đặt trên giường, nước mắt vòng quanh. Chú bé con ông bà Toàn Thịnh đã nhanh nhảu thuật lại mọi chuyện về Phong, kể cả chuyện Phong bị hàng chục vết thương, nhưng bà vẫn ngạc nhiên khi thấy chỉ sau hai tháng trời mà con mình đã quá đổi khác. Không phải vì nó bị thương, nó xanh xao, nó có thêm hàng ria xanh xanh, mà nó đã có một cái gì xa cách hơn với bà, nó không còn nằm trong vòng tay chăm sóc của bà, nó đã trở thành người của xã hội, của đất nước. Cái quyền lớn nhất của người mẹ đối với đứa con do mình rứt ruột đẻ ra là dồn cho nó mọi tình thương, chăm nom nó khi ốm đau, nếu cần có thể đem mạng sống của mình để giành lại mạng sống cho nó, hiện nay đã không còn. Sức khỏe của nó, cuộc sống của nó không còn thuộc về bà. Bà đã mất đi một cái gì rất thiêng liêng. Nó ngồi đây, nó đã từ cõi chết trở về với bà, nhưng nó không còn là đứa con của bà như ngày xưa...

Dung cũng đứng ngó anh chăm chăm với vẻ mặt ngỡ ngàng.

Phong đợi mẹ và cô gái ngồi xuống giường, rồi kéo vội đứa em nhỏ vào lòng. Anh cố gắng ghìm xúc động nói với mẹ:

- Con đang mong khỏi hẳn cái chân để về thăm mẹ...

Anh quay sang Dung:

- Em Luyến về nhà chắc gia đình rất mừng. ông bà có khỏe không cô?

- Cậu mợ em vẫn khỏe.

Phong phải lảng tránh cặp mắt cô gái đang nhìn anh như trách móc.

Một lát sau, mẹ anh bắt đầu kể lể:

- Đi đâu mà không nói cho nhà biết! Con cứ bảo con đi vì việc nước, mẹ cũng không dám ngăn. Nếu ngày hôm sau vợ chồng anh Năm không ra thì mẹ không hiểu vì sao con không về. Mẹ biết anh Năm đã khuyên con nên ra mà con không chịu nghe. Cô vợ anh ấy kêu ngày kêu đêm vì lạc mất cô em. Con có gặp cô Mai đâu không?

- Cô Mai là y tá ở trung đoàn này. Mẹ báo tin cho vợ chồng anh Năm đến thăm.

- Họ kéo nhau vào Thanh Hóa rồi. Vào đâu Hậu Hiền. Anh Năm rủ ông bà Toàn Thịnh và mẹ cùng đi. Họ bảo chỉ vài ngày nữa là Pháp đánh ra đến nơi. Nhưng hai bác bên nhà rất gan, nói không sợ, cứ ở lại chờ tin các con...

Cả hai gia đình đã chuyển lên Vân Đình. Các em Phong khoe Vân Đình bây giờ cũng vui như Hà Nội. Rất nhiều người Hà Nội ra mở hàng quán. Người qua lại đông như hội. Mẹ anh lại tiếp tục nghề làm bánh đưa đi đặt ở các cửa hàng. Mẹ bảo Phong không phải lo cho kinh tế gia đình. Phong đoán mẹ nói như vậy nhằm an ủi mình.

Lát sau, mẹ Phong cùng với hai em Phong ra chợ, chuẩn bị bữa ăn trưa. Bà sẽ tìm một nhà đồng bào nhờ nấu cơm cả gia đình cùng ăn. Phong biết mẹ muốn tạo cơ hội cho anh và Dung nói chuyện.

- Tại sao anh giấu em? - Dung hỏi khi chỉ còn hai người ngồi với nhau.

- Có gì giấu Dung đâu!

- Anh chủ tâm về Hà Nội đánh nhau và không nói với em?

- Tôi không chủ tâm về Hà Nội đánh nhau. Tôi về tìm em Luyến. Tìm chưa thấy em, gặp lúc nổ súng thì tôi ở lại.

Mặt Dung tươi rói lên:

- Anh không nói dối em:

- Dung biết tôi không quen nói dối.

Dung nhoẻn miệng cười:

- Em cứ tưởng anh hẹn cô em bà Năm quay về để cùng đi chiến đấu với nhau.

- Sao Dung lại nghĩ đến chuyện đó! Nếu không phải tìm em Luyến, tôi đã không trở về Hà Nội.

- Em xin lỗi anh. Anh mà làm sao những ngày vừa rồi thì em ân hận suốt đời.

-Cũng không phải tại Dung...

Phong không biết nói gì thêm. Nếu bây giờ Dung gặng hỏi vì sao thì anh rất lúng túng, bởi vì câu chuyện quá dài, và anh chưa nghĩ ra có những điều gì không nên nói với Dung. Cũng may, Dung không hỏi gì thêm. Cô chỉ ngắm nhìn anh rồi nói:

- Em Luyến về nhà khen ngợi cậu giáo ghê lắm!

-Luyến có ở gần tôi đâu?

- Nhưng anh làm gì nó biết hết. Nó bảo em ở đại đội anh có một cô cứu thương rất đẹp.

