Chân dung một quản đốc

[hoi_ls]

Bây giờ, trước mắt anh là thằng con cai tổng On. Nó hỏi cung anh ! Chắc nó tính cái còng giúp nó làm trời như cha nó. Thiệt là ngu! Tao mà không theo câu nói cùa ông bà “đánh chó phải kiêng chủ nhà” - Sáu Xít là cán bộ của Chính phủ mà - thì mầy vừa lò mò xuống hầm, tao đã cho mầy theo thằng cha mầy rồi...

- Anh lớn đầu mà còn dại... - Sáu Xít lên mặt - Sao lại viết thơ gửi cụ Hồ ?

Hai Cũ chẳng thèm ừ hử.

- Đây ra Bác, thơ đi cả năm. Bộ anh tính ở tù rục xương sao ?

Kệ mẹ mầy, mầy muốn nói gì cứ nói... Tao không tính gì hết, ngoài cái tính: đừng có mà trửng giỡn với Hai Cũ!

Sáu Xít bỗng lết gần anh mắt láo liêng, hạ giọng khào khào:

- Chỗ quen biết, tôi không nỡ để anh chết oan. Ty công an đã nghị quyết thủ tiêu anh, hoặc tảng sáng mai, hoặc ngay đêm nay...

Cái đó, không càn mầy nói, tao cũng biết... Mầy là Ty Công an, chớ ai?

- Tôi giúp anh. Tôi để chìa khóa còng dưới mí đệm. Anh mở còng, trốn đi. Trốn ngay!

- Trốn đi đâu? - Đó là câu duy nhất của Hai Cũ từ khi Sáu Xít gặp anh.

Sáu Xít hí hửng:

- Hướng Nam, đi miết, gặp lộ 16... Theo đưòng mòn, không có trạm canh... Tới Tân Long thì chắc anh biết rồi. Tìm ngã ra Tân Uyên... Hai đêm thôi...

Thật tình Hai Cũ không kịp suy tính. Cái thằng cết bầm này phản! Thứ phản để sống chi cho chật đất!

Hai Cũ bỗng quên, nội đêm nay, anh chết. Anh chỉ nhớ là Sáu Xít trong tầm tay anh.

Ánh đèn lù mù nên Sáu Xít không thấy cặp chân mày Hai Cũ đang nhíu lại.

Hai Cũ đứng lên. Anh giơ cái còng định giáng vào đầu Sán Xít - sợi lòi tói khua rổn rảng.

Sáu Xít bật dậy, lùi mấy bước, móc súng.

Chân trái Hai Cũ lẹ như sao xẹt, hất khẩu súng văng tận góc hầm. Cú đá chân phải của anh - anh sử dụng thế “song phi liên hoàn” - trúng ngay cổ Sáu Xít. Sáu Xít bị hất bổng khỏi mặt đất, sau tiếng “hự” khô khan, bổ ngửa. Cuống họng y vỡ, cằm nát.

Khi người gác đi xuống. Sáu Xít đang thoi thóp. Hai Cũ bình thản, cơn giận giảm xuống một nửa.

Hai Cù theo lính đến nhà anh Ba. Anh đi trong tư thế ra pháp trường.

- Tui nói hết ! Có bấy nhiêu đó..

Hai Cũ nâng chén trà, ung dung uống, mắt long lanh.

- Bây giờ, xin quý anh cho phép lắm rửa, hớt tóc cạo râu. Để ra pháp trường không đến nỗi bệ rạc..

Trong nhà nghe anh nói, không ai là không thương anh.

Song, chúng tôi còn bận chuyện khác, khi anh Ba nhắc:

- Thằng Phẩm !

Anh Bảy, Ban Chính trị, lật đật ra khỏi nhà.

Bấy giờ, anh Ba mới cười khà khà, quàng vai Hai Cũ:

- Có ra trường bắn thì cũng bỏ bụng cái gì chớ ! Kẻo làm ma đói!   

Anh kéo Hai Cũ sang chiếc đệm trải trên nền đất, nồi cháo gà đang bốc hơi nghi ngút.

Anh Chín phó ty kêu thảng thốt:

- Bò đực sắp đẻ ! Chư vị thấy không? Lão Ba Râu mà dám đãi cháo gà giữa chiến khu Đ là việc tự cổ chí kim chưa hề có !

Anh Ba còn phá lệ nhậu với Hai Cũ. Anh coi Hai Cũ là thượng khách.

[hoi_ls]

Chuyện tất nhiên phải kết thúc làm vậy: Ổ gián điệp của Phòng Nhì bị phá. Sáu Xít - còn nói được trước khi tắt thở - khai một hai đầu mối. Ty phăng ra. Tuy nhiên, SCANBÔ và Tỉnh ủy khiển trách Ty rất nặng: đã để Phẩm, Sáu Xít thâm nhập vào nơi trọng địa lại còn chậm tay, để Phẩm thoát lưới.

Khi anh Bảy hộc tốc cùng bảo vệ đội đến nơi Phẩm ở thì nó đã cao bay xa chạy hơn tiếng đồng hồ rồi! Vài hôm sau, tin về: Phẩm ngồi xe díp trên đường Tân Uyên - Biên Hòa, lon “át-pi-răng” (chuẩn úy).

Nội vụ được viết thành báo cáo:

Phẩm và Sáu Xít chưa hay Hai Cũ bị bắt. Lý do: Lệnh bắt Hai Cũ do Quân pháp Khu bộ ký. Ban Chỉ huy Quân sự huyện thực hiện. Công an huyện tiếp nhận và chuyển lên Ty. Hồ sơ ghi vỏn vẹn: Tình nghi dính líu với Bảy Viễn. Ban Chính trị Ty thấp cấp bực quân đội là đại đội trưởng thuộc loại “nghi vấn”, nên cho hưởng chễ độ tạm giữ - nửa như tù, nửa như cán bộ chờ kỷ luật. Hằng ngày, lính gác, lính phục vụ phản ánh thái độ Hai Cũ lên ban, đồng chí phó ban bê bối nhiều vụ trọng án khác, làm lơ, chỉ dặn là săn sóc Hai Cũ chu đáo, anh Bảy và cả trưởng phó Ty biết tin về Hai Cũ ở mức đó.

“Tờ cớ” của Hai Cũ đến phó ban. Đồng chí thấy nó dài, chữ khó đọc, văn quá lỉnh kỉnh, nên giao cho Phòng Chấp pháp. Phó phòng Chấp pháp là Phẩm. Tới khi đó, Phẩm mới hay Hai Cũ có mặt ở trại giam. Nó hốt hoảng, đọc “tờ cớ”, nó bủn rủn chân tay. Ty mà biết, nó và đồng bọn chết không kịp ngáp!

