Nhân dân bất diệt

[Giangtvx]

        Anh thân nhất với hai người đổng đội: Xê-đốp, thợ nguội ở Mát-xcơ-va, và Rô-đim-xép, xã viên nông trang tập thể vùng Ri-a-dan, thuộc thế hệ 1905, người mập, mặt rám nắng. Rô-đim-xép đã để vợ và bốn con ở nhà.

        Thời gian gần đây, đơn vị của họ làm nhiệm vụ dự bị, đóng tại ngoại thành. Một số anh em bộ đội đã vào trú trong những căn nhà không người ở. Thành phố hiện có nhiều loại nhà ấy lắm. Trong số 14 vạn dân, hơn mười vạn đã tản cư vào sâu trong hậu phương. Người ta đã di chuyền nhà máy nông cụ, các xưởng sửa chữa toa tàu và một nhà máy diêm lớn. Một không khí ảm đạm bao trùm lên tất cả: những tòa nhà bỗng nhiên im ắng như tờ trong các xí nghiệp, những ống khói không còn nhả khói, những đường phố vẳng ngắt trong khu công nhân, những quán hàng màu xanh da trời nơi vừa bán kem mới đây. Anh lính giữ trật tự giao thông, tay nắm bó cờ ngũ sắc, thường vào một trong những ngôi quán này để trú mưa. Qua cửa sổ các căn nhà bị bỏ trống, còn thấy những chậu trồng những nhánh hoa đã phai màu: hoa sung lá nặng chĩu, hoa tử dương và hoa giáp trúc đào đã vàng úa. Những chiếc cam-nhông quân sự ần dưới bóng cây quen thuộc viền lấy đường phố; những xe bọc sắt sơn xanh vàng nham nhở chạy qua các vườn trẻ vắng tanh còn điểm những đống cát vàng nhạt; tiếng còi xe nghe giống tiếng chim săn mồi the thé. Vùng ngoại thành đã bị thiệt hại nặng vì các trận bom. Người nào đến gần thành phố cũng đều thấy những bức tường của một nhà kho bị thiêu hủy, còn mang một hàng chữ lớn đen những khói: "dễ cháy".

        Các hiệu ăn, một nhà máy nước ngọt nhỏ, các hàng thợ cào vẫn tiếp tục hoạt động trong thành phố. Sau cơn mưa, nước long lanh trên lá cây, nước óng ánh trong các vũng dưới đường, khí trời dìu dịu, trong trẻo. Ngươi ta có cảm tường, một cảm tưởng chỉ thoáng qua rồi lại mất, rằng không phải là đất nước đang gặp cơn tai họa khủng khiếp, không phải là kẻ địch đáng chỉ còn cách nhà người ta ở có năm mươi cây số. Các cô gái và các chiến sĩ Hồng quân nhìn nhau; các ông già ngồi rên trên ghế ở các khoảnh vườn nhỏ; trẻ em thì chơi với cát phòng bom cháy.

        Được ở cái thành phố xanh um và gần như bỏ trống này, I-nha-chi-ép rất thú. Anh đâu có cảm thấy nỗi buồn ủ rũ của những người dân còn ở lại. Anh không để ý thấy những đôi mắt ảo não, lo lắng hướng vào khuôn mặt của mỗi quân nhân đi ngang qua. Anh không nghe thấy các bà già khóc thút thít; anh không biết các ông cụ ban đêm bị mất ngủ. Đứng bên cửa sổ, các cụ dõi con mắt ướt át nhìn vào đêm tối. Mỏi các cụ nhợt nhạt lẩm nhầm cầu nguyện. Các cụ lại bên các con gái của mình đang khóc và rú lên trong giấc ngũ thảng thốt, lại bên các đứa cháu đang quẫy cựa, kêu rên. Rồi các cụ lại quay ra cửa số, lo lắng muốn biết những chiếc cam-nhông của ta biến đi trong đêm về hướng nào.

        10 giờ đêm, đơn vị được lệnh báo động. Các chiến sĩ lái xe mở máy kêu ì ì. Nhân dân kéo ra đứng ờ các ngưỡng cửa, im lặng nhìn bộ đội chuẩn bị lên đường. Một bà cụ người Do-thái, nom giống một con bé gầy guộc, đầu và vai phù một tấm khăn len dày, hỏi các chiến sĩ:

        - Các đổng chí ơi, chúng tôi nên ở lại hay là cũng nên đi nốt?

        - Mẹ muốn đi đâu kia mẹ ? - Anh chàng Gia-vê-lép vui tính hỏi - Với cái tuổi chín mươi của mẹ, mẹ chẳng cuốc bộ được bao xa đâu !

        Bà cụ ngán ngẩm gật đầu. Cụ đứng gần một chiếc cam- nhông sáng lên trong một ánh đèn pha xanh. Cụ lấy một đầu tấm khăn san chùi cho cái chắn bùn của chiếc xe, nhè nhẹ như thể sờ vào bát đĩa thờ vậy. I-nha-chi-ép để ý thấy cử chỉ của bà cụ. Và đột nhiên lòng anh chứa chan thương hại. Như đoán được niềm trắc ấn ấy, bà cụ oà khóc.

        . - Làm thế nào bây giờ, làm thế nào bây giờ ? Các đồng chí đi đấy có phải không ?

        Tiếng súng nồ át tiếng kêu yếu ớt của cụ, và cụ khẽ nói tiếp, không ai nghe thấy cả:

        - Chồng tôi bị bại liệt; ba con trai tôi ở bộ đội; hôm qua, lại đến đứa út đi gia nhập dân quân. Các con dâu tôi tản cư theo nhà máy. Tôi biết làm gì bây giờ, các đồng chí?

        Trong sân, một trung úy gọi I-nha-chi-ép:

        - I-nha-chi-ép, ba người sẽ ở lại tới sáng để đi theo chính ủy. Trong số đó có đồng chí.

        - Báo. cáo trung úy, rõ. - I-nha-chi-ép vui vẻ trả lời.

[Giangtvx]

        Anh không mong gì hơn là được ở lại thành phố đêm nay. Chả là anh rất ưa cô gái tản cư Vê-ra. Nàng làm công vụ ở trụ sỏ. ban biên tập tờ báo đìa phương. Quá 11 giờ đêm, nàng từ nơi làm việc trở về nhà, những khi ấy I-nha-chi-ép thường đợi nàng ở trong sân Anh thích ngồi trên một chiếc ghế, bên cô gái dong dỏng, có đôi mắt đen và tấm thân đầy đặn ấy, nghe nàng nói tiếng nói êm dịu miền U-cơ-ren. Nàng không ngớt thở dài mà kể cho anh nghe nàng đã sống ở Pơ- rốt-xcu-rốp trước chiến tranh như thế nào, nàng đã trốn bọn Đức ra đi giữa ban đêm như thế nào, chỉ mang theo có một chiếc áo dài và một túi nhỏ bánh bít-cốt. Nàng để cha mẹ già và em trai nhỏ ở lại nhà; khi nàng qua cầu sông Xô với một đoàn người tản cư, cầu đã bị ném bom dữ dội. Nàng chỉ nói chuyện chiến tranh, chuyện những người bị giết trên các nẻo đường, những trẻ em bị chết, những đám cháy ở các xóm làng. Một nỗi buồn vô hạn đọng trong đôi mắt đen của nàng. Khi I-nha-chi-ép ôm lấy người nàng, nàng gạt tay anh chàng ra mà nói:

        - Sao lại làm thế? Ngày mai anh đi một ngả, em đi một ngả, anh sẽ không nghĩ tới em nữa, còn em rồi cũng sẽ quên anh thôi,

        - Thế thì có sao ? - Gã nói - Rất có thể anh sẽ không quên em đâu.

