Mùa xuân trên sông Ô-đe

[Giangtvx]

        Làng xóm hoang vắng. Uyn-ken mò vào các nhà, gặp thứ gì trên gác bếp, trong nhà kho đều chén tuốt. Đến một làng kia, hắn còn kiếm cả lương thưc dự trữ. Hắn đuổi bắt một con lợn vô chủ mất nửa giờ đồng hồ, cuối cùng tóm được, hắn dùng con dao làm bếp chọc tiết, xả thịt bừa phứa. Hắn đút vào hai túi mấy miếng thịt nhớp nháp lầy nhầy.

        Quân Đức đã rút chạy xa về phía tây. Hậu phương quân Nga cứ theo các đường cái mà kéo dài ra mãi.

        Uyn-ken người đã rã rời, bẩn thỉu, râu ria xồm xoàm, bèn nảy ra sáng kiến nhập bọn với một trong số rất đông những gia đình Ba Lan hồi cư, để đỡ lộ tông tích. Mặc dù đường dài, phải đi bộ, trời lại xấu nhưng dân chúng Ba Lan rất phấn khởi, vui sướng. Một dòng người khác đi ngược lại: những người dân Nga, U-cren, Ba Lan, Tiệp, Xéc-bơ cũng vừa được Hồng quân giải phóng về. Gặp nhau trên đường, mọi người gọi nhau, chào hỏi vui vẻ và báo cho nhau biết những tin tức mới.

        Cuộc sống trên đường cái thật ồn ào, vui vẻ, nhộn nhịp.

        Gia đình Ba Lan mà Uyn-ken nhập bọn, trông hắn phát sợ lên, tưởng hắn điên. Chính hắn cũng muốn để cho họ tưởng như vậy. Chốc chốc hắn lại nói lảm nhảm, rồi lại thở dài, Có lẽ họ cũng đến phải tìm cách đuổi hắn đi, nhưng một hôm hắn úp mở nói với họ là hắn bị bắt giam ở Mát-đa-nét một năm rưỡi trời. Thế là từ đó, gia đình kia thật bụng thương hại hắn, săn sóc hắn, dành cho hắn những thức ăn ngon nhất. Cô gái lớn Gia- uy-ga còn mời cả hắn về nhà ở Sô-dét để nghĩ ngơi và "lấy lại sức”.

        Chủ gia đình này là Mác-xanh-kê-vích trước kia là công nhân bẻ ghi xe lửa. Năm 1941, ông bị đuổi ra khỏi gian nhà mà ông đã ở suốt đời ông dưới " chính phủ toàn quyền ” Đức¹. Bây giờ cả gia đình được trở về nhà cũ, long tràn ngập sung sướng và hy vọng. Họ là những người rất chân thật, chất phác.

        Chỉ còn mấy ki-lô-mét nữa thì gia đình này về tới nhà. Bỗng nhiên, một buổi sớm, từ trong rừng kéo ra một toán khá đông lính Đức có súng ống do một tên sĩ quan chỉ huy.

        Trên đường cái nhốn nháo hoảng hốt. Tất cả mọi người đứng lại.

        Tên sĩ quan nói tiếng Đức hỏi những người Ba Lan đang ngơ ngác:

        - Quân Nga có gần đầy không ?

        Dân chúng Ba Lan im lặng.

        Uyn-ken đứng im không nhúc nhích, rồi bước nhanh đến sát toán lính Đức, bảo:

        - Một đoàn xe vận tải Nga vừa qua đây. Họ rẽ sang phải.

        Uyn-ken rất đỗi ngạc nhiên khi thấy toán lính Đức lại đi về hướng ấy. Do dự một lúc, rồi Uyn-ken đi theo hút ngay toán quân Đức, không thèm ngoái nhìn lại gia đình Ba Lan kia nữa. Gia đình này cũng hết sức ngạc nhiên trước sự hoạt bát đột ngột và giọng nói tiếng Đức rất cừ của "người tù tỉnh Mát-đa-nét” này.

