Nhân dân bất diệt

[Giangtvx]

        Tỉnh dậy lúc tám giờ hơn, lão đi ra phố. Xóm làng đầy bụi. Những chiếc cam-nhông chở bộ binh tới không ngừng. Lính tráng lang thang từng lũ ngoài phố, sục vào các nhà. Gầy gò và sạm nắng, mặt chúng câng câng vẻ thâm thiềm, hồ nghi.

        "Mạnh làm sao!" - Cô-ten-cô nghĩ.

        Nhiều tiếng kêu vang lên ngay cạnh giếng, Lão quay lại. Han-nơ, con gái cụ Sê-rê-vít-sen-cô, đang gánh nước chạy vội về nhà. Một thằng cao lớn, chân đi giày ống vàng đề to xù, xoạc cẳng chạy theo cô. "Ối, các ông các bà ơi, nhà tôi bị cháy, quân chết tiệt chúng nó đã đốt, lại còn ngăn không cho tôi về chữa cháy", cô gái vừa kêu la vừa than khóc. Tên lính tiến đến ngang tầm cồ, bắt cô đặt thùng xuống; nó liền nói liến thoắng, nắm lấy tay cô, nhìn vào mắt cô con gái đang khóc lóc rũ rượi. Hai tên lính khác cười sằng sặc dang tay chắn lối. Trong lúc đó, mái rạ vẫn cháy bùng bùng, ngọn lửa vàng rực vui vẻ và vô tư như một tia nắng buổi sáng mùa xuân. Bụi cuốn mù mịt trong phố bám đầy mặt mũi. Một mùi khét lẹt lan tràn trong không khí; trên các đống đổ nát, khói bốc lên tửng sợi mỏng; những ống khói lò sưởi in hình dài và mảnh khảnh, chằng khác những mộ chí, bên trên những ngôi nhà bị phá hủy. Nồi niêu và những bình vại bằng sa thạch vẫn còn lại trong các lò. Đàn bà và con trẻ, mắt đỏ hoe, bới tìm trong các đống hoang tàn lôi ra những đố đùng đã cháy thành than, những bếp lò có nắp đậy đẳng sau và bát đĩa bằng gang còn nguyên vẹn. Cô-ten-cô nhìn thấy hai tên lính đang chuẩn bị vắt sữa một con bò. Một tên chìa ra cho con bò cái những miếng khoai tây thái nhỏ. Con vật đưa mõm ướt ra ngoạm món ăn ngon với một vẻ ngờ vực và liếc trông sang phía tên Đức đang đặt một cái thùng tráng men dưới vú nó. Gần ao, có tiếng quân Đức nói ổn ào, bầy ngỗng buông những tiếng kêu gào hoảng hốt. Nhiều tên lính nhảy chồm chồm như ếch đuổi bắt gà vịt mà hai tên tóc đỏ, ngâm nửa người dưới nước, đang xua lên bờ ao. Hai tên tóc đỏ hoe ấy, trần như nhộng, đã lên bờ. Chúng tỉến về phía bà giáo già A-na Pê-tơ.-rốp-na đang đi ngang qua quảng trường. Mặt nhăn nhăn nhó nhó, chúng tới múa may trước mặt bà. Nhìn cảnh tượng ấy, bầy lính cười ha hả.

        Cô-ten-cô đến trường học. Ở đó, dưới cái đu mà trẻ nhỏ vẫn chơi trong các giờ nghỉ, xác đồng chí chủ tịch nông trường Gơ-rít-sen-cổ treo lủng lẳng trông như đôi chân không của ông ta sắp chạm đất - đôi chân đầy chai với những ngón vặn vẹo. Bộ mặt tím bầm của ông ta bê bết máu đã đóng cục, nhìn thẳng chằm chằm vào mắt lão. Lão thốt ra một tièng "a!" kinh hoàng. Tưởng như Gơ-rít-sen-cô chê cười lão, Mắt gồ và man dại, lưỡi thè ra, đầu nặng chịch ngả xuống một bên vai, hình như ông ta hỏi : "Thế nào, Cô-ten-cô, thế là mày đã trông thấy quân Đức, thỏa lòng chưa?".

        Đầu óc lão rối bời, lão muốn kêu lên nhưng không thể được. Lão vung hai cánh tay và bỏ đi.

        "Nó đấy, chuồng ngựa của ta đấy", lão nói rõ to, vừa chăm chú ngắm nghía những vệt đen sì trong đống vôi gạch đồ nát: những chiếc xà lồi ra, những chiếc đòn tay và cọc, Lão đi ra xem những tổ ong của lão, Lão nhìn thấy chúng từ xa, chúng bị phá phách tan hoang hết, Lão nghe thầy tiếng ong vo ve không ngớt, xem như những con ong ấy muốn che chở cho thân thể người thanh niên nuôi chúng đang nằm còng queo ở đó, dưới gốc một cây tần bì.

        "Nó đấy, nhà nuôi ong của ta đấy".

        Lão đứng quan sát bầy ong đen bay liệng trên xác chết. Lão đi ra vườn quả của nông trường, Không còn lấy một quả táo, một quả lê ở trên cành, Bọn lính cưa thân những cây ăn quả, lấy rìu bổ và nguyền rùa những cây gỗ quánh.

        "Gay nhất - Cỏ-ten-cô nghĩ - là chặt cây lê và cây anh đào, thớ gỗ cứ xoắn tít vào nhau".

        Những xe bếp lưu động tỏa khói trong vườn quả. Bọn cấp dưỡng nhổ lông ngỗng, cạo lông tơ lợn sữa bằng dao cạo, gọt khoai tây, cà-rốt và củ cải. Ngồi dưới những gốc cây, hàng mấy chục, mấy trăm tên lính đang nhai chem chép ầm ĩ, nuốt nước ngọt của những quả táo trắng to, của những quả lê mềm và ngọt như đường. Và tiếng nhai của những hàm răng ầy, lão Cô-ten-cô thấy như nó làm cho mọi tiếng động dịu hẳn đi: tiếng còi xe cộ qua lại lũ lượt, tiếng động cơ sình sịch, những tiếng kêu la, tiếng bò cái rống kéo dài và tiếng gà vịt quang-quác. Cho đến nỗi dù trời có nồ sấm, thì sấm cũng bị vùi vào trong tiếng nhai ngầu nghiến và vui vẻ của mấy trăm tên lính Đức ấy.

[Giangtvx]

        Tâm thần lão Cô-ten-cô mỗi lúc một thêm bối rối. Lão đi vơ vẩn trong làng, chẳng biết tại sao mà cũng chẳng rõ đi đâu. Các chị nông dân giãn ra khi lão qua; đàn ông thì ngó lão mà mắt chẳng nhìn, đầu óc đề tận đâu đâu ấy; các bà già coi khinh cái chết, vung những nắm tay gầy giơ xương và chửi lão mất mặt với những câu rùa độc địa, nặng nề. Lão đi trong làng, chốc chốc lại quay đầu lại. Cái áo đen của lão đã phủ một lớp bụi dày. Mặt mũi đầy mồ hôi mồ kê, cáu ghét. Đầu lão nhức như búa bổ. Lão cảm thấy thái dương đau buốt là do cái mùi băng phiến nồng nặc xộc vào hai lỗ mũi, tai lão ù lên vì những tiếng nhai ầm ĩ của những tên lính kia.

        Trong lúc đó, những chiếc xe sơn đen vẫn không ngừng chạy trong đám bụi vàng và xám; những tên lính Đức hom hem trong những đơn vị mới tới nhảy ào xuống đất qua thành cao của những chiếc xe vận tải, không chờ buông ván sau xe xuống và móc thang vào. Chúng xông vào những ngôi nhà trắng, những vườn quả, vườn hoa, những nhà để xe và sân nuôi gà vịt.