        - Có chứ, anh sẽ quên em. Chao ôi! Giá như anh biết em từ trước, anh sẽ được nghe em hát biết bao nhiêu là bài hát hay. Giờ thì bụng dạ em lại để cả vào chuyện khác mất rồi,

        Và nàng tiếp tục gạt tay I-nha-chi~ép. Tuy nhiên, anh chàng vẫn thích ngồi gần nàng, anh hy vọng cuối cùng nàng sẽ đổi ý và sẽ không khước từ mối tình của anh. Hồi này, anh chỉ còn thỉnh thoảng mới nghĩ tới Ma-ru-xi-a Pê-xô-si-na, và anh thấy hình như một khi anh đã đi chiến đấu mà lại đâm mê một cô gái đẹp nào đó thì cũng chẳng phải là tội to gì lắm. Khi Vê-ra cất tiếng nói, anh chỉ nghe lơ đãng, anh bị hút vào đôi mày đen màu huyền và đôi mắt xinh của cô gái, anh hít lấy mùi hương của thân nàng.

        Cam-nhông chuyển bánh từng chiếc một, hướng về đường đi Séc-ni-gốp. Chúng chạy thành một hàng dài trước chiếc ghế I-nha-chi-ép đang ngồi, và bốn bề đột nhiên tích mịch, Đêm tối đen, không một vật động đậy. Chỉ có những chòm râu trắng của các ông già và những mái tóc bạc của các bà lão in thành những vệt sáng trên các khung cửa sổ.

        Trời sao toát lên một vẻ bình yên bất tận. Chốc lát, lại một vì sao đổi ngôi lóe sáng, và những con người của chiến trận có cảm giác nó đã bị một máy bay chiến đấu nào bắn rơi.

        Cuối cùng, Vê-ra đã đến. I-nha-chi-ép cố khuyên nàng ngồi xuống ghế, cạnh minh.

        - Em mệt lắm. - Nàng nổi.

        - Thì em cứ ngồi lại một chút đã nào. -Anh chàng van -  Mai anh đi.

        Nàng ngồi. Qua bóng đêm, anh ngắm kỹ khuôn mặt nàng. Nàng đẹp và đáng thèm ước đèn nỗi anh không thể nào không cất lên một tiếng than thở. Nàng đẹp, sự thật quả là như thế.

[Giangtvx]

BÁO ĐỘNG

        Bô-ga-rép, vẻ suy nghĩ, đang ngồi ở bàn. Sau cuộc trao đổi với trung đoàn trưởng Méc-xa-lốp, anh hùng Liên-xô, anh có một cảm tưởng khó chịu. Trung đoàn trưởng đã tỏ ra lịch thiệp ý tứ, nhưng anh thật không ưa cái giọng quá ư cả quyết của anh ta.

        Bô-ga-rép bước vài bước trong phòng, rồi ra gõ cửa buồng ông chủ nhà.

        - Cụ chưa ngù ạ ? - Anh hỏi.

        - Chưa, chưa. Mời đồng chí vào.

        Chủ nhà là một luật sư đã về hưu. Bô-ga-rép đã hai ba lần được nói chuyện với ông. Ông già ở trong một buồng lớn, bề bộn những rạp chí cũ, trên tường toàn những ngăn sách đầy.

        - Thưa cụ A-lê-xây A-lế-xây-i-ê-vích, tôi xin đến chào cụ. - Bô-ga-rép nói - Sáng mai tôi đi.

        - Ô hay! Ô hay! - Ông cụ nói - Rõ chán quá. Trong những ngày kinh khủng đáng sợ này, trời đã cho tôi được gặp người bạn để đàm luận mà tôi vẫn hằng mơ ước từ bao năm nay. Còn sống ngày nào, tôi sẽ còn cảm kích mà nhớ mãi những buổi tối nói chuyện giữa chúng ta đấy.

        - Xin cảm ơn cụ. - Bô-ga-rép nói - Tôi có một món quà biếu cụ: một gói chè tầu. Tôi biết tính cụ ưa uống chè.

        Bắt tay A-lê-xây A-lê-xây-i-ê-vích, Bô-ga-rép trở về phòng mình. Từ khi chiến sự bùng nồ - cách đây chưa xa gì -  Bô-ga-rép đã đọc mươi cuốn sách về chiến tranh, những tác phẩm đúc kết kinh nghiệm các chiến dịch lớn thời trước. Một đêm, Bô-ga-rép đã từng soi một bài báo vào ánh lửa một đám cháy mà đọc. Đối với anh, đọc cũng cần thiết như uống như ăn.

         Nhưng đêm nay, Bô-ga-rép không đọc gì hết. Anh muốn viết thư cho vợ, cho mẹ, cho các bạn anh. Ngày mai, một giai đoạn mới sắp mở ra trong đời anh, và anh chẳng rõ sau này anh có còn thư từ với những người thân cùa anh được nữa không.

        "Em của anh, em yêu, - Bô-ga-rép viết - thế là anh đã được nhận một chức vụ mà anh từng thiết tha mong ước, em còn nhớ chứ, anh đã nói cho em nghe chuyện ẩy trước lúc ra đi...".

        Những dòng anh vừa viết làm cho anh mơ màng. Hẳn là cái chức vụ hằng mong ước kia sẽ làm cho vợ anh lo phiền. Vợ anh nghe tin sẽ phải mất ngủ. Có nên cho cô ấy biết không đây ?

        Cửa hé mở, người thượng sĩ đã đứng ngoài đó. Anh ta nói:

        - Báo cáo chính ủy, cho phép tôi vào ?

        - Được, mời đổng chí vào. Có việc gì thế ?

        - Báo cáo chính ủy, hiện giờ ở đây còn một chiếc cam- nhông nhỏ và ba chiến sĩ. Xin đồng chí ra lệnh cho biết phải làm những gì ạ ?

        - Tám giờ sáng, chúng ta sẽ đi. Xe con đang chữa, tôi sẽ đi bằng cam-nhông. Đền chiều, chúng ta sẽ đuổi kịp trung đoàn. Anh em ở lại đều phải có mặt tại nhà, ngủ cùng một chỗ. Đổng chí sẽ trực tiếp kiểm tra tình hình xe cộ.

        - Báo cáo chính ủy, rõ.

        Rõ ràng người thượng sĩ còn muốn nói thêm điểu gì.

        Bô~ga-rép nhìn anh, có ý hỏi.

        - Báo cáo chính ủy, đèn chiều đang sục quét trên trời. Chắc chắn sắp có báo động.

        Người thượng sĩ bước ra và gọi khẽ:

        - I-nha-chi-ép! Cấm không đi đâu đấy nhé, biết không ?

        - Tôi vẫn ở đây, có bén mảng đi đâu đâu. - I-nha- chi-ép nói.

        - Bén mảng hay không mình không biết. Lệnh của chính ủy là phải túc trực sẵn ở nhà đấy.

        - Báo cáo đồng chí thượng sĩ, rõ.

        - Cam-nhông đâu?

        - Lẽ tất nhiên là nó vẫn chạy tốt.