Phẩm đang sa đà trong một “mê hồn trận”. Phòng Nhì ra lệnh nó phải giải thoát bằng được một số tay chân đang bị giữ qua tảo thanh. Nó với Sáu Xít và nhóm của nó - bốn đứa nữa - đã tiến hành một loạt biện pháp: hoàn thành hồ sơ bọn tay chân Phòng Nhì bị giữ, không tên náo là trọng phạm, có tên trắng án, chỉ cần trưởng ty ký duyệt thì thả ngay. Số lưu manh - nhưng không phải Phòng Nhì - lãnh bản nhận xét nhẹ hay nặng là tùy chịu khai theo hướng của chúng hay không. Chúng lái số lưu manh khai vào nội bộ ta. Một ít tên trong số này lãnh trọng án - cùng vài tên Phòng Nhì hạng “ruồi”. Dẫu sao, muốn che mắt thế gian, cần thí đôi ba con chốt. Nhưng trọng án hầu hết rơi lên đầu số vô tội, thậm chí, số trung kiên cách mạng. Phẩm xoay xở khôn khéo, trưởng phòng tin cậy nó - tất nhiên, Phẩm không bao giờ tỏ ra bủn xỉn trong những vụ trà nước, thuốc men... Tuy vậy, qua “cửa ải” Ban Chính trị gian nan hơn nhiều. Bao nhiêu hồ sơ gửi lên đều bị trả lại, với lu bù dấu hỏi và gạch đỏ, yêu cầu bổ túc hoặc làm rõ hơn. Sau, Ban Chính trị, còn Ty. Sau Ty, còn tòa án. Phẩm nhiều lần xin “xử tắt”, lần nào cũng bị bác. Nó và Sáu Xít tính đến phương án vượt ngục tập thể và không loại trừ khả năng phối hợp với quân Pháp biệt kích hoặc nhảy dù...

Hai Cũ xuất hiện, bài toán thêm số mới, trăm phần rắc rối. Phải “bịt miệng” Hai Cũ. Bịt miệng bằng cách nào? Chúng kê một loạt phương án: thuốc, giết lén, thúc Ty hành quyết... Bước thứ nhất: nhốt Hai Cũ dưới hầm, còng ban đêm. Bước này chẳng có gì khó khăn - Phó ban Chính trị đồng ý ngay khi nghe Phẩm mô tả bản lãnh vượt ngục của Hai Cũ.

Hai Cũ đâu có ngờ người nấu bếp, bưng cơm... vô tình giữ mạng sống cho anh. Việc đầu độc Hai Cũ khó có mòi thành công.

Giết lén anh cũng chẳng phải trơn tru. Lính canh nghiêm ngặt vô cùng. Dầu bò tới hầm, hễ nổ súng là vô phương thoát. Còn dùng dây siết họng hay dùng dao, tên nào cũng lừng khừng: tuy bị còng, Hai Cũ vẫn đáng sợ!

Mua chuộc bộ phận coi trại giam đâu phải chuyện đầu hôm sớm mai!

Phẩm với Sáu Xít tính một kế nữa: treo miểng kiếng lên ngọn cây làm ám hiệu cho máy bay quăng bom giết Hai Cũ. Chúng đã treo được rồi. Song còn đợi đầm già phát hiện...

Tôi đến Ty là yếu tố đột xuất, Phẩm hay một cán bộ khu đến Ty ngay khi tôi trình diện với anh Ba. Phó ban Chính trị thúc hối nó: cán bộ quân sự cần đọc hồ sơ các can phạm. Nó chưa rõ cán hộ quân sự cấp nào, song nó biết vụ Hai Cũ không ém nhẹm được nữa. Chờ máy bay lâu quá. Nó bàn với Sáu Xít: Sáu Xít đánh tháo Hai Cũ, dùng đội gác khử Hai Cũ. Ví dụ đội gác không khử kịp, Hai Cũ trốn, mọi sự rối tinh, sau này tùy cơ ứng biến. Chúng quyết định hành động ngay. Gặp tôi, nó càng quýnh.

Trong cuộc họp, lúc đầu, Phẩm chưa quyết liệt. Nhưng khi anh Ba đồng ý gặp can phạm, nó thấy nước đã tới trôn. Chỉ cần chậm một tối...

Sáu Xít “hự” trong hầm, Phẩm núp cách đó không xa.

Hai Cũ nghe mọi tình tiết giữa lúc chúng tôi sửa soạn trở về Đại đội 3 - tôi được chỉ định quyền chính trị viên cho anh.

- Tui mà nắm được thằng Phẩm, tui đập đầu nó như đập đầu cá lóc !

[hoi_ls]

tám

Hai Cũ trở về đại đội vui buồn lẫn lộn. Chẳng vì hơn tháng bị giam mà anh buồn.

Tâm trạng của Hai Cũ gắn liền với bước đi của đại đội. “Vệ binh Hai Cũ” lột xác, Hai Cũ qua những cơn dày vò giống con trăn đổi lốt.

Số người theo anh thuở “khải sơn phá thạch” vơi dần. Có cái mất mát làm Hai Cũ ngậm ngùi. Cơn dùng lắc dữ dội của thời cuộc mấy năm qua gạt ra rìa nhiều hạt lúa lép. Không đơn thuần do Bảy Viễn làm phản và đợt thanh trừng tiếp theo. Với thời gian, cuộc kháng chiến hiện lên mỗi lúc mỗi rõ nét tầm vóc cao lớn, đặt ra những đòi hỏi nghiêm túc, và từ những cuộc hành quân thâu đêm len lỏi qua các xóm làng dày đặc đồn bót địch, qua rừng rậm chưa có dấu chân người, qua đồng trảng dưới mưa dầm hay nắng gắt - mà hành trang người lính, ngoài khẩu súng cổ lỗ, còn vỏn vẹn cái ruột tượng gạo và vi trùng sốt rét - mọi toan tính này khác dễ tan biến. Kháng chiến không phải là đám cúng đình, nơi bọn tề nghiêng đũa gắp những miếng thịt ngồn ngộn - tha hồ nhậu, vừa ngồi chiếu trên vừa danh vang, vừa khỏi phải trả tiền. Kháng chiến không phải trò du lịch giải trí cho những kẻ vô tích sự. Sau rốt, kháng chiến không phải là một cuộc phiêu lưu nhằm thỏa mãn óc tò mò - dù do cao bồi phương Tây hay anh hùng hảo hán phương Đông vẫy gọi.

Tự những cái đó đã sàng lọc...

Hai Cũ trầm ngâm trước bảng kê: đào ngũ, chạy ra đồn Tây, theo Bảy Viễn, bị cách mạng trừng trị. Đây là làn thứ hai “gia tài” của Hai Cũ lộn ẩu - lần trước, sau trận đánh đồn Gò Xoài. Lần trước Hai Cũ rầu rĩ. Lần này, Hai Cũ chua xót. Nhất là khi máy bay đầm già rải trắng trời truyền đơn - vài người mà Hai Cũ từng nghĩ rằng họ dù sinh không cùng tuổi với anh sẽ chết cùng ngày với anh đã dựng đứng những điều nói xấu anh - những điều Hai Cũ chưa bao giờ thoáng nghĩ chứ đừng nói anh phạm phải. Hai Cũ lặng người đọc tờ truyền đơn ấy.

Tất nhiên, trong Đại đội 3 còn có một bảng kê khác: theo nhu cầu của chiến trường, cấp trên điều một số người của anh sang các đơn vị đang cần. Đó là những hạt lúa chắc qua cơn gió quạt. Hai Cũ hiểu rằng anh nở mặt nở mày với thiên hạ nhờ những hạt lúa chắc này. Rồi đây, ở Vườn Thơm, ở Giồng Dinh người ta đồn đãi về một đại đội trưởng Hai Cũ giỏi dạy lính.

