Từ Đồng Quan đến Điện Biên

[Giangtvx]

        Bộ tư lệnh chiến dịch quyết tâm tiêu diệt cánh quân Lơ Pa-giơ. Lực lượng sử dụng có các trung đoàn 88, 36 thuộc đại đoàn 308 và trung đoàn 209.

        Mười lăm giờ ngày 2 tháng 10, tiểu đoàn 154 trung đoàn 209 tiến quân đánh quân Lơ Pa-giơ ở Khâu Áng nhưng lạc đường nên không thực hiện được kế hoạch. Sau khi tìm được đường,trung đoàn 209 (thiếu) và tiểu đoàn 322 trung đoàn 88 đánh địch ở Na Mục tiêu diệt một đại đội thuộc tiểu đoàn 1 trung đoàn Ma Rốc số 8. Đại bộ phận địch chạy về Nà Pa. 22 giờ, trung đoàn 36 tiến công Khau Luông, đánh bật địch ra khỏi vị trí. 14 giờ 30 ngày 3 tháng 10, tiểu đoàn 154 trung đoàn 209 tiến công Khâu Áng. Địch rút chạy sang các điểm cao phía tây khu vực Xuân Hòa. Như vậy là Lơ Pa-giơ không thực hiện được việc tập trung quân để đón Sác-tông trong ngày theo kế hoạch. Nhưng theo kế hoạch, ngày 3 tháng 10 Sác-tông vẫn rút khỏi Cao Bằng.

        Được tin đin đó, bộ chỉ huy chiến dịch hạ quyết tâm tập trung lực lượng tiêu diệt binh đoàn Lơ Pa-giơ trước. chúng tôi nhận được mệnh lệnh số 7 ra lệnh cho đại đoàn 308 tiêu diệt địch ở Khâu Áng, Nà Pá, Keo Ái. Cốc Tồn, Nà Pan. Anh Cao Văn Khánh trực tiếp chỉ huy thay anh Vương Thừa Vũ bị chảy máu dạ dày. Trung đoàn 209 chiếm lĩnh Nà Cúm, Khâu Áng, Nà Kiệu có nhiệm vụ cắt đứt liên lạc giữa Sác-tông và Lơ Pa-giơ, phối hợp với đại đoàn 308 tiêu diệt địch ở Nà Pá.

        Đêm 3 tháng 10, trung đoàn trưởng Hồng Sơn chỉ huy trung đoàn 36 đánh Khau Luông lần thứ hai. Địch rút chạy về phía tây. Tôi ra lệnh cho trung đoàn 209 lập tức truy kích địch. Chấp hành mệnh lệnh, đơn vị đi suốt đêm. Tới năm giờ sáng tiểu đoàn 15 đã phát hiện địch đóng dọc các điểm cao 760 đến 765.

        Tám giờ, đơn vị áp sát địch. Nhưng máy bay địch bắn chặn đường. Tới 14 giờ đơn vị tiếp tục tiến công. Địch chạy về điểm cao 649 (hang Cốc Xá). Theo kế hoạch của bộ chỉ huy, đêm 3 rạng ngày 4, trung đoàn 174 tiêu diệt quân địch ở Nà Lạn và Nà Cạn. Binh đoàn Lơ Pa-giơ bị thương vong, đói khát mệt mỏi không thực hiện được nhiệm vụ đón Sác-tông. Lơ Pa-giơ quyết định nhích dần đội hình của binh đoàn mình lại trước đội hình của Sác-tông. Lơ-pa-giơ định bố trí tiểu đoàn 1 Ta-bo ở bắc Cốc Xá, tiểu đoàn Ma-rốc ở nam Cốc Xá, tiểu đoàn dù lê dương ở đông Cốc Xá. Sở chỉ huy của Lơ Pa-giơ, tiểu đoàn Ta-bo số 11 và lính bị thương ở Cốc Xá. Nhưng bị đánh liên tục, Lơ Pa-giơ không thực hiện được ý định này.

        Sáng ngày 4 tháng 10, Sác-tông rút về Nậm Nàng. Trưa ngày 4 chúng tôi nhận được lệnh cho một bộ phận lên Nậm Nàng chặn địch. 13 giờ tiểu đoàn 166 tiến công quân Sác-tông ở Băng Lung.. Đêm hôm đó, tiểu đoàn 130 đánh địch ở Khô Nga, Tam Thai. Tiểu đoàn 154 được lệnh rút khỏi đội hình đại đoàn 308 trở về đội hình của trung đoàn 209. bộ chỉ huy chiến dịch nhận định: Lơ Pa-giơ hiện đang ở hang Cốc Xá và dải núi đá Quang Liệt. Lơ Pa-giơ có ý định chiếm điểm cao 477 để liên lạc với Sác-tông, đồng thời cho một bộ phận tiểu đoàn dù lê dương sang chiếm đồi Quý Châu. Sác-tông có thể theo đường Mông Xá đến Bản Kéo, Lác Hia rồi cho một bộ phận lên chiếm 477 phối hợp với Lơ Pa-giơ. Bộ chỉ huy hạ quyết tâm tiêu diệt binh đoàn Lơ Pa-giơ trước khi binh đoàn này gặp binh đoàn Sác-tông. Đại đoàn 308 nhận nhiệm vụ này. Trung đoàn 209 có nhiệm vụ ngăn chặn, tiêu hao từng bộ phận binh đoàn Sác-tông, tạo điều kiện để sau khi tiêu diệt Lơ Pa-giơ, quân ta sẽ tập trung lực lượng tiêu diệt cả hai binh đoàn.

        Thực hiện mệnh lệnh của bộ chỉ huy chiến dịch, để ngăn chặn Sác-tông, tôi ra lệnh, cán bộ và chiến sĩ hai tiểu đoàn đã cắt rừng đi đường để kịp thời đón đánh Sác-tông. Nhiều người đói lả, cơm không kịp ăn. Có đồng chí chân không giày, không dép, quấn giẻ vào chân vừa chống gậy vừa chạy. Tôi theo dõi báo cáo trong một tâm trạng vừa lo anh em không đến kịp vừa thương anh em. Đồng thời tin trinh sát cho biết không có tin gì về binh đoàn Sác-tông. Tôi cầm máy điện thoại mà trong bụng cứ như lửa đốt. Nếu để sổng Sác-tông coi như chúng tôi không hoàn thành nhiệm vụ. “Các chú phải thắng”. Tôi nhớ lời dặn của Bác mà thấy bồn chồn. Tôi quay máy điện thoại. Máy nhẹ tênh. Tôi quăng cái máy dã chiến vô tội, ra khỏi sở chỉ huy, chạy theo tiếng súng nổ ran phía trước.

[Giangtvx]