        Người thượng sĩ nhìn bầu trời lộng lẫy, những ngôi nhà ẩn trong bóng đêm, vừa ngáp vừa nói:

        - Nghe này, I-nha-chi-ép, nếu có chuyện gỉ, nhớ gọi mình dậy.

        - Báo cáo đồng chí thượng sĩ, rõ.

        I-nha-chí-ép nghĩ: "Chà, tay thượng sĩ này mới dai hử! Hắn cứ xéo đi ngủ đi, xéo ngay đi cho được việc, còn hơn là cứ sục nháo lên như thế".

        Anh quay về bên người con gái, và bất thinh linh ghì chặt lấy nàng, anh nói vào tai nàng những lời nồng cháy và trách móc:

        - Em giữ mình cho ai vậy ? Cho bọn Đức à ?

        - Ơ hay! Nói liều thế! - Nàng bảo.

        Và anh cảm thấy nàng không đẩy anh ra nữa, chính nàng còn ôm lấy anh.

        - Anh là cứ thế! Chẳng hiểu cái gì cả! - Nàng thầm - Em sợ phải yêu anh. Người khác thì còn quên được chứ yêu anh thì không thể nào quên! Cho nên em mới bụng bảo dạ là nếu còn phải khóc thương anh nữa, thì em biết lấy đâu ra nước mắt cho đủ! Cứ như lúc này em cũng chẳng thể ngờ tại sao em lại có nhiều nước mắt đến thế!

        Anh không biết trả lời sao. Vả chăng, nàng cũng chẳng chờ anh trả lời. Anh hôn nàng lia lịa.

        Từ xa vọng lại từng hồi tiếng còi của một đầu máy xe lửa, rồi một tiếng nữa, lại một tiếng thứ ba nữa.

        - Báo động à? - Nàng nói trong tiếng than - Báo động, lại báo động, thế là nghĩa lý gì?

        Và lập tức, người ta nghe thấy ngoài xa những tràng súng cao xạ nổ mau. Những luồng sáng đèn pha quét trên vòm trời một cách thận trọng, tưởng đâu chúng sợ sẽ bị móc vào các vì sao mà rách mất tấm thân biêng biếc mảnh dẻ của mình; giữa các vì sao, đạn cao xạ nổ thành những cụm mây lóe trắng.

[Giangtvx]

CÁI CHẾT CỦA MỘT THÀNH PHỐ

        Rồi sẽ đến một ngày tòa án của các dân tộc vĩ đại mở cửa; ánh sáng mặt trời sẽ khinh bỉ rọi vào khuôn mạt choắt, cái trán thấp và đôi thái dương lõm của Hít-le; tên trùm không quân phát-xít¹, má xị những mỡ, sẽ cựa quậy nặng nề bên cạnh "Quốc trưởng", trên cái ghế bị cáo ô nhục.

        " Xử tử!" - Các bà lão mắt mờ những lệ sẽ nói vậy. "Xử tử !" - Các trẻ em mà cha mẹ bị chết trong lửa cháy sẽ nói vậy.

        "Xử tử! " - Các bà mẹ mất con sẽ nói vậy - " Nhân danh tình yêu đời thiêng liêng mà xử tử ! "

        " Xử tử!" - Mặt đất bị chúng làm ô uế sẽ nói vậy.

        Tro tàn dưới những đổng đổ nát ở các thành phố xóm làng bị thiêu hủy sẽ thét lên: "Xử tử!". Và dân tộc Đức, khiếp sợ, sẽ cảm thấy những cái nhìn khinh bi, trách móc đè chĩu lên họ, họ sẽ gào lên trong kinh hoàng và hồ thẹn: "Thế là chết, thế là chết!".

        Một trăm năm nữa, các nhà sử học sẽ rùng mình nghiên cứu các nhật lệnh được thảo ra một cách tự nhiên và có phương pháp, từ đại bản doanh Bộ tổng tư lệnh Đức gửi cho quân đội, cho các chỉ huy trưởng các phi đội và các chi đội không quân. Kẻ nào thảo ra những cái đó vậy ? Những thú vật, những thằng điên, hay những người máy với những ngón tay sắt của các máy tính và các máy tích phân ?

        Đợt tấn công của máy bay Đức bắt đầu khoảng nửa đêm. Những máy bay trinh sát đầu tiên, bay cao, ném xuống những pháo sáng, vài chùm bom cháy. Những cục lửa nhợt nhạt của pháo sáng treo lủng lằng ở đuôi dù, bay lơ lửng giữa những khoảng không, khiến các vì sao nhạt đi và biền mất. Một ánh sáng chết tỏa ra, thản nhiên, soi một cách ti mỉ và chăm chú những nơi công cộng, những đường, những ngõ trong thành phồ. Toàn bộ cái đô thị đang ngủ hiện lên trong ánh sáng ấy: bức tượng thiếu niên thổi kèn bằng thạch cao làu trắng, cửa kính các hiệu sách, các chai lọ pha-lê có ánh hồng, xanh bày bên trong cửa kính hiệu thuốc. Trong vườn hoa, những chùm lá đen thẫm ở các ngọn phong cao bỗng sáng lên, giữa bóng đêm nổi bật đường viền của từng chiếc lá và các chú quạ khoang non ngờ nghệch kêu hoảng lên trước cảnh đột ngột ấy. Người ta thấy sáng lên những cửa sổ ở các màn che và lọ hoa, hàng cột trước cửa bệnh viện, tấm rèm tiệm ăn tươi tẳn, hàng trăm khu vườn nhỏ, hàng trăm chiếc ghế, hàng nghìn nóc nhà nhỏ lợp dốc, những cửa tròn trên các mái gác xép ánh lên kín đáo và những vệt vàng hổ phách bò trên sàn gỗ đánh xi, trong phòng đọc ở thư viện thành phố.

        Thành phố đang giữa giầc nồng trải ra dưới ánh sáng trắng, thành phố che chở cho hàng vạn ông già, bà lão, trẻ em và thiếu phụ, thành phố lớn lên đã từ chín thế kỷ; ở đây, ba trăm năm trước đã lập một chủng viện lớn và xây một nhà thờ gia-tô trắng tinh; ở đây, đã sống biết bao thế hệ sinh viên vui vẻ: thuở đương thời, hàng đoàn dài xe ngựa chở hàng đã chạy qua đây. Những bác chở bè rậm râu bước chầm chậm trước các ngôi nhà và làm dấu thánh khi nom thấy những nóc tròn của nhà thờ. Thành phố nồi tiếng, đã đánh lui những khu rừng rậm um; nơi làm việc của nhiều tay thợ làm nồi, thợ mộc, thợ thuộc da, làm bánh ngọt, may quần áo, sơn nhà cửa và thợ nề cừ khôi, suốt từ thế kỳ này sang thế kỳ khác. Một đêm tháng tám tối trời, cái đô thị xinh đẹp cồ kính bên bờ sông bỗng nhiên đã bị chất sáng hóa học của các hỏa pháo chiếu rọi.

        Ngay từ ban ngày, bốn mươi máy bay ném bom hai động cơ đã được chuẩn bị rất kỹ lưỡng cho cuộc bắn phá. Các thợ máy người Đức, trong bộ quân phục cắt hẹp, đã đổ một chất lỏng trong và mau bốc hơi vào đầy các bầu chứa. Những trái bom nổ sơn đen, xanh, và bom cháy màu trắng bạc được mắc vào thân máy bay theo đúng tỷ lệ quy định cho các cuộc ném bom thành phố. Tên chỉ huy đã nghiên cứu kế hoạch của cuộc tấn công, do phòng tham mưu vạch ra; nhân viên thăm dò khí tượng đã cho biết kết quả thăm dò. Bọn phi công nhai sô-cô-la, hút thuốc lá và gửi về nhà những tấm bưu ảnh với đôi dòng chữ ngồ ngộ. Chúng mặc diện, tóc cắt hợp thời trang.