        Về đền nhà, Cô-ten-cô dừng lại ở ngoài thềm. Cái bàn tiệc linh đình lão dọn ngày hôm trước đã bị người ta nôn mửa lên, nhem nhuốc hoen ố cả; những cái vỏ chai đổ nghiêng ngả nằm la liệt trên đó. Lính Đức say nhè qua lại trong các buồng. Một tên đang cầm que cời cời chọc chọc trong lòng cái lò to đen ngòm. Một tên khác, đứng lên một cái ghế đầu, lấy những chiếc khăn tay thêu còn mới tinh mà chiều hôm trước người ta vừa phù lên những tượng thánh. Nhìn thấy Cô-ten-cô, nó nháy mắt và tuôn ra một tràng tiếng Đức. Từ dưới bếp, vọng lên tiếng nhai chem chép: bọn Đức đang ngốn mỡ, táo, bánh mì. Cô-ten-cô bước vào gian buồng ngoài. Vợ lão ngồi đó, trong bóng tối, gần cái thùng nước. Vợ lão đó, âm thầm, ngoan ngoãn và nhu mì, người vợ không bao giờ cãi lại, không bao giờ nói một câu xúc phạm đến lão.

        - Mô-tơ-ri-a, Mô-tơ-ri-a khốn khổ của tôi. - Lão nói rất khẽ.

        Đột nhiên, lão ngửng lời như bị thôi miên vì tia mắt nhìn trong sáng của vợ lão.

        - Tôi muốn mang ảnh các con tôi đi, - mụ ta nói, giọng lạc hẳn - nhưng đêm qua ông đã xé tan và ném vào lò cả.

        Và mụ đi khỏi ngôi nhà đã bi điểm nhục.

        Cô-ten-cô ở lại trong gian buồng ngoài tranh tối tranh sáng. Lão nhìn thấy tên cu-lắc người Ét-tô-ni đi ngang qua mặt lão, y mặc áo da cừu đỏ viền lông thú, miệng nhai chem chép, có vẻ thú vị khoái chá... Và lão thấy bà Ma-ri Sê-rê- nít-sen-cô cũng hiện lên chói lọi trong một vầng hào quang, với những mớ tóc xám xõa trước gió, người rực sáng vì ánh lửa của một đám cháy, và một lần nữa lão lại ghen tị với bà cụ già. Không phải vì cuộc đời của bà ta nữa, mà vì cái chềt cao cả của bà ta... Trong khoảnh khắc, lão thấy mở ra trước mắt lão một cái vực thẳm, linh hồn lão đắm chìm trong đó. Lão lò mò lần tới cái thùng vẫn buộc một sợi dây thừng. Cái thùng lanh canh lên một tiếng quen thuộc, nhưng sợi dây thừng không còn ở đó nữa. Quân Đức đã lấy mang đi.

        - Không được tầm bậy. - Lão lầm bầm.

        Sau khi cởi cái dây lưng mỏng và chắc mà lão vẫn thắt quần, lão tết một cái nút thòng lọng và buộc chặt dây da đó vào cái móc đóng sâu trong tường, bên trên thùng nước.

[Giangtvx]

AI CÓ LÝ

        Ban đêm, Méc-xa-lốp và Bô-ga-rép ăn cơm ờ chỉ huy sở, Họ ăn thịt hộp, Méc-xa-lốp đưa lên mồm một miếng thịt xung quanh đầy mỡ đông và nói:

        - Nhiều người cứ thích ăn đồ hộp đun lại. Tôi thấy ăn lạnh ngon hơn nhiều.

        Đoạn, họ uổng trà, Méc-xa-lốp lấy bộ phận bên dưới lưỡi lê vẫn dùng đề mở hộp, đập vỡ tảng đường to làm những mảnh vụn bắn tung ra khắp xung quanh, Tham mưu trưởng bị một cục đường bẳn lên mặt, buông một tiếng rên.

        - Này, quên đi mất, - Méc-xa-lốp nói - chúng ta có mứt phúc bồn đấy, Đồng chí thấy thế nào, chính ủy?

        - Tốt nhất, Quả thật là tôi thích nó hơn tất cả các thứ mứt khác.

        - Thế thì hay lắm, Tôi ấy à, trái lại, tôi thích mứt anh đào hơn, Cái đó mới thật tuyệt.

        Méc-xa-lốp cầm lấy một cái ấm to bằng sắt tây.

        - Cẩn thận, cẳn thận. Đầy nhọ nồi đấy, có lẽ họ đã đun trên bếp cùi.

        - Đã lấy nước sôi dưới bếp lên rồi mà Pơ-rét Cua-rốp còn đun lại.

        - Đúng, đổng chí Méc-xa-lốp ạ, đổng chí giàu kinh nghiệm sống ngoài mặt trận hơn tôi đến sáu bảy mươi lần...

        Mứt này, làm thế nào bây giờ? Xúc nó vào ca có lẽ là gọn nhất.

        Cùng một lúc, cả hai người cùng sụp soạp uống một ngụm nước, đồng thời cùng ngẩng đẩu lên và nhìn nhau, mỉm cười.

        Mấy ngày vừa qua đã làm họ gần nhau. Quả thật là cuộc đời ngoài mặt trận đã mau chóng thắt chặt những mối tình bạn hữu. Hình như chỉ một ngày là đủ làm quen được với anh hàng xóm, người ta có thề biết thói ăn thói uống của anh ta, biết anh ta thích nằm ngủ nghiêng bên nào và biết rõ cả -  trời ạ ! - anh ta ngủ có nghiến răng hay không, rõ cả nơi vợ anh ta tản cư. Chỉ đôi lúc, người ta đã biết về bạn nhiều chuyện mà đáng ra, chắc chắn trong thời bình phải mất hàng chục năm trời mới biết hết. Tình bạn càng vững chắc khi được xây bằng máu và mồ hôi trong chiến đấu.

        Vừa uống nước trà, Bô-ga-rép vừa khơi mào câu chuyện về một đề tài nóng hổi.

        - Đồng chí nghĩ sao, đồng chí Méc-xa-lốp ? Đêm trước, chúng ta đột kích chiến xa Đức chiếm đóng nông trường, có thắng lợi không ?

        - Biết nói với đồng chí thè nào đây I - Méc-xa-lốp đáp với một nụ cười nhẹ nhàng. - Chúng ta đã tấn công bất ngờ, quân địch bỏ chạy và chúng ta đã làm chủ được thị trấn, Chúng ta rất đáng được huân chương. Đồng chí lại cho là trận đột kích ấy không thắng lợi phải không ? - Anh mỉm cười hỏi.

        - Đúng là nó không thắng lợi...

        Méc-xa-lổp nhích lại gần và nói:

        - Tại sao ?

        - Còn sao nữa. Tại vi chúng ta đã để cho chiến xa địch rút mất. Anh thử nghĩ xem nếu chúng ta tổ chức hiệp đồng binh hỏa lực khá hơn thì có phải là không một chiếc xe tăng nào thoát không. Các tiểu đoàn trưởng hành động mỗi người một phách, chẳng quan tâm gì đến người bên cạnh. Chính vì thế mà không tấn công được vào khu trung tâm, nơi tập trung xe tăng địch. Đó là điểm thứ nhất. Thử hai là quân Đức đã chuồn được. Đáng lẽ phải chuyển hỏa lực pháo binh bắn chặn đường rút lui của chúng thì có thể hạ được hàng lũ. Nhưng pháo của chúng ta đã ngừng bẳn. Thông tin liên lạc gián đoạn, pháo binh không nhận được chỉ thị mới. Đáng lẽ phải bắn vào chúng, tiêu diệt chúng thì các đồng chí đã để cho chúng chạy thoát.

        - Đúng thế, - Bô-ga-rép vừa nói vừa đếm các ngón tay. Rồi còn bao nhiêu cái luộm thuộm khác nữa. Ví như đáng lẽ phải điều nhanh đại liên đề nã vào sau lưng chúng. Tiếc quá! Cái khu rừng con ấy hầu như sinh ra là đề cho đại liên bố trí; lẽ ra đại liên phải đón quân địch rút lui ờ trong ấy; vậy mà chúng ta, chúng ta chỉ tấn công chính diện, không đánh vu hồi vào hai sườn.