        Trong khi tôi lo thắt ruột về việc lùng tìm Sác-tông thì đại đội 308 đã hình thành thế bao vây binh đoàn Lơ Pa-giơ. Trung đoàn 36 đại đoàn 308 và tiểu đoàn 154 trung đoàn 209 do bám sát Lơ Pa-gơ đã đánh bật địch ra khỏi các điểm cao 160, 765, dồn chúng về phía Cốc Xá, khu vực điểm cao 649. Chiều ngày 5, trung đoàn trưởng Hống Sơn nắm các tiểu đoàn 89, 18 và tiểu đoàn 154 trung đoàn 209 nhanh chóng tổ chức hỏa lực pháo, súng cối để tiến công vào Cốc Xá. Tiểu đoàn 154 đánh bắc Cốc Xá, tiểu đoàn 18 đánh đồi tranh, bao vây phía nam Cốc Xá rồi tiếp cận bám sát mặt bắc. Cả ngày 6 tháng 10 ta tiến công quyết liệt vào Cốc Xá. Ngay 7 tháng 10, tiểu đoàn 154 đã tới chân điểm cao 706. Đây là một điểm cao toàn cỏ tranh. Đến chín giờ sáng, địch lại thả quân tiếp viện. Một trung đội ta đã mưu trí dùng dây súng, dây lưng leo lên chiếm điểm cao ở phía tây điểm cao 760. Toàn tiểu đoàn do chính trị viên Đỗ Du dẫn đầu đã bí mật luồn dưới cỏ tranh bò lên. Từ phía sau lưng địch, các chiến sĩ ta bất ngờ nổ súng. Hoảng hốt vì không rõ đối phương có bao nhiêu và từ đâu tới, địch hoảng loạn bỏ chạy sang điểm cao 765. Địch dùng máy bay thả bom lửa. Cả vùng cỏ tranh bốc cháy ngùn ngut. Ở hướng xung phong của tiểu đoàn dốc tới 70 độ. Đỗ Du dẫn đầu đội hình vượt qua những vạt cỏ tranh rực lửa và nhầy nhua xăng crếp. Đỗ Du bị bom na-pan chụp trúng người. Anh vẫn xông lên lao vào hướng địch như một cây đuốc sống. Gương dũng cảm của đồng chí bí thư đảng ủy, một đảng viên cộng sản từ năm 1940, người tù cũ của nhà tù Sơn La đã có sức cổ vũ cả tiểu đoàn 154 xông lên dũng mãnh đánh tan tiểu đoàn địch, hiệp đồng với trung đoàn 36 đại đội 308 tiêu diệt binh đoàn Lơ Pa-giơ. Lơ Pa-giơ và bộ tham mưu vọt ra khỏi hang Cốc Xá chạy về cánh đồng Nà Kéo. Ngày 8 tháng 10, ta bắt được Lơ Pa-giơ và ban tham mưu của y tại Nà Kéo

        Trong khi tiểu đoàn 154 tiến công binh đoàn Lơ Pa-giơ thì hai tiểu đoàn 130, 166 mất hút binh đoàn Sác-tông. Rời sở chỉ huy tôi tiếp tục theo hai tiểu đoàn 130 và 166. Đến Nậm Nàng vẫn mất hút quân địch, chỉ còn thấy lại những trang bị nặng bị phá hủy. Tôi phán đoán chúng đã rút khỏi Cao Bằng và chúng chỉ có thể đi về phia tây. Về sau này qua lời khai, qua những bức điện và nhật kí của Sác-tông, chúng ta ó thể hình dung cuộc rút lui cả Sác-tông như sau: Ngày 3 tháng 10 theo lệnh của Công-xtăng, Sác-tông cho quân rút khỏi Cao Bằng mang theo trang bị vũ khí và cả bộ máy chính quyền tỉnh Cao Bằng. Ngày đầu tiên binh đoàn không gặp khó khăn gì. Tiểu đoàn Ta-bô nhận nhiệm vụ mở đường dừng lại ở ki-lô-mét số 18. Đi sau cùng là tiểu đoàn lê dương..Hôm sau, ngày 4 tháng 9, Sác-tông nhận được điện của Lạng Sơn cho biết đoàn Lơ Pa-giơ bị kẹt ở Đông Khê, đang gặp khó khăn. Cái kẹt, cái khó khăn của binh đoàn Lơ Pa-giơ đã vấp phải trận địa phòng ngự kiên cường của tiểu đoàn 154. Như hồi kí của đồng chí Vương thừa Vũ đá nhận xét: “Chiến sự Đông Khê sôi động trở lại. Ngày 3 tháng 10, trung đoàn 209 đã đánh một trận xuất sắc, chặn đứng địch ở nam Đông Khê. Mộng chiếm lại cứ điểm này (Đông Khê) của Lơ Pa-giơ tan vỡ…”.

        Cũng theo nhật kí của Sác-tông, trước tình hình đó, Sác-tông đành ra lệnh phá xe pháo và phát cho mỗi tên lính nửa cơ số đạn, một ngày lương thực. Đến ki-lô-mét 22, Sác-tông không tìm được đường mòn về Thất Khê. Y phải mất khá nhiều thì giờ để đối chiếu bản đồ với thực địa, định hướng tìm đường. mãi tới trưa, Sác-tông mới đi vào đường mòn. Nhưng đang hành quân bằng cơ giới nay phải đi bộ trong một địa hình hiểm trở, lại không biết đối phương ở đây cho nên đi đến trưa thì tiểu đoàn ngụy dở chứng, Sác-tông phải cho tiểu đoàn lê dương đáng tin cậy đi lên trước. Đi chưa được bao lâu thì trời tối. Cả binh đoàn phải dừng lại ở một nơi không xác định được rõ trên bản đồ. Sáng ngày 5 tháng 10, Sác-tông quyết định tăng tốc độ nhưng vẫn phải vừa đi vừa tìm đường về dãy đồi Quang Liệt. Trật tự hành quân lúc này là: tiểu đoàn 3 lê dương, tiểu đoàn 3 Ta-bo, bộ máy ngụy quyền và gia đình, đi sau cùng là tiểu đoàn ngụy. Nhưng xuất phát chưa được bao lâu, tiểu đoàn lê dương đã lạc đường. Sác-tông phải thân hành lên giúp tiểu đoàn này định hướng. chưa tới thung lũng Quang Liệt, đơn vị đi sau của Sác-tông bị một làn hỏa lực đánh tạt sườn. Tiểu đoàn Ta-bo tạt sang một bên, tiểu đoàn 3 lê dương đi đầu tút xuống cuối binh đoàn. Đám gia quyến bọn ngụy quân nhốn nháo, không sao chỉ huy nổi. Đơn vị đánh tạt sườn binh đoàn Sác-tông là bộ phận đi đầu của tiểu đoàn 166 trung đoàn 209…

[Giangtvx]

        Khi đi cùng hai tiểu đoàn 130 và 166, tôi thấy trước hết phải nắm lấy trinh sát trong tay, nên khi thấy mất hút Sác-tông tôi lập tức tung trinh sát về hướng tây. Sác-tông đi hướng này thuận lợi hơn và cũng dễ liên hệ với Lơ Pa-giơ hơn. Khi thấy dấu vết địch, tôi ra lệnh cho hai tiểu đoàn tổ chức lại đơn vị. Cán bộ tiểu đoàn, hỏa lực và những chiến sĩ có sức khỏe đi đầu, Đuổi được một lúc thì trời sập tối. Anh em chúng tôi bám lưng nhau gần như phải dò từng bước qua hết suối này đến suối khác. Gần sáng thì gặp địch. Đơn vị đi đầu không chờ lệnh lập tức nổ súng. Nghe tiếng súng, Hoàng Cầm nắm đơn vị súng cối vọt lên trước, dùng súng cối bắn vào giữa đội hình của binh đoàn Sác-tông. Tên quan tư Ti-bo chết tại trận. tiểu đoàn ngụy tan tác, tiểu đoàn Ta-bo bị thất lạc. Chỉ vài phát cối bắn đúng thời cơ, lúc Sác-tông không đề phòng sau một đêm hành quân vất vả, chúng ta đã làm binh đoàn Sác-tông bị mất ba phần tư lực lượng. Cái tên “Giông tố” - mật danh mà Sác-tông chọn để đặt tên cho cuộc hành quân này đã không sai. Lúc này Sác-tông còn cách Lơ Pa-giơ 10 ki-lô-mét và đến lúc ấy Sá-tông mới bắt liên lạc được với Lơ Pa-giơ bằng máy bộ đàm. Sáng sớm ngày 6, qua máy bộ đàm, Sác-tông phát hiện tiểu đoàn Ta-bo số 3 bị thất lạc đang hành quân về hướng cao điểm 590 - 477. Sác-tông đốc thúc cơ quan chỉ huy này và đám quân còn lại tiến về hướng đó.

        Tiểu đoàn 130 bám rất sát cùng tiểu đoàn 166 đuổi địch trên dãy núi Quý Châu. Anh em luồn cỏ tranh vượt lên trước đội hình địch, phục kích tiêu diệt một đại đội, đánh tan một đại đội khác. Vừa đói, vừa khát, Sác-tông dự định sẽ từ điểm cao 590 cố tiến nhanh về phía nam với hi vọng sẽ được pháo Thất Khê chi viện. Nhưng nhanh làm sao được?