        Máy bay nổ giòn. Một loạt đạn cao xạ dày đặc đón chúng. Những luồng đèn pha soi chặn chúng, và chẳng bao lâu, một chiếc máy bay đã bốc lửa. Như thứ đồ chơi bằng bìa cứng bị gãy gập, nó rơi nhào xuống đất, lúc thì chìm lấp trong màu lửa đen kịt, lúc lại nhô ra. Bọn phi công đã đến tầm trông thấy cái thành phố đang ngủ, có hỏa pháo chiểu sáng.

        Nhiều tiếng nổ liên tiếp vang động thành phố. Tưởng đâu đang có động đất, kính trong các nhà bắn tung từng mảnh, vữa tường rơi như mưa, cửa ra vào và cửa sổ cứ tự động mở toang. Những người thiếu phụ ăn mặc phong phanh, tay bồng con, chạy tới hầm trú ẩn.

-------------------
        1. Chỉ tên Gơ-rinh (Gocring) - N.D.

[Giangtvx]

 
        I-nha-chi-ép nắm lấy tay Vê-ra, kéo nàng lại một cái rãnh đào gần bờ rào. Mấy ngươi dân lẻ tẻ còn ờ trong nhà đã xuống đó cả. Ông luật sư già, chủ nhà của chính ủy, thong thả bước ra sân, tay cầm một bó sách buộc dây. Sau khi đã giúp cụ và Vê-ra xuống hào, I-nha-chi-ép lao vội vào nhà. Vừa lúc đó có tiếng một quả bom nồ. I-nha-chi-ép nằm dán người xuống đất. Bụi gạch vụn bốc đầy sân: căn nhà bên cạnh vừa đồ sập. Một bà kêu:

        - Hơi ngạt!

        I-nha-chi-ép cáu lên đáp:

        - Hơi ngạt nào ? Bụi đấy; cứ ở trong hố!

        Người thượng sĩ và các chiến sĩ đã thức giấc, xỏ chân vào ùng. Ánh lửa đám cháy chiếu sáng cho họ. Ngọn lửa mới lóe, chưa cổ khói, làm óng ánh những chiếc gà-mèn bằng sắt trắng... I-nha-chi-ép nhìn các bạn của anh đã mặc quần áo mau chóng và lặng lẽ, nhìn mấy cái gà-mèn, hỏi:

        - Các cậu đã lĩnh bữa tối cho tớ chưa ?

        -  À, anh bạn, - Xê-đốp nói - trong khi đẳng ấy ngồi ghề để đếm sao với phụ nữ thì chúng tớ lại còn phải đi xoay bữa tối cho đằng ấy nữa ư?...

        - Nhanh lên, nhanh lên, - thượng sĩ thét - I-nha-chi- ép đi gọi chính ủy dậy ngay!

        I-nha-chi-ép trèo lên tầng gác thứ nhất. Căn nhà cũ kỹ bị tiếng bom rầm rẩm làm rung chuyển; các cánh cửa nghiền kèn kẹt đập vào tường. Trong các chạn, bát đĩa kêu lanh canh ghê rợn, toàn bộ ngôi nhà cổ có người ở đã biết bao năm ấy lúc này thật chẳng khác nào một vật sống đang run lên trước thảm họa kinh khủng giáng xuống các ngôi nhà khác. Chính ủy đứng gần cửa sổ, không trông thấy I-nha-chi-ép vào. Một tiếng nổ nữa làm chuyển đất, vôi vữa bục rơi xuống ùng ục, tung bụi khô đầy phòng. I-nha-chi-ép hắt hơi. Chính ủy không nghe thấy anh, vẫn đứng yên bên cửa sổ, nhìn thành phố. "Chính ủy cứ thế đấy" - I-nha-chi-ép nghĩ, và anh không khỏi thán phục chính ủy. Cái thân người cao, không nhúc nhích, ngoảnh về các đám cháy đang nhóm lên ấy, thật có sức hút to lớn.

        Bô-ga-rép thong thả quay lại. Một ý nghĩ nặng nề, dai dẳng in hằn trên nét mặt anh. Đôi má hõm, đôi mắt đen, đỏi môi co vào, tóm lại là toàn bộ con người anh đang căng lên, biểu hiện một sự cố gắng phi thường. " Nghiêm như một bức tượng thánh" - I-nha-chi-ép nhìn thủ trưởng của mình mà nghĩ vậy.

        -  Báo cáo chính ủy, - anh nói - đồng chí nên đi khỏi nơi này. Bom nồ gần lắm. Căn nhà này mà bị trúng thì một mảnh cũng chẳng còn.

        - Tên đồng chí là gì? - Bô-ga-rép hỏi.

        - Báo cáo chính ủy, I-nha-chi-ép ạ.

        - Đồng chí I-nha-chi-ép, đổng chí hãy truyền lệnh của tôi cho đồng chí thượng sĩ: Phải giúp đỡ bà con nhân dân. Đồng chí nghe thấy tiếng đàn bà kêu đấy chứ?

        - Báo cáo chính ủy, rõ. Có chữa cháy cũng chẳng ăn thua gì mấy ạ. Phần lớn các nhà bằng gỗ đều khô nỏ, cứ bốc cháy hàng trăm chiếc một. Chẳng có ai đề mà dập tắt cả. Thanh niên thì đi tản cư hoặc vào dân quân, chỉ còn có người già và con trẻ ở lại.

        Chính ủy nói, không có chuyển tiếp gì hềt:

        - Đồng chí I-nha-chi-ép, đồng chí hãy nhớ lấy đêm nay, nhớ lấy thành phổ này, các cụ già và các trẻ nhỏ này.

        - Thưa đồng chí chính ủy, những chuyện như vậy quên sao được.

        I-nha-chi-ép ngó khuôn mặt sa sầm của Bô-ga-rép và nhắc lại:

        - Thưa chính ủy, quả thật là thế, quả thật là thế.

        Rồi anh hỏi:

        - Đồng chí cho phép tôi chí ít cũng được lấy chiếc ghi-ta treo trên tường kia chứ ạ ? vì đẳng nào ngôi nhà này cũng sắp bổc cháy đến nơi. Anh em chiến sĩ nghe tôi đánh đàn thích lắm ạ.

        -  Nhưng nhà đã cháy đâu. - Bô-ga-rép nói nghiêm khẳc.