        Chắc hẳn vì thiếu lương thực, súng ống nên toán lính Đức định đánh chiếm đoàn xe ấy chăng. Uyn-ken có ý định thổ lộ tâm sự mình với tên sĩ quan và xin nhập vào toán quân đông này để quay về đất Bức chớ không đi lẻ loi một mình nữa.

        Năm phút sau, rẽ vào khu rừng, toán lính Bức nhìn thấy một đoàn xe ngựa dài trên chất đầy rơm rạ, hòm gỗ. Bên cạnh đoàn xe có khoảng gần chục người lính Nga đã có tuổi cằm cương dắt ngựa, ung dung tiến bước.

        - Thưa đại úy - tên Uyn-ken trút bỏ hết vẻ lù đù ngớ ngẩn những ngày qua và nói - Tôi là sĩ quan tham mưu của một tập đoàn quân.

        Viên sĩ quan kia lừ lừ nhìn hắn có vẻ khó hiểu. Và đột nhiên hắn thấy viên sĩ quan và toán lính, hai tay giơ cao, tiến về phía đoàn xe. Những người lính Nga thấy thế dừng xe lại.

        Uyn-ken đứng đưc người ra giữa đường, bụng run sợ. Hắn đinh chuồn vội vào rừng, nhưng một người lính Nga lại gọi hắn :

        - Này, anh kia, lại đây !

        Uyn-ken bước đến.

        - Anh bảo họ cứ theo đường cái đi, ngoài ấy có trạm kiểm soát của chúng tôi. Cứ việc đến đấy mà hàng ; bon tôi không có thì giờ, còn bận.

        Uyn-ken vội vã dịch cho xong chuyện rồi chui ngay vào đám hụi cây bên đường. Sau mấy ngày vất vả lưu lạc, Uyn-ken tới một khu rừng lớn. Dọc theo ven rừng, nhiều công sự xi mẵng cốt sắt, nhiều hầm hố ngổn ngang cây cối, nhiều rào dây thép gai han gỉ.

        Khu rừng tĩnh mịch. Bóng chiều đã ngả, dịu dàng và chan hòa ánh trăng. Rặng thông reo vi vu trên những lô cốt và chiến hào. Rõ ràng là những công sự này đã bị bỏ ngỏ, không có chiến đấu cầm cự. Sặc một mùi cỏ thối, tuyết tan, ẩm ướt.

        Uyn-ken chui vào một chiếc lô cốt phía ngoài lát những tấm ván mộc, màu nâu thẫm. Trong hầm ẩm ướt nhưng ấm áp. Hắn dưa lưng vào tường đánh một giấc dưới một lỗ châu mai.

        Tảng sáng, lạnh quá, hắn tỉnh dậy, người sốt hầm hập. Hắn chật vật mãi mới ra khỏi được gian hầm. Hắn lê chân qua khu rừng, mỗi bước lại vấp thêm phải những công sư kiến trúc ngày càng đổi mới. Bỗng nhiên hắn nhận ra là hắn đang đi giữa "Bức thành phía Đông” nổi tiếng, bức thành có nhiệm vụ phải ngăn chặn quân Nga không cho tiến vào trái tim nước Đức. Bức "thành” kéo dài trên chiều sâu hàng mấy ki-lô-mét. Trên "thành”, những gốc thông reo, rũ tuyết xuống phủ kín những công sự xi măng cốt sắt. Quân Đức không kịp chiến đấu ở đây nữa, vẫn cứ rút chạy xa hơn, về sông Ô-đe, về Béc-lin.

        Uyn-ken cứ khập khiễng lang thang giữa rừng. Lát sau hắn vào đến cái làng ngưừi Đức mà ờ đó hắn gặp Lu-ben-xốp trong gian nhà có treo nhiều đồng hồ. Khi hai người Nga đã đi khỏi, tên cựu sĩ quan quân báo Đức ngồi một lúc rồi lại nằm xuống, úp mặt xuống gối.

------------------
        1. Vùng này của Ba Lan bị Đức chiếm, đặt chính phủ toàn quyền, cai trị - N.D.