Mỗi khi tống tiễn số nòng cốt này, Hai Cũ rót rượu mời họ. Qua họ, anh đo lường được sự nảy nở của đơn vị - sự nảy nở đồng thời cũng xóa dần cái nét riêng của Đại đội 3 mà Hai Cũ trước đây thương, tủm tỉm cười, bởi cái dấu ấn đậm do anh đóng vào nó. “Đại đội ông Hai Cũ” - bây giờ vẫn có người gọi như vậy - song chẳng qua vì thói quen.

Các nhà viết sử rồi đây sẽ lên bàn mổ hiện tượng chuyển hóa từ “Vệ binh ông Hai Cũ” sang Đại đội 3 - một phiên hiệu của Vệ quốc đoàn. Dưới ánh sáng của tiến bộ khoa học lai giống lúa, các nhà viết sử có thể giải thích quá trình biến đổi một hiện tượng xã hội lại có vẻ như mang chung thông số với quy luật sinh thái..
Nhưng đó là chuyện sau. Bây giờ chúng ta hãy trở lại với Hai Cũ và thời điểm được coi như quá độ trong bước chuyển hóa trên.

Phải nói rằng không phải hoàn toàn suôn sẻ trong quan hệ giữa tôi và Hai Cũ khi chúng tôi ở chung tại Đại đội 3 với cương vị đồng chịu trách nhiệm sắp xếp và chỉ huy đơn vị. Trước kia, quan hệ giữa tôi và anh nằm dưới một dạng khác - khó phát sinh mâu thuẫn. Khi mà chuyện ân nghĩa lùi dần về quá khứ, khi mà vai trò của chuyện ân nghĩa ấy bé nhỏ dần trước những chuyện khác to rộng hơn, giữa tôi và anh đôi lúc còn lại cái chỗ đứng khá trơ trụi: một chánh trị viên và một đại đội trưởng.

Dưới mắt Hai Cũ, tôi trở nên nhập nhòa. Một “chú nhỏ” - bao giờ Hai Cũ cũng thích nhìn tôi lừ góc độ đó. Có thể cái hay hay ở một “chú nhỏ” dám cầm cây đòn gánh đón Hai Cũ trên xe lửa - trong một va chạm không cân sức - sống dai dẳng nhất trong anh, nó ăn với cái đạo lý “giữa đường dễ thấy bất bằng mà tha”, là cái mà Hai Cũ tôn thờ gần như sự phân chia chính với tà. Song, tôi vẫn chưa từng “đổ máu” nên chưa được kể vào hạng “ăn tiền”, chưa được Hai Cũ và bè bạn cùa anh làm lễ “bấp têm” cho vô đạo. Với Hai Cũ, tôi còn một nhược điểm nữa: tôi có học. Hai Cũ xếp hạng có học - bất cần học cỡ nào - chung một rọ với hương quản Đực, đội Lộ, Phẩm... “Việc binh”, theo Hai Cũ, không phải là “nghề” của những kẻ đại loại như tôi.

Song, tất cả những cái trên chưa nghiêm trọng bằng chức chính trị viên. Vào thời buổi hỗn độn này, chính trị viên thường bị các chỉ huy trưởng kiểu Hai Cũ liếc xéo: một hình thức lính kín, một thứ cặp rằng, một tay tầng khạo lấy mồm mép thay cho bóp cò súng. Chính trị viên thì nhất định là đảng viên. Đảng viên chưa phải đã được nhìn nhận -cả lý lẫn tình - như cái gì thiết yếu đối với cuộc sống.

[hoi_ls]

Nếu Hai Cũ không phải là Hai Cũ, có lẽ tôi đã mang nóp lộn ngược về khu chờ một phân công khác. Và, tuy nói rằng chuyện ân nghĩa giữa tôi và Hai Cũ giảm độ khắng, song, nếu không có chuyện ân nghĩa đó chắc chắn tôi có mặt ở Đại đội 3 không thể quá một tuần trăng.

Hai Cũ nâng niu tình bạn theo nghĩa truyền thống cô đặc nhất. Bạn của Hai Cũ là những người “dám chết sống” với anh, từ thuở anh và họ còn lông bông ăn quán ngủ đình. Anh và họ gắn bó trên ánh đuốc lập lòa của những đêm mà độ dài của một đời người đôi khi chỉ bằng khoảng cách giữa một gốc cây nơi họ tụ tập đến một ngôi nhà nào đó cửa đóng then gài. Thông cảm giữa anh và họ hình thành theo tiếng nổ pháo tre, súng đạn, tiếng kêu gia chủ nộp của, tiếng trống mõ hồi một náo loạn một vùng.

Mọi cái đều mang vẻ huvền hoặc nhưng một lời thề phải xem nặng hơn cả mạng sống của mình. Thật ra, họ chưa bao giờ “giết ngựa trắng tế trời, mổ trâu đen tế đất, lấy nắm đất thay nhang, lấy thần linh làm chứng, lạy nhau ba lạy”, như họ thấy trên sân khấu. Thề nghĩa là “ừ”. Thề nghĩa là lặng lẽ cùng mài con dao. Thề nghĩa là hớp chung chén rượu. Với Hai Cũ, đó là một sùng tín.   

Hai Cũ bây giờ không phải là Hai Cũ mà tôi gặp trên xe lửa hay tại dốc Bà Bành. Tuy nhiên, nếu bảo rằng một Hai Cũ khi bắt đầu nói một số danh từ thường thức - anh không thích nói, song dần dà, anh cũng quen miệng - như “tập thể”, “nhân dân” là Hai Cũ đã bỏ xác phàm, hệt Chung Vô Diệm trong tuồng hát, lớp vứt bỏ cái xác “mặt xanh nanh bạc” hóa thân đẹp như tiên, thì còn hơi sớm. Hai Cũ từ giã quá khứ khác kẻ rùng mình khi khỏi bệnh giang mai, hít hà “một lần tởn tới già” ! Điều rõ rệt là Hai Cũ bây giờ khôn hơn - anh ta đã biết hạ đồn không thể bằng súng lửa. Anh say sưa tìm hiểu súng đạn, nghiền ngẫm cách sao đánh giặc cho ngon. Còn việc nhậu thịt chó đến nỗi bị Tay bao chữ “O” dường như Hai Cũ chưa chịu đó là điều tối kỵ.

Tôi dám đánh cuộc bằng cái đầu của tôi về chữ “trung” trong Hai Cũ. Tất nhiên, còn lâu Hai Cũ mới vẽ lên chữ “trung” đủ nét, song Hai Cũ ghét tề lính do ghét tề lính, Hai Cũ ghét Tây. Cái lô-gíc đơn sơ ấy giúp Hai Cũ vạch được một lằn ranh tô đậm phân chia hai trận tuyến, đồng thời, nó chưa đủ sức đáp anh khỏi lao đao giữa những làn nhỏ li ti hoa mắt mà không phải bao giờ anh cũng tỉnh táo tránh bị quẩn chân.

Cũng cần nói một lần để không phải nhắc lại: Hai Cũ rất mực thương vợ thương con. Khi lang bạt đầu đường xó chợ cũng như lúc thét ra lửa, anh chưa làm điều gì để vợ anh phải cằn nhằn.

