Người cùng quê - Tập 1

[hoi_ls]

Mỹ Duyên đã trở lại bình tĩnh sau cơn tủi thân và căm tức ngầm, nhìn quanh bàn với cặp mắt chăm nom của nàng hầu. Ở đây là năm con người đồng sàng dị mộng. Ngồi đối mặt với ông cha hờ, Hai Khánh vẫn cao hơn đến nửa cái đầu, đứng lên thì cha đến cằm con. Ông phủ đặt bên Khánh là bức biếm họa dán cạnh tấm bìa lịch in hình pho tượng lực sĩ Hi-lạp. Cô Huyền Tâm là gì nhỉ… một tờ tranh vẽ vụng từ dưới nước vớt lên, vất bên mảnh chân dung vò nhầu của bà mẹ. Thói nghịch quấy của Duyên cứ chực trỗi dậy. Có lúc nàng muốn cười phá lên, cười rũ rượi như vãi sạn vào hai mâm cơm, cuốn người yêu cười theo mình, mặc cho ba kẻ không biết cười còn lại ngồi ngây mặt há mồm. Những người lố bịch chẳng bao giờ biết mình lố bịch. Nếu biết, họ đã chừa được lố bịch!

Cửu Áng đến ấp khi tiếng mõ gỗ trầm trầm của bà Cả đã dội nhanh và đều trong buồng. Sau khi khuyên Mỹ Duyên ăn chay niệm Phật cho mát mẻ con người, bà cả bảo dì Ba đi ngủ với giọng ngọt ngào hơn ban chiều. Duyên bước ra phòng khách, lo trà nước cho ba người đàn ông ngồi họp, cũng để nghe lỏm luôn.

Ông phủ trừng mắt nhìn tay lý trưởng:

- Anh nói lạ vậy? Tụi nó muốn làm loạn cũng phải sợ lính huyện lính tỉnh kéo về chớ. Chưa gì đã rút gân!

- Dạ bẩm quan, con xuống trình huyện xin lính về, quan dạy... dạ bẩm... lính không đủ giữ huyện, lấy đâu đưa lên xứ mọi. Quan dạy bắt tuần đinh đi canh gác, đứa nào bướng cứ gông cổ nó lại. Dạ bẩm, con kêu gác tụi nó tránh trở hết, làm sao bảo đứa này gông cổ đứa kia. Quan ở cao xa soi đèn trời không thấu, chớ con ăn chung ở lộn với dân con biết.

- Anh lắm triện mà cả ngày la lết đám giỗ đám nhậu, nói chuyện ba lơn cười giỡn miết, tụi nó lờn mặt. Bỏ bớt cái điệu lý trưởng bình dân đi, đánh trống họp làng lại, dọa gắt đứa nào theo Việt Minh cộng sản thì cho đi tù rục xương như thằng Chanh đó, tịch biên gia sản...

- Dạ bẩm, con nghe mật báo thằng Chanh về ở đâu gần làng rồi, nó kéo bọn trai trẻ đi làm giặc. Con dò miết mà chẳng biết nó chốn ở núi nào dương nào.

- Họp hết dân làng lại mang theo giáo mác, trống mõ, chia nhiều cánh lùng rừng. Bắt các phường săn đem chó bày theo. Cánh nào gặp giặc thì nổi hiệu báo động cho cả làng xúm vây.

- Bẩm quan, dân làng không phải như hồi xưa nữa...

- Nếu cần tôi xin quân Nhật về đánh giặc. Tôi đang cân nhắc, bởi họ đi tới đâu là làm tam quang tới đó. Giết sạch, đốt sạch, phá sạch, có khi dân bị vạ lây. Anh đi dẹp được lũ thằng Chanh thì tôi khỏi nhờ tới Nhật. Sao?

Khuôn mặt lão lý trưởng vui tính lúc này là sự kinh hãi hiện hình. Đôi má sề sệ thường rung lên trong cơn cười - thật cũng như gượng - đang rung giật vì sợ. Mồ hôi trên thái dương chảy xuống dọc xương hàm. Lão há mồm vài lần như cá lên cạn, không nói thành tiếng.

Cặp mắt ông phủ cứ xoáy vào mắt lão như cặp đinh vít:

- Hồi anh tính đưa bọn Tư Chua, Ba Mít vô hàng hương chức, tôi bằng lòng, nhưng dặn anh muốn dùng ngựa chứng phải vững tay cương. Ai dè anh để cho ngựa nó lôi! Hay là anh muốn trả triện làm dân đen?

- Lạy trời, tôi trả được triện thì xẻ con heo ăn mừng liền ngay! Trên đe dưới búa, hết chịu nổi!

- Tôi chỉ cần ghé qua huyện, nói một câu là anh mất chức. Mà tôi chưa nói. Anh thạo việc, anh cứ phải làm, chưa chạy làng được đâu!
Cửu Áng đã nổi xung. Mắt lão lóe lửa dưới ánh tọa đăng, hai tay chống xuống bàn, thân chồm và cổ rướn như sắp nhào tới cắn lại kẻ đang rứt thịt lão từng miếng.

- Các người coi tôi như chó. Tôi làm chó giữ nhà cho ông lâu rồi. Bắt đi săn tôi cũng đi. Xuỵt đâu tôi chạy đó. Bây giờ cọp vô xóm, ông cũng bắt chó ra cản nữa à? Bắt tôi nạp thịt nữa à? Lính tráng đâu, súng ống đâu hết, lại bắt thằng lý trưởng hai tay trắng đi chọi với cộng sản?

- La hét chán chưa?

- Sợ gì tôi không hét? Việt Minh nổi dậy, tôi chẳng mất đồng xu teng nào. Ai nhiều của mới sợ. Ai chống cộng sản cả đời mới bị họ trị tội. Tôi chẳng dại đưa đầu chịu báng...

- Gầm gừ chán thì im lặng mà nghe đây. Của cải anh ít hơn tôi, nhưng Việt Minh nó truy  anh trước, hiểu chưa? Mỗi năm anh kiếm chác được bao nhiêu khoản phù thu lạm bổ? Anh cấp giấy nhập lâm, giấy buôn chuyến, thẻ tùy thân giả, biên lai thuế thân giả, mỗi lần ăn bao nhiêu? Tiền bán rừng, bán từng khúc sông đánh cá, bao nhiêu? Năm kia đề lại về lập biên bản anh hà lạm công quỹ, sau ém nhẹm đi là do đâu? Một đống bản mật báo của anh gửi lên tổng lên huyện, xin trị thằng này, bắt đứa kia, cất trong tủ hồ sơ nào? Tất cả, tôi năm được hết, dân chúng ở đây nắm được hết. Bán sạch nhà cửa ruộng vườn nhà anh mà đền chưa xiết đâu, chưa nói tới cái thân anh có được đầu dính cổ hay không!

Thả phịch cặp mông xuống ghế, Cửu Áng bắt đầu run. Lão thò tay rút một điếu thuốc trong gói MIC trên bàn, đánh diêm châm, nhưng cả que diêm lẫn điếu thuốc đều rung mãi không chạm vào nhau. Ông phủ phải xòe diêm châm cho lão.

Mỹ Duyên ghé xuống bếp trông chừng chị nấu ăn đang hầm nồi cháo với lồng bồ câu ra ràng mới mua dọc đường về ấp, lên đứng chỗ cửa ngang, kín đáo vẫy Khánh ra mé sau. Suốt chiều nay nàng đóng vai bà dì đứng đắn bị xúc phạm vì Khánh đã khuyên ông phủ đừng để dì Ba ở Đà Nẵng nữa, đúng như giao hẹn. Nàng kéo Khánh ra chỗ hiên tối, thơm vội một cái vào má, hỏi khẽ:

- Lão Cửu cuống quýt vậy, có Việt Minh về thiệt không anh?

- Thiệt chớ. Họ mạnh lắm. Để anh nghe tiếp đã...

- Hay anh về Đà Nẵng luôn đi? Anh ở đây em lo quá.

- Chẳng sao hết. Anh không phải là quan, là chủ ấp. Anh là trí thức mà. Để mai ta bàn...

- Hễ thấy Việt Minh chắc thắng,  anh theo họ quách!

- Rất có thể!

[hoi_ls]

Khánh lặng lẽ ngồi vào chỗ mình. Cửu Áng đã dịu bớt, tự rót nước uống ừng ực, hút từng hơi thuốc dài. Lão không đủ bản lĩnh để chọi lý tay đôi với ông phủ. Ngay trong quan trường, phủ Đỉnh cũng khá nổi tiếng sừng sỏ chai đá, lắm kẻ tưởng mình túc trí đa mưu đã bị xơi đòn âm của phủ Đỉnh đến liểng xiểng. Tay lý trưởng quèn này sức vóc được bao nả!

- Chẳng phải tôi hữu dũng vô mưu đâu, anh Cửu à. Có uy cũng phải có ân chớ. Nhu thắng cương, nhược thắng cường, rốt cuộc răng cứng rụng mà lưỡi mềm còn mãi, làm quan cai trị hễ quên điều đó thì gãy cổ sớm... Anh nói thằng Ba Mít hay gặp anh hả? Nó trình báo chuyện gì không?

- Dạ, nó cứ nói lơ lửng là gặp thằng cả Chanh ngoài rừng, tuyên truyền phải khởi nghĩa giành độc lập. Nó còn hỏi vay tiền tôi nữa, kêu túng. Tôi... con sợ nó vay cho Việt Minh, không đưa.