[Giangtvx]

XIV

        Từ ngôi nhà có treo nhiều đồng hồ đi ra, Lu-ben-xốp đi nhờ một chiếc xe vận tải để lên chỗ thiếu tướng sư đoàn trưởng.

        Thiếu tướng đang nóng lòng đợi Lu-ben-xốp về. Thiếu tướng sốt ruột muốn biết xem đồng chí đại điện Hội đồng quân sư có nhận xét gì về mình và sư đoàn của mình hay không, nếu có thì nhận xét như thế nào ?

        Đồng chí Xê-rê-đa nhiều lúc làm ra vẻ không quan tâm đến ý kiến nhận xét của cấp trên. Có vẻ như muốn nói: tôi là con nhà lính, đi chiến đấu chẳng phải vì vấn đề khen thưởng. Nhưng đó chỉ là bức màn mỏng che giấu một tâm trang ganh tị, luôn quan tâm đến sự nhận xét của cấp trên đối với bản thân, đối với sư đoàn mình.

        Đại tá Plốt-nhi-cốp, chủ nhiệm phòng chính trị thường hay cười thiếu tướng về điểm đó. Bản thân đồng chí Plốt-nhi-cốp, trước chiến tranh không phải là cán bộ quân sự. Đồng chí theo học tại học viện các giáo sư đỏ (tức là trường đại học sư phạm - LND ra Pháp văn) sau phụ trách công tác chính trị trong một trạm máy kéo vùng Cu-băng ; rồi sau khi trình bày bản luận án về môn triết học, đồng chí về dạy duy vật biện chứng tại trường đại học Khác-cốp. Tuy vậy, hay có lẽ chính vì vậy mà đồng chí rất giản dị trong -mối quan hệ với mọi người xung quanh.

        Đồng chí công tác ở sư đoàn từ năm 1942. Được tin trên phái đến cho mình một "nhà triết học” chưa từng chiến đấu, thiếu tướng không lấy gì làm hào hứng cho lắm.

        Nhưng thấy Plốt-nhi-cốp không phải là một "thầy đồ mọt sách” mà là một người cộng tác về chính trị sáng suốt, một tuyên truyền viên có tài biết giải thích nhưng vấn đề phức tạp nhất một cách giản đơn, dễ hiểu, thiếu tướng nhận ra là mình nhầm. Ngoài ra, ít lâu sau, thiếu tướng còn nhận thấy đại tá là một người dũng cảm, dũng cảm một cách dễ dàng không phải đấu tranh gay go gì. Thế mà đối với thiếu tướng, một nhà quân sư chính tông, thì dũng cảm là một điều không thể không ca ngợi.

        Đồng chí Plốt-nhi-cốp đã học tập khoa học quân sự ngay từ những ngày đầu kháng chiến một cách quy củ cũng như mọi công tác khác của đồng chí. Đồng chí ghi chép rất cẩn thận những câu dài rút trong cuốn "Điều lệnh dã chiến ” ; đồng chí đã đi sâu nghiên cứu tính năng chiến thuật và kỹ thuật của máy bay, pháo và xe tăng. Còn về mặt công tác chính trị, đồng chí thật là một ông "thánh”, theo lời thiếu tướng Xê-rê-đa thường phát biểu một cách khâm phục.

        Hai người xuất thân là công nhân, một trở thành tướng chỉ huy quân sự, một trở thành trí thức, sống với nhau rất ăn ý, tương trợ lẫn nhau trong công tác; tuy vậy không tránh khỏi người "cấp dưới về Cấp bậc” thường bỏ xa người "cấp dưới về kiến thức” theo như danh từ hai người thường gọi đùa nhau những lúc ngồi riêng với nhau. Sự thực thì thiếu tướng Xê-rê-đa, con người "cấp dưới về kiến thức”, vốn hay chạy theo cái bệnh "ái quốc sư đoàn chủ nghĩa” thường tìm cách xin cho sư đoàn mình những cán bộ quân sự, hậu cần, quân y tốt của các sư đoàn khác hoặc "phỗng” tay trên một tên tù binh do đơn vị bạn bắt được. Cán bộ, nhân viên trong sư đoàn nếu phạm lỗi, đồng chí xử lý rất nghiêm khắc nhưng kín đáo, theo kiều " trong nhà đóng cửa bảo nhau ” để khỏi mang tiếng.