Hai Cũ thích một gia đình kiểu của anh. Gia đình sầm uất, đông vui, có anh có em - những người “chí cốt” chơi bời xả láng.

Ở đơn vị, đã diễn tới diễn lui hàng chục, hàng trăm lần cái tình trạng sau đây - đối với tôi, một chính trị viên, thật lỡ khóc lỡ cười. Một người bạn có việc cần anh, câu đầu tiên sẽ là:

- Mầy còn nhớ hồi tụi mình quánh nhà con mẹ chủ nhà máy xay không ? Vui quá trời!

Vậy là Hai Cũ dẹp qua một bên các điều đã bàn cặn kẽ với nhau trong Ban chỉ huy. Anh chỉ dặn:

- Đừng nhắc chuyện lục lâm nữa, mắc cỡ thấy mẹ.

Hai Cũ không muốn nhắc chuyện lục lâm - anh thành thật xấu hổ - song anh không giũ nó như người ta giũ bụi bám vào quần áo.

Bây giờ, Hai Cũ biết rằng khẩu lệnh “xung phong” không phải thay cho khẩu lệnh “nhào vô!” và “rút lui” không thoát từ tiếng “buồm!”. Nhưng mọi cái mới thâm nhập vào anh chỉ bén rễ khi do chính anh chọn lựa...

[hoi_ls]

chín

Tôi đến Đại đội 3 đã thấy Tư Chắc Cà Đao ở đó.

Toàn đơn vị tôn y là thầy - Thầy Tư. Thày Tư Chắc Cà Đao không nằm trong tầng thứ thầy giáo, thầy kiện, thầy thuốc - kể cả thầy thuốc chó. Cũng không thuộc hạng thầy tuồng, thầy chùa. Ngay thầy hù vẫn còn kèo trên y. Y tương đương với thầy bói, thầy pháp. Tư Chắc Cà Đao, không ai rõ tên thật của y, là thầy nghề võ kiêm thầy bùa, thầy ngải. Y vốn là “sư phụ” của Hai Cũ, thuở Hai Cũ còn làm lơ xe Biên Hòa - Sài Gòn. Y muốn xăm bùa cho Hai Cũ, song Hai Cũ không tin bùa ngải, càng không muốn đưa lưng cho thiên hạ chém thử coi có quả hễ “vô bùa” rồi thì da chắc như da voi không. Hai Cũ thực tình ái mộ nghề roi, nghề quờn của Tư Chắc Cà Đao.

“Một ngàv cũng thầy, nửa chữ cũng thầy”, Hai Cũ ăn ở với Tư Chắc Cà Đao theo câu anh học lóm đó. Bởi vậy, ngay khi chị Hai cắng đắng với anh - hồi chị chưa đẻ thằng Mới - về những cái vuốt ve, nựng nịu của y với chị, Hai Cũ chỉ dặn vợ là mỗi khi anh vắng nhà thì qua hàng xóm ngủ nhờ, còn tuyệt không hé răng cự Tư Chắc Cà Đao một lời.

Sau khi đánh đồn thua lỗ, Hai Cũ rút về Long Thành. Tư Chắc Cà Đao mò tới, cùng mươi thủ hạ. Trong lúc mình như vậy mà thầy không bỏ, thiệt tình nghĩa rất trượng - Hai Cũ đón Tư Chắc Cà Đao trong tâm trạng ấy. Ban đầu, Tư Chắc Cà Đao giúp anh vài chuyện vặt về quản trị, khi binh tướng đông đông rồi, y tự phong làm đại đội phó, lãnh cái gánh - sau này mới có chữ hậu cần, còn hồi đó kêu bằng tiếp tế.

Tư Chắc Cà Đao đóng trong một ngôi nhà lai, đẹp nhứt vùng, ngoài có tường bao bọc. Tôi đến thăm y vào buổi trưa.

Người lính gác bảo tôi đợi ngoài cổng, chờ hỏi “thầy Tư” chịu tiếp hay không. Tư Chắc Cà Đao chịu tiếp tôi.
Chủ nhà dọn sang dãy nhà ngang - xưa là kho - nhường hết ngôi nhà chính cho Tư Chắc Cà Đao.

Tôi bắt gặp cái nhìn vừa lạnh nhạt, vừa căm thù, vừa khinh thị của chủ nhà khi tôi bước lên thềm, mặc dù ông ta xá tôi một xá thật sâu. Tôi hiểu lý do của cái nhìn đó khi qua gian giữa, vạch tấm màn nhung đồ sộ, vào căn phòng lung linh hai ngọn bạch lạp cực to. Tư Chắc Cà Đao không tiếp tôi ở tràng kỷ. Hẳn là y muốn vỗ mặt tôi bằng cảnh trí mờ mờ ảo ảo này. Tư Chắc Cà Đao xếp bằng trên bộ ván gõ trải chiếu hoa, sau lưng có gối tựa. Trên tường, la liệt các đạo bùa vẽ trên giấy hồng đơn. Hai vệ sĩ lực lưỡng, mặt có cô hòn, thủ hai khẩu tiểu liên Tôm-xông chặn ngay lối ra vào.

Tư Chắc Cà Đao không ngước nhìn tôi. Y đang cắm đầu trước mâm cơm, hai tay láng mỡ cầm đùi gà quay. Mâm cơm vun chùn: thịt bò bít-tết, lươn um, cá lóc nướng trui... Một chai Mạc-ten vừa khui.

Hai cô gái lăng xăng: bới cơm, rót rượu. Hai cô gái khác phe phảy quạt cho Tư Chắc Cà Đao. Cả bốn cô đều trẻ, đẹp... Họ bối rối trước tôi. Có lẽ họ thấy tôi để lộ sự bất bình về tất cả những điều tại đây.

Tư Chắc Cà Đao tuổi chắc xấp xỉ Hai Cũ thôi. Tướng y roi roi môi dày, da ngăm đen. Y quấn chiếc xà-rông sặc sỡ, ở trần, bày ra các dấu xăm: cánh tay thì bùa rằn ri, còn ngực và bụng thì hình một phụ nữ trần truồng, phần dưới của bức hình tiếp liền phần dưới bụng lông lá đen sì của Tư Chắc Cà Đao.

Nhai xong đùi gà, Tư Chắc Cà Đao mới hỏi tôi - vẫn không ngó lên:

- Nghe “chú học trò” về ba bốn bữa, bữa nay mới tới. Bộ tính ngồi ở “buya-rô” đợi tôi chào trước sao chớ !

Y cầm đùi gà khác, sau khi nốc một ly rượu.

Đó là câu mở đầu cuộc gặp gỡ giữa đại đội phó và chính trị viên. Đó cũng là câu kết thúc. Bởi tôi không thể đứng mãi nhìn y ăn - mà y còn ăn lâu...

Lính cũ, lính mới trong đại đội phần đông không ưa Tư Chắc Cà Đao. Họ nói y đủ thứ chuyện. Hai Cũ nghe qua rồi bỏ. Khi tôi nhận nhiệm vụ, nhiều người gặp tôi, tố y. Chung quanh chuyện làm trời, “vua con”, ăn nhậu, gái...