        I-nha-chi-ép ngó chiếc ghi-ta lớn, thở dài, rồi ra cửa. Bô-ga-rép xếp một số giấy má vào xà-cột, khoác áo tơi, rồi sau khi đã đội lại chiếc cát-két, anh lại quay về bên cửa sổ;

        Thành phố bốc cháy. Một thứ khói đỏ, đẫm những tàn lửa, dâng cao trên trời; những ánh lửa màu gạch sâm dập dờn trên nóc chợ. Hàng nghìn đám lửa trắng, da cam, vàng, đỏ tía, biêng biếc bao phủ thành phố, hệt như một chiếc mũ lông khổng lồ. Lá cây quặn lại, úa đi. Trong không trung nóng giãy, hàng đàn chim câu và quạ bay trốn khỏi tổ của chúng cũng đang làm mồi cho lửa. Những nóc nhà tôn sáng rực, bi nung trắng lên quằn đi, kêu răng rắc. Từ các cửa sổ bề bộn những chậu hoa bốc lên những làn khói màu trắng như sữa hoặc đen rợn người, hồng hổng hoặc xám như tro. Khói lượn lờ, cuồn cuộn, bay lên thành những sợi vàng mỏng manh, thành những dải hung hung, hoặc tóe lên đột ngột như một đám mây to tướng dữ dội từ một lồng ngực khổng lồ khạc ra. Khói phủ lên trên thành phố một tấm khăn liệm, trườn trên mặt sông và dưới các lòng khe, mắc thành cụm trên các ngọn cây trong rừng.

[Giangtvx]

        Bô-ga-rép bước xuống. Trong chảo lửa mênh mông, trong khói, giữa tiếng bom nồ, tiếng thét, tiếng trẻ khóc, có những con người dũng cảm vẫn giữ được bình tĩnh. Họ dập tắt các đám cháy, hắt cát vào các quả bom, kéo các ông già ra ngoài lửa. Bộ đội, lính. cứu hỏa, dân quân, công nhân và thợ thủ công, mặt nhọ, áo quần bốc khói, gắng chiến đấu hết sức mình đề cứu giúp tất cả những gì còn có thể cứu giúp. Vừa xuống, Bô-ga-rép đã cảm thấy ngay sự có mặt của những con người dũng cảm ấy. Họ từ khói lửa nhô ra, gắn bổ trong một mối tình anh em cao quý; họ cùng đi thực hiện những kỳ công, chui biến vào những căn nhà bốc lửa, không cần nêu tên mình, cũng chẳng hề biết tên những người họ cứu. 

        Một quả bom cháy đã rơi xuống nóc một căn nhà hai tầng, tung lên một vốc tàn lửa, chẳng khác nào một chùm pháo hoa, bom nồ đánh một cái dấu trắng lóe ngay chỗ nó rơi. Lập tức, Bô-ga-rép leo lên gác xép của căn nhà; không khí trên đây ngột ngạt tỏa mùi đất sét bị hun, khiến anh nhớ lại thuở nhỏ. Anh chạy ra cái cửa mái có chút ánh sáng ngầu ngầu. Tôn trên mái đốt bỏng tay, tàn lửa bám vào quần áo, nhưng anh đã nhanh chóng tìm ra quả bom. Đưa chân ùng đá mạnh một cái, anh hất nó ra ngoài. Quả bom rơi bịch xuống một luống hoa, soi tỏ những đóa thược dược và thúy cúc lộng lẫy một lúc rồi thụt xuống đất mềm, cuổi cùng tắt ngấm ở đó. Từ nóc nhà nhìn xuống, Bô-ga-rép nom thấy hai chiến sĩ khiêng một chiếc giường trên có một ông già mà họ vừa kéo được ở căn nhà đầy lửa bên cạnh ra. Anh nhận ra anh lính I-nha-chi- ép, cái tay đã đề nghị anh cho lấy chiếc ghi-ta; người kia, Rô-đim-xép, thi thấp hơn và to ngang hơn I-nha-chi-ép. Một bà lão Do-thái nói líu cả lưỡi, cảm ơn I-nha-chi-ép đã cứu chồng mình. I-nha-chi-ép lấy tay phác một cử chỉ -rộng rãi, hào hiệp, phóng khoáng - nó như thâu tóm tất cả bản chất đẹp đẽ hiền hậu của nhân dân Nga. Vừa lúc đó, đạn cao xạ lại bắn dữ hơn. Xen vào đó là tiếng nổ của súng máy. Lại một đợt máy bay ném bom phát-xít nữa tiến về phía thành phố cháy rực. Người ta lại nghe thấy tiếng rít của bom từ máy bay thả xuống.

        Một tiếng thét:

        - Xuống hầm trú ẩn!

        Nhưng anh em, đã hăng lên trong cuộc vật lộn, không còn cảm thấy nguy hiểm gì hết.

        Bô-ga-rép dường như đã mất cả ý niệm về thời gian, về trình tự các sự việc đang diễn ra. Anh cùng mọi người dập tắt các đám cháy mới phát ra, hắt cát vào các quả bom cháy, kéo từ lửa ra những vặt dụng của những ai ai chẳng rõ. Anh giúp các y tá vừa đi xe hồng thập tự tới đặt những người bị thương vào cảng; anh cùng chạy với các chiến sĩ cùa mình ra nhà hộ sinh vừa bén lửa, lôi sách ở thư viện thành phố đang cháy ra ngoài. Nhiều cảnh tượng ghê gớm mãi mãi khắc sâu trong trí nhớ. Một người đàn ông từ một căn nhà xông ra, miệng kêu : "Cháy! Cháy!". Nom thấy cả lò lửa to tướng đang bốc đùng đùng chung quanh, ông ta bỗng trấn tĩnh lại. Ông ngồi phệt xuống bờ hè, không động đậy. Giữa vị khói đắng chát, đột nhiên tỏa một mùi hương ngát nhẹ: cửa hàng nước hoa đã bén lửa. Bô-ga-rép nghĩ tới người thiếu phụ trẻ tuổi đã phát điên đứng giữa một quảng trường vắng tanh có lửa cháy chiếu sáng, trên tay bế xác một cháu gái nhỏ. Một con ngựa bị thương nằm bẹp ở một đường rẽ. Trong đôi mắt đã dại nhưng còn chứa đựng sự sống cùa nó, Bô-ga-rép ngó thay hình ảnh thành phố rực lửa. Lòng mắt đen cùa con vật, đượm vẻ đau đớn, chẳng khác nào một mạt gương pha-lê sinh động, vẫn còn phản chiếu hình ảnh các ngôi nhà bốc cháy, màn khói cuồn cuộn trên trời, những đổng đố nát rực trắng và cả cái rừng ống khói cao mỏng manh mỗi lúc một mọc nhiều thêm bên trên khu vực các ngôi nhà đã biến thành mồi lửa.

        Và bỗng nhiên, anh có cảm giác mình cũng đang chìm vào trong cảnh ngụp đắm giữa đêm hôm của cái thành phố cổ êm đềm này.

        Về sáng, lửa các đám cháy bắt đầu lụi dần. Mặt trời rọi sáng những đống đổ nát còn bốc khói cùng những ông già bà lão ngồi ủ rũ trên những bọc quần áo, giữa những bát đĩa, những chậu hoa, những bức chân dung cũ kỹ viền đen giật ở tường ra. Và cái mặt trời đang nhô lên giữa màn khói đã nguội của các đám cháy, bị nhiễm phải mùi cháy đắng chát, nom cứ nhợt nhạt như da người chết. Bô-ga-rép tới phòng tham mưu nhận lệnh, rồi trở lại nhà. Vào đến sân, thấy người thượng sĩ tới gặp anh.

        - Chiếc cam-nhông thề nào ? - Bô-ga-rép hỏi.

        - Ổn cả. - Thượng sĩ trả lời, mắt đỏ vì khói.

        - Ta phải đi thôi, đồng chí tập hợp anh em lại.