        - Có thể, - Méc-xa-lốp nói - họ đã bố trí một tổ tiểu liên cản mất đường bắn của chúng mình.

        - Thế thì có đáng được huân chương không ? - Bô-ga- rép hỏi và anh cất tiếng cười. - Có phải vì thủ trưởng trung đoàn, đổng chí Méc-xa-lốp mà người ta biết tiếng, đã vớ một khẩu súng trường, xông lên đầu một đại đội trong lúc gay go, mà không chỉ huy hỏa lực, không cơ động các súng trường, súng máy, vũ khí tự động và pháo nặng, pháo nhẹ, có đúng không? Tình hình nghiêm trọng lẽ ra người chỉ huy trung đoàn không được vớ lấy súng xông lên trước mà phải suy nghĩ cặn kẽ và hạ quyết tâm nhanh chóng, rõ ràng.

        Méc-xa-lốp gạt cái ca và ầm ức hỏi :

        - Được, thề đồng chí nghĩ sao, đồng chí chính ủy?

        - Tôi nghĩ sao ấy à ? Nghĩ nhiều lắm. - Bô-ga-rép nói với một nụ cười tinh quái - Hình như có một trường hợp y như thế đã xảy đến với Mô-ghi-lép : các tiểu đoàn đánh đấm mỗi đơn vị một phách còn trung đoàn trưởng thì dẫn đầu một đại dội trinh sát xông lên tấn công một cách đơn thương độc mã.

[Giangtvx]

        - Còn gì nữa ? - Mẻc-xa-lốp dằn giọng.

        - Phải kết luận rằng: thiếu hiệp đống chặt chẽ trong trung đoàn. Nói chung các bộ phận đều vào chiền đấu chậm một chút. Trung đoàn thì di chuyển nặng nề, chậm chạp; trong lúc đánh nhau, thông tin liên lạc hoạt động kém, kém hết chỗ nói. Trong lúc tấn công, tiểu đoàn không biết ai ở bên phải mình, bạn hay thù. Binh khí tuyệt như thế mà sử dụng tồi. Thí dụ như không dùng đến súng cối chẳng hạn. Người ta đi đâu cũng kéo nó theo, nhưng bỏ không bao nhiêu là khẩu. Trung đoàn không có kế hoạch đánh vu hồi vào sườn, không tìm cách đánh sau lưng quân đích. Chỉ đột phá chính diện và chấm hết.

        - Hừ, hừ, lạ thật đấy - Méc-xa-lốp nói. - Vậy thì phải kết luận như thế nào về tất cả những cái đó?

        - Kết luận à? - Bô-ga-rép nói có vẻ bực tức. - Kết luận là trung đoàn tác chiến tồi, lẽ ra không đáng tồi như thế.

        - Thế đấy! Kết luận, có thể gọi là chủ yếu đấy phải không ? - Méc-xa-lốp ngắt lời, vẫn có vẻ nhấn mạnh hơn.

        Anh tưởng chính ủy thôi không phát biểu ý kiến cuối cùng của mình nữa.

        Nhưng Bô-ga-rép vẫn nói, không hề nổi giận:

        - Anh là người dũng cảm, anh không tiếc gì tính mệnh, nhưng có điểu chắc chắn là anh chỉ huy trung đoàn của anh không tốt. Chà! Chà! Cái cuộc chiến tranh phức tạp này nó đòi hỏi phải sử dụng cả không quân, xe tăng và rất nhiều hỏa khí! Mà tất cả các thứ đỏ lại phải cơ động nhanh chóng, hiệp đồng với nhau; trên chiến trường có nhiều tình huống và nhiệm vụ xuất hiện từng phút từng giây, tế nhị hơn cả khi đánh cơ. Phải giải quyết những tình huống, những nhiệm vụ ấy, thế mà anh, anh trốn tránh không chịu tìm lấy một giải pháp.

        - Vậy Méc-xa-lốp không ra gì cả sao ?

        - Tôi tin là không phải thế nhưng tôi không muốn Méc-xa-lốp nghĩ rằng mọi việc đều tốt đẹp, không còn có gì phải học nữa, Nếu Méc-xa-lốp cử khăng khăng nghĩ như thế thì anh sẽ không thắng được quân Đức, Trong cuộc chiến đấu này của các dân tộc, chỉ biết số học của chiến tranh thôi chưa đủ, muốn quật ngã địch, cần phải biết cả toán học cao cấp nữa.

        Méc-xa-lốp im tiếng. Bô-ga-rép, vẻ dễ dãi:

        -  Nhưng, anh uống trà đi đã.

        Méc-xa-lốp gạt cái ca của anh ra.

        - Tôi không muốn uống. - Anh nói, mặt sa sầm.

        Bô-ga-rép cất tiếng cười:

        - Anh xem đấy, - Bô-ga-rép nói - giữa hai chúng ta đã có những quan hệ bạn bè. Tôi rất lấy làm mừng. Vừa nãy ta còn uống trà với mứt ngon tuyệt. Rồi tôi phun ra với anh một lô những điều cay chua và ác khẩu, thế là tôi phá vỡ mất cái thú vui ngồi chuyện gẫu với nhau trước một chén trà. Thế anh tưởng là thấy anh giận tôi, tôi thích hay sao ? Chắc hẳn anh cáu tôi ghê lắm. Rất đáng buồn vậy. Tuy thế, tôi sung sướng, sung sướng vô cùng vì câu chuyên vừa xảy ra. Tình bạn của chúng ta không thể ngăn chúng ta chiến thắng. Anh cứ mếch lòng đi, Méc-xa-lốp ạ, đó là việc của anh. Nhưng chớ quên là tôi đã nói chuyện đúng đắn với anh, tôi đã nói sự thật với anh.

        Bô-ga-rép đứng dậy, và đi ra.

        Méc-xa-lốp đưa mắt chề giễu nhìn theo. Đột nhiên, anh đứng phắt dậy, nói như hét với tham mưu trưởng vừa thức giấc:

        - Đổng chí thiếu tá, đồng chí có nghe thấy anh ấy sỉ vả tôi thế nào không? Anh ấy coi tôi là người như thế nào hử? Thế mà tôi là Anh hùng Liên bang xô-viết, bốn lần bị thương vào ngực...

        Tham mưu trưởng vừa nói vừa ngáp :

        - Khá khó tính đấy, tôi đã bảo ngay mà.

        Méc-xa-lồp không nghe anh ta, lại nói:

        - Nhưng quái gở thật cơ. Đang uống trà với mứt phúc bồn thì bất thình lình anh ấy báo cho tôi biết, cứ phớt tỉnh như không ấy: "Kết luận đã rõ rành rành. Rất đơn giản : đồng chí chỉ huy trung đoàn của đồng chí không tốt". Còn biết nói gì với anh ấy được? Tôi sửng sốt đến hoa cả mắt. Nói như thế với tôi, với tôi, Méc-xa-lốp...

[Giangtvx]

CÁC THỦ TRƯỞNG

        Đang đêm, đại tá Pê-tơ-rốp, tư lệnh trưởng sư đoàn, cho gọi Méc-xa-lốp bằng điện thoại. Nói rất khó khăn, liên lạc chốc chốc lại bi gián đoạn, nghe càng đặc biệt khó khăn. Cuối cuộc đàm thoại, liên lạc bị cắt đứt hẳn. Qua lời đại tá vừa nói với anh, Méc-xa-lốp hiểu rằng: trong mấy giờ qua, tình hình khu vực phòng ngự của sư đoàn đã trở nên nghiêm trọng khác thường. Cho đánh thức Mi-san-xki dậy, anh cử Mi-san-xki lên phòng tham mưa sư đoàn, cách đó mười hai cây số. Một giờ sau, Mi-san-xki về, mang theo một chỉ thị viết tay của Bộ tư lệnh sư đoàn. Một đoàn xe thiết giáp Đức, cùng với nhiều bộ binh cơ giới hóa, đã đột nhập hậu phương của sư đoàn, lợi dụng cánh đồng lầy, ở phía tây khu rừng lớn cây cối um tùm rậm lá, đã khô ráo trong những ngày tháng tám nóng như thiêu như đốt. Quân Đức đổ về phía đường cái lớn, không qua con đường con mà trung đoàn của Méc-xa-lốp phòng ngự. Trong tình hình mới, sư đoàn đã được lệnh tới đường cái và chiếm lĩnh một vị trí phòng ngự về phía nam vị trí hiện nay đang giữ. Trung đoàn Méc-xa-lốp, với đơn vị súng cối phối thuộc, phải rút lui về bảo vệ con đường con. Mi-san-xki thuật lại rằng: ở phòng tham mưu, anh đã thấy tháo dây điện thoại và chất đồ lên các xe vận tải; lúc mười giờ tối hai trung đoàn bộ binh, pháo binh của sư đoàn và trung đoàn súng cối đã dàn đội hình hành quân; và các đơn vị quân y đã đi từ hồi sáu giờ chiều.