[hoi_ls]

Tôi lựa dịp, bàn với Hai Cũ. Tôi muốn đưa Tư Chắc Cà Đao ra khỏi đại đội, cho y trở lại đời sống của y: dạy võ kiếm cơm. Hai Cũ không bao giờ cãi tôi, song cũng không bao giờ nghe tôi.

Ngav đến chuyện dễ nhất là rút số lính chung quanh Tư Chắc Cà Đao về các trung đội đang thiếu, chỉ nên để ở với y mươi người thôi - y có cả hơn 40 người - Hai Cũ cũng chẳng chịu.

Tôi hết sức khổ tâm. Cái an ủi tôi lại là Hai Cũ: Tôi biết, anh khổ tâm không kém tôi.

Làm thế nào xếp đặt cho được đại đội khi Tư Chắc Cà Đao sầm sầm ngồi đó? Nào có riêng Tư Chắc Cà Đao. Còn tay Tám Kỷ nữa.

Hội nghị cốt cán của đại đội - tôi là Đảng viên duy nhất, thêm hai đoàn viên thanh niên cứu quốc và năm người (Hai Cũ được xem như cốt cán, song bàn chuyện Tư Chắc Cà Đao thì chúng tôi không mời anh) - lâm vô ngõ bí. Cũng có anh em tính mạnh tay, ý kiến đó không được số đông tán thành, vì vướng Hai Cũ.

Một lần, Hai Cũ giận tôi. Tôi yêu cầu mọi thu xuất của đại đội đều phải được toàn ban chỉ huy xem xét. Hai Cũ lửng lơ:

- Thì đã có thầy Tư lo rồi!

Tôi nhất quyết không chịu. Tôi không giao số tiền của khu bộ phát cho Tư Chắc Cà Đao. Từ trước, Tư Chắc Cà Đao giữ số tiền ấy và tự ý xài. Lính trong đại đội, ăn khô ròng rã, còn y và thủ hạ thì quăng tiền như quăng giấy lộn.

Hai Cũ giận tôi không lâu. Một hôm, anh nói với tôi:

- Thôi thì cũng làm từ từ với ổng... Hôm qua, tui gặp ổng ăn cơm, tội quá... Không có con gà nào hết !

Rồi Hai Cũ khóc hu hu. Hai Cũ khóc khi thầy ăn cơm không có thịt gà gợi tôi nhớ các sách đã đọc: mâm cơm với con gà và ve rượu là tiêu biểu cho lễ thầy trò.

Còn anh - tôi với anh ăn chung - hễ dọn cái gì khác lính một chút là bị anh rầy.

“Chánh sách thắt hầu bao” của tôi nhanh chóng thu kết quả. Tư Chắc Cà Đao giảm quyền lực ngay lập tức trong đại đội.

Một hôm, đồng chí Bí thư Huyện ủy Long Thành gọi tối đến. Về công khai, người ta biết đồng chí là ông Năm, Chủ nhiệm Việt Minh, một người - quê Hải Phòng - tóc bạc như cước, điềm đạm, vốn là tù chung thân ở Côn Lôn được giải phóng sau cách mạng. Đồng chí muốn nghe tình hình của đại đội. Sau khi nghe, đồng chí thông báo là chấp hành chỉ thị của Tỉnh ủy quận Long Thành bổ sung cho Đại đội 3 một tiểu đội tuyển chọn từ địa phương quân, trong đó, có một đảng viên và số còn lại là đoàn viên hoặc sắp sửa vào đoàn. Thật là một sự chi viện vô giá! Anh Năm lưu ý tôi về Tư Chắc Cà Đao.

Đồng chí Hứng - người đảng viên thứ hai của Đại đội - vừa nhận nhiệm vụ - đã đưa tôi xem một bảng kê dài xọc các thứ - đường, sữa, trứng, thịt cá, thuốc hút, rượu, trà, cà-phê... - và một lá đơn của một chủ quán xin thanh toán. Đó là nợ ấp Lẩm của Tư Chắc Cà Đao. Với chúng tôi, bỏ ra mấy ngàn bạc cho vụ ăn nhậu lu bù như vậy là không thể được. Tôi báo cho chủ quán: ai mua thì người ấy trả tiền ! Tôi còn rao khắp vùng - quán xá cũng như dân chúng - cấm bộ đội mua chịu ! Tôi ký một công văn cảnh cáo nghiêm khắc trung đội của Tư Chắc Cà Đao, phổ biến khắp đại đội.

Tôi nói cho Hai Cũ. Anh vùng vằng: Bởi ta không cấp tiền, họ phải tìm phương sống! Hai Cũ nói liều mạng. Tư Chắc Cà Đao còn làm khó dễ chúng tôi không biết tới bao giờ, nếu không có một vụ lớn lao xảy ra.

[hoi_ls]

*
*   *

Hôm đó địa phương làm lễ Độc lập. Chúng tôi huy động toàn đại đội dự.

Hằng nghìn người đứng trong vườn cao-su, băng cờ rực rỡ. Sau mết-tinh có diễn kịch.

Phần chính thức sắp xong. Theo chương trình, tôi sẽ nói chuyện. Ý tứ bài nói, tôi đã bản thảo với Hai Cũ. Tôi sẽ thay mặt cho đơn vị xin lỗi đồng bào về các thứ không hay không đẹp do đại đội gây ra với dân và với địa phương. Hai Cũ đồng tình:

- Phải xin lỗi chớ! Đáng lý tui xin lỗi, mà tui ăn nói lập dập...

Hai tiếng nổ dữ dội, khi tôi sắp lên diễn đàn. Chỗ nổ cách địa điềm mết-tinh không xa, ngay cuối xóm. Từ chỗ mết-tinh chúng tôi trông rõ cả bựng khói. Lựu đạn nổ, tôi xác định như vậy. Cuộc mết-tinh xôn xao. Không phải biệt kích. Không phải địch... Chúng tôi và huyện, xã đã bố trí chu đáo, biệt kích nào lọt vô được.
Đồng chí chủ tịch mết-tinh yêu cầu mọi người bình tĩnh. Hai Cũ rời đoàn chủ tịch, nói với tôi:

- Chú lên diễn đàn... Để tôi đi coi.

Từ đó cho đến dứt lễ, anh không trở lại. Nhưng, dù đang nói, tôi vẫn chú ý một hiện tượng lạ: đại đội rút dần ra khỏi mết-tinh bố trí vòng ngoài, và tiểu đội Hứng ứng trực phía trước phía sau lễ đài, súng cầm tay. Tôi hiểu rằng có cái gì nghiêm trọng đây.

Tôi vừa xuống lễ đài, Hứng báo liền. Hai lính của Tư Chắc Cà Đao làm nổ lựu đạn, một chết tại trận, một bị thương nặng đang được quân y cấp cứu song khó thoát.

- Vậy thôi sao? - Tôi vừa đi vừa hỏi Hứng. Nếu chỉ có vậy, tại sao cả đại đội triển khai trong tư thế sẵn sàng nổ súng.

Hứng thuật lại: Hai Cũ ra đến nơi, nghe người lính bị thương nói cái gì đó, lập tức ra lệnh cho Hứng:

- Chú rút tiểu đội mới bổ sung, áp sát vô chỗ ông chánh trị viên đang nói. Hễ thấy có gì lạ là thì phải ra tay trước. Để mắt xa xa một chút!