        Mọi người trong sư đoàn rất mến thiếu tướng Xê-rê- đa. Cấp dưới thường ca ngợi đức tính hiểu biết người một cách sâu sắc, tinh thần dũng cảm tuyệt vời của đồng chí, cũng như cách ăn mặc rất nghiêm chỉnh trong mọi trường hợp cùng những câu nói châm biếm tàn nhẫn nhưng tế nhị của đồng chí. Họ mến yêu cả đến bộ ria đen vểnh lên mà lúc nào đồng chí cũng vuốt ve, chải chuốt.

        Thiếu tướng xem đồng hồ rồi hỏi:

        - Quái, Lu-ben-xốp làm gì mà về muộn thế nhĩ ?

        - À, anh lại nóng ruột lắm rồi hẳn ? - Đồng chí Plốt-nhi-cốp hóm hỉnh hỏi.

        Trong gian phòng bên, bé Vi-ca đang loay hoay với chiếc va li mở rộng. Em chuẩn bị về tuyến thứ hai. Em không muốn về chút nào. Cô bé đã tiêm nhiễm cái thói quen thường có của các sĩ quan tham mưu là tỏ vẻ đôi chút khỉnh thường "tuyến sau”, tuy rằng tuyến sau của sư đoàn cũng không cách xa tuyến lửa là bao nhiêu. Thiếu tướng để cho con tùy ý chọn giữa hai con đường: về tòa soạn tờ báo sư đoàn hay về bộ tham mưu hậu cần với chị Át-ta-khô-va, thiếu tá phụ trách quân nhu.

        Vi-ca xin về tòa báo. Những nhà viết báo quân đội dù sao vẫn hơn những cán bộ quân nhu. Hơn nữa ở đấy lại có một chị phụ trách xưởng in trước kia là một xạ thủ xuất sắc. Em quyết định sẽ về ở chung với chị đó.

        Vi-ca đã nằn nì xin ở lại mãi không được. Đối với thiếu tướng, chấp hành mệnh lệnh của cấp trên là một việc phải làm cho chu đáo. Đồng chí không thể làm sai chỉ thị của đồng chí đại diện Hội đồng quân sự tuy rằng đồng chí cũng thừa hiểu là trung tướng Xi-dô-crư-lốp sẽ không để tâm kiểm tra gì việc này.

[Giangtvx]

        Thiếu tướng thỉnh thoảng lại cất giọng nghiêm khắc hỏi:

        - Con sửa soạn sắp xong chưa ?

        Bé Vi-ca vừa xếp quần áo vừa buồn bã trả lời:

        - Sắp xong rồi ạ.

        Cuối cùng Lu-ben-xốp về đến đơn vi. Đi ngay vào vấn đ& cấp thiết nhất, anh háo tin :

        - Chúng ta sẽ tiến công Snây-đơ-mun! Đồng chí đại diện Hội đồng quân sư dự đoán là quân Đức sẽ phòng ngự thành phố này đến cùng. Đó là một pháo đài của "Bức thành phía Đông.

        Thiếu tướng lập tức cho gọi tham mưu trưởng và tư lệnh pháo binh, bắt liên lạc với quân đoàn và gọi điện thoại cho tất cả các trung đoàn. Tóm lại, đó là tất cả cái hoạt động náo nhiệt quen thuộc trong những trường hợp ấy, cái hoạt động làm nức lòng bất cứ một sĩ quan nào. Quân đoàn xác nhận là nhiệm vụ của sư đoàn thay đổi, trục tiến công chuyển sang phía trái, hướng về Snây-đơ- mun. Một giờ sau, một bản mệnh lệnh viết của quân đoàn gửi xuống. Các trung đoàn trưởng, các chỉ huy trương đơn vị phối thuộc đã có mặt.