- Anh non quá. Cứ đưa, mỗi lần một ít đủ cho nó tiêu năm bảy ngày thôi, mời nó nhậu nhẹt thiệt nhiều. Ăn quen, nhịn không quen, nó mới bu theo anh chớ. Đổ nhiều rượu vô cho nó phun bí mật ra.

- Dạ bẩm, không dám dấu quan, nhà con dạo này chẳng có bổng lộc gì...

- Để tôi giúp. Hễ tôi vắng, anh cứ hỏi cậu cử đây. Cậu lần này về ở lâu hơn, trông coi việc ấp cho tôi, tiền nong thóc lúa được quyền tùy nghi sử dụng, cần trị ai thì cứ tiền trảm hậu tấu, hì hì... mình ơi!

- Dạ.

- Có gì mời thầy Cửu không, khuya rồi.

- Dạ, em đang đợi quan cho phép...

Mỹ Duyên bưng lên mâm cháo bồ câu kèm rượu sâm và mấy thứ bánh làm tại Huế. Ông phủ vui vẻ xoa tay:

- Mời anh, mời cả nhà. Tôi là dân Quảng Nam, dòng dõi nhà bình dân, lấy vợ cả con quan ở Huế mà rất ghét thói lễ nghi kiểu cách của triều đình. Giới thiệu luôn với anh Cửu, cô Ba nhà tôi đây nhũ danh là Mỹ Duyên, gốc Sài Gòn về làm dâu xứ Quảng, học trường đầm, nói tiếng Tây như gió. Tôi từ Hán học chuyển qua Tây học khi đã lớn, theo không nổi nhà tôi đâu...

- Chết, quan cứ giỡn vậy thầy Cửu tưởng thiệt, thầy lại nhờ em làm thông ngôn thì nguy em!

- Hì, hì, muốn thông ngôn phải đợi Tây Đờ Gôn đổ bộ chiếm lại Đông Dương kia... Anh Cửu nè, đức Bảo Đại bây giờ tự nắm quyền bính, nhứt định chèo chống qua được thời buổi thác ghềnh này, tôi tin vậy đó. Tây rất trọng nể ngài. Nhật ít ưa mà không dám động tới ngài, hễ ngài còn thì tôi với  anh còn. Uống thiệt tình chớ, đừng đợi mời. Hai, ăn đi con, ăn thiệt tình cho dì mày hết hờn lẫy... Anh Cửu đừng ngại. Hễ Việt Minh làm dữ, anh cứ nộp triện cho nó, khom lưng vái các quan đồng chí mặc khố rận đó, chẳng sao đâu. Diện phục tâm bất phục. Về sau gặp vận hội mới, anh gông cổ các đồng chí giải huyện, thu về mọi thứ, có tôi làm chứng cho. Cậu Cử ở đây, Việt Minh vô nhà cũng phải tiếp rước tử tế, đợi lính về cứu viện...

- Ba ạ, con chỉ sợ họ quyên lúa, lấy ngựa, bắt đi phu thôi!

- Chậc, ngộ biến phải tòng quyền! Con dằng co, cù cưa riết, nó đòi mười mình đưa hai ba, sau này ta lấy lại gấp trăm. Hồi cộng sản dậy ở Nghệ Tĩnh, thiếu gì quan ra cổng nộp ấn tín, rồi đâu lại hoàn đó!

Mỹ Duyên xé thịt bồ câu tiếp vào chén ông phủ, rót đều rượu vào ly cho hai người, chỉ một mình Hai Khánh bị phớt lờ không ngó đến.
Đến nửa đêm thì Cửu Áng đã say mèm và bị quan chinh phục hoàn toàn. Đợi lão lau tay uống trà xong, ông phủ mới như giật mình chợt nhớ, vỗ cái cặp, rút ra mấy tờ giấy đánh máy chữ quốc ngữ và viết tay chữ Hán.

- Chút xíu quên. Anh Cửu bọc triện theo đó chớ?

- Ề, triện, có triện... bốn sào nhứt đẳng điền mới giựt được nó, ai dám bỏ bậy... quan hỏi đố chi vậy...

- Có mấy cái giấy tờ lăng nhăng thôi. Anh coi, làm quan tri phủ hàm Hường lô tự khanh mà phải đi xin lý trưởng áp triện, lạ không. Anh quen ký bút máy hay bút lông?

- Hê hê hê... Lông lu bù mà không viết ra chữ. Viết máy chẳng có, thấy họ cầm mà thèm...

- Tại anh kín tiếng quá chớ. Đây, tôi tặng anh cây bút mạ vàng đây, đồ Nhựt, Pi-lốt hạng nhứt đây. Bình mực bút máy đây nữa. Đừng nói ơn nghĩa, chỗ tôi với anh mà, đường quan với hương quan ở cùng làng với nhau...

Trong khi Cửu Áng ngật ngưỡng ký tên bằng chữ quốc ngữ và phủ Đỉnh tự tay đóng triện, Hai Khánh cầm một bản đánh máy lên xem.
Ấy là đơn thỉnh nguyện của hương chức và toàn thể dân chúng làng Linh Lâm xin quan trên chuyển tất cả diện tích trưng khẩu của tên thực dân La-phác-sơ sang cho quan tri phủ Ưng Viết Đỉnh, nhằm đảm bảo cho dân chúng có kế sinh nhai, thuế Nhà nước khỏi bị thất thu, nền kinh tế quốc gia thêm phần hưng vượng.

Hai Khánh rùng mình. Quả thật phủ Đỉnh là kẻ cao tay ấn, họa chăng chỉ có Việt Minh mới đủ sức đương đầu!

[hoi_ls]

*
*    *

Hôm sau, phủ Đỉnh cưỡi con ngựa Hường cùng với hai lính lệ, một đeo súng, một bưng tráp, đi thăm khắp làng. Nếu có đủ hai ngựa ở ấp, chắc Khánh đã phải cùng đi với lão, nhung cậu cử không thể chạy loa xoa theo ngựa được, cậu ở nhà.

Dì Ba nảy ra ý muốn lên dương Nai xem cảnh Linh Lâm. Cậu cử lấy cây súng hơi ông phủ mới đem về ấp, cầm đi theo dì. Mẹ con bà cả nhìn theo bĩu môi: thân đàn ông mà qụy lụy quá vậy, thật khó coi.

Lên đến chỗ vắng, cặp trai gái sà vào tay nhau.

- Gớm, Duyên lườm nguýt anh trông như con khỉ ở Bách thú! - Còn anh cứ hầm hầm như con gấu ngựa! Mà sao lão phủ hôm kia không nói gì chuyện Việt Minh ở quanh đây,  anh hè?

- Chắc lão tưởng Cửu Áng viết thư nói quá lên để vòi tiền...

- Anh biết không, đêm qua em thức đến gần sáng. Chút xíu nữa em lén qua buồng anh, hồi lão phủ ngáy thiệt đều. Mà em sọ  anh đóng cửa kỹ, gõ kêu không được. Tối nay  anh đừng gài chốt trong nghen.

- Chịu khó đi Duyên. Cố giữ vài ngày nữa, em về Đà Nẵng, anh về sau, tha hồ chúng mình làm loạn!

- Thì... loạn luôn bây giờ đã chết ai!

Hơn một giờ sau họ mới đi tiếp.

Lâu nay chim chóc trong vùng không bị bắn, rất dạn người. Khánh lên hơi và nạp những viên đạn di-a-bô-lô, bắn liên tiếp được hai con cu đất béo nung núc. Lò xo cây súng hơi loại tám cân còn rất mạnh. Mỹ Duyên kêu mệt, Khánh đưa nàng về. Đang nổi máu săn bắn, anh lại đi tiếp men các sườn đồi bao quanh khu ruộng ấp. Chim ăn dưới ruộng hay bay lên đậu ở những nơi ấy. Không có túi đựng chim để đeo cạnh sườn, Khánh xách theo cái làn bằng mây, chỉ nửa tiếng sau đã được thêm một gà rừng, hai cu ngói, một cu đất nữa.

Đang rình bắn một con gầm ghì, to bằng con gà choai phủ lông xanh biếc. Khánh chợt thấy ba người từ phía truông Dơi đi về phía mình theo con đường mòn lùa trâu ven đồi. Con gầm ghì giật mình vụt bay. Khánh rướn nhìn theo đường bay của nó, định bám theo. Thằng nhỏ đi trước lên tiếng:

- Chào cậu Hai!

Khánh bật kêu:

- Kìa Cam! Đúng thằng Cam rồi! Em về bao giờ thế?

- Dạ mới đây.

- Hồi ở Qui Nhơn anh thấy đứa nào đang coi ném dao tự nhiên bỏ chạy, phải em không? Anh về hỏi kỹ sạc cho ông cậu một trận ra trò. Lúc ấy đúng em chứ?

Cam chỉ cười cười. Nó không có vẻ gì sợ sệt nữa. Nó quay lại hai người đàn ông lạ mặt, nói chững chạc:

- Đây là anh ruột em,  anh Cả Chanh đó, còn đây là anh nuôi em, anh Năm Chò. Người ném dao ở Quỉ Nhơn là ảnh đó.

- Ôi chao, anh Phan Chanh phải không?

- Dạ phải.

Khánh dựng cây súng vào gốc cây, đưa hai tay chụp lấy tay Chanh lắc rất mạnh:

- Nghe tin anh về vùng này, tôi sang hỏi bác gái, bác không nói. Có cái này gửi anh, tôi giữ mãi trong người...