- “Có gì lạ” là sao ? - Hứng hỏi.

- Là... giả tỷ như tên nào tính bắn ông chánh trị viên hay quăng lựu đạn lên lễ đài!

Hai Cũ cũng ra lịnh cho các trung đội khác tuần phòng nghiêm ngặt.

Tôi đến quân y. Người lính vừa tắt thở. Hai Cũ cúi đầu trước thi thể anh, nước mắt ròng ròng. Tôi hiểu không hoàn toàn đúng cái khóc của Hai Cũ. Tôi đinh ninh anh khóc vì hai người lính chết - anh thường khóc mỗi khi có người của đơn vị hy sinh. Hơn nữa, hai người lính này là bà con bên vợ anh, cùng vào “Vệ binh ông Hai Cũ” ngay ngày thành lập.

Nhưng, khi tôi và anh ngồi chờ ở sở chỉ huy, anh nói rõ ngọn ngành.

Tại hiện trường, Hai Cũ hơi lạ về sức công phá của lựu đạn. Đó là loại chạm nổ mà đơn vị chúng tôi vừa nhận của khu, cơ số ít, chỉ phân phối cho bảo vệ ban chỉ huy. Anh nghiên cứu thêm khẩu Tôm-xông, đã lên cò, mở khóa an toàn. Giữa lúc cả đơn vị dự mết-tinh, hai người này đi đâu mà lận lựu đạn trong túi, lên cò súng?

Anh linh cảm, ra lệnh bố trí bảo vệ cuộc mết-tinh và riêng tôi.

Tại quân y, anh bảo y sĩ tìm hết cách làm cho người bị thương tỉnh lại. Người bị thương kể:

- Tư Chắc Cà Đao giao cho hai người - lính “ruột” của y - đi ám sát tôi. Một trong hai tên sẽ dùng khẩu Tôm-xông bắn lên lễ đài vào lúc tôi nói. Còn lựu đạn thì tên kia thủ, khi cần, để giải vây. Lãnh mạng, hai tên nốc một trận rượu khẩm đừ. Chúng chân thấp chân cao ra vườn cao-su.

Đến cuối xóm, chúng gặp con gà mái dẫn con đi ăn. Thế là hai tên rượt bắt. Chúng tính hễ xong vụ cắt cổ “gà biết nói” - ám chỉ tôi - thì xé phay gà “cục cục” nhậu chặp thứ hai. Trong lúc rượt gà, lựu đạn trong túi rớt, nổ. Thằng giữ lựu đạn bị thương, thằng mang súng lại chết liền.

Hai Cũ không giấu giếm. Trong nước mắt, anh dành phần khóc thầy. Anh hỏi tôi: “Nên làm gì Tư Chắc Cà Đao ?”. Tôi trả lời xụi lơ: “Còn y đâu đây mà làm hay không làm gì y !”.

Quả đúng. Nghe tin cuộc ám sát không thành, Tư Chắc Cà Đao đã khăn gói trốn mất.

Cái hy vọng cuối cùng về nghĩa thầy trò của Hai Cũ nằm trong cái chắc lưỡi của anh:

- Sợ quá, chạy gần gần thôi!

Tôi không muốn Hai Cũ rơi vào thế kẹt. Tôi nghĩ: Thằng cha này đầu Tây.

[hoi_ls]

   mười

Tư Chắc Cà Đao bỏ trốn rồi, Hai Cũ phong Tám Kỷ làm đại đội phó. Nói là Hai Cũ phong cũng không đúng hẳn. Tôi muốn đồng chí Hứng làm đại đội phó, nhưng tham khảo anh Năm, bí thư huyện, anh bảo hãy thong thả. Theo ý anh, Hứng về đại đội chưa bao lâu tín nhiệm còn ít mà Đại đội 3 lại có nhiều “lão làng” - các lão xét nét cấp chỉ huy dữ lắm. Tôi sở dĩ “mần ăn” được vì là “thằng em kết nghĩa” của Hai Cũ. Thiếu lá bùa hộ mạng đó, Hứng sẽ vấp phản đối liền. Hai Cũ lạnh nhạt về đề nghị của tôi. Anh nói:

- Đánh giặc khác diễu binh. Diễu binh thì áo bỏ vô quần, nịt thắt chỉnh tề, chân bước “một hai” cho ăn nhịp. Còn đánh giặc, quần ống thấp ống cao cũng được, miễn có gan !

Hứng nổi bật trong đại đội còn nhiều xô bồ này từ bộ quần áo đến tác phong đúng điều lệnh của anh.

Hai Cũ nói thật. Anh thành kiến với Hứng. Song, anh chưa nói hết. Chịu cho Hứng làm đại đội phó tức là phá lệ. Hứng không thuộc số “hồi tụi mình”, chẳng lẽ tới bữa nhậu, toàn tán chuyện thời nay? Cái gan của Hứng thì anh nói vậy thôi, không phải anh coi rẻ Hứng. Chưa đánh chác trận nào làm sao biết gan ai to, gan ai nhỏ.

Tám Kỷ đương nhiên tự coi y là đại đội phó. Hai Cũ cũng đương nhiên cho y dự bàn công việc. Hai Cũ chưa lần nào gọi y họp, song lần họp nào có y thì Hai Cũ cứ coi như ban chỉ huy gồm ba người.

Thật ra, không riêng gì Tám Kỷ, trong “hồi tụi mình”, ai cũng có thể xề vô ban chỉ huy, cũng có thể nghe, cũng có thể chịu cái này, không chịu cái kia. Chuyện gia đình mà ! Với người khác, tôi tống khứ dễ thôi, còn với Tám Kỷ, hơi khó. Khó vì người khác, tôi nói khéo, họ rút lui, còn Tám Kỷ, y nghe tôi như lá môn hứng nước. Y khoái chức đại đội phó hệt lân khoái pháo.

Cho nên, khi Hứng bảo tôi xin quyết định trên khu bộ, tôi chỉ cười: có hay không có quyễt định, Tám Kỷ vẫn là đại đội phó.

Tám Kỷ là một trong những người bạn thân nhất của Hai Cũ. Chính y chỉ huy giải thoát Hai Cũ ở cầu Bình Lợi.

Mỗi lần Tám Kỷ muốn xin tiền, chỉ cần hỏi:

- Cái chỗ ngón tay của mầy còn nhức không ?

Hai Cũ chết sống gì cũng thòi ra, dù phải lén lút tôi. Sau những lần như vậy, Hai Cũ ngồi thừ cả buổi. Hứng cho là Hai Cũ buồn vì quyền của anh bị cắt xén. Tôi hiểu không giống Hứng. Chính những khi Hai Cũ dàu dàu không nói không rằng cả buổi, tôi mừng cho anh.

Tám Kỷ trèo lên ghế đại đội phó chừng nửa tháng, tôi được Huyện ủy báo: Trên đường 15, gần Long Thành, ba hôm liền một nhóm lạ mặt, vận trây-di ¹  lựa lúc công-voa có hộ tống qua khỏi, chận cướp các xe đi lẻ. Vụ lớn nhất là chúng đánh một xe mang dấu Hồng thập tự, lấy rất nhiều thuốc. Và, tiếp sau, chợ Long Thành tràn ngập đủ loại thuốc tây. Dư luận đồn: thuốc tuồn từ bưng biền.