        Tới 15 giờ, Lơ Pa-giơ yêu cầu Sác-tông dừng lại và đề nghị Sác-tông cho lực lượng đến giải vây cho Lơ Pa-giơ khỉ hang Cốc Xá vào sáng hôm sau, tức là sáng 7 tháng 10. Đúng lúc tình hình bối rối đó thì tiểu đoàn 130 của ta đã áp sát đội hình của tiểu đoàn 3 lê dương không sao tiến được về hướng điểm cao 477. Sác-tông yêu cầu pháo Thất Khê lên sát cầu Bông Lau để yểm hộ, nhưng trời đã tối, địch ở Thất Khê không dám cho pháo lên. Đêm hôm đó, Sác-tông đã không muốn cũng phải chấp nhận một đội hình kì lạ không ra hành quân cũng chẳng phải trú quân. Đội hình đó như sau: một bộ phận của tiểu đoàn 3 lê dương và một số quân ngụy ở đông nam điểm cao 590 hai ki-lô-mét, tiểu đoàn 3 Ta-bo ở vùng quanh điểm cao 477 và một đại đội các loại quân ở Bản Ca, hai đại đội quân ngụy ở quanh Quý Châu, còn gia binh và bọn ngụy quyền thì ở lung tung mỗi nơi một ít. Lơ Pa-giơ lại điện yêu cầu Sác-tông chi viện để phá vây vào sáng hôm sau!

        Bất lực trước yêu cầu quá cao của Lơ Pa-giơ, Sác-tông chủ trương càng tháo chạy nhanh về phía nam càng tốt, miễn là đội hình của y nằm trong tầm yểm hộ của pháo Thất Khê. Cũng trong lúc đó, hai tiểu đoàn của trung đoàn 209 đã chân chỉnh lại đội hình để chuẩn bị một trận tập kích vào quân địch tạm thời dừng lại.

        Khoảng sáu giờ sáng ngày 7, trận tập kích bắt đầu. Tất cả các vị trí của Sác-tông đều nàm trong tầm hỏa lực mãnh liệt và chính xác của bộ đội ta. Bằng lối đánh gần lợi hại, anh em đã dùng thủ pháo, lựu đạn, tiểu liên vừa lấy được trong trận Đông Khê tiêu diệt đại đội quân nguy chốt giữ Bản Ca. Chốt này có ảnh hướng quyết định tới toàn bộ đội hình rút lui của binh đoàn Sác-tông. Tiếp đó, quân ta tiêu diệt điểm tựa Quang Liệt (bắc 477 khoảng 1,5 ki-lômét) do tiểu đoàn Ta-bo số 3 chốt giữ, giết chết tên thiêu tá Phoóc-giê chỉ huy tiểu đoàn số 3 lê dương.

        Lắng nghe tiếng súng rời rạc của Lơ Pa-giơ, Sác-tông biết rằng việc phá vây của Lơ Pa-giơ là vô cùng khó khăn. Sau hai lần cố dồn bọn tàn binh về phía tây không kết quả, điều bi thảm đối với Sác-tông là bọn tàn binh của Lơ Pa-giơ thoát chết từ Tân Bể và 649 chạy ùa sang vị trí của Sác-tông. Thế là lính Ma-rốc, lính dù loang lổ, lính Ta-bo, lính ngụy… tất cả trộn vào nhau không còn chỉ huy, không còn đơn vị. Trước cảnh “quân hồi vô phèng” đó, một sĩ quan ngụy báo cho Sác-tông biết rằng tất cả đám quân ngụy ở Quý Châu đã đào ngũ hết. Tất cả các sĩ quan Pháp tại khu vực đó đều đã bị loại ra ngoài vòng chiến. tình thế đã trở nên quá bi đát, Sác-tông chỉ còn biết điện cho Lạng Sơn yêu cầu thả xuống một tiểu đoàn dù. Nhưng Lạng Sơn im lặng.

[Giangtvx]

        Mười sáu giờ quân ta lại chiếm thêm một chốt nữa của tiểu đoàn Ta-bo trên điểm cao 477. Thế là tàn quân của hai binh đoàn Sác-tông và Lơ Pa-giơ đã đạp lên nhau trên một mảnh đất dài chừng một ki-lô-mét sát điểm cao 477. Điểm cao 477 có năm ngọn nối tiếp nhau, trong đó có ba ngọn cao nhất là 477, 520 và 500 đổ xuống Bản Ca, nơi gặp nhau của hai con suối to chạy dọc theo hai bên sườn đông tây của dãy 477. Rừng núi dãy 477 có đặc điểm là ở dưới thấp, cây cối rậm rạp nhưng trên các điểm cao lại toàn là cỏ tranh. Đội hình quân ta tiến công binh đoàn Sác-tông vào hồi bảy giờ sáng ngày 7 tháng 10 như sau: tiểu đoàn 23 tiến công hướng tây-nam, tiểu đoàn 18 hướng đông-nam 477, tiểu đoàn 130 bám sát binh đoàn Sác-tông từ mấy hôm trước cũng có mặt cùng đơn vị bạn tiến công binh đoàn Sác-tông. Địch điên cuồng phản ứng. Chúng cho máy bay ném bom. Lính lê dương pháo kích khiến tiểu đoàn 18 chỉ còn bám được điểm cao 500. Nhưng lúc này tiểu đoàn 23 đại đoàn 308 đánh thốc lên cánh sườn bên phải, bên trái có tiểu đoàn 54 đại đội 308 nên quân Sác-tông phải dừng lại trên điểm cao 500. Bộ binh ta xông vào đội hình địch. Ta và địch xen kẽ nhau. Không quân địch không phát huy được tác dụng. Sác-tông dựa vào tiểu đoàn 3 lê dương- đơn vị duy nhất còn ra đơn vị để mở đường máu tháo chạy. Nhưng chạy được chừng hai ki-lô-mét thì đơn vị đi đầu bị chựng đánh ở Bản Kéo. Sác-tông cùng ban tham mưu với một trung đội lê dương rời 477. Bọn chúng tránh suối, tránh những con đường mòn luồn rừng. Nhưng đi tới đâu, Sác-tông cũng nghe thấy tiếng dân công, tiếng anh nuôi của ta goi nhau. Sác-tông tuy còn nhiều súng đạn nhưng không dám nổ súng. Luồn rừng mãi không được, càng đi sâu càng thấy xa hướng định đến, Sác-tông đành quay ra. Vừa quay ra đã nghe tiếng phụ nữ gọi: “Tây ở đây anh em ơi! Tiếp đó là tiếng nổ của tiểu liên. Sác-tông bị thương ở chân và ở bụng. Y như bị hụt hẫng, cảm thấy mình trơ trọi đến lạ lùng, còn quân lính thì “tan biến” đi đâu mất cả. Viên trung tá chỉ huy Cao Bằng, tác giả của cuộc hành quân “Giông tố” đã bị bắt làm tù binh. Lúc đó 17 giờ ngày 7 tháng 10 năm 1950.

        Chiến dịch Biên Giới kết thúc bằng cuộc truy kích binh đoàn Đờ-la-bôm, một binh đoàn gồm bốn tiểu đoàn vừa lê dương vừa Ta-bo. Khoảng nửa đêm 8 tháng 10, Đờ-la-bôm vừa xuất phát từ Thất Khê lên nam Lũng Phầy để đón quan Sác-tông-Lơ Pa-giơ thì lọt vào trận địa phục kích của ta. Chúng chạy tán loạn về Thất Khê.