        - Đồng chí có trông thấy An-nét không? - Trung ủy Cô-xlốp hỏi anh.

        - An-nét nào nhỉ? Tôi đang ở đấy thì các sĩ quan liên lạc tới, một người từ tham mưu quân đoàn, một người từ sư đoàn bên phải chúng ta, thiếu tá Bê-li-a-ép mà tôi đã gập ở Lơ-vốp, Đồng chí ấy nói rằng trong khu vực đồng chí ấy, chiến sự diễn ra suốt ngày đêm, Pháo binh ta bắn tốt nhưng quân Đức vần tiếp tục xông lên.

        - Đúng, tình hình nghiêm trọng lắm. - Tham mưu trưởng nói.

        Mi-san-xki ghé sát vào anh và nói rất khẽ:

        - Có thể tóm tắt bằng một chữ : "khuýp".

        Méc-xa-Iốp, giọng bực tức:

        - Này thôi, không nói chuyện vớ vẩn nữa. Phải thi hành mệnh lệnh chiến đấu.

        Và, anh bảo đổng chí sĩ quan trực ban:

        - Cho triệu tập ngay các tiểu đoàn trưởng và đồng chí chỉ huy phân đội súng cối. Chính ủy đâu ?

        - Chính ủy đang ờ chỗ công binh, - Tham mưu trưởng đáp.

        - Mời đổng chí ấy sang chỉ huy sở.

        Đêm tối đen, âm thầm, lo ngại. Sự lo ngại lan xuồng từ ánh sáng leo lắt của những vì sao; nó âm âm dưới chân những chiến sĩ cảnh giới; như một bóng tối đen ngòm, nó ám vào cây cối rét cứng trong đêm, làm những cành cây kêu răng rắc, nó theo gót các trinh sát viên và khi họ đã vượt qua những trạm gác nhỏ đến sát ban tham mưu trung đoàn nó cũng chẳng rời. Sự lo ngại rì rào và róc rách trong làn nước đen sì gần con đê chắn của nhà cối xay. Nó ở khắp nơi: trên trời, dưới đất, trên mặt nước. Có nhiều lúc đợi chờ một tin dữ, người ta nhìn chòng chọc vào tất cả những ai tới ban tham mưu; nhiều lúc những ánh chớp xa xa cũng làm cho anh bừng tỉnh giấc và chỉ thoáng có gì lướt qua là người lính cảnh giới đã kề ngay súng vào vai, hô: "Đứng lại, không tôi bẳn!". Trong những giây lát đó, Bô-ga-rép thầm thán phục người trung đoàn trưởng bộ binh Méc-xa-lốp. Chỉ có mình anh ta là nói oang oang, vui vẻ và vững dạ. Anh ta cười, anh ta nói bông. Trong những giây phút giữa đêm thậm nguy kịch ấy, anh đảm đương một trách nhiệm lớn lao với hàng ngàn con người đối với những khẩu pháo, đối với đất đai. Thế mà trách nhiệm ấy không hề làm anh chĩu xuống. Biết bao nhiêu là đức tính quý báu chín mùi và khẳng định trong lòng người, vào một đêm như đêm nay! Trên khoảng mặt trận rộng mênh mông, hàng ngàn trung úy, thiếu tá, đại tướng và chính ủy đã trải qua những giờ, những tuần, những tháng phải đảm đương cái trách nhiệm lớn lao và nặng nề ấy, nó làm cho con người rắn đanh lại và trở nên khôn ngoan.

        Méc-xa-lốp giải thích cho các sĩ quan vây quanh anh nghe về nhiệm vụ của họ. Dường như có trăm ngàn sợi dây liên lạc thắt chặt anh với những con người nằm trong bóng tối của khu rừng, bổ trí ở các trạm tiền tiêu, bảo vệ những vị trí bắn bên các khẩu pháo hoặc chọc thùng màn đêm trên những đài quan sát tiền duyên. Anh rất bình tĩnh, đồng chí thiếu tá ba mươi lăm tuổi ấy, với mái tóc đỏ hoe, khuôn mạt sạm, lưỡng quyền cao và đôi mắt sáng, lúc như xám, lúc lại như xanh.

[Giangtvx]

        - Có phải báo động các tiểu đoàn không ? - Tham mưu trưởng hỏi.

        - Để cho anh em ngù một giờ nữa. Chiến sĩ dậy cũng nhanh thôi. - Méc-xa-lốp nói - Có lẽ anh em đi cả ủng mà ngủ.

        Anh nhìn Bô-ga-rép và nói:

        - Đồng chí hãy đọc mệnh lệnh của Bộ tư lệnh sư đoàn.

        Bản mệnh lệnh vạch ra cho trung đoàn rõ phương hướng phải theo và nhiệm vụ phải hoàn thành: từ đó đến chiều, một tiểu đoàn phải chặn quân Đức trên con đường con; các đơn vị còn lại thì giữ bên sông U-giơ.

        - À, còn cái này nữa - Méc-xa-lốp nói, như vừa quên một chi tiết.

        Anh lấy khăn lau trán.

        - Sao mà nóng thế ! Hay ta ra ngoài cho thoáng.

        Trong chốc lát, họ đứng yên lặng giữa bóng tối đen kịt.

        Mẻc-xa-lốp nổi rất khẽ:

        - Thế này nhé! Mi-san-xki vừa đi qua chỗ đó được mười lăm phút thì quân Đức cắt đứt đường cái. Tôi mất hẳn liên lạc với phòng tham mưu sư đoàn, cả với các đơn vị bên cạnh. Tóm lại, trung đoàn đã bị bao vây. Quyết tâm của tôi là thế này: trung đoàn sẽ tiến đến bến vượt sông, sau khi hoàn thành nhiệm vụ ở đó ta sẽ cố thọc ra để bắt liên lạc. Tiểu đoàn Ba-bát-gia-nhi-an và súng cối sẽ giữ khu vực đường rừng để chặn địch.

        Họ im lặng.

        - Đồ quỷ! Lúc nào chúng nó cũng bắn đạn sáng lên trời. - Méc-xa-lốp nói.

        - Ờ, quyết tâm của anh chính xác đầy. - Bô-ga-rép đáp.

        Méc-xa-lốp nhìn lên trời:

        - Kìa, một pháo hiệu xanh lá cây. Tôi ở lại với tiểu đoàn... Chúng lại bắn một phát nữa kìa.

        - Không được, không được. - Bô-ga-rép không tán thành với giọng nói sôi nổi - Tôi mới cần phải ở lại, tại sao, tôi sẽ nói với anh sau. Còn anh, anh phải chỉ huy trung đoàn.

        Và Bô-ga-rép trình bày lý lẽ với Méc-xa-lốp. Họ chia tay nhau trong bóng tối. Bô-ga-rép không nhìn thấy mặt Méc- xa-lốp nhưng anh cảm thấy rằng Méc-xa-lốp vẫn còn nhớ tới câu chuyện nặng nề trao đổi với nhau lẩn gặp trước.