Cứ cách vài ngày, tôi lại được thông báo: Hoặc xe chở sữa đặc, sô-cô-la, cà-phê hộp, hoặc xe chở thịt... Khi các xe hàng không đi lẻ nữa, thông báo cho biết: xe du lịch bị chận, mọi thứ bị lột sạch. Vẫn nhóm lạ mặt ấy - không quá bốn hoặc năm tên - vẫn bộ trây-di, vẫn trên đoạn đường ấy và vẫn từ phía Nam lộ 15 - tức là phía chúng tôi đóng quân.

Nghe thông báo riết, Hai Cũ tự ái:

- Bộ mấy ông Việt Minh huyện nghi Đại đội 3 ăn cướp sao chớ ?

Anh tìm đồng chí Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến huyện và hai bên to tiếng.

Tôi không tán thành sự nóng nảy của anh, song tôi cho là bọn ngụy kiếm ăn như chúng vẫn thường kiếm ăn khắp nơi.

Cả anh lẫn tôi đều ngầy ngật về tin mới nhận được: Một xe du lịch không đỗ lại theo lịnh của bọn cướp, chúng bắn. Xe đâm vào gốc cây. Tất cả những người trên xe đều chết: Người đàn ông lái xe đập ngực trên tay lái, người đàn bà và ba đứa bé - lớn nhất lối 5 tuổi - chết vì bị đâm bằng dao găm. Và, bọn cướp - cũng bốn hay năm tên - lại vận quân phục Vệ quốc đoàn mới toanh.

Biết tối nghĩ đến Tám Kỷ, Hai Cũ đỡ cho va:

- Tám Kỷ có quân tướng gì trong tay đâu?

Khác Tư Chắc Cà Đao, Tám Kỷ chỉ giữ bên mình một tổ cận vệ. Va lại không trực tiếp chỉ huy trung đội nào cả. Tôi hơi phân vân: có thể bọn biệt kích hóa trang.

Dù sao địa phương cũng đặt dấu hỏi đối với chúng lôi. Tốt nhất, tóm bọn này. Hai Cũ và tôi giao cho Tám Kỷ và Hứng thay phiên đưa lính đi phục kích. Từ sở chỉ huy ra lộ, không tới sáu cây số. Ba giờ sáng, bộ đội phục ở ven lộ và chỉ rút về khi xế chiều.

-----------------------------------------------------------------------
1. Quần áo binh lính dã chiến thời Pháp

[hoi_ls]

Một tuần lễ yên ổn. Nhưng ngay sau hôm chúng tôi không ra lộ, một xe vận tải bị chận. Và hôm kế, chuyện động trời xảy ra: chiếc xe đò bị bắn lúc đang chạy với tốc độ cao. Hơn 20 người chết và gần 30 người bị thương - do xe lật và do trúng đạn. Xe bị cướp sạch. Hơn thế, vài thiếu nữ đi trên xe bị lôi vào ven rừng và bị làm nhục. Vẫn bộ quân phục Vệ quốc đoàn !

Chúng tôi tức ói máu. Hai Cũ đích thân dẫn quân đi phục kích. Anh dặn tôi chớ hé răng cho ai biết - tôi hiểu là anh muốn giấu cả Tám Kỷ. Anh không lấy lính các trung đội mà chỉ dùng đội bảo vệ của sở chỉ huy. Anh quyết “ăn thua đủ”, nên mang gạo, hăng-gô, võng, tăng theo.

Anh nằm rừng đúng mười ngày. Trong mười ngày đó, cả đơn vị tưởng anh đi hội nghị phân khu và trong mười ngày đó, con đường 15 như chảy qua một vùng an toàn nhất thế giới!

Nhưng, ngày thứ 11, khi anh vừa về, mặt phờ phạc, chưa cạo râu, súng lại nổ trên đường 15. Tôi nghĩ anh sẽ tất tả xách quân ra lộ. Nhưng không. Anh lầm lì tắm giặt, cạo râu.

Ba ngày liền, anh đến từng trung đội, la cà với lính, hoặc lôi vào rừng, mang khẩu súng săn. Ai cũng đinh ninh anh cảm thấy bất lực, nên đi đây đi đó cho khuây khỏa.

Sáng ngày thứ tư giữa lúc chúng tôi ăn cơm, tiếng súng trên đường 15 vọng đến. Anh buông đũa tập họp đội bảo vệ. Đội bảo vệ phải sưu sách mỗi ngày, chỉ ở nhà có một tổ. Anh cho gọi Tám Kỷ. Tám Kỷ đi tuần tra chưa về.

Anh lập tức cùng hai cận vệ, dẫn tổ bảo vệ, chạy vụt đi.

Tôi cũng lật đật gọi cận vệ của tôi, hai chúng tôi đuổi theo anh.

Tôi tưởng anh chạy ra lộ 15. Nhưng, vừa băng qua khỏi cánh đồng cạnh sở chỉ huy, anh rẽ ngoặt vào một khu vườn hoang, cỏ hôi cao lút đầu.

Chúng tôi vạch cỏ đến cuối vườn, đụng một hầm trú ẩn nằm kín đáo dưới gốc một cây bình bát. Hầm trú ẩn của chủ nhà xây bằng vật liệu chắc, nhưng không dùng đã lâu, rêu phủ bốn phía. Tuy nhiên, một số dấu vết cho thấy vẫn có người lai vãng. Anh chỉ cho tôi cỏ hôi bị đạp và cả dấu giày ba ta còn in khá rõ trên một đống bùn nhão do chèn hen đùn lên. Tận sâu bên trong hầm, vài ống thuốc vỡ, vài nhãn “Nét cà-phê” chôn chưa kỹ.

Ý của Hai Cũ đã rõ. Vậy là máy hôm nay anh lùng sục và tìm ra chỗ này.

Bỗng, một trong ba người bảo vệ, nhân lúc chúng tôi mải quan sát cái hầm, lặng lẽ rút đi. Hai Cũ - có lẽ không rời hắn ta một giây - gọi giật:

- Thằng kia ! Đi đâu ?

Tên bảo vệ lúng túng. Hai Cũ bước tới trước mặt hắn.

- Đứa nào ? Hả? Đứa nào hãm hiếp?

Đường gân trên cằm anh nổi vồng.

- Đứa nào? Đứa nào đâm con nít?

Tôi biết sắp có biến, nên ra hiệu cho người cận vệ của tôi lưu ý hai bảo vệ kia và luôn hai cận vệ của Hai Cũ. Tay tôi đặt lên báng súng Ru-lô, bước lùi xa một chút.

- Dạ!... - Tên bảo vệ mặt không còn chút máu - Dạ... không phải em.

- Không phải mầy? Vậy, cái gì kìa...

Hai Cũ trỏ đôi giày ba-ta của hắn. Anh chồm tới tát mạnh. Tên bảo vệ bật ngửa. Trong lúc bật ngửa, hắn lên cò khẩu mút Anh cái rốp. Tôi vung tay trước gã.