        Sư đoàn lần này được tăng cường một trung đoàn chống tăng, một trung đoàn pháo thuộc lực lượng tổng dư bị của bộ Tổng chỉ huy, một cụm súng cối của Đội cận vệ và một trung đoàn pháo tự hành. Các đồng chí chỉ huy trưởng các đơn vị này nắm trong tay hàng mấy chục cái miệng lửa có sức phá hoại rất lớn, có thể nói là cả một bể lửa. Tuy vậy họ đều là những cán bộ thư thái, bình tĩnh, lễ độ. Thiếu tướng nhìn họ, điểm thầm trong óc khả năng của từng ngọn núi lửa ấy : trung tá này phụ trách bao nhiêu pháo, thiếu tá kia phụ trách bao nhiêu và tổng cộng tất cả mỗi phút bắn được bao nhiêu phát đạn.

        Sau khi đã phân phối các đơn vị phối thuộc về các trung đoàn bộ binh, giữ lại cho đội dự bị sư đoàn đơn vị pháo "hỏa tiễn” và lấy trung đoàn pháo tự hành làm đội dự bị chống tăng, thiếu tướng đứng dậy. Các đồng chí khác đứng lên theo.

        Thiếu tướng nói :

        -  Các đồng chí, tôi rất tiếc là các đồng chí phải chậm bước lại trước Snây-đơ-mun trong khi các đơn vị khác cứ tiến thẳng về Béc-lin. Nhưng làm thế nào được? Hít-le, lẽ ra phải rút quân về bên kia sông Ô-đe và chống đỡ thủ đô của nó, lại đi chôn chân binh tướng của nó trong các thành phố Pô-dơ-nan, Brét-lô và bây giờ ở Snây- đơ-mun... Cho nên, vì lợi ích chung của quân ta, ta phâi giải quyết thật nhanh chóng cái thành phố này. Chúc các đồng chí thắng lợi!

        Bé Vi-ca lẻn đi với Lu-ben-xốp tới gặp các chiến sĩ trinh sát. Dọc đường em nói với Lu-ben-xốp là đêm qua đội trinh sát của Me-séc-xki có đánh điện về. Công việc bên ấy rất thuận lợi, họ còn bắt được cả một tên tù binh.

        Vi-ca rất mến thiếu tá cận vệ. Em yêu đôi mắt xanh tươi cười, tinh thần dũng cảm, óc sáng kiến của đồng chí và nhất là những "mẩu chuyện” thú vị - em thường gọi như thế để chỉ những báo cáo của Lu-ben-xốp với thiếu tướng sư đoàn trưởng. Anh ấy luôn luôn nói đến bọn Đức, những hoạt động phức tạp và âm mưu xảo quyệt của chúng và trong những câu chuyện ấy xen lẫn những tên kỳ quặc của các sư đoàn Đức và những têu rất lạ của bọn tù binh. Em nhớ nhất tên sư đoàn ”Đầu lâu”.

        Vi-ca hỏi:

        - Sư đoàn ấy bây giờ ở đâu hả chú ?

        - Ở Hung-ga-ri. - Thiếu tá lơ đãng trả lời.

        Gian nhà của đội trinh sát tĩnh mịch như thường lệ, mỗi khi có một đội công tác ở địch hậu. Anh em tụ tập cả trong gian buồng lớn, lặng lẽ lắng tai theo dõi những tiếng động nhỏ và tiếng tạch tè sau cánh cửa buồng bên. Ở đây đang tiến hành cái công việc có ý nghĩa thiêng liêng nhất trong nghề trinh sát: liên lạc bằng vô tuyến điện với đội trinh sát hoạt động bên phòng tuyến địch.

        Mọi người đều hồi hộp lo lắng. Me-séc-xki đã đánh bức điện thứ nhất vào hồi 3 giờ 45 phút và hẹn sẽ tiếp tục liên lạc vào 8 giờ đúng. Bây giờ đã hơn 9 giờ mà "Dòng suối” (bí danh của Me-sec-xki) vẫn chưa thấy trả lời.