        Một giờ sau, các xe cộ của trung đoàn rục rịch lên đường. Ngựa tiến trên đường cái không một tiếng động, hí cũng rất khẽ đường như chúng cũng hiểu rằng để lộ cuộc hành quân đêm nay là nguy hiểm. Các chiến sĩ âm thầm nhỏ ra rồi lại bước vào bóng đêm. Những người ở lại yên lặng nhìn họ từ trong xó tối. Và trong cảnh chia tay nín lặng của các Tiểu đoàn, phảng phất một nỗi buồn tê tái.

        Trời chưa sáng, các khẩu súng cối đã được đưa lên chiếm lĩnh các vị trí bắn. Các chiến sĩ pháo binh đã đào hầm hố ẩn nấp, khuân từ trong rừng ra những cành cây để ngụy trang súng. Phân đội trưởng Ru-mi-an-xép và chính trị viên Nép-tu-lốp điều khiển công việc xếp đặt các kho chứa đạn dược. Họ đo trước những điểm xe tăng có thể chọc qua và lo tránh những đòn bất ngờ của cuộc chiến đấu sắp tới. Họ đặt súng, bố trí giao thông hào, chỉ định những khu vực đào hầm. Trong đó hành lý xếp rất ngăn nắp của họ có những chai cháy và lựu đạn chống tăng nặng như những cái bàn là,

        Bô-ga-rép thông báo cho họ biết nhiệm vụ.

        - Nhiệm vụ gay go đấy, - Anh nói - nhưng chúng ta không còn ở trận thử thách đầu tiên.

        Anh trình bày chiền thuật tấn công của thiết giáp Đức, vạch rõ chỗ mạnh chỗ yếu của máy bay oanh tạc và máy bay khu trục địch, những đặc điềm của pháo binh Đức.

        - Báo cáo chính ủy tôi có mìn, - Ru-mi-an-xép nói -  gài mìn vào con đường cái có lẽ tốt đấy ?

        Và Nép-tu-lốp vừa ho vừa nỏi tiếp :

        - Chỗ ấy đặc biệt thuận lợi cho việc gài mìn, cách nông trường một cây số: bên này là khe, bên kia là một cánh rừng con khá rậm, mà địch không có cách nào đi vòng quanh được.

        Bô-ga-rép đổng ý.

        - Đổng chí bao nhiêu tuổi ? - Đột nhiên anh hỏi Ru-mi-an-xép.

        - Hai mươi bốn. - Đồng chí kia đáp.

        Và anh nói thêm như để thanh minh :

        - Nhưng tôi tham gia chiền đấu từ ngày 22 tháng sáu. - Thế đồng chí đánh nhau ra sao ?

        -Tôi có thể báo cáo cho đồng chí rõ về mặt này, -  Nép-tu-lốp nói xen vào - nếu đổng chí có ba phút rỗi, thưa đổng chí chính ủy,

        - Đúng đấy, đọc cho chúng mình nghe đi, Xê-ri-ô-gia. Đồng chí ạ, cậu ấy ghi nhật ký từ ngày đầu tiên nổ ra chiến tranh. - Ru-mi-an-xép nói.

        Nẻp-tu-lốp rút trong xà-cột ra một quyển vở, Dưới ánh sáng một ngọn đèn điện nhỏ, Bô-ga-rép có thể nhìn thấy bìa quyền vở tô điềm những chữ cắt khéo léo bằng giấy màu.

        Nép-tu-lốp đọc;

        "Ngày 22 tháng sáu, trung đoàn nhận được lệnh xông lên bảo vệ Tổ quốc và hồi 15 giờ, cụm pháo đầu tiên do đại úy Ru-mi-an-xép chỉ huy đã bắn mạnh một chập vào quân thù. Mười hai khẩu cối 182 ly mỗi phút trút lên đầu quân phát- xít một tấn rưỡi đạn...",

        - Cậu Xê-ri-ô-gia viết tốt đấy chứ. - Ru-mi~an-xép nói có vẻ tin tưởng.

        - Đọc nữa xem. - Bô-ga-rép yêu cầu.

         "Ngày 23 tháng sáu, trung đoàn phá hủy hai khẩu đội pháo, ba khẩu cối và hơn một trung đoàn bộ binh. Quân phát- xít phải lùi mười tám cây số. Ngày hôm ấy, trung đoàn súng cối đã sử dụng một ngàn ba trăm tám mưoi viên đạn.

        Ngày 25 tháng sáu, cụm pháo do đại úy Ru-mi-an-xép chỉ huy đã nã hỏa lực vào ngã ba Ca-men-ni Bơ-rô-đơ. Ngã ba bị phá hủy, một đại đội lính mô-tô bị tiêu diệt cùng với hai đại đội bộ binh...".

[Giangtvx]

        - Còn nữa cũng cứ như thế, từng ngày một, - đại ủy Ru-mi-an-xép kết luận - đổng chí ầy vièt tốt phải không đồng chí chính ủy?

        - Các đống chí chiến đâu tốt, chắc chắn là thế. - Bô- ga-rép nói. 

        - Nhưng, quả thật là Xê-ri-ô-gia có khiếu viết văn. -  U-mi-an-xép nói - Cậu ấy đã được đăng cả một truyện ngắn lên báo "Tiếp phòng" nữa kia.

        - Mọi sự đều ổn cả rồi, - Bô-ga-rểp nghĩ thầm - giờ mình phải đến gặp Ba-bát-gia-nhi-an.

        Trong lúc anh bước đi, chân dò dò đường và mắt chẳng nom thầy gì bên ngoài cái ánh sáng sống sượng của ngọn đèn bỏ túi, anh nghe thấy tiếng Ru-mi-an-xép.

        - Chắc chắn là ngày mai không chơi cờ được nhỉ !

        - Đồng chí đặt các máy kéo ở đâu đấy, Ru-mi-an-xép ? -  Bô-ga-rép dừng lại hỏi.

        - Báo cáo chính ủy, tất cả các máy kéo, xe vận tải, xăng dầu đểụ đề cả trong rừng; có thể đưa lên gần các vị trí bắn bằng con đường cái không bị pháo địch uy hiếp. - Ru-mi-an- xép đáp lại trong bóng tối.

        Bỏ-ga-rép hỏi:

        - Sao hôm nay đồng chí buồn thế ?

        Ba-bát-gia-nhi-an phác một cử chỉ mệt mỏi.

        - Từ đầu chiền tranh đến nay, tôi không nhận được thư của nhà tôi với các cháu, đồng chí chính ủy ạ. Tỏi để chúng lại Cô-lô-mi, cách biên giới Ru-ma-ni sáu cây số.

        Anh nói tiếp, với nụ cười nao nao:

        -  Tôi cứ nghĩ trong đẩu là ngày mai, kỷ niệm sinh nhật vợ tôi, thế nào người ta cũng sẽ trao cho tôi một lá thư của nhà tôi, chắc thế. Hay ít ra là cũng được tin tức gì về cô ấy. Tôi chờ cái ngày đó từ một tháng nay. Nhưng thế là hôm nay trung đoàn ta đã nằm vào trong một cái túi. Quân bưu ta khá tồi ngay lúc thông tin liên lạc thông suốt. Giờ thì đành chịu, đừng hòng có thư sớm!

        - Phải đấy, ngày mai chẳng có thư của đồng chí đâu.

        Và anh bắt ngay sang chuyện khác:

        - Hay thật, tôi nghiệm rằng những người có vợ, rất yêu vợ, yêu con, yêu mẹ, lại chiến đấu tốt một cách đặc biệt

        - Đúng, - Ba-bát-gia-nhi~an đáp, - Tôi có thế lấy trong tiểu đoàn tôi ra để chứng minh điểu đó, Chẳng hạn Rô-đim-xép, một trong những người chiến đấu tốt nhất và rất nhiều người khác nữa,

        - Tôi còn biết một tấm gương khác trong tiểu đoàn đồng chí, - Bô-ga-rép nói,

        - Không đâu, đồng chí chính ủy ! - Ba-bát-gia-nhi-an bối rối đáp,

        Và anh sôi nổi nói thêm:

        - Cái đó cũng dễ hiểu, chiến tranh bảo vệ Tổ quốc mà!