        Ngày 16 tháng 10, Công-xtăng tư lệnh khu biên giới đề nghị A-lếch-xăng-đi tư lệnh quân Pháp ở bắc Đông Dương cho rút Lạng Sơn. A-lếch-xăng-đri sau khi cân nhắc đồng ý cho rút và sau đó viên tướng này bay vào Sài Gòn. Một đề nghị và một quyết định ra đời trong cơn hoảng loạn. Về sự kiện này Pi-e Đa-cua tác giả cuốn Đờ Lát ở Việt Nam đã viết: “Với việc mất Lạng Sơn, quân đội Pháp đã sa xuống vực thẳm. Thành phố được phòng thủ kiên cố này đã rơi vào tay quân thù khi còn nguyên vẹn, với 1.500 tấn trang bị, 2.000 tấn quân nhu, 4.000 khẩu tiểu liên mới còn niêm phong trong hòm, 10.000 viên đạn pháo 75 li, 150 tấn thuốc. Với trang bị đó, Việt Minh có thể tổ chức thêm được bốn trung đoàn”.

        Liên tiếp mấy ngày sau, địch rút khỏi Đồng Đăng, Lạng Sơn, Lộc Bình, Đình Lập, An Châu, Lao Cai. Cái phòng tuyến biên giới nổi tiếng mà Mĩ và Pháp đều muốn đến cũng chỉ còn lại một đoạn từ Tiên Yên đến Móng Cái.

        Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa bị bao vây bốn mặt từ nay đã có đường tới Mát-xcơ-va. Kế hoạch Rơ-ve bị sụp đổ. Xứ Thái, xứ Mường, xứ Nùng tự trị cũng tan thành mây khỏi. Căn cứ dịa Việt Bắc được củng cố. Chủ lực ta có địa bàn cơ động từ Bắc xuống Nam. Chúng ta đã giải phóng hơn hai tỉnh, bốn thị xã, bức rút và tiêu diệt 217 vị trí. Ta đã tiêu diệt những đơn vị sừng sỏ như Ta-bo, đơn vị đã từng lập nên những chiến tích ở Bắc Phi, Tu-lông, là đơn vị dẫn đầu đã từng vượt qua sông Ranh, như BEP đội quân tinh nhuệ nhất, như BCCP đơn vị lính dù gồm toàn người Pháp, như đội quân lê dương đã sang Việt Nam cùng với tướng Lơ-cléc chuyên đảm nhiệm những nơi khó khăn mà ngay chính lính Pháp cũng không làm nổi. Chúng ta đã tiêu diệt một phần tư lực lượng cơ động Pháp ở Bắc Bộ. Thần tượng Ta-bo, lê dương “đánh đâu thắng đó” đã bị hạ bệ. Chiến thắng Biên Giới như một chất men say đã động viên nhân dân ta đang chiến đấu trong hoàn cảnh gian khổ, gay go càng vững tin ở thắng lợi cuối cùng. Chiến thắng đã khẳng định sự chỉ đạo chiến tranh của Đảng ta là tài giỏi.

        Ngay sau chiến dịch, bộ chỉ huy quân Pháp phán đoán chúng ta sẽ tiến công Hà Nội. Họ cho củng cố việc phòng thủ Hà Nội. Nhiều gia đình Pháp kiều đã hấp tấp tản cư xuống Hải Phòng. Ở Pa-ri, quốc hội Pháp đã làm cho chính phủ Plê-ven bối rối. Phe chủ hòa đòi đưa các nhân vật cấp cao cả dân sự và quân sự diều hành cuộc chiến tranh ra tòa án tối cao.

        Pa-ri cử tướng Gioăng tham mưu trưởng và Va-luy cố vấn số một của chính phủ về Đông Dương sang thanh tra Việt Nam. Gioăng cho rằng nên thay tổng chỉ huy bằng một viên tướng khác vì Các-păng-chi-ê, người đã bỏ sở chỉ huy vào Sài Gòn cách chiến trường hàng nghìn ki-lô-mét để quyết định một tình huống có ý nghĩa chiến lược. Theo Gioăng, tướng A-lếch-xăng-đri nên cho về Pháp, tướng Mác-săng là người thiếu trách nhiệm, còn đại tá Công-xtăng, con người chỉ biết làm chiến tranh “bằng bản đồ và máy bộ đàm” thì đáng phải ra tòa.

        Sau khi làm bản báo cáo đòi xóa bỏ hàng loạt cấp chỉ huy cao cấp nhất ở Đông Dương, nhân danh tổng tham mưu trưởng, Gioăng nhận định: “Trên chiến trường Đông Dương đã xuất hiện một tình huống trái ngược với về so sánh lực lượng”. Gioăng đề nghị hai giải pháp: hoặc là nên thương lượng ngay với chính phủ Việt Minh, hoặc là “quốc tế hóa” cuộc chiến tranh”. Về thực chất đây là sự thú nhận sự bất lực của nước Pháp, và chỉ có dựa vào Mỹ, Pháp mới có đủ khả năng theo đuổi cuộc chiến tranh này.

[Giangtvx]

   
*

*       *

        Trên đường về dự hội nghị tổng kết chiến dịch Biên giới tổ chức ở Chợ Chu Thái Nguyên, mới hôm nào chúng tôi còn luòn rừng, lội suối, nay được ngồi trên ô-tô chiến lợi phẩm đi qua những nơi các đây mấy hôm còn là những cứ điểm trong phòng tuyến của địch. Những đoàn xe địch chiếc bị cháy, chiếc lăn xuống vực. Những khẩu pháo kềnh càng rúc đầu vào vách núi, những lô cốt hầm ngầm, bãi mìn, hàng rào dây thép gai mà quân đội xâm lược để lại trên đất nước ta như những chiến tích ghi mãi tội ác của bọn giặc xâm lược và sự trừng phạt của nhân dân ta đối với chúng.

        Trong niềm vui dạt dào, tôi bùi ngùi nhớ lại những đồng bào, đồng chí ở Sơ La trong những ngày đầu kháng chiến. Tôi nhớ tới các đồng chí ở Yên Bái, Hòa Bình, nhớ tới những đồng bào, đồng chí đã ngã xuống. Nhìn đoàn xe con nối đuôi nhau đi vào thị xã Cao Bằng, những khẩu pháo chiến lợi phẩm và đoàn xe to kéo pháo, vui nhất là các đoàn dân công nườm nượp trở về sau khi đã làm xong nhiệm vụ, tôi cảm thấy như mình đang lội trong con suối nhỏ nay được ngụp lặn trong dòng sông lớn. Trong tôi, một cái gì rất mới mẻ đang hình thành. Nó không phải là sự ngây ngất của một anh chỉ huy đội tự vệ xã Quảng Phú Cầu trong trận Đồng Quan. Cũng không phải là niềm hạnh phúc của những ngày tiến vào thị xã Hà Đông năm 1945. Lại càng không phải là sự ngậm ngùi trong đêm giao thừa không thể nào quên Mộc Hạ. Một cái gì lớn hơn là niềm vui của chiến thắng. Cho tới hôm dự hội nghị tổng kết chiến dịch, tôi mới rõ cái cảm giác đi trên con đường số 4 đó là cảm giác gì.

        Ngày 27 tháng 11 đồng chí Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp đọc báo cáo “Ra sức học tập kinh nghiệm chiến thắng vẻ vang của chiến dịch “Biên Giới”. tiếp đó là huấn thị của đồng chí Trường Chinh, Tổng bí thư Đảng. Và thật là hạnh phúc, chúng tôi lại được gặp Bác.

        Đồng chí Tổng tư lệnh nói về ý nghĩa chiến lược của chiến dịch. Những nguyên tắc chỉ đạo chiến dịch, những bài học về chọn hướng chiến dịch, về sử dụng binh lực tập trung. Đồng chí nói về sự kiên quyết của Bộ chỉ huy trong việc hạ quyết tâm đánh Đông Khê trước chứ không đánh Cao Bằng như trong kế hoạch ban đầu, bài học về đánh thắng trận đầu, những bài học về đánh công sự kiên cố, về đánh vận động, về bảo đảm giao thông ở chiến trường rừng núi, những bai học về bảo đảm hậu cần và khả năng của nhân dân tham gia chiến dịch. Nhân dân các dâng tộc Cao - Lạng dưới sự lãnh đạo của hai ban tỉnh ủy Cao - Lạng đã gham gia tích cực. Chính sự tổ chức đó đã tạo nên sức mạnh.