Khánh đưa ra ve dầu Nhị thiên có nhãn bọc ngoài. Chanh bỏ ngay vào túi, nháy mắt:

- Ta vô chỗ vắng nói chuyện. Tôi cũng đem thơ cho anh.

Họ vào một lùm cây xa đường có bóng mát. Khánh bóp cò tống viên đạn lên trời, đưa súng hơi cho Cam xem, đọc lá thư của anh cán bộ Việt Minh Đà Nẵng gửi đồng chí Hai Nết - anh đã lấy cái tên bịa của Mỹ Duyên khi ra Hà Nội ở với anh làm bí danh. “Đồng chí Phan Chanh sẽ trực tiếp giao công tác và kiểm soát mọi hoạt động của đồng chí Nết...”. Khánh chợt cảm thấy chút khó chịu chen vào niềm vui hồ hởi được móc nối. Cùng làm cách mạng vởi nhau, việc gì phải quá phân biệt thượng hạ như thế!

Chanh đi riêng ra một góc hơi lâu. Anh quay lại với tờ giấy ướt có chữ viết hiện trên các góc, cười xòa:

- Đồng chí Khánh được giới thiệu là người kiếm súng rất giỏi. Kiếm giùm ít cây cho đội du kích Linh Lâm nghen. À, nãy giờ quên nói, đồng chí Năm Chò đây là đội trưởng du kích quân ở Linh Lâm. Cai khố đỏ hồi Tây, theo cách mạng khi ở tù, biệt hiệu Năm Phi Đao đó. Ném phi đao rất tài, mà vẫn cứ cần súng...

- Có ngay, anh Chanh! Lát nữa xin giao liền hai súng!

- Giỡn hả?

- Thật chứ anh! Một súng trận Đức, một súng săn hai nòng. Còn cây súng hơi đây nữa, ưng thì đem cho anh em tập bắn!

- Úi mẹ, ông mới về mà sao chở được cả lô súng theo?

- Đi luôn với tôi, anh Chanh!

Khánh đi rất nhanh, cả ba người vất vả mới theo kịp. Đấy, anh em Việt Minh rất cần mình, mới gặp nhau họ đã sửng sốt về mình. Phải cho họ thấy thằng sinh viên này chẳng phải đụt, chẳng phải theo cách mạng trong thế bí! Món quà ra mắt thật là đế vương nhé!

Đến chỗ hố đất nẻ đằng sau vườn chè, moi súng lên. Khánh mát lòng mát dạ khi nghe họ trầm trồ không ngớt. Anh thoáng nghĩ đến cây súng ngắn 7 ly 65 của Ta-kê-đa tặng, tự ghìm được. Cây đó để dành phần mình. Súng ngắn là của người chỉ huy. Mình lại không đáng mặt chỉ huy hơn  anh chàng cai khố đỏ này hay sao? Thứ lính chiều chiều lên lô-cốt thổi bài kèn “con bò kéo xe, con bò xe kéo”, cần lắm ta mới dùng chứ mù tịt chính trị... Khuôn mặt đen trũi và lầm lì của Năm Phi Đao cũng chẳng gây được cảm tình gì với anh. Anh Cả Chanh khác nhiều, lăn lộn tù đày khắp nơi, xem ra hiểu đời biết việc hơn gấp bội.

Trong gốc rừng vắng chỗ truông Dơi, có thằng nhỏ Cam gác bên ngoài, ba người đi đến thỏa thuận: nếu thượng cấp cho phép sau khi phủ Đỉnh ra đi đội du kích sẽ đến viết giấy trưng dụng một trăm ang thóc của ấp, ra lệnh cho  anh em tá điền trong ấp gánh ra bến, chở đi bằng đò để giữ kín chỗ cất giấu. Hai Khánh sẽ đóng tiếp vai người tin cậy của quan phủ, theo dõi tin tức phía “địch thủ của cách mạng”.

[hoi_ls]

Khánh xách cái giỏ mây đựng chim thong thả quay về ấp, rất bằng lòng với buổi sáng đi chơi. Cây súng hơi cứ để ở ấp, ngựa cũng thế, chưa cần trưng dụng làm gì.

Mỹ Duyên đang hầu cơm chay bà lớn với cô Tâm, Khánh đưa hai ngón tay lên môi, ném một cái hôn thật tình tứ khi Duyên ngửng lên, lại nghiêm mặt xách giỏ chim đến trình bà cả và nghe đủ một bài khuyên cậu cử chớ nên sát sanh quá như rứa.

Ông phủ về nhà ăn cơm muộn. Sau khi đi thăm mấy nhà vai vế nhất ở xóm Chợ, ông cho ngựa lội qua thác Bà-lam tháng này đang cạn, dạo xem khu đồn điền La-phạt chỉ còn một gia đình tá điền trông chừng nhà cửa. Ông tươi tỉnh ra mặt, trong khi dì Ba ngúng nguẩy sai chị ở vào buồng đánh thức cậu Hai Khánh: “Cứ nói chờ cơm quan, rồi lăn đùng ra ngủ khì. Hạng đó là trí ngủ chớ trí thức gì mà khoe hoài!”.

Nhai rau ráu những con chim rừng quay lạ miệng, ông phủ khen Khánh bắn giỏi khiến dì Ba sầm mặt, bĩu môi.

- Cây này của thằng cha sửa đồng hồ ở Hà Lam đó. Nghe nói súng tốt mà ba không mua, chẳng có ai biết xài. Con về ấp, ba mới hỏi mua cho con giải trí. Nó biết luật lệ gì đâu, cho thằng lại nhì ra hỏi giấy phép là nó hoảng kinh, xin bán cho quan liền.

- Ba mua thêm súng bắn thú nữa ba. Nghe nói Nhật bán các thứ súng thu của Tây rẻ lắm. Con dạo quanh rừng thấy dấu hươu nai chi chít, chiều nào voi cũng rống bên kia sông.

- Để súng ở đây ba hơi ngại, đang lúc chộn rộn. Con tính thử...

Dì Ba đang tiếp thịt gà rừng quay cho ông, chêm vào:

- Con cái trong nhà mà quan làm như cụ Thượng về!

Khánh lừ mắt. Duyên nín ngay, đoán mình đóng kịch hơi quá đà. Nàng đưa mắt xin lỗi, nói vội:

- Em chẳng biết đâu việc đàn ông với nhau... Quan đừng dùng nước nghen, em còn đồ tráng miệng nữa.

Đợi dì Ba xuống bếp, ông phủ thấp giọng:

- Ba cũng vô ý, nói thẳng với dì lời con khuyên, dì để bụng giận. Tánh khí đàn bà vậy, con cứ lo đi ít lâu là xong... Súng thì ba mua được. Nhựt không xài súng Pháp, giao hết cho Bảo an binh, mấy cha cầm đầu bán tiêu lần hồi. Có điều, lỡ tụi du kích Việt Minh tới hỏi con đối đáp ra sao?

Mỹ Duyên bưng bánh kem sữa lêa. Ông phủ khen lấy lòng:

- Hồi này mà kiếm ra sữa hộp phải là bực kỳ tài... Con tính kỹ coi nên mua không?

- Nên ba ạ. Voi về phá rẫy dân làng, mình bắn ngã là uy tín lên như cồn, bọn kia không ưa cũng phải kiềng mặt. Súng săn đạn ria thì chẳng dùng vào chiến trận được, lọt vào tay chúng nó cũng chỉ bắn chơi bời. Ba cứ mua nhiều đạn, con giấu kín, lỡ Việt Minh đến thì con chìa súng với vài ba viên đạn ra. Ôi dào, chúng nó lại nổ cướp cò vào nhau thôi, hết đạn là vất súng!

Ông phủ cười to, chòm ria mép nháy lia lịa. Nuốt vội miếng bánh kem, ông vỗ vào cổ tay Khánh:

- Được, ba sẽ gửi súng về. Sáng nay ba đi coi tình hình, thấy chưa gay go như Cửu Áng nó dọa mình đâu. Dân đây sắp gặt lúa tháng năm, chưa nghe chúng nó đòi miễn tô hay giảm tô gì hết. Du kích trốn núp đâu chẳng biết, chớ lão Tư Chua đang đập búa lò rèn lù lù ra đó, hễ thằng Chanh phá quấy thì mình hốt gọn cha mẹ nó làm con tin. Thiệt tình ba không tin bọn cộng sản dám làm loạn năm nay. Hồi Nghệ Tĩnh, hồi Nam Kỳ năm bốn mươi, mình giết như chà kiến, tụi nó khiếp hồn tới bây giờ chưa chắc đã tỉnh. Cho dù đôi ba đứa nóng máu làm liều, mình cũng đè bẹp được. Đang còn Nhựt thì Nhựt trị thẳng tay. Nhựt thua, Đồng minh đổ bộ vô Đông Dương thì Pháp cũng đàn áp lập tức. Hột lúa nằm giữa hai thớt cối xay mà đòi mọc mầm sao cho nổi! Con tạm theo cung cách cây lau, chịu uốn mình mà đừng để trốc gốc, qua cơn gió lại đứng thẳng y nguyên, Rồi ông vẫn cứ là ông; còn thằng rút cục vẫn không ra thằng? Mai ba phải về phủ rồi. Cứ vậy mà tùy cơ ứng biến nghe! Mất gì còn gỡ được, để mất ruộng đất là nhà minh trụi trơn đó!