Ở ĐỘI HẬU VỆ

        Quân Đức bắt đầu tiến ngay lúc trời vừa sáng, Lính xe tăng mở nắp trên tháp súng, ngồi nhai táo. Chốc chốc, chúng lại nhìn mặt trời mọc. Một vài tên trong số đó mặc quần đùi và áo sơ-mi thể thao, hai ống tay rộng và cộc, dài kín khuỷu, Một chiến xa hạng nặng lăn trước một chút, Tên chỉ huy chiếc xe đi đầu ấy, một tên Đức vóc người vạm vỡ, cẳng tay béo mập quấn một sợi dây thao đỏ gần khuỷu tay, quay bộ mặt phèn phẹt đầy những vết tàn hương của nó về phía mặt trời và ngáp. Một mớ tóc dài hoe đỏ thò ra ngoài chiếc mũ nồi. Nom nó ngồi chồm chỗm trên cái xe tăng người ta tưởng như được thấy hiện thân của sự ngạo nghễ có tính chất lính tráng, một vị thần chiến tranh phi nghĩa. Xe tăng của nó chỉ còn cách Mác-si-khi-na Bu-đa chưa đầy sáu cây số mà cái đuôi thép của đoàn quân chưa có thời gian đề triển khai vẫn còn chậm chạp lái nghiêng trên quảng trường lớn giữa làng, trong tiếng sắt thép ầm ĩ. Mau lẹ như một đàn cá măng nhỏ hiếu động đột nhiên xuất hiện ngay chính giữa những con cá chép lớn, bọn lính cưỡi mô tô mở hết tốc lực vượt lên trên các xe tăng. Khi chúng lượn vòng qua các chiến xa, chúng vẫn không giảm tốc độ; đường cái mấp mô làm chúng nhảy chồm chồm. Những chiếc mô-tô thùng màu lá cây sẫm bị lắc mạnh, giật nảy lên như muốn hất tung bọn lính ngồi trên. Lên tới ngang tầm chiếc chiền xa dẫn đầu, bon lính mô-tô lưng cúi rạp, người hom hem, mặt rám đen vì phơi nắng trong các chuyến đi, hấp tấp giơ cánh tay lên chào, đầu vẫn không quay ngang và rồi lại dán người vào tay lái. Với một cử chỉ thờ ơ, tên to béo đáp lễ. Đại đội lính mô-tô vút lên phía trước, để lại đẳng sau những dải bụi trắng. Làn bụi nhuốm hồng trong ánh mặt trời, lững lờ, phấp phới như treo bên trên con đường cải và cái chiến xa đi đấu vừa nổ sình sịch liên hổi, vừa lao vào trong đám mây bụi mỏng ấy. Trên cao, những máy bay "Mét-xe-smít 109 bay ngang qua với một tiếng rít chói tai. Thân những chiếc máy bay "Mét-xe" thon thon, giống thân những con chuồn chuồn, lúc lao trái, lúc lao phải, vụt bay cao rồi lại hung hăng nhào xuống; thỉnh thoảng, sau khi vượt lên trước hàng quân, chúng lại đột ngột vòng quay trở lại đằng sau. Tiếng rít của chúng chói tai, váng óc đền nỗi những tiếng chấn động ầm ầm của xe tàng cũng không át nồi. Những chiếc "Mét-xe" lượn thấp, sát những bụi cây, rãnh nước, chúng sục sạo từng mảnh đất nhỏ trên cánh đồng lúa chưa gặt. Đằng sau xe tăng, những chiếc cam-nhông ba cầu chở bộ binh đã tiến vào con đường cái trong tiếng động cơ sình sịch. Ngồi sát bên nhau trên những chiếc ghế dài con, bọn lính, đội ca-lô lệch xuống tai, nắm trong tay những khẩu Tiểu liên đen sì. Xe cam-nhông cuốn tung những đám bụi dày đạc như mây đến nỗi nắng hè cũng không sao xuyên qua được. Như một tầm màn che rộng và dài, bụi bay trên cánh đồng và những cánh rừng thưa.

[Giangtvx]

        Cây cối chìm trong màn bụi mờ đục ấy tưởng như mặt đất bốc cháy phủ một đám khói khô và cay cay.

        Đó là một cuộc hành quân cổ điền - đã được hoàn chỉnh và thử thách - của những binh đoàn cơ giới Đức. Cái tên to béo đội mũ nồi đã ngồi lên xc tăng ngày mồng 10 tháng 5 năm 1940 hồi năm giờ sáng, khi chiếc xe hạng nặng của nó chạy vào con đường bao quanh những cao điểm giữa những lũy đá, chính giữa những ruộng nho xanh tốt của nước Pháp. Những tên lính mô-tô cũng vậy, cũng đúng giờ ấy, đã rầm rộ lăn bánh và những máy bay yểm hộ cũng đã bay trên trời. Ngày mồng 1 tháng 9 năm 1939, vào một buổi sớm mai trong trẻo, xe tăng của nó đã vượt qua mốc biên giới Ba- lan, giữa những thân cây sến vươn cao. Muôn vàn tia nắng nhảy nhót, khéo léo và yên lặng, trên cái vỏ sắt đen. Như vậy đó, nhất tề tất cả binh đoàn thiết giáp đã xông vào con đường dẫn tới Bê-ô-gơ-rát và cơ thề xứ Xéc-bi rùng mình kêu răng rắc dưới những xích sắt mau lẹ. Như vậy đó, nó là người đầu tiên đã lao ra khỏi cuộc hành quân lạnh lẽo âm u và nó đã nhìn thấy vệt xanh rực rỡ của Vịnh Sa-lô-ních với những dãy núi đá hoa cương trên bờ biển. Nó ngáp dài vì đã quen với mọi sự, nó, cái tượng thần chiến tranh phi nghĩa mà hình ảnh đã được đăng trên những tờ tạp chí và họa báo hàng ngày ờ Muy-ních, Béc-lanh và Lai-xích.

        Vào lúc mặt trời mọc, Bô-ga-rép và các sĩ quan khác leo lên đỉnh đồi. Ba-bát-gia-nhi-an lấy cái ống nhòm ở trong tay Ru-mi-an-xép kiềm tra con đường một cách thận trọng. Anh tán thưởng quang cảnh vui tươi buổi sáng của vạn vật vừa tỉnh dậy khi đêm đã qua, trong sự mát mẻ trong sương mai và sương mù nhè nhẹ, giữa những tiếng dế kêu kín đáo. Một con bọ hung đen dáng bận rộn, vừa bò vừa sục vào trong cát. Lũ kiến đã đi tha mồi. Một bầy chim ùa ra khỏi một cành cây và sau khi vùng vẫy rũ lông rũ cánh trong đám bụi vừa ấm lên vì được những tia nắng sớm mơn man, chúng bay vụt về phía con suối, miệng kêu chiêm chiếp.

        Những ấn tượng mà chiến tranh gây nên trong con người mới sâu sắc làm sao! Sự thanh bình vĩnh viễn của vạn vật nhòa đi trước những ảo ảnh ấy, Đứng trên đồi, các chiến sỉ lẩm tưởng những đám mây nhẹ trên trời là những viên đạn phòng không nồ; tưởng những cây bạch dương xa xa là những cột đen khói và đất do máy bay ném những quả bom hạng nạng làm bốc lên cao; tưởng những đàn sếu bay theo ninh tam giác là một đội hình có tồ chức của máy bay chiến đấu; tưởng sương mù lan dưới lòng các khe sâu là khói tỏa trên các xóm làng bốc cháy; tưởng những bụi rậm dọc theo đường cái là một đoàn ô-tô ngụy trang cành lả đang đợi lệnh xuất phát, Nhiều lần, Bô-ga-rép đã có dịp nghe thấy trong buổi hoàng hôn, giữa lúc có máy bay địch đang bay: "Nom kìa, quân Đức vửa bẳn một phát pháo hiệu đỏ". Câu trả lời bật ngay ra, ranh mãnh: "Đâu nào, cỏ phải pháo hiệu đâu, sao đồi ngôi đấy". Chẳng hiếm những lần người ta lẫn những ánh chớp trong những buổi chiều hè nồng nực với ánh lửa của những trận pháo hỏa,,, Và giờ đây, ở hướng tây, có những con quạ đen lìa khỏi đám lá cây, bay vụt trong không khí, người ta cứ ngỡ là những máy bay bay theo đội hình tản khai,

        "Khỉ ơi là khỉ, - Nép-tu-lốp nói - phải cấm lũ quạ không được bay trước khi quân Đức tằn công mới được".