- Chắc là em Luyến nói cô Mai.

- Cô ấy xinh lắm à?

- Hai chị em rất giống nhau.

- Bà Năm thì có gì là đẹp!

Phong biết Dung hơi ghen với cô gái đã ở gần mình trong thời gian qua. Lòng anh thanh thản. Cô không biết gì về chuyện anh với Kiều Oanh. Đó mới thực là chuyện khó nói. Nhưng ngày nay, đó cũng là chuyện đã qua rồi. Anh nhìn một con cò trắng vừa bay lên giữa cánh đồng xanh mênh mông. Cuộc gặp anh ít chờ đợi lại mang đến cho anh những phút giây ấm áp.

[hoacuc]

- Anh Phong! - Dung gọi giật.

Anh quay lại nhìn Dung thấy đôi mắt vui tươi của cô đang chờ đợi mình. Bộ mặt cô thật nhẹ nhàng, xinh xắn. Cô chớp mắt rồi nhìn xuống. Anh chỉ còn thấy đôi hàng mi rất dài.

Cô biết anh đang chờ đợi và lắng nghe điều mình sắp nói.

- Mợ em bảo... anh về nhà đi.

- Anh phải chờ khỏi chân.

- ở nhà sẽ tẩm bổ cho anh. Em Luyến về chuyện này...

Dung ngập ngừng rồi không nói nữa và chỉ mỉm cười.

Một lần nữa hạnh phúc lại ân cần mời mọc anh.

*****

Hai ngày sau khi quân địch đánh ra, một toán quân Pháp thọc vào nơi anh ở. Chúng đến rất bất ngờ. Súng nổ ở đầu làng mọi người mới biết. Phong và Lâm cùng với những người ở chung một nhà vội chạy về phía vườn sau.Trên đường ra cánh đồng, một hàng rào xương rồng đầy gai góc ngăn họ lại. Phong đã quên cả đôi chân đau, lao qua một quãng hở nhanh như một con thỏ. Những người đi sau bắt chước anh, đều bị gai cào rách quần áo, không hiểu anh làm cách nào để chui qua dễ dàng như vậy. Khi quân địch rút khỏi, họ quay trở về thấy làng xóm tan hoang, hai thương binh nặng không dịp đưa đi đã nằm chết trên vũng máu.

Sau mười hai ngày tiến công không đạt kết quả gì đáng kể, năm ngàn quân địch rút khỏi mặt trận Hà Đông - Phủ Lý - Hòa Bình. Trung đoàn Thủ đô nhận lệnh di chuyển lên phía bắc để trở thành một đơn vị chủ lực trực thuộc BộTổng chỉ huy. Biên chế của trung đoàn được chỉnh đốn lại cho phù hợp với nhiệm vụ tác chiến mới. Các nữ chiến sĩ làm công tác tuyên truyền, cứu thương, tiếp tế và những anh em thiếu sức khỏe được sắp xếp sang làm việc ở các ngành dân chính. Lâm đã hoàn toàn khỏi bệnh, xin quay trở về đơn vị cũ. Phong vẫn còn đau chân, chưa thể đi theo đơn vị trong một cuộc hành quân đường dài. Đồng chí phụ trách trạm khuyên Phong nên chuyển sang một bệnh viện dân y tiếp tục điều trị cùng với một số thương binh khác, hoặc có thể về tĩnh dưỡng ở gia đình ít lâu, khi khỏe mạnh hắn sẽ trở lại đơn vị. Anh nói riêng với Dung, (vì anh tưởng là vợ Phong), nên đón Phong về nhà chăm sóc. Không còn sự lựa chọn nào hơn, Phong đồng ý trở về với gia đình.

Phố huyện Vân Đình đã phục hồi nhanh chóng sau ngày quân địch rút. Những ngôi nhà bị quân địch đốt phá khi kéo qua, được dựng lại bằng nứa lá. Hàng quán lại mọc lên khắp hai bên đường. Chủ nhân hầu hết là những người tản cư từ Hà Nội ra. Họ bán tạp hóa, bán đồ giải khát, bán phở, mở cửa hàng may, cửa hàng cắt tóc, có cả những hiệu chụp ảnh. Rất nhiều tên hiệu gợi nhớ đến Hà Nội: Quán Thăng Long, quán Nhị Hà, phở dốc Hàng Kèn, bánh tôm Tây Hồ, v.v. Người ta cố tạo một cảm giác như là tất cả những tinh hoa của Hà Nội đều chuyển hết về đây. Phong gặp lại một số người quen. ông Mô-ka với bà vợ vẫn ăn mặc óng chuốt, đã mở một cửa  hàng mới sau khi bỏ lại toàn bộ cơ nghiệp ở Hà Nội. ông tiếp tục bán cà phê và trưng trước ngôi nhà lá lụp xụp cái biển không khác mảy may với tấm biển ông đã dùng ở phố Thái Phiên. Anh Tám chữa xe đạp, trung đội trưởng trung đội tự vệ phố Nhà Thờ lớn cũng làm nghề cũ ở đây. Không hiểu anh thực tình không nhớ mặt Phong hay cố tình làm ra không quen biết, khi Phong chống đôi nạng tập tễnh đi qua.