        - Báo cáo chính ùy, có tình hình mới. Tảng sáng, bọn Đức đã ném một quả bom ngay kề con hào có một số dân trú ẩn, và hầu hết đã bị trúng mảnh bom. Có hai người chết: đó là ông cụ chủ nhà của đồng chí và một cô gái ở nơi khác tản cư về đây.

        Người thượng sĩ nói thêm, ranh-mãnh:

        - Chính cái cô mà cậu I-nha-chi-ép nhà ta vẫn tán ẫy.

        - Hiện giờ họ ở đâu ? - Bô-ga-rép hỏi.

        - Những người bị thương đã được đưa đi. Còn những người chết vẫn đề nguyên tại chỗ. Và chiếc xe ngựa tới chở họ đi đã đến kia.

[Giangtvx]

        Bô-ga-rép bước về cuối sân, nơi một số người đang xúm quanh hai xác chết. Không còn nhận ra được ông già nữa. Một số sách rách nát và vấy máu bẳn tung tóe ngay gần ông. Chắc hẳn trong lúc bom nổ ông đã ngẩng lên để nhìn ra bên ngoài con hào không lấy gì làm sâu kia. Êô-ga-rép còn đọc được tên một cuốn sách: "Sử ký - của Ta-xít ¹”. Cô gái tản cư nom như một người còn sống đang ngủ; nước da nâu che giấu vẻ nhợt nhạt, hàng mi đen phủ trên đôi mắt cô, nàng có một nét cười ranh mãnh và dường như thẹn vì có đông người xúm quanh mình đến thế.

        Người đánh xe nắm chân cô gái và kêu:

        - Này! ít nhất các vị cũng giúp tôi một tay chứ!

        - Để đấy tôi! - I-nha-chi-ép bỗng kêu lên.

        Anh nhấc thi hài lên dễ như không, thận trọng, và bế ra xe. Một em gái, nhỏ đặt một đóa thúy cúc trên ngực cô gái đã tạ thế. Bô-ga-rép giúp người đánh xe nhấc thi hài ông cụ lên. Mắt đỏ ngầu nhìn cắm xuống đất, mặt nhọ lem luốc, mọi người vẫn đứng im lặng. Một bà có tuổi nhìn người con gái đã chết và nói rất nhỏ:

        - Cô ấy sung sưómg thật.

        Bô-ga-rép tiến về phía căn nhà. Quanh chiếc xe, mọỉ người đều nín thinh. Có một người nói giọng khàn khàn, buồn bã:

        - Min-xcơ, Bô-bơ-ru-ít-xcơ, Gi-tô-mia, Sê-pê-tốp-ca đã thất thù. Làm thế nào chặn được thằng địch bây giờ? Đấy, thử xem nó làm đấy. Chỉ cần một đêm, nỏ đã đốt được cả thành phố, rồi lại bay đi.

        Một chièn sĩ đáp luôn:

        - Bay đi là thế nào ? Quân ta chẳng quật rơi sáu "thẳng" đấy thôi!

        Lát sau, Bô-ga-rép ra khỏi nhà cụ luật sư bị giết. Anh đã nhìn lại một lần cuối căn phòng bị phá hủy dở dang, sàn lầy mảnh kính, sách hất ra khỏi tủ, đồ đạc bị sức nồ làm xô chuyển. Anh suy nghĩ một lúc, rồi nhấc cây ghi-ta xuống, mang ra để trên xe.

        Rô-đim-xép chìa một gà-mèn cho I-nha-chi-ép đứng gần chiếc cam-nhông :

        - Ăn đi, I-nha-chi-ép; miến trắng và thịt đây... Hôm qua, tớ có lĩnh phần cho cậu đấy.

        - Mình không đói, - I-nha-chi-ép nói - nhưng mà khát thật. Ruột háo lắm.

        Lát sau, họ dời thành phố. Cái lộng lẫy yên ả và trang trọng của buổi sáng hè tươi đẹp trải trên người họ. Ban ngày, họ dừng lại trong rừng. Một con suối nhỏ và trong chảy ngoằn ngoèo giữa các hàng cây, gợn sóng trên những quãng có sỏi. Cái mát vờn vuốt làn da cháy bỏng, con mắt được nghi ngơi dưới những cây sổi lớn tỏa bóng dịu.   

        Bô-ga-rép thấy một đám nấm thông nằm giữa cỏ; chúng mọc đó, gốc trắng to, đỉnh có mũ xám. Anh lại nhớ năm ngoái về quê, vợ anh và anh đã từng hái nấm mê mải biết chừng nào.

        Các chiến sĩ đã xuống suối lau rửa.

        - Ăn điềm tâm mười lăm phút. - Bô-ga-rép bào người thượng sĩ.

        Anh đạo bước thong thả giữa rừng cây, vừa sung sướng vừa buồn nao nao trước vẻ đẹp vô tư của tạo vật và trước tiếng rì rào của lá cây.

---------------------
        1. Nhà sử học đất La-ti-um (vùng Trung Ý xưa kia), sống khoảng từ năm 55 tới năm 220 - N.D.

[Giangtvx]

     

TẠI BAN THAM MƯU TRUNG ĐOÀN

        Các sĩ quan đã về họp tại ban tham mưu. Thiếu tá Méc- xa-lốp, anh hùng Liên-xô, chỉ huy trung đoàn và đã từng tham chiến ở Phần-lan, ngồi nghiên cứu bản đồ cùng tham mưu trưởng Cu-đa-cốp, một người hói đầu chừng bốn mươi tuồi, cứ chỉ và lời hói chậm rãi.

        Ngày Bô-ga-rép mới đến, đại úy Ba-bát-gia-nhi-an, tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn I, đang bị nhức răng; chả là có lần bị khát cháy cổ, anh ta đã uống nước ở một con suối, và "xuýt bị long cả hàm" vì chuyện ấy. Thiếu tá Cô-sê-cốp, tiều đoàn trưởng tiểu đoàn 2, một con người hiền lành vui chuyện, luôn mồm trêu Ba-bát-gia-nhi-an. Dự cuộc họp còn có một trung úy đẹp trai, vai rộng, tham mưu phó, tên là Mi-san-xki. Nhiệm vụ trung đoàn như sau: có pháo lớn yểm hộ, trung đoàn phải đánh vào sườn quân địch, ngăn không cho chúng tràn qua, nhờ đó giúp cho các đơn vị bộ binh thoát ra khỏi cái "túi" chúng đã khoét được. Méc-xa-lốp phổ biến cho các tiểu đoàn trưởng và chính trị viên tiểu đoàn rõ kế hoạch tác chiến của mình.

        Báo cáo đến đoạn cuối thì trung úy Cô-xlốp, chỉ huy một trung đội trinh sát, bước vào. Mắt anh tròn, mặt đầy tàn nhang. Như thường lệ, anh đã làm động tác chào rất hiên ngang,
hai gót chân dập mạnh, tay đưa lên kê-pi. Anh báo cáo rất to, dằn từng tiếng, đôi mắt cười ranh mãnh vui vẻ.

        Bô-ga-rép ngồi yên lặng. Óc còn mang ấn tượng đám cháy đêm qua, anh cứ lắc đầu như muốn trần tĩnh lại. Đầu cuộc họp, chốc chốc các sĩ quan lại ngoảnh nhìn anh, sau rồi họ cũng quen và có vẻ không, để ý gì đến anh nữa.    