        Cũng như chúng tôi, những đơn vị mới từ các tiểu đoàn tập trung, những trung đoàn chủ lực của quân khu nay nằm trong đội hình chiến đấu tập trung đã nhanh chóng trở thành những đơn vị chủ lực cơ động của Bộ. Tôi hiểu rồi: đó là niềm vui của những người thấy đơn vị mình trưởng thành, bản thân mình đã vượt qua được những thử thách mới đầu tiên của giai đoạn chiến lược mới; đó là niềm vui của sự vượt mình; đó là niềm vui của sự sáng tạo.

[Giangtvx]

                

CHƯƠNG BẢY

ĐẠI ĐOÀN CƠ ĐỘNG

        Chiến dịch tiến công có ý nghĩa chiến lược ở biên giới phía bắc toàn thắng đã làm thay đổi cục diện trên chiến trường Bắc Bộ. Địch rút tất cả những vị trí đột xuất có thể bị tiêu diệt nhưng chưa xây dựng những cứ điểm lớn. Chúng ra sức xây dựng những binh đoàn cơ động, tăng cường không quân và pháo binh. Địch phao tin ta sẽ tập trung quân để tiến công.

        Tướng Các-păng-chi-ê bị triệu về Pháp. Người thay thế là đại tướng Đờ Lát đờ Tát-xi-nhi, một viên tướng dòng dõi quý tọc.

        Sang Đông Dương, Đờ Lát được bổ nhiệm tổng tư lệnh kiêm cao ủy, một chức vụ hiếm thấy dành cho một tướng. Trước so sánh lực lượng rất bất lợi đối với viễn chinh Pháp và sự hoang mang của sĩ quan, binh sĩ Pháp và ngụy quân, ngụy quyền, Đờ Lát chủ trương phải bình định gấp rút vùng đồng bằng và trung du Bắc Bộ đồng thời tổ chức phản công quyết liệt.

        Kế hoạch Đờ Lát gồm bốn điểm:

        1. Sử dụng tập trung lính Âu-Phi; thành lập thêm lực lượng cơ động mạnh; ra sức phát triển ngụy quân ở quy mô lớn.

        2. Lập tuyến boong-ke. Bên ngoài tuyến là vành đai trắng bao quanh trung du và đồng bằng Bắc Bộ.

        3. Tiến hành chiến tranh tổng lực, bình định gấp rút vùng tạm chiếm để huy động sức người sức của vùng tạm chiếm và chuẩn bị phản công để giành lại thế chủ động về chiến lược.

        4. Phá hoại vùng tự do của ta bằng máy bay oanh tạc kết hợp với thổ phỉ, biệt kích, gián điệp và chiến tranh tâm lí, bao vây kinh tế. Đây là nỗ lực chiến tranh cả của Pháp và Mĩ.

        Tháng 12 năm 1950, địch có bảy binh đoàn cơ động và bảy tiểu đoàn dù ở chiến trường Bác Bộ. Đầu năm 1951, địch bắt đầu xây phong tuyến boong-ke có 1.300 lô cốt bằng bê tông cốt thép có thể chịu đựng được đại bác 75 mi-li-mét, lập thành 113 cứ điểm bao quanh đồng bằng Bắc Bộ từ Hồng Gai, Đông Triều, Lục Nam, Bắc Giang, Bắc Ninh qua Vĩnh Phúc, Sơn Tây, Hà Đông đến Ninh Bình. Tuyến boong-ke này do 20 tiểu đoàn Âu Phi là lực lượng nòng cốt chiếm đóng. Ở vành ngoài địch tàn phá hàng trăm làng mạc, hàng vạn héc-ta ruộng, cưỡng bức hàng chục vạn dân vào vùng chúng kiểm soát, lập vành đai trắng từ 5 đến 10 ki-lô-mét. Chúng thành lập hương dũng, hương đồn, tuyên truyền chống cộng, đề cao độc lập quốc gia giả hiệu, thành lập các đơn vị chính quy của Cao Đài, Hòa Hảo, Thiên Chúa. Ở Bình Trị Thiên, Tây Nguyên chúng lập các trại tập trung dân. Ở các căn cứ du kích cua ta trong vùng sau lưng địch, chúng tập trung hàng chục tiểu đoàn cơ động để càn quét.

        Một giai đoạn chiến lược mới với những yêu cầu mới đã bắt đầu.

*

*       *

        Cuối năm 1950 đầu năm 1951, với trang bị, vũ khí được tăng cường và trước yêu cầu mới về chiến lược, chúng ta đã xây dựng thêm ba đại đoàn bộ binh và một đại đoàn công binh, pháo binh. Để tiêu diệt một phần sinh lực địch, phá tuyến phòng thủ trung du của địch và hỗ trợ cho chiến tranh du kích ở vùng đông dân nhiều của, Bộ liên tiếp mở ba chiến dịch ở trung du và đồng bằng Bắc Bộ. Đó là các chiến dịch Trần Hưng Đạo, Hoàng Hoa Thám, Quang Trung.

[Giangtvx]

             

*

*       *

        Cuối năm 1950, sau chiến dịch Biên Giới, tôi được bổ nhiệm quyền đại đoàn trưởng đại đoàn 412. Anh Trần Độ quyền chính ủy. Đại đoàn có các trung đoàn 209 (tức trung đoàn sông Lô), trung đoàn 141 và trung đoàn 165 (được mang danh hiệu “Thành đồng biên giới”) còn đang làm nhiệm vụ ở Lào Cai chưa về được.

        Đại đoàn chưa tổ chức xong chúng tôi đã nhận nhiệm vụ tham gia chiến dịch Trung Du mang mật danh Trần Hưng Đạo. sau cuộc họp ở cánh rừng làng Quang Nhiễu (Tuyên Quang), chúng tôi phân công nhau vừa chỉ huy hành quân vừa tổ chức cơ quan chỉ huy. Tôi cùng các cán bộ quân sự đi chuẩn bị chiến trường. Trong cuộc họp khẩn trương của đảng ủy lâm thời, chúng tôi xác định yêu cầu trước mắt và lâu dài của đại đoàn là xây dựng truyền thống “Đoàn kết, anh dũng, chiến thắng”.

        Mục đích chiến dịch Trần Hưng Đạo là tiêu diệt sinh lực địch mở rộng khu căn cứ du kích, phá động chiến tranh du kích rộng khắp, mở rộn khu lương thực, tranh thủ thời gian phá kế hoạch chấn chỉnh lực lượng của địch, tạo điều kiện tranh thủ giành thắng lợi mới.

        Ở trung du lúc đó địch chia làm ba phân khu: phân khu Bắc Giang dọc sông Cầu Lộ theo đường số 13 và đường số 1. binh lực có khoảng 5.400 lính Âu Phi, 1.300 dõng. Phân khu Bắc Ninh có 3.300 quân Âu Phi, 1.800 dõng. Pháo có bốn khẩu 75 và 105. Phân khu Vĩnh Phú có 2.400 tên và 1.900 bảo an, dõng.

        Khi ta mở chiến dịch thì phòng tuyến Đờ Lát đang bắt đầu xây dựng nên đại bộ phận các vị trí có chừng hai trung đội, còn lại là tháp canh nhỏ. Nhìn chung trên toàn tuyến phòng ngự địch mạnh ở hướng Bắc Giang, hướng Bắc Ninh, Vĩnh Yên, Phúc Yên là hướng yếu. Tuy vậy, so với chiến trường Tây Bắc, Đông Bắc địch ở trung du đóng vị trí dày đặc hơn, gần cá khối quân cơ động. Pháo binh, máy bay, xe tăng đêu có thể phát huy sức mạnh. Địa hinh vùng trung du bằng phẳng, cơ giới và bộ binh địch dễ dàng cơ động.