Gia đình Phong và gia đình Dung ở trong làng.

Hàng ngày mẹ Phong làm bánh ngọt cho hai em Phong mang ra đặt ở những cửa hàng giải khát ngoài phố. Bà nhất định không để Phong nhúng tay vào những việcnày. Phong không để Phong nhúng tay vào những việc này. Phong không biết làm gì, đôi lúc cảm thấy bứt dứt vì mình đã trở nên một kẻ ăn bám trong gia đình.

Những giờ phút êm đềm nhất là khi Dung kiếm cớ này hoặc cớ khác chạy sang nhà, rồi ngồi lại với anh. Cô đã trút bỏ những chiéc áo dài nhiều màu, trở nên nền nã với chiếc áo cánh lụa nâu, làm tôn cái cổ ngó sen trắng ngần. Phong nhận thấy cô rất chân thật đối với mình và coi mình hoàn toàn như người trong gia đình. Cô kể với Phong mọi chuyện. Qua Dung, Phong biết Luyến nói sớm muộn rồi cũng bỏ nhà tiếp tục đi theo bộ đội. ông Toàn Thịnh gần đây tính tình thay đổi, ông hay bắn gắn và có những khi ngồi đăm chiêu hàng giờ. ông bà không còn ý hợp tâm đầu như xưa. Bà muốn bỏ ra ít vốn, mua hàng bán cho quân nhu, vừa được tiếng hăng hái đóng góp vào kháng chiến, vừa kiếm thêm tiền chi tiêu còn hơn ăn không ngồi rồi. Nhưng ông không nghe, ông không muốn cho bà làm gì trong lúc này. Những ngày địch đánh ra, bà Toàn Thịnh và cả nhà rất sợ, muốn theo mọi người chạy vào vùng núi đá; ở đó không có đường cái lớn, xe chở quân địch không qua lại được. Nhưng ông không chịu đi. ông nói nơi nào người ta bỏ đi là chỗ đó an toàn, nơi nào người ta tới nhiều là chỗ không an toàn. Chuyến này, theo ông, quân Pháp sẽ lùng sục vào những nơi hiểm trở nhất, vì chúng biết là nơi ta hay ẩn nấp. Hôm quân Pháp kéo qua Vân Đình, cả nhà sợ xanh xám, nhưng ông Toàn Thịnh vẫn như không. Cũng may, quân Pháp chỉ qua phố, không sục vào trong làng... Dung hỏi ý kiến Phong có nên mở một quán bán tạp hóa ngoài phố. ý cô muốn tự lập dần dần.Cô biết trước đây Phong thường giúp bố mẹ mình trong việc mua hàng, bán hàng. Phong đã hình dung ra một cuộc sống tạm ổn với một cửa hàng nhỏ ở phố huyện, và cô vợ chung thủy, tháo vát. Nhưng đó cũng là điều mà anh chưa
muốn. Anh đã khuyên Dung cần chú ý đến lời ông Toàn Thịnh, chưa vội làm gì trong lúc này. Dung vui vẻ nghe theo anh. Dường như Dung tin anh bao giờ cũng suy nghĩ đúng hơn mình.

Ngược lại, Phong có nhiều điều giấu Dung, kể cả nỗi băn khoăn lớn đang giày vò anh trong cuộc sống hiện tại. Anh đang sống một cuộc sống quá êm ấm. Cuộc sống và gặm mòn cuộc đời anh dưới một mái nhà nhỏ họep. Anh sẽ không còn băn khoăn, lo lắng, cũng không còn cả những khát vọng, ước mơ. Những ngày qua, anh tưởng đã thoát được cuộc sống đó. Anh đã trút bỏ đi mọi lo toan, suy nghĩ vặt vãnh về sinh kế hàng ngày. Anh juôn luôn ở trong một trạng thái đấu tranh căng thẳng. Từng ngày, từng giờ nó đòi hỏi anh phải vượt lên phía trước. Cuộc sống đó làm anh gắn bó với mọi người. Anh sẵn sàng hy sinh tính mệnh vì mọi người. Mọi người cũng sẵn sàng hy sinh tính mệnh vì anh. Những tư tưởng, tình cảm đẹp đẽ đã kết họ lại với nhau. ở đó, mọi người đều phải phấn đấu à đều tốt hơn lên. Nhìn bản thân anh, anh thấy rất rõ điều đó. Lần đầu, anh đã nghĩ về đất nước một cách rất cụ thể. Đất nước là những đường phố, những mái nhà, những hàng cây, một ô cửa sổ, một mảnh tường vỡ đang bị kẻ thù đe dọa chiếm đoạt mà anh sẵn sàng đem cả cuộc đời để bảo vệ. Lần đầu, anh đã nghĩ về đất nước một cách có trách nhiệm. Lần đầu, anh đã tìm thấy một ý nghĩa mới trong cuộc sống... Tất cả những thứ đó đang đe dọa rời bỏ anh từ khi anh quay trở về với gia đình. Những người đồng đội cũ có lẽ đã quên anh...