        Ba-bát-gia-nhi-an mỉm cười, tưởng đâu cơn nhức răng đã hết. Anh nói với Bô-ga-rép:

        - Báo cáo chính ủy, nhận nhiệm vụ này khoái đấy. Đồng chí thử nghĩ xem, cả một đoàn quân đang phải rút, thế mà tiều đoàn của Ba-bát-gia-nhi-an thì lại được đi đánh. Nhận nhiệm vụ đó không thích sao được!

        Đại biểu trung đoàn lựu pháo vừa tới, một trung tá tính hay càu nhàu, luôn tay ghi chép trên cuốn sổ dày, nói:

        - Có điều tôi cần phải báo cáo trước để các đổng chí rõ là đạn chỉ được bắn theo đúng con số quy định.

        - Điều lệnh đã quy định thì cứ thế mà tiến hành. - Cu-đa-cốp đáp.

        Trung tá lại nói:

        - Đúng thế các đồng chí ạ, con số là con số.

        Ba-bát-gia-nhi-an hỏi vặn:

        - Con số nào? Tôi chỉ biết một con số: đó là chiến thắng !

        Sau một hồi lâu thảo luận, mọi người nói sang chuyện quân đội Đức. Mi-san-xki thuật lại một trận đánh của bọn Đức ở Lơ-vốp:   /   . v

        - Chúng nó tiến thành đội hình dày đặc, tạo nên một bức tường dài ít nhất một cây số; các đồng chí hiểu không? Cách chừng bốn trăm thước, lại một hàng nữa như vậy, rồi lại một hàng thứ ba. Chúng nó tiến, khuất trong đồng lúa mọc cao, và tên lính nào cũng trang bị tiểu liên. Các đồng chí thử ngồi đấy mà tưởng tượng xem! Pháo ta tha hồ quật chúng đổ như ngả rạ, chúng vẫn cứ tiến, ghê thật. Chúng nó không thét, không bắn, mà cũng không có vẻ gì là say rượu. Có đứa ngã, ngã trong ruộng lúa, nhưng những đứa khác cử tiếp tục tiến, Thật là một cảnh tượng không thề nào quên được,

        Mi-san-xki nghĩ tới những đoàn quân Đức, cỏ hàng nghìn xe tăng, tiến trên đường đi Lơ-vốp và Pơ-rốt-xcu-rốp; nghĩ tới cảnh địch nhảy dù ban đêm, dưới ánh sáng hỏa pháo màu xanh lục và xanh lam; nghĩ tới những chi đội mô-tô của địch đã nã súng máy vào một ban tham mưu của ta; nghĩ tới sự phối hợp giữa xe tăng và máy bay Đức, Hắn nhắc lại cuộc rút lui của ta những ngày đầu với vẻ thích thú, "Tôi đã chạy một trận ra chạy!" - hắn nói, Hắn cứ luôn miệng nhắc đến sức mạnh của quân đội Đức,

        - Cứ tưởng tượng mà xem, nước Pháp lực lượng như vậy, thế mà chỉ trong vòng ba mươi ngày, chúng đã quật ngã được. Đấy, đầu óc tổ chức, trình độ quân sự của các tướng lĩnh Đức đã làm nên những chuyện ấy đấy,

        - Đúng thế, về óc tổ chức thì quả là chúng nó giỏi thật, - Trung đoàn trưởng nói,

        - Không mà, - Mi-san-xki đáp - tôi đã trông thấy bộ máy chiến tranh ấy hoạt động thế nào rồi, không phải nói ngoa, chúng nó đã làm đảo lộn cả khoa học về chiến lược và chiến thuật,

        - Chúng nó sáng suốt, chúng nó vô địch chứ gì ? - Bô- ga-rép dột nhiên hỏi lớn, giọng tức giận,

        Mi-san-xki nhìn anh và nói, giọng thoáng có chút khoan dung:

        - Xin đồng chí chính ủy tha lỗi, tôi là một người lính ở mặt trận, tôi vẫn quen nói thẳng những điều tôi nghĩ!

        - Không, dù đồng chí hay ai nói thế, tôi cũng chẳng bao giờ tha thứ cho đâu ! - Bô-ga-rểp ngắt lời - Đồng chí hiểu chứ ?

        - Ta cũng chẳng nên đánh giá thấp sự thật. - Cô-sê-cốp nói xen - Chiến sĩ của tôi họ bảo: "Thẳng Đức là một thằng nhát như cáy, nhưng đồng thời cũng là một quân đánh trận cừ...".

[Giangtvx]

        - Chúng ta cũng chẳng phải trẻ con gì, - Bô-ga-rép lại nói - chúng ta biết, chúng ta đang phải đương đầu với một quân đội mạnh nhất châu Âu, về mặt trang bị hiện nay hơn chúng ta, ta cứ việc nói toạc ra như vậy. Nhưng thưa đồng chí Mi-san-xki, đồng chí phải tập căm thù chủ nghĩa phát-xít đi, phải thấy nó là hèn hạ nhất, điểm nhục nhất, phản động  nhất ở trên đời này. Nó là một sự hỗn hợp bỉ ổi giữa nền sản xuất thế phẩm và những quân ăn cắp, hiểu theo nghĩa rộng nhất của tiếng này. Cái thứ chủ nghĩa đê tiện ấy hoàn toàn không có lấy một yếu tố sáng tạo nào hết. Chúng ta phải căm thù nó tự đáy lòng, đồng chí có hiểu được điểu ấy không ? Xin đổng chí hãy nghe tôi: quan điềm xã hội cùa chúng nó chính là cái chứng cuồng cổ lỗ và vô lý mà Séc- nư-sép-xki và Ăng-ghen đã từng chế nhạo rất đau. Tất cả lý luận quân sự của chù nghĩa phát-xít là "cóp" theo những kế hoạch cũ rích của tổng hành đinh quân đội Đức do Sơ-líp-phơn đựng nên; tất cả những lối đánh tạt sườn, đánh mũi dùi ấy và mọi thứ khác nữa chỉ là một sự nhắm mắt bắt chước. Những xe tăng và những trận đổ bộ của quân phát-xít khiến cho thế giới phải kinh ngạc đều là những của ăn cắp. Xe tăng ăn cắp của người Anh, thuật đổ bộ ăn cắp của người Nga. Tôi vẫn luôn luôn lảy làm lạ cho sự cằn cỗi gớm ghê của chủ nghĩa phát-xít. Không một sáng tạo nào đáng kể! Tất cả đều là của ăn cắp. Không một vũ khí nào mới! Tất cả đều là thứ vay mượn. Óc sáng tạơ của người Đức đã bị khô cằn trong mọi lĩnh vực: bọn phát-xít không thể sáng chế, không thể viết văn, làm nhạc, làm thơ, Chúng là tượng trưng cho sự trì trệ, cho bùn lầy nước đọng. Chúng chỉ đem lại cỏ mỗi một yếu tố mới cho lịch sừ và đời sống chính trị: đó là sự man rợ có tổ chức, là chủ nghĩa ăn cướp! Ta phải khinh bỉ cái thứ trí tuệ xác xơ của chúng và nhạo báng nó, đồng chí Mi-san-xki, đồng chí đã hiểu lời tôi nói hay chưa? Toàn thể Hồng quân và toàn dân ta từ trên xuống dưới đều phải thấm thìa điều đó. Đồng chí tưởng đồng chí, một người lính ở mặt trận, đang nói đúng sự thật, nhưng thật ra đồng chí đang có cái tâm lý của một kẻ đã chạy dài từ lâu rồi đó. Trong giọng nói, đống chí đã để lộ một chút tinh thần nô lệ rồi đó,

        Bô-ga-rép đã đứng thẳng cả người lên, và nhìn Mi-sam-xki chòng chọc, anh nói giọng đầy hăm dọa:

        - Nhân danh là chính ủy đơn vị này, tôi cấm đồng chí không được nói những câu không xứng với một người yêu nước và không phù hợp với sự thật khách quan. Rõ chứ ?