        Ở một số vùng địch đã dựa vào một số phần tử phản động trong giáo dân và bọn tay sai cũ lập chính quyền và xây dựng lực lượng vũ trang phản động. Trung du và chiến trường gần Hà Nội và các trung tâm chính trị, văn hóa. Địch sẽ chống đỡ quyết liệt nhưng nếu ta đánh thắng thì ảnh hướng khá vang dội. Cơ sở ta ở vùng này được xây dựng từ lâu. Nhân dân ta đã qua thử thách, có nhiều cơ sở chính trị xây dựng trong lòng địch, thậm chí ở ngay những làng sát chân đồn. Chúng ta có thể huy động sức người sức của tại chỗ để phục vụ cho chiến dịch. Nhưng mở chiến dịch ở trung du chúng ta phải giải quyết một số khó khăn. Trước hết, bộ đội ta chưa quen đánh đồng bằng, bảo đảm phòng không, chống xe tăng, pháo binh, bảo đảm thông tin liên lạc đều thiếu thốn. Mở chiến dịch tiến công ở trung du lúc đó là đánh vào nơi địch mạnh.

        Ngyà 30 tháng 11 năm 1950, theo quyết định của Ban Thường vụ Trung ương Đảng, đảng ủy mặt trận Trần Hưng Đạo được thành lập. Đồng chí Võ Nguyên Giáp, Ủy viên thường vụ Trung ương Đảng làm bí thư, đồng chí Nguyễn Chí Thanh, Ủy viên Trung ương đảng làm phó bí bhư.

        Phương hướng hoạt động của chiến dịch là lúc đầu phân tán lực lượng tiến công trên một chính diện rộng, sau đó tập trung lực lượng đánh lớn. Phân tán nhưng không phải phân tán chủ lực ra đánh du kích nh trước đây. Trong chiến đấu, từng trận vẫn phải tập trung. Lúc thực hiện nhiệm vụ phân tán, từng đơn vị phải phát huy tự động tính. Người chỉ huy phải chỉ đạo thống nhất trong một kế hoạch chung.

        Về cách đánh, thực hiện hành quân từ xa dến tập kích đánh nhanh, giải quyết nhanh. Phải giữ bí mật, nghi binh. Bộ đội chủ lực phải phối hợp với bộ đội địa phương và dân quân du kích để khuếch trương kết quả. Ra sức kết hợp tác chiến với địch vận, kết hợp tiêu diệt với phá tề trừ gian.

        Đảng ủy mặt trận còn đề ra phương châm tác chiến: địch tập trung đố phó ở những nơi quan trọng, ta phân tán đánh nhỏ ở những nơi địch yếu không đề phòng tiêu diệt từng bộ phận sinh lực nhỏ của địch, góp nhiều thắng lợi nhỏ thành thắng lợi lớn, buộc địch phân tán ra đối phó để ta kịp thời tập trung binh lực tuyệt đối ưu thế hơn địch, đánh mạnh vào những nhược điểm của địch đã bộc lộ trong khi bị động phân tán. Trong đợt đầu chiến dịch thì phân tán nhưng vẫn phải tập trung binh hỏa lực ít nhất từ tiểu đoàn trở lên trong mỗi trận. Đánh nhỏ không có nghĩa là quấy rối tiêu hao hoặc giết lẻ tẻ một vài tên. Diệt từng bộ phận sinh lực địch như đại đội, trung đội, đóng ở các vị trí lẻ, làm tan rã từng khối ngụy binh, quét sạch từng hệ thồng đốn bốt của địch, phân tán đánh nhỏ, phải theo nguyên tắc khi cần thiết có thể tuyên truyền nhanh tiến hành đánh vận động mau lẹ vào có hiệu quả.

[Giangtvx]

        Chúng tôi họp đảng ủy đại đoàn tại Khe Cạu (Lập Thạch). Cùng dự họp có anh Linh, bí thư tỉnh ủy Vĩnh Phú. Chúng tôi thống nhất sử dụng trung đoàn 209 tiến công Đồn Vàng, trung đoàn 141 tiến công Ba Huyên - một vị trí boong-ke địch mới xây dựng (xây xong chúng cho pháo 75 bắn thẳng trực tiếp vào để trấn an bọn linh, vừa đe dọa du kích và nhân dân).

        Ngày nổ súng thống nhất theo quy định của Bộ chỉ huy chiến dịch là 25 tháng 12 năm 1950.

        Giữa lúc ta sắp sửa nổ súng mở màn chiến dịch Trung Du thì địch tổ chức một chiến dịch mang mật danh “Chim dẽ giun” đánh ra bắc Vĩnh Yên. Chiến dịch này nằm trong ý đồn phản công của tướng Đờ Lát. Từ Sài Gòn bay ra Hà Nội dự lễ Nô-en, trước đông đủ các quan khách cao cấp, Đờ Lát tuyên bố: “Tôi kiên quyết giữ Hà Nội, tôi sẽ không bỏ một tấc đất nào nữa”. Ngày 24 tháng 12, Đờ Lát lệnh cho đại tá Mu-lê chỉ huy binh đoàn cơ động số 3 tiến công ra bắc Vĩnh Yên. Mu-lê không hay biết quân ta đang chuẩn bị mở chiến dịch mới. Ta cũng không biết kế hoạch đánh ra của địch.

        Sáng ngày 25, sau khi tôi kiểm tra lần cuối cùng kế hoạch tác chiến và đội hình chiến đấu của hai trung đoàn 209 và 141 thì có tiếng súng nổ rất gần sở chỉ huy. Tiếp đó tiếng chuông điện toại dổ dồn dập. Tôi cầm ống nghe nhận ra tiếng của Nam Long, trung đoàn trưởng trung đoàn 141: “Báo cáo anh địch xuất hiện ở Liễn Sơn, đề nghị anh cho đánh”. Đồng chí Nguyễn Bàng trung đoàn trưởng trung đoàn 209 cũng báo cáo một mũi khác gồm binh lính da đen đang vận động theo đường mòn qua Dương Chỉ, Bàng Hoàng tiến về phía Xuân Trạch. Tôi nhìn ngọn chỉ xanh trên tay đồng chí trợ lí tác chiến. Ca hai mũi đều tiến về phía Xuân Trạch. Từ sở chỉ huy quan sát bằng mắt đã nhìn thấy những cột khói bốc lên cuồn cuộn. Rôi ra lệnh cho hai trung đoàn 141 và 209 lập tức cử trinh sát bám địch. Tôi nghĩ nếu địch ở Ba Huyên nống ra thì binh lực không thể nhiều như thế. Nếu là lực lượng cơ động chiến lược hành quân để phá cuộc tiến công của ta thì binh lực lại quá ít. Bọn này đánh ra bắc Vĩnh Yên để làm gì? Cứ đánh nó mà hỏi thì sẽ biết! Chuông điện thoại lại đổ. Nam Long đề nghị cho đánh. Tôi nói:

        - Đồng ý cho 141 đánh. Nhưng với địa hình này phải xuất kích cả trung đoàn mới “khuýp” được chúng nó. 141 phải xiết cho chặt, đánh cho mạnh. Tôi sẽ cho 209 phối hợp.

        - Rõ! Báo cáo anh: Siết cho chặt! Đánh cho mạnh!

        Tiếng Nam Long vang lên trong máy. Tôi cảm thấy Nam Long đang cười. Theo kế hoạch, tối hôm đó tiểu đoàn 16 trung đoàn 141 sẽ tiến công Ba Huyên. Nhận được lệnh, anh em để lại bộc phá ống, bộc phá khối rồi nhanh chóng xuất kích.