        Sau đó một lát những máy bay sơn màu sẫm xuất hiện. Chúng bay ở độ thấp, với một tốc độ rất nhanh, làm cho không khí rít lên, đầy tiếng gầm rú ù tai,

        Bên sườn cao điềm, thu hình trong những hầm bọc sắt hoặc những chiến hào, các chiến sĩ Hồng quân vung chân múa tay, vẫy vẫy ca-lô như chào đón; Tiểu đoàn vừa nhận ra những ngôi sao đỏ trên cánh máy bay,

        - Máy bay, máy bay cường kích của ta! - Ba-bát-gia- nhi-an hét lớn. -Những chiếc "I-li-u-sin" của ta sắp sửa tấn công. - Ru-mi-an-xép nói - Nom kìa, nom kìa, cái đi đầu vẫy cánh như muốn nói: "Tôi đã thấy kẻ thù, tôi sắp tấn công".

        Tình bạn giữa các binh chùng thật tốt đẹp và mạnh mẽ. Nó đã được những người ngoài mặt trận thử thách và chứng minh. Êm ái và phấn khởi làm sao khi nghe thấy tiếng pháo nồ ầm ầm yểm hộ cho bộ binh lao vào trận chiến đầu, tiếng đạn đại bác rít lên khi bay vút sang trận địa mà quân ta sắp xông vào. Đó không phải chỉ là một sự yểm hộ bằng sức mạnh : đó còn là một sự nâng đỡ của trái tim và của tình bạn.

[Giangtvx]

        Trên những cánh đống, cách đường cái mươi thước, nhiều hầm hố đã đào xong giữa đám cỏ đại. Nhiều người mạc quân phục ka-ki và đội mũ ca-lô đính sao đỏ, giấu mình dưới đó tới ngang ngực. Những cái chai mảnh dẻ xếp thành hàng thẳng dưới đáy hố và súng trường tựa vào thành. Trong túi quần, các chiến sĩ mang những túi đỏ đựng thuốc lá sợi to, những bao diêm đã bẹp gí trong lúc nằm ngủ, những tấm bánh bích-quy và những cục đường, trong túi áo va-rơi, họ giữ những tờ thư nát nhàu của quê nhà, của vợ con, những mẩu bút chì, những kíp mìn bọc trong mảnh giấy báo. Những người vùi mình trong đất tới ngang ngực đeo ở bên sườn những túi dết bằng vải thô nhét đầy lựu đạn. Những hầm hố ấy đã được cấu trúc cho hai người có thể nấp chung. Và như thể, năm người bạn, muốn được ở bên nhau càng gần càng tốt, đã đào mấy cái hố gần như chạm vào nhau. Đồug chí thượng sĩ đã dặn kỹ : "Các cậu không được quấn lấy nhau, điều lệnh đã cấm rồi đấy". Nhưng trong giờ phút gay go ấy, thật là thú vị được nhìn thầy ngay sát người mình khuôn mặt mồ hôi mồ kê của một người bạn, được hét to với hẳn:

        "Đừng có vứt cái đầu mầu thuốc lá đi, để cho mình hút nốt", và được cảm thấy, cùng với làn khói nóng, cái hơi ẩm ươn ướt của mẩu thuốc lá đã được đôi môi người bên cạnh ngậm vào rít mạnh.

Họ ở đó, vùi trong đất tới ngang ngực. Trước mặt hạ là những cánh đổng và con đường cái hoang vắng. Hai mươi phút nữa sẽ qua và những xe tăng mau lẹ, nặng hai mươi hai tấn, mang trọng pháo sẽ lao tới ầm ầm trong những cơn lốc bụi: "Xe tăng! - Đồng chí thượng sĩ sẽ hô lớn - Xe tăng, mở to mắt các cậu ơi!".

        Đằng sau họ, trên những sườn đồi, các chiến sĩ đại liên đã bố trí xong các hố ẩn nấp; trên cao và xa nữa, đằng sau những cỗ đại liên là anh em bộ binh trong các chiến hào; đằng sau họ, xa hơn nữa là những trận địa pháo, rồi đền chỉ huy sở, tiều đoàn quân y... và xa nữa, xa mãi nữa là những cơ quan tham mưu, những sân bay, những đội dự bị, những trạm kiềm soát trên các con đường, những rừng cây, thành phố và nhà ga ban đêm ánh đèn phải che kín, là Mát-xcơ-va và xa hơn nữa, vẫn đằng sau, là sông Von-ga, những nhà máy ở hậu phương sáng trưng ánh điện trong đêm, những khung cửa sổ, kính không phải che kín, những con tàu trăng rực sáng trên sông Ca-ma. Đẳng sau họ là tất cả đất nước mênh mông. Họ ở đó, trong hẩm hố và trước mặt họ chẳng có một ai. Ho húc những điểu thuốc lá sợi to quấn trong giấy báo; họ mân mê túi áo va-rơi và những tờ thư góc đã sờn. Nhiều đám mây trôi qua, một con chim bay ngang trời rồi biến mất. Còn họ vẫn ở đó, vùi mình trong đất đến ngang ngực, họ chờ đợi, họ nghe ngóng. Chính họ sắp đánh lui trận đột kích cùa các chiến xa. Mắt họ không còn nhìn thấy bạn bè, họ đang rình quân thù. Hỡi những ai, hôm nay, ở đẳng sau họ, sau này đến thắng lợi và hòa bình, hãy nhớ tới những người lính chống tăng, những con người mặc áo va-rơi xanh màu lá ấy với những cái chai cháy mảnh dẻ, với những túi dết vải thô nhét đầy lựu đạn bên sườn... Hãy nhường chỗ cho họ trên ghế dài, trong các toa xe lửa sơn màu xanh lá cây, hãy mời họ uống nước chè nóng dọc đường.

        Bên trái họ, một cái hố chống tăng rộng trên lát những tấm ván chắc, kéo dài từ dải sông con lầy bùn sang đến tận đường cái; bên phải là rừng;

        Rô-đim-xép, I-nha-chi-ép và anh chàng thanh niên cộng sản Mát-xcơ-va, Xê-đốp, đã vùi mình trong đất và kiềm soát con đường. Hố của họ ở liền ngay cạnh. Bên phải họ, mé bên kia đường là Gia-vê-lép, .hạ sĩ Mô-rép và đồng chí phụ trách công tác chính trị Ê-rê-vích, thủ trưởng một đội tình nguyện chống tăng. Đằng sau họ là hai đại đội đại liên đo Gơ-la-gô- lép và Coóc-đa-khin chỉ huy. Nếu nhìn gần, người ta sẽ thấy những khẩu đại liên, ẩn trong một cái hang âm u ngoài phù đất và những cây gỗ thông bóc trụi vỏ, đã chĩa nòng xuống đường cái. Nhích sang phải nữa và ở đằng sau là những anh em trinh sát pháo binh, hễ họ cử động là lá khô của những cành sền cắm dưới đất lại kêu sột soạt. /

        Một trinh sát viên pháo binh kêu to:

        - Ê, này các cậu lính chống tăng, hay ta đi câu đi, buổi sáng cá cắn ghê lắm!

        Nhưng anh em không ai quay đầu lại. Anh chàng ấy cỏ thề vui vì anh ta có trước mặt một cái hố chống tăng; bên trái, anh ta còn có những cái lưng rộng của các chiến sĩ chống tăng, áo bạc phếch mồ hôi, ngăn cách anh ta với con đường cái. Đồng chí quan sát viên vừa tung những câu đùa cợt vừa nhìn những tấm lưng ấy, những cái gáy ấy, nâu nâu và hung hung vì bất nắng.