Khánh lơ đãng cầm cái bánh, nghĩ dài dài, không nghe rõ phần sau. Hột lúa nằm giữa hai thớt cối, hừ... Nhật không trị, Pháp cũng tấn công... Bảo Đại lèo lái, luồn lách, chân nào đạp tới thì ôm chân nấy... Phủ Đỉnh sẽ ghé lấy giấy tri huyện Tây Quảng, về tỉnh đút lót để khoanh hết đồn điền La-phát-sơ... Cửu Áng cứ giao triện cho các quan đồng chí khi gay go, về sau sẽ gông cổ các đồng chí...

Một dòng nước lạnh chảy loang chầm chậm trên lưng Khánh. Ta đã lường hết bấy nhiêu mưu ma chước quỷ chưa?

[hoi_ls]

14.

Đối với những đứa trẻ nghèo lớn lên ở vùng ven núi như Cam, mùa hè là mùa vui và no nhất.

Người lớn có thể nhăn nhó khi gặt lúa tháng năm xơ xác hay khi trời làm hạn hán thiếu nước cấy cho vụ tháng mười, lũ trẻ không để ý mấy. Được mùa hay mất, bữa ăn của chúng vẫn cứ ít cơm mà nhiều khoai, sắn, chuối già, hột mít chẻ đôi. Chúng vẫn ngày ngày thả trâu bò trên các sườn đồi còn cỏ, giao cho vài đứa trông, còn bao nhiêu đi sục kiếm mồi đem về chia nhau. Thằng Cam cũng vậy. Nó giữ ngựa, không được cho đến gần bầy trâu vì hai giống ít ưa nhau, nhưng vẫn thu xếp để được nhập bọn.

Mùa hè, trái cây chín khắp nơi. Dạo quanh một lúc đã được một nón ngửa đầy sim, chà là, ổi rừng, tất cả đều chín mọng sắp rụng. Nắng hè hút khô các khe suối, để lại từng vụng đứt quãng, chỉ cần vài tấm mo cau đủ tát cạn bắt cá. Sau đó, với cái nồi đất mẻ và nhúm muối giấu sẵn trong hốc cây, cả bọn đã có một nồi canh cá nấu với lá lốt, rau ranh, ăn cùng mấy bắp ngô nướng bẻ trộm tận trong ruột một nà bắp nào đó cho vắng dấu. Chim rừng xuống rỉa lá ruộng và bắp rẫy đến nặng diều bay không nổi, ỳ ạch sa vào cả những cái bẫy gài vụng về nhất, nhổ lông xát muối nướng trên lửa than ăn ngon tuyệt vời. Đập được những con dơi ngủ ngày lủng lẳng trên chỗ tối, chúng đem vùi tro nóng một lát, phủi sơ sơ, cắn nhai rau ráu như ổi chua. Chán hết các thứ thì rủ nhau đổi món. Chịu khó bó vài cây đuốc sật, ban đêm kéo xuống bãi dâu ven sông, rung cây cho những con rầy dâu rơi xuống như mưa rào, chụp nhanh, cho vào cái tĩn sành bụng to miệng nhỏ, lát về rưới nước muối rang chín, ăn đến no. Nhận ra khu rừng nào lắm ve ve kêu đến ù tai, chúng rủ nhau tối đi ăn ve...

Từ thành phố trở về, Cam vẫn thuộc nguyên bài ca gọi ve truyền mãi đến nó. Đợi tối hẳn, lũ trẻ nhóm một đông lá khô, thổi bùi nhùi châm vào, xúm ngồi xổm một bầy hình vòng tròn, vỗ tay vào miệng thành tiếng oa oa òa òa, rồi hát rời từng tiếng bài vè ve:

Hu hu ve ve
Xuống đây mà nghe
Ăn xôi ăn chè
Ăn mít ăn me
Không xuống không nghe
Tau đánh mi què
Tau ví chạy re...

Ve sà xuống, ban đầu lác đác, về sau thành bầy rung cánh đảo trên lửa, đáp xuống chung quanh lửa. Mạnh ai nấy chụp cho vào tĩn, cũng rang ăn như rầy.

Riêng Cam một dạo đã chơi trội cho các bạn tròn mắt: nhân dịp ấp ông phủ xẻ thịt con trâu cái rất mập bị cọp bấu đến què, nồi mười luộc lòng đầy những mỡ sáp mà ai cũng gạt ra khi múc nước chan cơm nó đợi sáng sớm mới lén vớt tất cả lớp mỡ đã đông cứng lại được gọi là dầu trâu, gói vào lá chuối, đem ra lập kho chất béo trong rừng dễ có đến một cân. Mỗi lần sắp rang cào cào, châu chấu, rầy dâu, ve ve, nó lại đi mở kho lấy một miếng dầu trâu đem đến, phi cho thơm xong mới rang, ăn ngon như cỗ làng. Các bạn phục sát đất.

Thế nhưng bây giờ Cam không dám chơi như trước. Nó là “dét-tê” của Việt Minh, chuyên chạy giấy theo những con đường núi vắng người nhất từ làng này qua làng khác. Rừng núi chung quanh Linh Lâm có vô số đường: người bứt mây đốt than, trâu kéo gỗ củi, thú rừng kiếm ăn, dấu mòn trong mùa khô này hiện lên nhanh và không biến đi, sau những tháng mưa mới trở lại rậm cỏ.

Ở tất cả các nơi Cam đến, mặt người lớn thường nặng nề, đăm chiêu. Dường như ai cũng thấy mùa hè này nóng bức hơn năm ngoái rất nhiều. Trời nóng, đầu nóng, ruột gan cũng nóng theo.

Vùng này vắng bom đạn nhờ xa bờ biển, nhưng tin khắp nơi đưa về theo đường sông đều đẫm mùi khét lẹt của khói lửa và mùi tanh của máu người. Cam dỏng tai nghe những chuyện dễ sợ hay khó hiểu của các bác và các anh chị bàn với nhau. Từ lâu nó đã chừa nói leo. Nó chỉ nghe, nghĩ, cố nhớ phần nào các chuyện hay mà cũng cố quên bớt những hình ảnh kinh khủng cho đêm ngủ đỡ giật mình.

Chiến tranh Thái Bình Dương đang lên tới điểm đỉnh. Bọn Nhật đổ ra từng tấn giấy bạc năm trăm hình rồng xanh mới in sau đảo chính, vét hết tất cả những thứ ăn được. Bọn Liên đoàn chặn đường soát chợ cướp từng cân gạo, ống đậu. Các đảng phái thân Nhật đi hò hét khắp các bên xe bãi ga, vừa chửi nhau vừa gọi trai tráng đi lính. Mấy lão chức sắc đạo Cao Đài mỗi lần cúng lại kêu gọi tín đồ phò đức Cường Để sắp từ nước Đại Nhựt Bổn về cầm quyền, số đảng viên Đại Việt và Quốc dân đảng được Nhật thả về đang hối hả tìm nhau và giành ghế. Rối tinh rối mù. Trên cái sân khấu mới dựng vội sau đảo chính, liên tiếp hiện và biến những con rối lao nhanh vào nhau ẩu đả giành ăn. Đã là rối thì chỉ giả chết khi làm trò.

Bên dưới sân khấu, những người chết thật đã nằm la liệt, ngày càng chồng chất thêm. Bãi xác trải rộng ra mãi trong nạn đói. Xe lửa Nam Kỳ đốt thóc lúa thay củi chạy máy, còn ở Bắc Kỳ và Bắc Trung Kỳ đang rải đầy những bộ xương phủ da đen đã co quắp hay còn thoi thóp. Mỗi người dân từ ngoài Bắc chạy vào đến phía Nam đèo Hải Vân lại kể thêm hàng loạt tin mới rùng rợn hơn tháng trước, tuần trước, hôm trước. Nghe một lát, người cam phận nhất cũng muốn hét lên một tiếng xé ruột:

- Chẳng lẽ gục đầu chịu chết hết hay sao!

[hoi_ls]

*
*    *

Cả Chanh đã thấy và nghe những điều ấy khi xuống Hội An báo cáo với Ủy ban khởi nghĩa của tỉnh. Anh mang theo rất nhiều ý kiến của đội du kích Linh Lâm cần “thỉnh thị thượng cấp”, nhưng tất cả đều trở nên nhạt thếch nhạt phèo trước cái cảnh hàng triệu con người chết gục ở đầu bờ ruộng đang trỗ hay lên đòng. Chỉ đọng lại một thôi thúc dữ dội: cần đánh chiếm ngay huyện Tây Quảng.

Chanh cùng anh em du kích tin rằng cấp lãnh đạo huyện và tỉnh sẽ ưng ý ngay. Ta đang kêu gọi nổi dậy. Cơn dông nghẹn ứ đang đòi một tiếng sấm mở màn. Tiếng sấm Tây Quảng sẽ nổ dây chuyền trên đất Quảng Nam. Mưa dông đổ xuống, khí trời dễ thở hẳn đi, người với cảnh sẽ ồ ạt vươn lên trời xanh...

Cuộc họp diễn ra trong nhà một chị cơ sở mé trên thị trấn Vĩnh Điện. Không có trăng sáng trên sông và nồi cháo cá thơm ngon trên đò, nhưng anh Xáng dân chài và anh Quý - Xứ ủy viên đều dự, thêm vài đồng chí nữa Chanh chưa biết mặt.