        Lúc này bộ phận đi đầu của tiểu đoàn địch đã chiếm được dãy đồi Sọ trên núi Liễn Sơn. Chúng dùng cối, đại liên từ trên cao ngăn chặn tiểu đoàn 16. Từ hai bên sườn đội hình tiểu đoàn 16, Nam Long cho tiểu đoàn 428 và 11 vận động thành hai gọn kìm. Tiểu đội đi đầu của tiểu đoàn 16 đã chiếm được nửa đồi cọ. Nửa bên kia là địch. Lợi dụng lúc ta đứng chân chưa vưng, địch xung phong ồ ạt. Ta và địch tranh chấp nhau. Các chiến sĩ dùng lưỡi lê đánh gần. Nấp sau những gốc cọ anh em tỉa từng tên địch. Sự ngoan cường của tiểu đôi đi đầu đã tạo điều kiện cho các đơn vị phía sau tiến lên chiếm đồi cọ. Dùng đồi cọ làm bàn đạp, các chiến sĩ ta đánh bật địch xuống khu rừng dưới chân đồi. Địch chạy tán loạn vào rừng. Anh em ta đuổi địch bén gót. Trận đánh kết thúc vào quá trưa. Ta diệt khoảng hai đại đội. Bọn địch còn lại chạy tán loạn.

        Qua những giấy tờ địch để lại và qua cung của tù binh, chúng tôi được giết đây là tiểu đoàn số 10 thuộc binh đoàn cơ động số 3 có nhiệm vụ tiến lên Xuân Trạch phối hợp với tiểu đoàn Xê-nê-ga-le số 34 tập kết ở Xuân Trạch, chuẩn bị mở cuộc tiến công lên Việt Trì. Địch chưa biết gì về cuộc tiến công của ta. Một tình huống ngoài kế hoạch tác chiến là nên tiếp tục tiến công Ba Huyên, Đồn Vàng hay là đánh binh đoàn cơ động số 3 đang tiến về Xuân Trạch? Bộ tư lệnh đại đoàn họp. Chúng tôi cân nhắc giữa kế hoạch tác chiến chiến dịch và thời cơ đánh địch ngoài công sự. Chúng tôi hạ quyết tâm cần tập trung cả hai trung đoàn, nhanh chóng diệt cánh quân thứ hai đang tiến lên Xuân Trạch. Như vậy ta vừa diệt được sinh lực địch, thực hiện được mục đích chủ yếu của chiến dịch, vừa phá được càn, bảo vệ được nhân dân. Tiêu diệt được cánh quân này cũng là cách mở đầu chiến dịch giòn giã. Chúng tôi điện xin ý kiến của Bộ. Quyết tâm của đại đoàn được Bộ phê chuẩn.

[Giangtvx]

        Những trinh sát của đại đoàn và các tiểu đoàn mà chúng tôi tung ra từ lúc xuất hiện binh đoàn cơ động số 3 trên vùng Liễn Sơn - Xuân Trạch không phải vô ích. 19 giờ ngày 25 tháng 12 trinh sát báo cáo về cánh quân thứ hai của địch đã tới Dưng Chỉ. Thế nào địch cũng phải qua Xuân Trạch. Nhờ có công tác chuẩn bị chiến trường từ trước, chúng tôi đã biết khá rõ địa hình vùng này.

        Xuân Trạch là một làng nằm trên đường hàng tỉnh nối Ngọc Kì qua thạch Trục, Sơn Bình, huyện lị Lập Thạch xuống Việt Trì. Làng Xuân Trạch nằm trong môt thung lũng hẹp. Xung quanh và những quả đồi thấp nửa trọc, nửa rừng thưa lúp xúp những bụi sim, mua. Nhưng phía nam Xuân Trạch lại là một cánh đồng rộng, bằng phẳng cho tới tận Bạch Hạc. Nếu để địch thoát khỏi nam Xuân Trạch thì rất khó tiêu diệt gọn cánh quân này. Sau khi cân nhắc, tôi hạ quyết tâm: phải giữ bằng được quan địch ở Xuân Trạch để đến đêm tiêu diệt chúng bằng tập kích. Muốn thế cần phải hình thành thế bao vây trước khi tiến công. Khi đã có thể bao vây rồi phải tập trung binh hỏa lực thật cao, đánh thật nhanh, diệt thật gọn.

        Mười lăm giờ chúng tôi đã nghe thấy tiếng súng địch. Chúng chỉ còn cách Xuân Trạch ba ki-lô-mét. Làm thế nào cản không cho địch đến Xuân Trạch khi trời còn sáng? Không khí trong sở chỉ huy rất căng. Tôi hội ý với đồng chí quyền chính ủy đại đoàn: việc then chốt trước mắt là không cho địch đến Xuân Trạch quá sớm. Tôi đề nghị tung trung đội vệ binh bảo vệ sở chỉ huy cùng với dân quân du kích tiến về phía Ngọc Kì đánh chặn địch. Tôi xuống các đơn vị để tổ chức trận đánh tối hôm nay. Đề nghị quyền chính ủy đại đoàn xuống 141 giúp Nam Long chấn chỉnh lại lực lượng. Anh nhất trí dắt xe đạp đi luôn.

        Tôi ra ngã ba Thạch Trục gặp anh Nguyễn Bàng. Tôi cho mang theo một tập bàn đồ một phần một nghìn (1/1000) vùng Liễn Sơn, Xuân Trạch. Cán bộ trung đoàn, tiểu đoàn anh nào anh nấy mặt sáng lên khi trông thấy cuộn bản đồ trong tay đồng chí trợ lí tác chiến. Tôi cho phân phát bản đồi rồi nói rõ ý định tác chiến của đại đoàn. Trước mắt, phải cấp tốc cho một tiểu đoàn hành quân gấp về tây-nam Xuân Trạch, buộc chúng phải dừng lại ở Xuân Trạch trong đêm. Hai tiểu đoàn chặn không cho chúng tiến về Dương chỉ. Hai tiểu đoàn này phải bám sát địch từng bước để khi tập kích hai tiểu đoàn sẽ làm nhiệm vụ chủ yếu. Tôi nhìn đồng hồ nói với Nguyễn Bàng.

        - Thời gian để tổ chức chiến đấu còn rất ít. Các anh phải phân công nhau vừa trinh sát, bán sát địch, vừa tổ chức chiến đấu.

        Trung đoàn hạ lệnh xong thì trời vừa tối. Cơ quan tri trung đoàn kịp thời triển khai công tác lãnh đạo. Có chi bộ vừa đi vừa phổ biến công tác lãnh đạo trong trận tập kích tối hôm đó là: bí mật, dũng cảm, đánh gần. Các đảng viên tỏa xuống các tiểu đội phổ biến quyết tâm. Hôm đó cuối tháng trời rất tối. Đứng ở ngã ba tôi chỉ thấy thấp thoáng bóng các chiến sĩ. Cậu nào cậu nấy lặc lè quanh mình những cuốc, xẻng, thủ pháo, lựu đạn. Anh em nối đuôi nhau đi vào đám sương mù dày đặc trong đêm.

        Tiểu đoàn bộ binh số 24 Xê-nê-ga-le không liên lạc được với cánh quân ở Thản Sơn buộc phải dừng lại ở Xuân Trạch. Chúng dựa vào lũy tre dày dặc làng Xuân Trạch đào công sự. Hồi đó lính Xê-nê-ga-le là một đối tượng tác chiến mới. Cho tới năm 1950 ta chưa tiêu diệt được một đơn vị nào thuộc loại lính này. Trong vùng địch tạm chiếm đã có những huyền thoại về lính Xê-nê-ga-le. Nào là mỗi khi ra trận mồm chúng ngậm dao găm, tay bắn, xung phong ồ ạt, càng ngửi thấy khói súng càng hăng. Với nước da đen cháy, mặt rạch ngang dọc và rất hung dữ, chúng biểu hiện cho sự dã man, tàn ác. Cùng với bọn biệt kích “Tây Cậu” ở Núi Đôi (Đa Phúc) “Sếp cut” ở Yên Lạc, lũ lính này đã biến vùng trung du xinh đẹp thành địa ngục trần gian.