        Tiểu đoàn Ba-bát-gia-nhi-an có nhiệm vụ hành động trước tiên. Trận đánh được quy định vào hồi ba giờ sáng, Cô-xlốp, đã đi trinh sát hai lần, cho biết đích xác cách bố trí của bọn Đức trong nông trường quốc doanh nọ: Xe tăng và xe bọc sắt để trên sân lớn; bọn lính ngủ trong nhà chứa rau, một thứ trại kho dài khoảng 40 tới 50 thước, Bọn Đức đã vào đó ở rất thoải mái; chúng đã bắt nông dân địa phương đưa rất nhiều xe rơm tới, rồi trải bạt và những mảnh vải thô lên trên để nằm, Bọn Đức trút quần áo ngoài và cởi giày ra để ngủ. Đèn không cần che. Buổi tối, bọn chúng hát đồng ca, các chiến sĩ trinh sát của ta nằm trong các vườn rau chung quanh đều nghe rõ lời chúng hát, họ điên tiết lên: "Chúng nó hát - họ thuật lại như vậy - trong khi quân ta thì cứ ngậm tăm chẳng bao giờ hát cà". Quả có thế, thời kỳ ấy các đoàn quân của chúng ta cứ im lặng mà đi, những lúc nghỉ cũng không hề hát múa gì.

        Trời vừa xẩm tối, phân đội của trung đoàn lựu pháo đã đi chiếm lĩnh VỊ trí bắn. Một lát sau, chỉ huy trưởng và chính trị viên phân đội ấy quay trở về căn nhà ban tham mưu và ngồi vào bàn; chính trị viên bày bàn cờ, chỉ huy trưởng móc quân cờ ờ xà-cột ra. Cả hai cùng cúi xuống bàn cờ, chăm chú. Tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 2, Cô-sê-cốp, nói:

        - Hầu hết các tay pháo thủ mà tôi biết đều chơi cờ tướng cả,

        Chính trị viên phân đội pháo, mắt không rời bàn cờ, cũng nói:

        - Tôi được biết là trong các đơn vị bộ binh, anh em đều thích chơi đô-mi-nô.

        Chỉ huy trường, mắt đăm đăm nhìn các quân cờ, nói thêm:

        - Đúng đấy, ờ đấy họ chơi cờ dê hoặc cờ dê biến là chính.

        Anh trỏ ngón tay vào bàn cờ:   

        - Cử điệu này mà đánh thì cậu sẽ phải thua ván này. Con hoàng hậu lại bị đi đoong rồi, cũng như ván hôm nọ chơi ở gần Mô-đia ấy.

        Họ ngồi không nhúc nhích, đầu cúi xuống bàn cờ.

[Giangtvx]

        Năm phút sau, Cô-sê-cốp đã đi rồi, chính trị viên nói:

        - Chỉ bậy! Tớ chẳng có thua gì hết.

        Và mắt vẫn nhìn ván cờ, anh nói thêm với Cô-sê-cốp khi ấy không còn ngồi đó nữa:

        - Bọn kỵ binh, họ thích chơi cờ gà tây hơn phải không Cô-sê-cốp ?

        Người sĩ quan thông tin, ngồi gần chiếc máy điện thoại dã chiến, cười phá lên, nhưng lại lập tức làm ra vẻ lo nghĩ, và nói nghiêm trang, sau khi đã quay máy:

        - Mặt trăng, mặt trăng !... Cậu đấy à, Mi-san-xki ? Kiểm tra lại máy đây.

        Trung đoàn trưởng Méc-xa-lốp đang nói chuyện với tham mưu trưởng. Ba-bát-gia-nhi-an bước vào, người gầy, cao, vẻ xúc động. Đôi mắt đen của anh long lanh trong bóng tối. Anh nói sôi nổi và hoạt bát, ngón tay chỉ vào tấm bản đồ:

        - Đây là một trường hợp đặc biệt: trinh sát đã điều tra được rất chính xác vị trí các xe tăng địch. Nếu đưa pháo lên quả đồi này, ta sẽ bắn thẳng được. Nói thật đấy, ta không thể để lỡ cơ hội này! Các đồng chí thử nghĩ xem, bọn nó ở đó cứ như ở trong lòng bàn tay mình, thật đấy, cứ như trong lòng bàn tay mình vậy!

        Nói đoạn, anh chìa bàn tay khô khẳng và nâu ra, rồi đập xuống bàn.

        Méc-xa-lốp nhìn Ba-bảt-gia-nhi-an và nói:

        - Tán thành! Gì chứ đánh thì ta cứ đánh. Tôi không thích mất nhiều thì giờ vào thảo luận.

        Anh lại gần hai cán bộ pháo:

        - Các đồng chí chơi cờ ơi, tôi rất tiếc phải đến phá đám các đồng chí. Xin mời các đồng chí lại đây.

        Tất cả cùng cúi xuống tấm bản đồ.

        - Rõ ràng chúng muốn cắt ngang con đường lớn cách đây chưa đầy bồn mươi cây số và định đánh tập hậu vào ta.

        - Đó chính là mục đích trận đánh của ta. - Tham mưu trưởng nói - Các đổng chí nên biết đồng chí tư lệnh quân đoàn đích thân theo dõi trận đánh đấy.

        - Hỏm qua, - phân đội trưởng Ru-mi-an-xép nói - bọn Đức đã la ó trên đài: "Hỡi binh lính Hồng quân, các người hãy hàng đi, xe tăng phun lửa của Đức quốc trường đã xuất trận; nó sẽ thiêu cháy hết tất cả các người. Nhưng nếu ai xin hàng thì sẽ được trở về quê quán".

        - Chúng nó thật là láo, - Méc-xa-lốp nói - láo đến mức làm cho mình phải phát lợm. Chúng nó cởi quần áo ngoài ra mà ngủ, trong khi đã hàng bao ngày nay tôi chưa được cởi dây giày lấy một lần, những quân đểu ấy cứ việc bật đèn sáng mà phóng xe trên các con đường mặt trận!

        Suy nghĩ một lát, anh nói thêm:

        - Các đồng chí đã thấy chính ủy của chúng ta chưa! Đối với tôi, những lời đồng chí ằy nói làm cho tôi biết nói thế nào đây nhỉ...

        - Đồng chí ấy hắc lắm. - Tham mưu trưởng trả lời - Đồng chí ấy xạc cho Mi-san-xki một mẻ đến là ghê!

        - Tôi không phản đối việc đó. - Méc-xa-lôp cười và bảo - về phần tôi, có thể nói tôi xin chịu cả hai ngài đầy: chịu Mi-san-xki vì những chuyện của hắn kể, còn đồng chí thì cứ hết hình thức lại đến nguyên tắc... Tôi là một con người binh thường, một anh lính, tôi sợ lời nói còn hơn cả mũi tên hòn đạn.

        Anh nhin tham mưu trưởng và vui vẻ nói:

        -  Chính ùy của ta rất vững vàng. Tôi sẵn sàng chiến đấu bên cạnh đồng chí ấy.