Anh Bảy Quý vẫn quen nghe nhiều nói ít. Anh Tô Xáng cứ vặn vẹo tới tới:

- Lấy thành dễ, giữ thành khó. Đánh xong các đồng chí liệu giữ được không?

- Chúng tôi đánh để gây tiếng vang, lấy súng đạn. Đốt huyện đường rồi rút!

- Quân Nhật hay lính tỉnh kéo lên, đuổi theo, các đồng chí chống cách sao?

- Chúng tôi rút vô căn cứ trong rừng đánh tiếp.

- Dự trữ lúa gạo được bao nhiêu mà vô rừng?

Chanh nín lặng. Chưa có hột lúa nào trong cả hai căn cứ. Anh vớt vội:

- Cần thì lên núi cao, lên tới vùng Ngọc Linh...

- Đồng bào trên núi đã sẵn sàng đón du kích chưa?

Càng bị bắt bẻ Chanh càng đuối lý. Anh nói liều:

- Anh em ta ở Ba Tơ cứ đánh nhào, đâu có tính tới tính lui!

- Chính các đồng chí Ba Tơ dặn tụi mình phải tính toán kỹ lưỡng hơn. Anh Quý đây đã đi với du kích Ba Tơ nửa tháng.

Chanh đã nóng mũi thật sự, nổi gắt:

- Ít nhứt chúng tôi cũng dám hành động, còn hơn các nơi khác im xo không rục rịch. Ngồi nói lý thuyết suông hoài.

Anh Quý nãy giờ chỉ nghe, bỗng chen vào một câu rất nghiêm:

- Đồng chí Chanh thấy tất cả các việc ta làm trước khi nổ súng đều là lý thuyết suông, phải không?

Chanh tắc họng. Nếu ai khác quất ngọn roi ấy, có thể anh còn cãi chày, cãi cối, nhưng trước mặt anh Quý bậc thầy mà tên tuổi đã vang dội khắp các nhà lao... Chanh cúi mặt lặng cá hồi lâu trước khi nói:

- Xin lỗi các anh, tôi sốt ruột không chịu nổi...

Các anh kia đưa mắt nhìn nhau. Anh Xáng buông rầu rầu:

- Tụi mình còn sốt ruột gấp mấy. Có điều Đảng mình trải qua mấy cuộc khởi nghĩa non ở các nơi rồi, có kinh nghiệm rồi, lần này quyết làm chắc ăn trăm phần trăm chớ không để cù cưa bạc nhạc đâu.

Chị chủ nhà bưng lên một mâm chè, thứ chè nếp nấu với đường đen rất đặc gọi là cháo đường, bỏ thêm nhiều gừng và một chút muối cho đậm vị. Câu chuyện xoay sang nạn đói. Mấy năm nay ghe bầu chở gạo Nam Kỳ ra ít, Quảng Nam thiếu gạo nhưng có khoai sắn bù vào, không đến nỗi đói. Vụ gặt tháng năm vào cỡ trung bình, các huyện phía Bắc được khá hơn, huyện Tây Quảng sẽ dư thóc vì thuyền bè xe cộ khó khăn không chỏ xuống bán mé Tam Kỳ được.

Đợi mọi người ăn xong, chị cơ sở mới dọn mâm, pha nước, bày ra giữa chiếu một bộ bài tứ sắc còn mới và chia luôn cho mỗi người một tay bài, ném thêm vài cụm bài rác như đang dở ván, cười cười:

- Có hai người lạ mặt vô làng hỏi thăm nhà ông Sam. Dạo này mật thám của thằng Ký Xuân bắt đầu đi rình rồi, các  anh cầm bài lên đi.

[hoi_ls]

Chó sủa dồn ngoài ngõ. Chị ra sân mắng chó, hỏi khách mấy câu, dẫn vào: anh bí thư huyện ủy Tây Quảng mặc như thầy lý lên quan, cùng một đồng chí bảo vệ mặc sơ-mi soóc như là thủ lãnh thanh niên. Anh Quý vỗ đùi khoái trí:

- Tưởng cậu mắc kẹt đâu rồi! Hay lắm, đang bàn đại sự ở Tây Quảng đây. Cởi áo, quạt cho mát, uống nước, rồi ta tính kế đánh lấy huyện!

Anh bí thư huyện ủy đang chào hỏi, bỗng nhìn Chanh chăm chú:

- Ủa, bác Tư xuống hồi nào? Anh em nói bác đang rèn gươm giáo trên Linh Lâm mà!

Cả Chanh nóng bừng mặt, chỉ lắc đầu. Chung quanh cười ồ. Không phải lần đầu anh bị lầm với cha. Hai cha con cách nhau chẵn hai mươi tuổi, mặt và vóc người rất giống nhau, sau năm năm tù và những tháng vất vả gần đây anh già sọm đi và trông lại càng giống. Ngay ở Linh Lâm, đôi cậu du kích trẻ gặp lúc đèn lửa chập choạng đã lẫn lộn giữa hai cha con.

Anh bí thư biết mình hớ, chữa vội:

- Mới ngoài nắng vô, mắt thấy toàn đom đóm bay. Cũng tại cậu giống ông bác quá thể!

Nghe nói đội du kích đề nghị đánh chiếm huyện lỵ Tây Quảng, anh cười:

- Muốn lấy thì mình lấy cho, khỏi cần du kích Linh Lâm. Tri huyện đang nhấp nhổm chạy trốn. Ta nắm được tay đề lại với đội lệ. Lính huyện đập bệnh nằm nhà một số, nay còn mười một, có một cơ sở, ba cảm tình. Thằng cai Dương hay cướp giựt đàn bà đi chợ thôi, không dám chống ta. Tức cười, tri huyện bảo nó đem súng ra bắn thử, viên đạn thứ ba mới nổ bị toác vỏ mắc trong nòng. Thử cây khác bị văng ốc vít trầy mặt. Vợ nó tối về làm gà tạ ơn cô bác phù hộ cho chồng thoát nạn bắn súng! Còn ở huyện chín súng mút với anh-dô, hai mươi hai đạn, nhưng chỉ dám vác chớ không ai dám bắn!

Đến lúc này Cả Chanh mới thấy mình quả là ếch ngồi đáy giếng. Còn may hai anh Quý và Xáng không nhắc lại các lý lẽ rất hùng hồn của anh ban nãy, mà chăm chú nghe báo cáo về tên quản Hưng đang cố ngoi lên. Tên này trước ở mật thám, chuyên tra tấn tù chính trị, nay được Nhật giao chỉ huy đội Bảo an binh của tỉnh, hơn một trăm đứa có sáu cây ép-en ¹  và hai moóc-chê 60², súng đạn đều tốt.

Quản Hưng biết mình nặng tội, lại muốn nhân dịp chộn rộn này để vọt lên tới lãnh binh, án sát, chửi và chống Việt Minh rất hăng. Hắn tát lính đổ máu mũi như sĩ quan Nhật, nhưng cũng thưởng nhiều, cho lính tự do kiếm ăn nhiều, các quan phủ huyện đều gờm lính quản Hưng. Mới cách đây vài hôm, tỉnh cấp gạo chậm sao đó, hắn cho quân chặn cướp luôn hai chiếc ghe chở gạo của bọn Liên đoàn chỉ đưa cho mấy đứa áp tải một giấy biên nhận ký tên: “Huỳnh Hưng, hung thần xứ Quảng”. Hắn được tên chỉ huy Nhật kiêm chức “cố vấn” của quan Tổng đốc rất tin cậy. Áng chừng có một phần ba số Bảo an binh trung thành với quản Hưng, dám đánh nhau với Việt Minh.

- Coi đó Chanh, đội du kích của cậu có thể đụng đầu thằng việt gian thú dữ. Chơi nổi không?

Chanh bẽn lẽn nhận rằng du kích Linh Lâm còn quá ít và quá yếu.

Hội nghị bàn tiếp hàng chục việc phải làm tại khu vực Linh Lâm, Chanh không được phép ghi chép, chỉ bấm ngón tay nhẩm đếm đến thuộc lòng, mồ hôi vã trên trán mỗi lúc một nhiều. Đến cuối, anh lại thêm một lần sửng sốt khi anh Xáng trịnh trọng báo tin Thường vụ Tỉnh ủy đã chỉ định đồng chí Phan Chanh làm phó bí thư huyện ủy Tây Quảng.

Vốn quen khép mình vào kỷ luật, Chanh không cãi, chỉ nghĩ: “Các ảnh lầm rồi. Mình gay go hung rồi...”.

Tờ biên lai thuế thân của  anh từ Qui Nhơn mang về được thay bằng giấy chứng nhận là nhân viên kiểm lâm đang thừa hành công vụ tại huyện Tây Quảng cùng với thẻ tùy thân ghi tên là Phan Thanh Trà. Anh thay mặc một bộ áo quần vải xanh biển như kiểm lâm được phát, trên vai có mấy vết nhựa cây đen. Người lái xe khách lên xuống Linh Lâm mỗi tuần hai chuyến sẽ dành chỗ và chuyển hàng cho anh khi thấy những vết ấy.