        Cả ba tiểu đoàn ta đêu áp át đội hình vào làng xuân Trạch. Trời tối như bưng. Sau lũy tre dày đặc kia, kẻ thù ở đâu? Làm thế nào biết địch ở đâu để đã đánh là trúng? Tiểu đoàn trưởng Hoàng Cầm bàn với đại đội trưởng Xuân Minh và đại đội trưởng Việt Kì:

        - Bọn này phải khảo chúng nó mới xưng. Bây giờ mình dùng bộ binh của Xuân Minh, cối và đại liên của Kì “tồ” bắn một chập buộc chúng nó bắn trả. Quan sát kĩ thế nà ta cũng phát hiện được chúng bố trí.

        Kế hoạch táo bạo đó được trung đoàn trưởng Nguyễn Bàng nhất trí. Nửa đêm hôm đó từ hai phái nam và bắc làng Xuân Trạch ta dùng súng cối, đại liên bắn vào làng Xuân Trạch. Bị bất ngờ, trong cơn hoảng hốt, địch nhằm những nơi quân ta hò hét nổ súng. Quan sát xong, các cán bộ đại đội, tiểu đoàn đưa từng phân đội áp sát làng Xuân Trạch, hạ đạt mệnh lệnh tại chỗ. Thấy quân ta im lặng không xung phong, địch lại ngủ tiếp. Lát sau ta lại nổ súng. Địch lại bắn, chờ ta xung phong nhưng không thấy. nghe thấy tiếng súng địch bắn trả càng về sau càng rời rạc. Chắc chúng cho rằng ta chỉ quấy rối không đủ lực lượng xung phong. Gần bốn giờ tối, đồng chí Nguyễn Bàng báo cáo đã hoàn thành kế hoạch tiến công. Tôi trả lời:

        - Cho chúng ngủ thêm một tiếng nữa!

[Giangtvx]

        Đầu dây đằng kia, Nguyễn Bàng giọng phấn chấn: - Rõ! Thưa anh, giấc ngủ về sáng ạ?

        - Đồng hồ tôi bây giờ là bốn giờ kém năm. Anh cho lấn lại đồng hồ, thống nhất giờ, nổ súng đồng loạt. Lúc này anh em đang làm gì?

        - Anh em tranh thủ ngủ anh ạ. Đã mấy đêm nay…

        - Không được ngủ vào lúc này. - Tôi trả lời anh Bàng.

        - Cho anh em củng cố công sự. Hết sức chú ý công sự cho hỏa lực.

        Đúng năm giờ sáng ngày 27 tháng 12, ta nổ súng. Trận địa hỏa lực của Kì “tồ” nhằm vào điểm cao 10 và đường đi Ngọc Kì nổ dồn dập. bị đánh bất ngờ địch rất hoảng hốt. ngay từ loạt đạn đầu, một số lớn đã bị thương vong. Sau này khi bắt được tên Pít-xca chỉ huy tiểu đoàn Xê-nê-ga-le, tôi được biết ngay từ phút đầu chúng ta đã làm tê liệt sự chỉ huy của địch. Vài phút sau chúng mới kịp bắn trả. Nghe tiếng súng hốt hoảng địch bắn trả, tuy không rõ mục tiêu, Nguyễn Bàng cứ cho xung phong. Tiểu đoàn trưởng Hoàng Cầm chỉ huy tiểu đoàn 130 xung phong lên điểm cao 10. Địch chống trả quyết liệt. Tiểu đoàn 154 đánh trúng trạm tiền tiêu của địch.

        Quan sát địch sau 30 phút nổ súng, trung đoàn trưởng Bàng nhận định; Trời đã sáng. Hiện nay địch ở thế thấp hơn ta. Ta đã tiếp cận địch. Toàn bộ đội hình tiến công của trung đoàn đã nằm ngoài tầm bắn có hiệu quả của pháo địch. Bàng đề nghị cho xung phong. Tôi nhất trí với trung đoàn trưởng. Tôi lên đài quan sát nhìn. Trời đã lờ mờ sáng. Bàu trời một màu xám tro. Một con vạc ăn đêm bay về phương nam. Không nhìn rõ nó, chỉ nghe tiếng kêu tiếng vỗ cánh trong không khí gió buốt. Tôi ra lệnh cho trung đoàn 141 chuẩn bị tham chiến. Giọng của Nam Long khề khà:

        - Báo cáo anh, 141 đã sẵn sàng.

        Nghe giọng nói tôi biết Nam Long đã tranh thủ ngủ được một giấc.

        Tôi nhìn đồng hồ: 5 giờ 30.

        Từ phía Xuân Trạch, súng quân ta nổ dồn dập. Trung đoàn trưởng báo cáo đã cho tiểu đoàn 130 và tiểu đoàn 154 xung phong. Nghe tiếng súng của trung đoàn 209, đại đội 670 tiểu đoàn 428 trung đoàn 141 tự động dến gặp tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 154 nhận nhiệm vụ. Chỉ huy đại đội này là đại đội trưởng Đặng Minh Cơ.

        Sáu giờ 30, quân ta xung phong đợt hai. Tiểu đoàn 130 từ phía nam đánh lên điểm cao 10, tiểu đoàn 154 và đại đội 370 tiểu đoàn 428 đánh từ phía bắc vào làng Xuân Trạch. Đại đội trưởng đại đội 670 chỉ huy hai trung liên bí mật tiếp cận địch 20 mét bắn quét sát đất. Bị xung phong từ nhiều hướng tiểu đoàn dù Xê-nê-ga-le số 10 phải bỏ làng Xuân Trạch chạy lên điểm cao 10. Trung đoàn 209 lệnh cho các mũi khép kín quân địch, hình thành thế bao vây rồi dùng thủ pháo đánh gần. chỗ nào có địch là quân ta xông tới. Sau 40 phút đánh gần, một số địch đầu hàng, một số bỏ chạy bị đại đội 525 bắt sống gần hết. Không một tên nào chạy ra được cánh đồng Ngọc Kì. Tên đại úy Pít-xca bị thương vào đầu. Trung đoàn trưởng tực tiếp hỏi cung. Hắn khai:

        - Các ông là ai, ở đâu đến chúng tôi không biết. Các ông xung phong rất nhanh, rất mạnh, chúng tôi không sao chỗng đỡ nổi.

        Bảy giờ 30, trung đoàn báo cáo đã bắt được hơn 200 tù binh. Tôi gọi điện thoại cho anh Linh lúc đó là bí thư tỉnh ủy Vĩnh Phúc đề nghị các anh cho chuẩn bị chỗ giam hơn 300 tù binh da đen. Anh Linh bán tín bán nghi hỏi lại: “Tù binh nào kia?”. Tôi trả lời: “Tù binh chúng tôi băt được hiện đang đi theo suối đến chỗ các anh”. Anh Linh hỏi lại: “Hôm qua anh nói chúng nó đang càn kia mà. Có phải anh Tấn không?”. Chúng tôi cười: Thì hôm qua nó càn, hôm nay chúng bị bắt làm tù binh chứ sao! “Những hơn hai trăm cơ à! Đông quá! Được, các anh cứ cho người giải chúng nó san đây!”.

        Tin bắt được hàng trăm tù binh da đen làm nức lòng đồng bào ta. Nhân dân từ Phan Lương đến Bến The rủ nhau cơm đù, cơm nắm đi xem tù binh.

        Chiến dịch “Chim dẽ gin” của tướng Đờ Lát kết thúc ở Xuân Trạch. Tiểu đoàn dù số 10 bị tiêu hao nặng, tiểu đoàn 24 Xê-nê-ga-le hung hăng bị tiêu diệt và đại tá Mu-lê chỉ huy binh đoàn cơ động số 3 mới ở Pháp sang được có bảy ngày đã bị lột lon, cách chức. Tôi hôm đó chúng tôi họp đảng ủy quyết định đề nghị cấp trên cho lấy ngày 27 tháng 12 làm ngày thành lập đại đoàn.