Một trong hai cận vệ của Hai Cũ tì tay vào cò khẩu Ni-mas mà họng thì chĩa đúng lưng anh. Nhưng, thằng đó làm sao lẹ bằng người cận vệ của tôi.

[hoi_ls]

   mười một

Tám Kỷ quỷ quyệt. Va không tổ chức đông đứa mà chọn lựa bọn thật chắc. Va cũng không lấy những người ở các trung đội. Năm tên trong đội bảo vệ, một tên cận vệ của Hai Cũ, ba tên bảo vệ của va - vừa được tin cậy hàng đầu, vừa tiếp cận với ban chỉ huy. Mười đứa thôi. Mười đứa có uống máu và thề độc.

Va lại móc bọn Bảo an Long Thành. Hàng cướp được, bọn này đem bán, chia chác.

Tám Kỷ còn đi nước cờ cao: Va giả lính ngụy và Vệ quốe đoàn để làm ra vẻ có nhiều đám cướp. Vệ quốc đoàn cướp thì Tây ngán mà ta không tin, cho là biệt kích hóa trang. Ngụy cướp thì Tây không truy ráo riết mà ta thì không sức đâu ví thứ ngụy ăn cướp.

Bởi tiếp cận ban chỉ huy nên Tám Kỷ nắm chắc chúng tôi. Hai Cũ và Hứng vồ hụt chúng nó là vì vậy.

Nhưng, Tám Kỷ phạm sai lầm lớn. Va lo đối phó với tôi và Húng. Va đánh giá sai Hai Cũ. Theo va, Hai Cũ chẳng để ý gì đến chuyện trộm cướp - nghề của Hai Cũ mà. Va đâu dè chính Hai Cũ tìm ra cả thùng ca-cao, cà-phê chôn đằng sau nhà Tám Kỷ. Va cũng đâu dè Hai Cũ hiểu rõ giờ giấc hành động của bọn va: lợi dụng tuần tra, sưu sách để ra lộ. Và, va hoàn toàn không thể ngờ những gì đến với va, sau hôm chúng tôi ở trong vườn hoang. Hôm đó, Tám Kỷ đánh xong một xe chở thuốc lá, rượu, trên đường về nơi giấu. Nhưng, tiếng súng báo cho chúng biết là khu vườn hoang đã lộ. Chúng để tạm của ăn cướp giữa rừng, tản về nơi đóng quân.

Những đứa bị bắt đều khai. Chúng đổ cho Tám Kỷ. Hai Cũ mau lẹ đồng ý bắt Tám Kỷ mà không cần hỏi qua số “hồi tụi mình”. Nhưng, anh bảo tôi ký giấy bắt, chớ anh không ký.

Tám Kỷ bị bắt giữa lúc say mèm. Dưới giường va, lăn lóc hai vỏ chai Uýt-ki. Còn hai chai nguyên va nhét trong kẹt vách - rượu va cướp sáng nay. Xét nhà Tám Kỷ, Hứng tịch thu khá nhiều đồng hồ đeo tay, dây chuyền, cà rá, riêng bạc xanh, cũng gần chục ngàn.

Hai Cũ không phản đối ý kiến của tôi: thiết lập tòa án binh xét xử nội vụ. Cáo trạng do tôi soạn, Hứng sẽ là chánh án, mời Ủy ban, Công an huyện, xã, Huyện đội và Xã đội, các đoàn thể và đồng bào dự. Tối mai xử.

Tôi không bàn với anh về mức độ phạt. Song, Hai Cũ dặn mua ngay một quan tài - anh còn nhấn mạnh: quan tài loại tốt.

Anh chỉ đề nghị với tôi: hai chai rượu tịch thu ở nhà Tám Kỷ nên để cho Tám Kỷ uống...

Xong, anh đóng cửa, ra lịnh không tiếp bất kỳ ai, kể cả tôi. Anh nằm cả buổi chiều hôm đó và suốt ngày hôm sau.

Tòa xử trong ngôi đình, cách sở chỉ huy vài trăm thước. Trước khi khai mạc, tôi gặp anh. Dù có lịnh anh, song lính cận vệ của anh không dám ngăn tôi.

Anh nằm rũ rượi trên ván, mặt mũi hốc hác. Râu tua tủa. Đôi mắt sâu của anh ánh lên màu tối xót xa. Anh bỏ ăn.

Tôi thấy thương anh vô cùng. Hay là giảm án cho Tám Kỷ? Tám Kỷ bị xử bắn thì như một phần của Hai Cũ bị xử bắn. Tôi biết vậy.

- Chú chưa tin tôi hay sao ?

Hai Cũ nghe ý định của tôi, hỏi lại, giọng nghẹn ngào.

- Chú muốn tôi đội quần đi trong quận Long Thành thì cứ giảm án !

Tôi cám ơn anh, rồi đứng lên. Tôi không mời anh dự phiên tòa và tôi tin anh sẽ chẳng đến đó.

Bước ra nhà sau, tôi định dặn các đồng chí phục vụ nấu cho anh món gì đó. Tôi thấy họ lặng lẽ nhổ lông một con gà. Chắc Hai Cũ thèm ăn...

Ngôi đình chật ních. Có cả một số đồng bào thị trấn do huyện mời.

Sau hàng ghế các đồng chí địa phưong là mấy hàng ghế dành cho số kỳ cựu của đại đội, bạn bè của bị can.

Lễ chào cờ xong, bảo vệ dẫn các bị can vào. Tất cả tám đứa, bảy đứa đi vững. Tám Kỷ thì phải có người dìu. Va còn say.

Hứng, chánh án, nói lý đo phiên lòa. Anh nhấn mạnh rằng đây là tòa án binh mở ngoài mặt trận, bị can không có quyền kháng cáo và bản án có hiệu lực ngay khi tòa tuyên án. Anh giới thiệu tôi - ủy viên công tố - đọc bản buộc tội.

Bản buộc tội khá dài. Người dự chăm chú theo dõi. Các bị can, trừ Tám Kỷ, hết nhìn nhau, nhìn Tám Kỷ rồi nhìn lén chúng tôi. Bọn chúng thừa hiểu bản buộc tội sẽ dẫn chúng ra cái cọc đã cắm sẵn trên gò mả cạnh đình, các lỗ huyệt cũng đào sẵn. Tuy nhiên, chúng chưa mất hy vọng. Tám Kỷ còn say. Phải làm cho va tỉnh dậy. Va tỉnh dậy, chưa chắc tòa dám đụng đến va. Tôi hiểu tâm trạng bọn này qua cái lay, cái gọi vào tai, cái véo Tám Kỷ. Tám Kỷ ngã trên ghế - chúng tôi buộc phải cho va ngồi - mắt nhắm nghiền, mồm há hốc, nước dãi chảy dài theo khóe miệng. Thỉnh thoảng va rên.

Tôi thuật cái vụ đánh cướp trên đường 15, phân tích và quy kết. Bản buộc tội dành một phần nói về Tám Kỷ. Tôi nói rằng Hai Cũ xem Tám Kỷ là bạn chí thân, lẽ ra Tám Kỷ đừng làm cho Hai Cũ đau lòng. Mang Tám Kỷ xét xử là việc cực chẳng đã bởi không còn cách nào khác.