Cả Chanh tính trước sẽ đi vắng ba ngày, xuống Hội An họp và về ngay, nhưng anh mất thêm hai ngày nữa để cùng anh bí thư huyện ủy đi gặp một số cơ sở Việt Minh. Đã có giấy tờ đàng hoàng, anh không phải cuốc bộ và vòng trong xóm tránh các trạm gác nữa, đôi lúc còn lên giọng nạt nộ vài nhóm tuần đinh mù chữ bị buộc phải cầm gậy ra canh ở điếm đầu làng, hễ thấy tờ giấy đánh máy đóng dấu son đỏ choét là cho đi ngay.

Anh bí thư đưa Chanh đi thăm bốn chính trị phạm từ Đắc Tô, Kon Tum, Ban Mê Thuột về huyện Tây Quảng sau đảo chính. Hai anh vừa về đã họp ngay thanh niên trong bà con họ hàng, tuyên truyền Việt Minh rầm rộ, bọn tổng lý hoảng hồn lên báo quan nhưng chưa dám động tới họ. Một ông nhà giàu bị đưa đi an trí Đắc Tô vì cho con đi học lớp thông ngôn của Nhật, nay đang vênh váo trừng trị đứa này che chở thằng kia.

Người thứ tư là  anh Ba Mậu. Chanh quen anh trong nhà tù Kon Tum, được anh dạy văn và toán trong gần một năm. Đã trọng đạo phải tôn sư, Chanh lễ phép ngồi nghe anh lên lớp như đang dạy học trò ở Đà Nẵng.

- Tình hình này phải tránh manh động đồng chí Chanh ạ. Trình độ dân chúng còn thấp kém quá, chưa hiểu nổi cách mạng đâu, nói cộng sản họ còn tưởng cộng cả vợ chồng, nói cộng hoà họ hiểu là dồn của lại đem chia đều ra. Trước hết phải nâng cao trình độ dân chúng...

Đến lúc này, ngồi trước ông thầy dạy chữ đầu hai thứ tóc, Chanh mới hiểu mình vì sao mình phải làm phó bí thư huyện ủy. Bởi vì  anh dám khởi nghĩa.


-----------------------------------------------------------------------
1. Tiếng Pháp: F.M, tức Fusil-mitralleur: Trung liên.
2. Tiếng Pháp: Moriler: súng cối.

[hoi_ls]

*
*    *

Trong khi Cả Chanh đi vắng, anh chàng Năm Phi đao đã bốc máu làm tào lao.

Năm Phi đao gọi đội du kích vào họp ở căn cứ A nói:

- Anh Cả đi vắng rồi.  Ảnh là đại ca của tao, gì gì cũng gương mẫu hạng nhứt. Kẹt cái là ảnh làm gì to lắm trong Đảng Cộng sản Đông Dương. Chưa biết hả? Cộng sản là làm cách mạng cả thế giới, đưa nước mình lên hùng cường cỡ như Anh, Mỹ, Nga vậy đó. Ảnh lo công chuyện cả năm xứ Đông Dương. Anh thấy tụi mình ở đây dốt quá ư dốt, về dạy dỗ cho khôn ra. Bây giờ khôn rồi, mình tự nghĩ mà làm cách mạng chớ. Cũng như tao bày cho bay tập bắn vậy, tao có bắn giùm bay được đâu!

Lý lẽ của Năm Phi Đao rất dễ hiểu và đầy sức thuyết phục,  anh em gật đầu cả.

Việc làm cũng đơn giản thôi. Kéo du kích tới ấp phủ Đỉnh tịch thu hết số lúa tô vụ tháng năm vừa gặt xong chở về căn cứ B để anh em mình ăn tập thả sức, khỏi bị người nhà cằn nhằn mỗi khi xách gạo hay khoai khô bọc theo.

Anh em khoái hết mức nhưng chưa quen vỗ tay. Anh đội trưởng tập vỗ tay cho đội, dặn rõ đó là kiểu quốc tế chứ chẳng phải lề thói thực dân đâu.

Trong đội chỉ có Tám Doãn hơi ngờ ngợ. Cậu trai chống bè này còn nhớ lời  anh Cả Chanh dặn khi ra đi: việc lấy thóc của phủ Đỉnh phải được thượng cấp cho phép, đợi anh về sẽ hay. Năm Chò cười xòa, nheo mắt và thấp giọng:

- Ảnh là ông chánh trị, phải nói vậy mới đúng chánh trị, hiểu chưa? Tụi mình là quân sự, cứ làm tới theo kiểu quân sự, cái gì lợi cho đánh tây đuổi Nhựt coi như xuya!

Chừng ba giờ chiều, đội du kích kéo sang ấp phủ Đỉnh. Cách cổng ấp vài trăm thước, Năm Chò cho dừng lại, xếp hàng đôi và hô đi đều tuy đường lắm ổ gà, anh em cứ phải nhìn cắm xuống chân. Ba tiểu đội đều mang tất cả vũ khí: cây ná với ống tên đeo trên lưng, giáo hoặc mác vác vai, một số có thêm dao găm gài bên lưng. Tiểu đội Một gác cổng và đi kêu dân xóm ấp gánh thóc. Tiểu đội Hai dàn hàng ngang trước sân chính đường, gươm giáo sẵn sàng chiến đấu. Tiểu đội Ba rẽ vào xúc thóc khi có lệnh. Mỗi tiểu đội thiếu vài người đã lủi trốn dọc đường vì thấy làm găng quá, sợ về sau phủ Đỉnh sẽ đưa lính về gông cổ cả nhà. Không sao, đội du kích vẫn còn đông và hăng lắm.

Bầy chó bảy tám con xổ ra cổng sủa vang trời. Cô Huyền Tâm đang thu áo quần phơi ngoài sân, thấy một người mặc quần áo lính đeo súng đi vào, theo sau có một tốp tuần đinh. Cô hỏi:

- Anh ở chỗ quan phủ về à? Có thơ quan không?

Chó sủa quá ồn, lấp mất giọng Huế kẻ cả. Anh lính nói gì chẳng nghe được. Bà Cả bước ra thềm gọi:

- Đứa mô ra đánh chó, lính quan về tê tề...

Năm Chò vừa muốn thị oai, vừa cáu lũ chó nhà giàu cứ chồm tới, đưa tay giật cây súng săn hai nòng trên tay Tám Doãn, lùi mấy bước, bẻ mấu cò một bên nòng, nổ luôn một phát đạn ghém giữa bầy. Con chó lài đầu đàn lăn gô ra, hai con nữa vừa lê vừa gào. Mẹ con bà cả đâm đầu chạy vào buồng, người ở cũng chạy táo tác. Hai Khánh mặc py-gia-ma bước vội ra, trong khi Năm Chò nói dõng dạc:

- Chúng tôi là bộ đội Việt Minh đến trưng dụng lương thực nhà này...

Khánh đã sẵn sàng đón anh em tới, nhưng rất bực khi thấy Năm Chò bắn chó. Anh cố làm ra vẻ sợ sệt, vào trình bà Cả. Bà đang xoa nắn cô con gái lên cơn đau tim, miệng niệm Phật liên hồi: “Nam mô cứu khổ cứu nạn Quan Thế Âm Bồ tát... Thôi thôi cậu cử làm răng đó mược cậu... Nam mô bồ đề bồ tát ma ha tát...”.

Khánh dẫn  anh em vào lẫm lúa. Trong có bốn cây thóc cao, mỗi cây độ trăm rưởi ang. Anh hỏi khẽ Tám Doãn:

- Anh Chanh về chưa?

- Chưa. Anh biểu đợi cấp huyện cho phép, mà anh Năm cứ kêu đi...

- Kiếm đủ ghe chở chưa?

Tám Doãn ngẩn ra. Chưa hề nghe anh Năm tính chuyện thuyền đò gì cả. Lại chạy tìm nhau, hối hả cho người lên bến vạn. Năm Chò dẫn tốp này đi, lát sau lại nghe nổ đoàng một tiếng súng trường Đức chỗ xóm Vạn. Khánh bật chửi thề. Giao súng cho tay khố đỏ này, nó xài đạn như đốt pháo Tết!

Rốt cuộc rồi cũng chở được chừng trăm rưởi ang thóc. Khi bốn con đò chống ngược sông Linh qua bến Vạn, Năm Chò lại thị oai bằng ba phát súng trường nữa bắn lên trời, trong khi đồng bào đổ ra xem Bộ đội Việt Minh đứng chen đầy bờ sông. Mấy cậu du kích trước đó vài tiếng còn băn khoăn chưa biết nên lộ mặt hay chưa, lúc này cầm cây mác đứng hiên ngang trên đò, không nghe rõ nhưng biết dân làng đang trầm trồ nhắc tên mình.

Căn cứ B mới làm nhà kho, chưa có tấm cót nào. Lần này Tám Doãn không để Năm Chò đi nổ súng trưng dụng cót nữa, bấm mấy anh em chạy về vác đến. Các bác chống đò được tự do vào chỗ doanh trại của bộ đội trong khi gánh giúp.

Đến sẩm tối thì tam xong mọi việc, và đêm ấy dân làng biết hết tên tuổi và chỗ ở của đội du kích Linh lâm. Họ kéo đến nhà các đội viên du kích - vẫn phải về nhà kiếm cơm tối như thường - tán chuyện râm ran đến khuya. Ông Xâm Tô rời bàn đèn thuốc phiện, cho con thắp đuốc đi mời “Tư lệnh bộ đội Việt Minh” đến nhà đãi một tiệc túy lúy với món ăn Tàu và rượu chai Quân thắng trận. Ông Cửu Áng chạy một vòng qua các nhà khá giả trong xóm, quyên góp được một bò ba heo để khao Việt Minh, muốn ăn lúc nào thì cứ đến chuồng mà bắt. Sau đó ông chong đèn viết tờ mật báo, cho con luồn đường tắt đem xuống huyện lúc gà gáy đầu.

