Nghệ thuật, nghệ thuật chỉ là cái vỏ bọc cùng mỹ từ che đậy sự thật của vấn đề trong chuyện Geisha của truyền thống văn hóa Nhật Bản mà thôi. VN chúng ta xưa cũng có môn: Hát cô đầu. Mấy Cụ dân chơi thời Đế quốc sói lang vẫn thường kể, những ngày cuối tuần, đầu kỳ lương, nhận tiền lương là phóng thẳng đến phố Khâm Thiên ôm trống giữ phách nhịp nghe Cô đầu hát, gối đầu lên đùi Cô đầu hút thuốc phiện cho cô khác tiêm thuốc đưa đến tận miệng mà hút, rồi đê mê quấn quýt cùng làn khói của Nàng tiên nâu và cuối cùng là tèn ten cùng Cô đầu nào đó đã được chọn. Nhiều Cụ còn bị Cụ bà có máu Hoạn Thư vác đòn gánh đến mà lôi về bởi nghệ thuật quyến rũ này. Từ đó suy ra, dân Châu Á mình cũng lắm trò lắm, hoàn toàn không đơn gian đâu mấy bác ạ.

Bác BY có liên tưởng khá thú vị khi dẫn chuyện Geisha Nhật bản với Ả đào Việt nam.
Với tôi thì 2 môn nghệ thuật này đều xa lạ. Nhưng cũng đủ hiểu rằng không thể nhận xét phiến diện về nó (tương tự như cách nhìn có phần thái quá về giới người mẫu thời gian vừa qua)
Những cô đầu ở Việt nam (hoặc Geisha bên Nhật bản) theo đuổi nghề chân chính: họ mua vui cho đàn ông bằng đàn hát, nghệ thuật lành mạnh tương tự ca sĩ phòng trà ngày nay. Họ không bán dâm như nhiều người vẫn tưởng.
Số còn lại là một dạng gái mại dâm núp bóng nghệ thuật. Họ lấy đàn hát chỉ để ngụy trang. Vì bộ phận trá hình này mà nhiều người nghĩ oan, đánh đồng các bộ môn nghệ thuật này là mãi thân.

Nghệ nhân Quách thị Hồ là 1 đào nương lừng danh Bắc hà từ thời Pháp thuộc. Những đóng góp của bà trong nghệ thuật ca trù thì mọi người đã biết. Thi sĩ Trần huyền Trân có bài thơ ca ngợi tài năng bà, dù đã quá nửa thế kỷ, song đọc nó vẫn còn xúc động.
Sầu ChungTác giả: Trần Huyền Trân
(tặng Quách Thị Hồ)
Tự cổ sầu chung kiếp xướng ca
Mênh mang trời đất vẫn không nhà
Người ơi ! Mưa đấy hay xênh phách
Tay yếu gieo lòng xuống chiếu hoa
Đời bảo nơi đây cõi mộng hờ
Lòng ai sa mạc chả mong mưa
Canh tàn rũ áo còn lau mắt
Bụi đã vương đầy nghĩa tóc tơ
Thôi khóc chi ai sống đoạ đầy
Tỳ bà tâm sự rót nhau say
Thơ tôi gửi tặng người ngâm nhé
Cho vút giọng sầu tan bóng mây.
(1942)