        - Làm một điều chứ? - Xê-đốp hỏi.

        - Ừ thì làm. - I-nha-chi-ép đáp.

        Rô-đim-xép ném cho I-nha-chi-ép một cái lọ "ô đơ cô-lô- nhơ"¹ cũ đựng thuốc lá sợi to đầy đền lưng chừng.

-------------------
        1. Nước hoa loãng dùng đề rửa mặt.

[Giangtvx]

        - Hút thuốc của mình ấy, nặng hơn.

        - Còn cậu không hút à ? - I-nha-chi-ép hỏi.

        - Không, đắng miệng lắm, tớ hút nhiều quá rồi; giờ thích nhấm bánh bích-quy hơn. Ném cho tở một cái, của cậu trắng hơn.

        I-nha-chi-ép ném cho anh ta một cái bánh bích-quy. Rô-đim-xép cẩn thận thổi trên mặt bánh cho bay hềt những hạt cát và bụi thuốc lá rối cắn bánh giòn tan.

        - Mong sao chúng nó đến nhanh nhanh lên, - Xê-đồp hít một hơi thuốc lá dài, nói - chờ đợi lâu khó chịu lắm.

        - Cậu sốt ruột hả ? - I-nha-chi-ép hỏi - Mình lại quên không mang cái ghi-ta đi.

        - Thôi đừng có nói tếu nữa.-Rô-đim-xép cáu kỉnh nói.

        - Ghê thật cơ các cậu ạ. - Xê-đốp nói - Con đường nằm kia, trắng xóa và chết lịm, chẳng có gì động đậy. Tớ mà còn sống thì chẳng sao quên được cái cảnh này.

        I-nha-chi-ép im không nói và nhìn đằng trước, người nghển cao lên một chút, hai bàn tay chống lên thành hố.

        - Năm ngoái, đúng vào cái giờ này, minh còn nằm ở an dưỡng đường. - Xê-đổp nói, mồm khạc nhổ có vẻ khó chịu.

        Sự im lặng của các bạn làm anh ta bực. Anh nhìn thấy Rô-đim-xép, cũng hệt như I-nha-chi-ép đang nghển cổ kiểm tra lại địa hình.

        - Báo cáo thượng sĩ, quân Đức tới. - Rô-đim-xép dài mồm hô lớn.

        - Chúng nó tới kìa! - Xê-đồp nói với một tiếng thở dài khe khẽ.

        - Bụi mới gớm chứ! - Rô-đim-xép la lên - như có hàng ngàn con bò đi qua.

        - Ta sẽ mời nó xơi thử ít chai xem. - Xê-đốp hét.

        Và anh cười khạc nhổ, chửi bới. Đầu óc anh cảng thẳng đến tột độ, tim đập thình thịch, thình thịch, hai lòng bàn tay nhơm nhớp mồ hôi. Anh chùi vào thành hổ xù xì.

        I-nha-chi-ép im lặng nhìn bụi đang bay lầm trên đường cái.

        Chuông điện thoại réo lên ở đài quan sát. Ru-mi-an-xép cầm lấy ống nghe. Đầu kia đây nói, đổng chí quan sát viên cho biết là đội tiền vệ của bọn lính mô-tô Đức đã đột nhập vào khu Vực gài mìn trên đường cái.

        - Trông kìa, chúng nó! - Ba-bát-gia-nhỉ-an nói - Ta sẽ đón tiếp chúng một cách xứng đáng.

        Anh gọi dây nói cho trung úy Cô-xi-úc chỉ huy đại đội súng máy và ra lệnh khi nào quân Đức đến đúng tầm thì phát hỏa.

        - Cự ly bao nhiêu thước ? - Cô-xi-úc hỏi.

        - Việc gì mà phải đểm thước - .Ba-bát-gia-nhi-an nói. Bao giờ chúng đến cạnh cái cây khô, bên phải con đường.

        - Đến cái cây khô... - Cô-xi-úc nhắc lại.

        Ba phút sau, súng máy phát hỏa. Tràng đạn đầu tiên bắn "quá ngắn". Bụi bốc lên từng đám mây con, y như có một bày chim sẻ nô đùa trong đó. Quân Đức phản kích không ngừng: chúng không nhìn thấy mục tiêu nhưng hỏa lực của chúng cứ lia bừa rất mạnh; không khí rung lên chứa đầy những ngọn mác giết người vô hình; nhiều bụi nhỏ tụ lại thành độc một đám mây bò theo dọc quả đồi. Trong các chiến hào và hầm hố, người ta cúi mình hồ nghi cả bầu trời xanh đang ca hát trên đầu.

        Lúc đó các khẩu súng máy bắn hàng tràng đạn rất chuẩn xác vào bọn lính mô-tô đang lao hết tốc độ. Trước đó một chút, người ta còn có thể tin rằng không một sức mạnh nào trên đời có thề chặn nổi đoàn quân cuốn đi như gió lốc và nổ súng đủng đùng ấy. Giờ đây, nó tan đi trong chớp mắt; những chiếc mô-tô nằm bất động, nghiêng vẹo một bên. Bánh xe còn đà vẫn tiếp tục quay không, cuốn bụi tung. Những tên lính mô-tô thoát chết chạy tỏa ra cánh đồng.

        - Thế nào? - Ba-bát-gia-nhi-an hỏi Ru-mi-an-xép -  Các đồng chí pháo binh ơi, các cậu có bảo là súng máy của chúng tôi vô tích sự nữa không nào?

        Một loạt đạn súng trường nồ ran bắn đuổi các tên lính mô-tô. Một tên Đức còn trẻ, chân bị thương hay bong gân đi khập khiễng, từ bên dưới một cái xe mô-tô đổ bò ra và giơ tay lên. Đạn ngừng bẳn. Đứng thằng người trong cái áo rách với một vẻ đau đớn và kinh khùng trên bộ mặt bẩn thỉu và rớm máu, nó giơ cao hai bàn tay, giơ cao mãi lên nữa như muón với những quả táo trên một cành cao. Rổi thi nó mở miệng gào lên và khập khà khập khiễng, lúc lắc hai cánh tay giơ thẳng, nó đi về phía chiến hào của ta. Nó vừa đi vừa hò hét. Một trận cười ran lên từ chiến hào nọ sang chiến hào kia, từ hố nọ sang hố kia. Từ chỉ huy sở có thề thấy rõ tên Đức giơ tay cao nhưng các sĩ quan không hiểu tại sao tất cả mọi người lại cùng cười rộ lên như vậy. Điện thoại của vọng quan sát liền giải thích nguyên nhân niềm vui bất ngờ ấy.

        Bằng một giọng rên rĩ vi sặc cười, Cô-xi-úc hét lên trong máy điện thoại:

        - Báo cáo thiếu tá, thằng Đức què ấy gào như bị ma đuổi: "Hỡi người Nga, hãy hàng đi!". Thế mà chính nó lại giơ tay...

        Cười khanh khách cùng với anh em, Bô-ga-rép nghĩ: "Cười được như thế lúc các chiến xa xông tới, thật là tốt, tốt vô cùng".

        Và anh hỏi Ru-mi-an-xép:

        - Sẵn sàng chưa, đồng chí đại úy ?

        Ru-mi-an-xép đáp:

        - Báo cáo, sẵn sàng. Các phần tử đã được tính toán xong, pháo đã lắp đạn, chúng tôi sẽ bắn tập trung vào tất cả khu vực xe tăng sẽ qua.

        - Máy bay! - Nhiều người hét lên cùng một lúc,

        Và hai cái máy nói cũng nhất tề réo chuông,

        - Chúng nó đến. Xe đi đầu, cự ly hai ngàn thước. - Ru-mi-an-xép nói dằn từng tiếng.

        Đôi mắt anh trở nên nghiêm khắc, trong lúc đôi môi vẫn mỉm cười.