Chỉ trong một ngày tin đã loan đi dọc đường 56, thấm nhanh vào các làng xóm hai bên đường: Việt Minh khởi nghĩa chiếm Linh Lâm rồi! Vài ngày sau tin mới xuôi dọc sông Thu Bồn, bởi các chủ đò dọc nấn ná ở lại Linh Lâm coi thử Việt Minh ra sao, sông nước có bị ngăn cấm không.

[hoi_ls]

Từ nhà anh Ba Mậu đi ra đường 56 đợi đón xe ngồi nghỉ trong quán nước, Cả Chanh và anh bí thư huyện ủy được ông già bán quán báo ngay tin sốt dẻo:

- Chưa chắc xe lên đâu mấy  anh, họ sợ tên rơi đạn lạc. Việt Minh nổi dậy chiếm hết tổng An Sơn, không biết à?

- Ôi, thiệt sao bác?

- Sáng giờ cả chục người trên đó xuống nói. Quân lính đâu trên núi kéo về bắn súng kêu loa rầm rầm, thu lúa nhà giàu chia cho dân nghèo. Chỗ ấp ông quan gì đó dám chống, họ bắn nhào luôn ba mạng. Bây giờ họ lập tân tỉnh từ Huề Bình trở lên, trí súng, đắp đồn, Nhựt lên là oánh !

Vài người trong quán cũng góp thêm những chuyện được cam đoan là do bà con xuống kể lại: “Việt Minh tế cờ, khao quân, rước thuyền bắn súng trên sông Linh có rất nhiều phu theo gánh gạo, xếp hàng duyệt binh đi đều rắp rắp như lính oong đơ hồi Tây”.

Cả Chanh sốt ruột không chịu nổi, kéo anh bí thư ra đường. Họ đi bộ gấp lên Linh Lâm. Anh bí thư huyện cởi áo dài vắt vai, tụt guốc ra xỏ vào cán dù cùng với khăn xếp, từng lúc chạy lúp xúp mới theo kịp anh kiểm lâm mặc đồ xanh. Cậu bảo vệ đi trước họ chừng năm chục thước, xách cái giỏ đựng nải chuối và bó hương.

Cách bến phà Huề Bình vài cây số, họ ghé vào quán tránh cơn mưa rào và thăm dò tình hình. Mấy người đi chợ Huề Bình vừa về đến đấy, nói ở chợ chẳng có gì hết, chỉ nghe đồn trên Linh Lâm có Việt Minh thổi kèn bắn súng.

Anh huyện ủy viên trong xóm lẻ mé dưới Huề Bình cũng chẳng nghe và thấy gì cả. Năm Chò không đến trong ngày hẹn liên lạc hôm qua, chắc trên Linh Lâm có động.

Sau nhiều năm đi xa, Cả Chanh không nhớ đường mấy nữa, chỉ một lần được Sáu Cam dẫn đi tắt núi xuống Huề Bình. Lần này tuy đủ giấy tờ nhưng anh vẫn nhắm hướng vượt năm cây số núi về làng, tránh bất trắc. Lính địch có thể ngược sông Linh đánh úp đội du kích của  anh, dân các xóm dọc đường 56 không thấy là phải.

Họ lạc quanh quẩn khá lâu trên dương Cốt, nơi có hai bộ xương voi bên nhau và cái miếu thờ “nghĩa tượng” lút trong rừng rậm. Đến khi đã mỏi rụng đầu gối, Chanh chợt thấy lấp lánh dưới dốc dòng nước rộng và cạn của khe Cốt. Khe này chảy vào sông Linh ngay chỗ bến Vạn.
Trên bãi cát hẹp, bên khe có những dấu chân cọp to bằng bàn tay xòe, tiếp đó là những dấu ướt in trên đá chưa khô hẳn. Cậu bảo vệ chưa từng ở núi, xanh mặt tìm vội một cây gì làm gậy giữ thân. Chanh lắc đầu:

- Nó xuống uống nước, đi cách mười phút rồi. Kệ cha nó.

Mặt trời sắp lặn họ mới về đến lò rèn ông Tư lúc này vắng tiếng búa. Chanh rón rén lách qua vườn, suỵt vỗ con chó Dồ cho nó im, đến dòm vào lò rèn dựng tách ra khỏi nhà chừng mươi thước.

Gần như cả đội du kích đều có mặt ở đấy, đang ăn cơm. Trên sân, trong nhà, cả ngoài bãi cỏ phẳng gần lò, bày ra sáu cái nong với rất nhiều chén đĩa tô chậu, cả những tấm lá chuối đầy tú hụ thịt luộc và ra chuối rừng. Năm Bưởi cùng mấy cô nữa, mồ hôi ướt sũng lưng áo, đang tiếp thêm cơm, rau, những chậu thức ăn từ ba cái bếp đun nồi to gần chỗ khe Hội.

Quái lạ, những gì đã xảy ra trong năm ngày anh đi vắng?

Một người đang ăn chợt ngửng khuôn mặt đỏ ửng lên trông thấy Chanh đứng sau bụi cây thấp, reo to:

- Bác Tư kiếm thêm nước trắng về rồi. Gớm, đợi miết!

Cửu Áng! Cửu Áng ngồi ăn nhậu với đội du kích! Hay mình trông gà hóa quốc?

Cả Chanh không kịp lùi, phải vẫy anh bí thư và cậu bảo vệ bước lại. Năm Chò ngồi bên Cửu Áng bật cười hô hô:

- Ông Cửu say rồi! Đại ca tôi mà lầm với Bác Tư!

Một nét kinh hoàng hiện loáng trong đôi mắt không có vẻ gì say của Cửu Áng, biến rất nhanh. Đôi má sệ lại rung lên trong tiếng cười của ông lý trưởng rất bình dân và vui tính:

- Hê hê hê! Hèn gì mấy cô em út cứ chê mình già! Anh cả về làng bấy lâu mà kín đáo quá, chẳng cho tụi này được gặp. Bảy tám năm rồi chớ ít đâu... Anh ghé mâm này luôn di. Bưởi, Bưởi, để phần thứ gì bày ra đây con! A, còn hai vị khách nữa nghen!

Ông bí thư đóng kỹ vai thầy cúng trong giấy tờ, tuy không mang theo bộ đồ nghề thày cúng, ông chắp tay vái liền ba vái về phía các mâm, nói ê a:

- Dạ, thưa mấy quý ông bà, thiệt tình tôi bị nghi oan. Cha con tôi đang hỏi đường vô nhà ông lý trưởng thì bị... bị ông này dẫn đi theo. Dạ, chuyện dương gian tôi chẳng biết, chứ trừ tà ma bắt quỷ thì chẳng dám nói khoe, đã từng trải mấy chục năm...

Anh em cười rần rần. Năm Chò phơi bộ ngực đầy bùa chàm đứng lên ấn mạnh vào vai ông thầy cúng:

- Tới đây gặp bữa, cứ cúng ông thần khẩu trước đi cái đã! Chú em kia nữa, ăn no rồi tôi chỉ ma cho mà bắt. Ma quỷ là thằng này, thằng Năm đây... Dạ thưa đại ca, bữa tiệc này là của chung thiên hạ. Gạo của nhà phủ Đỉnh, heo của lão Xâm Tô bợm ghiền, rượu của thầy Cửu mang tới, công nấu nướng là của nhà bác Tư, còn miệng với bụng là của anh em du kích Việt Minh do đại ca làm lãnh tụ!

Chanh tức run lên, muốn tát cho anh chàng say rượu vài cái. Để nén tức, anh nói sang các mâm:

- Tối rồi mấy cha, ăn mau còn thấy đường dọn dẹp...

Cửu Áng nhìn kỹ bộ mặt ông thầy cúng, can mày phân vân, rồi quay đi nói oang oang:

- Các chú hậu sanh không biết, hồi bằng tuổi các chú, mấy ông nhà nho chơi hoang lắm, tối mấy cũng bỉnh chúc dạ du, tức là thắp đuốc đi chơi đêm đó. Tới lứa tôi thì nghèo rồi, hoang mấy cũng thành hiền khô!

Đang lúc đói, Chanh ăn thật lực trong khi dỏng tai nghe anh em nói tầm phào. Thật ra chỉ mâm của Cửu Áng và Năm Chò là sẵn rượu,  anh em khác chỉ uống mỗi người một ly không đủ say. Ông Tư Chua bỏ cuộc nửa chừng, bảo đi mua thêm rượu nhưng biến luôn. Tư Quýt cũng vắng. Ba Mít say nhanh, đã ngáy trên chõng của của bà Tư. Tám Doãn bối rối ra mặt không thốt câu nào, thỉnh thoảng liếc trộm Chanh.

Tan cuộc, mươi người có nhà ở xóm Chợ và bến Vạn rủ nhau về chung đuốc. Khi Cửu Áng định dẫn cha con ông thầy cúng đi về nhà mình, Cả Chanh nói xẵng:

- Để lại đây, chúng tôi còn lấy cung. Biết đâu là mật thám của tỉnh, huyện phái đi dò Việt Minh!

Khi lò rèn gần vắng hẳn, Chanh mới gọi số tiểu đội trưởng cùng Năm Chò, Tám Doãn, Sáu Cam lại:

- Chú ý nghe rnệnh lệnh đây. Trong vài ngày sắp tới, bọn Bảo an binh có thể đánh lên đây. Ngay trong đêm nay các đồng chí phải báo cho từng đội viên mang theo các thứ để rút vô rừng, ở lại năm ngày đêm. Sáng mai, khi tỏ mặt người, toàn đội phải có mặt trong căn cứ A. Nhắc lại coi nhớ chưa?

Năm Chò lè nhè:

- Nó lên thì uýnh cho nó té cứt ra chớ, đại ca!

- Im lặng. Đồng chí Tám Doãn chịu trách nhiệm củ soát các tiểu đội coi mệnh lệnh của tôi có được thi hành thiệt đầy đủ hay không! Giải tán!
Chanh đưa hai khách cùng Doãn và Cam ra chòi rẫy, vẫn còn giận sôi lên.

Khêu to ngọn đèn đĩa thắp dầu lai, anh lạnh lùng bảo Doãn báo cáo cho thật tỉ mỷ những việc đã làm. Nửa chừng ông Tư cũng ra chòi, ông đợi tiệc tan mới quay về lò rèn tìm Chanh. Sáu Cam ngồi chụm lửa đun nước cũng góp thêm vào. Ba người nhìn vào cuộc “khởi nghĩa” bằng ba cặp mắt khác lứa tuổi, khác góc độ, khác nếp nghĩ.

Khi ông Tư với Doãn đã ra đi, Cam đã ngáy trên sập, cậu bảo vệ đã nói mê sau chuyến đi ly kỳ, anh bí thư cùng với Chanh đánh giá lại tình hình. Bên ngoài, con chim ó ma ăn đêm cứ réo từng hồi “ó ó ó...à”. Chim dủ dỉ sống bằng phân trâu, phân nai trầm giọng thả vào gió tiếng than thở “thủ thỉ thù thì”. Đôi lúc vẳng xa tiếng con “có bóp thì bóp” và xa hơn nữa là tiếng trả lời “có chết thì chết”.

Hai đồng chí bí thư và phó bí thư huyện Tây Quảng quyết định: Linh Lâm sẽ thành làng Việt Minh luôn.

Đội du kích đã lộ mặt hoàn toàn, sẽ là quân chủ lực “lai vô ảnh, khứ vô hình”, tất nhiên phải loại bớt những người còn do dự, chọn thêm người hăng hái. Căn cứ B bị lộ, sẽ dời đi xa hơn, đưa cối xay, cối giã vào làm gạo tại chỗ. Cả Chanh thay mặt Việt Minh huyện sẽ gọi tất cả lý trưởng hương chức lại, giảng mười chính sách Việt Minh, nghiêm cấm việc mật báo lên tổng lên huyện. Đặc biệt, phải tổ chức ngay lực lượng dân quân đông đảo ở Linh Lâm và các làng chung quanh, đặt trinh sát và giao thông ở các trạm mật dọc sông Thu Bồn và đường 56. Chưa giảm tô được vì phải đợi chủ trương chung, nhưng mở ngay cuộc quyên góp trong các nhà giàu ở Linh Lâm, lấy thóc là chính, đừng ham trâu bò, heo gà. Chuẩn bị ngay các điểm tác chiến để chặn quân Bảo an ninh hay quân Nhật đánh lên. Tập cho du kích biết đánh du kích...

Trước khi ngả lưng, anh bí thư huyện ủy còn bật cười, lèo thêm một câu:

- Gì thì gì, cậu cũng đừng làm anh em cụt hứng. Đang bốc mà. Làm cách mạng, nghe dọa sai lầm khuyết điểm liên miên, anh em sợ rút gân sởn tóc, chẳng dám cựa quậy nữa đâu!

Cả Chanh ngủ lịm đi với câu nói ấy trong đầu.

[hoi_ls]

15.

- Alô, alô, đồng bào chú ý...

- Nghe đây, nghe đây...

- Thưa toàn thể đồng bào...

Anh em gọi loa thích kiểu nào gào kiểu ấy, nhưng nghe vẫn vui tai hơn tiếng mõ làng đi rao thúc thuế, thúc xâu. Trong những câu dài nhằng lủng củng, người dân Linh Lâm chỉ cần nhặt ra vài ba tiếng đủ biết phần mình: họp xóm, họp làng, họp thanh niên, họp phụ nữ, họp thiếu niên, họp dân quân, họp bàn việc bọc truyền bá quốc ngữ, họp ủng hộ du kích... Vô vàn cuộc họp, tất cả đều quan trọng, khẩn cấp, cần thiết, gấp rút, số một, hàng đầu!

Người dân Linh Lâm bước hẳn sang lối sống Việt Minh là ngày làm đêm họp. Họp mãi thành quen, đêm nào vắng tiếng loa tự dưng họ thấy ngứa ngáy thế nào, phải chạy sang hàng xóm hỏi xem có phải mình đi rừng, đi ruộng hụt nghe loa gọi không. Vả lại họ chẳng bị ép uổng gì, cơm tối xong đi họp một lát, các chủ nhà đun nồi nước to mời chung, buồn ngủ hay con khóc thì cứ ra về trước, quên lời dặn thì cán bộ Việt Minh kêu nhắc qua hàng rào.

Đội du kích Linh Lâm bị ngập đầu trong công tác. Ngập mà vui, cứ như tắm trong thác sông Linh. Ban ngày học chính trị hay quân sự, đêm đi loa gọi họp và canh gác cho đồng bào họp. Thỉnh thoảng cao hứng lại xếp hàng đôi hàng ba, cờ và súng dẫn đầu hô đi đều trên đường đá xóm chợ bến sông cho đồng bào đổ ra ngắm nghía, xuýt xoa. Một số rụt rè được cho ra làm dân quân, đã có ngay mấy chục thanh niêu khác xin vào thay. Lập thêm một tiểu đội nữ du kích do cô Năm Bưởi chỉ huy, đang mê tập mã tấu và các môn quyền cước. Liên tiếp phải đón các đại biển thanh niên trong tổng An Sơn kéo tới xin rước “quí vị du kích làng Linh Lâm đến giúp chúng tôi tập quân sự xây dựng chánh quyền Việt Minh”.

Cả Chanh bắt đầu bị sốt rét rừng, ở đây rất ít người tránh được cái bệnh tai ác ấy, được gọi là rét. Anh cứ gượng, gượng mãi. Những gói Phát lãnh tán và những thang thuốc nam của ông Tư Chua chỉ làm giảm chứ không cắt được cơn. Lạnh run một lát, nóng điên một hồi, nhức đầu như búa bổ vã mồ hôi đầm đìa, thế là xong khoản nợ núi rừng vài ngày trả một lần.

- Anh Cả rét hả?

- Đợi chút, qua cơn mình đi...

Về vụ Năm Phi đao tự ý làm tào lao, Cả Chanh chỉ cho tự chỉ trích nửa giờ trong đội du kích, vì thật ra anh em chẳng có lỗi gì. Anh dành hẳn một tối để sạc Năm Chò thẳng thừng, bắt thề chừa rượu và bỏ thói ngông nghênh càn dỡ, bỏ luôn lối xưng hô phường tuồng. Năm Chò nhận lỗi, hứa sẽ tự chỉ trích công khai.

Bàn chung chung thế thôi nhưng Năm Chò làm ngay.

Vào buổi học chính trị tiếp đó, sau khi anh em đã ngồi lên sạp, Năm Chò bước ra giữa lớp, đưa tay chào Cả Chanh theo kiểu mới học: nắm tay phải co lên ngang vai. Rồi anh hét một tiếng: “Kính thưa!” làm mọi người giật mình.

- Trước có đồng chí lãnh đạo, sau có anh em, tôi là Năm Phi đao xin nhận tội!

Anh tự kể tội một tràng, thành thật mà rất lộn xộn.

- Tóm lại, tôi thấy mình không xứng đáng làm đội trưởng. Nhờ anh em bầu cho người khác. Xin chào bằng một nắm tay thân ái!

Cả đội du kích nhốn nháo:

- Cứ làm chớ, anh Năm!

- Biết lỗi phải vậy, được rồi đó Năm!

- Trâu bốn chân còn đôi khi trượt...

- Đừng cho thằng Năm trở chúng, anh cả!

Cả Chanh giành nửa tiếng để giảng về chế độ dân chủ tập trung sau đó tuyên bố Năm Chò vẫn là đội trưởng. Anh em vỗ tay rầm rầm đúng lối quốc tế.

Sau mấy ngày thăm dò, Cả Chanh quyết định đưa ra danh sách Ủy ban Việt Minh làng để dân bầu. Ông Tư Chua làm chủ tịch, Tám Doãn chỉ huy dân quân, Ba Mít ủy viên tuyên truyền. Nhiều người bàn nên gài Cửu Áng vào ủy ban, bắt lão nhúng tay thùng chàm cho hết đường lui. Chanh cân nhắc kỹ và từ chối.

Ủy ban ra mắt trong cuộc họp mít-tinh lớn nhất, đông hơn cả đám tế Xuân. Cờ may đúng kiểu được kéo lên trong khi pháo nổ một tràng dài thay tiếng súng lệnh. Tất cả dân làng đưa nắm tay lên vai chào cuộc đổi đời, tuy còn rắc rối khó hiểu nhưng chắc chắn là đỡ cực nhục hơn xưa.