        Thấy thiếu tá cận vệ bước vào, anh em thở dài khoan khoái tưởng như Lu-ben-xốp có tài bắt Me-séc-xki phải trả lời.

        Mãi giữa trưa, Me-séc-xki mới có tin về. Vô-rô-nhin đeo chiếc ông nghe bỗng nhiên đỏ bừng mặt lên vì cảm động.

        Lu-ben-xốp hỏi:

        - "Nó” lên tiếng đấy à? 

        Vô-rồ-nhin thích chí gật đầu, gọi oang oang lên:

        - "Dòng suối!”, "Dòng suối! ”, "Đại dương” đây! Tôi nghe rõ lắm !...

        Lu-ben-xốp ngồi ngay vào máy; anh nghe thấy tiếng Me-séc-xki. Đại úy báo tin quân Đức đang tiến về hướng Snây-đơ-mun ("điểm 8-b”). Pháo hạng trung đã qua rồi, đến hai mươi xe tăng, hai tiểu đoàn bộ binh. Phía nam thành phố, trên bờ sông Cút-đóp, có bộ binh bố trí trong các chiến hào.

[Giangtvx]

        Lu-ben-xốp nói:

        - "Dòng suối!”, "Dòng suối!”, "Đại dương” đây! Đồng chí đã hoàn thành nhiệm vụ. Bây giờ chuyển lên khu 16, góc phải phía trên và chờ chúng tôi ở đó. Nhớ lấy ký hiệu nhé.

        Góc phải phía trên của khu 16 là một khu rừng rậm bùn lầy cách Snây-đơ-mun tám ki-lỏ-mét về phía đông bắc.

        - Thế là xong cả rồi! - Vô-rô-nhin thích thú reo lên.

        - Chưa xong đâu - Lu-ben-xốp đáp lại, mặt đăm chiêu suy nghĩ. - Phải báo cho pháo binh và các trung đoàn biết... Nếu không trong đêm tối và vì không phân rõ địch ta, họ có thể lầm đội trinh sát là quân Đức, sẽ bắn bừa vào họ. Thôi chúng ta lên phòng tham mưu ngay!

        Phòng tham mưu đã di chuyền: theo lệnh sư đoàn trưởng nó đã dịch lên một quãng về phía tây. Lu-ben-xốp vội đuổi theo ngay.

Trong căn nhà hai tầng của bưu điện mà cơ quan tham mưu vừa tới đóng, đồ đạc ngổn ngang, bừa bãi. Trên bàn, dưới đất rải rác đủ các loại con dấu to nhỏ, các băng vải, cặp giấy, cả một đống thư từ, những tràng dài tem có hình Hít-le và Hin-đen-bua, những cọc tiền đồng.

        Ô-ga-nhe-xi-an đi lại trong buồng điện thoại, vừa cắm máy nghịch vừa mỉm cười gọi khách xa lạ:

        - A-lô! A-lô!

        Nhưng máy nói vẫn cứ im thin thít. Đáng chú ý nhất là những tập báo trong có tờ Volkischer Beobachter¹ mới ra hôm trước. Toàn là báo của thủ đô Béc-lin ngày hôm qua! Mùi mực in còn chưa khô hẳn và những tiếng hò hét của tên Gơ-ben, tên Lây, đăng trên báo cũng mới tinh, vừa ra khỏi cửa miệng chúng.

          Người quan sát của dân chúng - N.D.

        Chẳng hạn như trên trang một có bài háo vừa viết cách đây hai ngày của tên Gơ-ben. Nếu Gơ-ben, từ trước nay đối với bất cứ người lính nào cũng đã không còn là một con người nữa mà chỉ là hiện thân của sự lừa bịp, sự phản bội của bè lũ phát xít, thì ngày nay nó đã trở thành một kẻ thù cụ thể, rõ rệt trước mắt rồi.

        Những tiếng kêu thất vọng giờ đây không còn chĩ ở miệng những tên Đức bị bắt làm tù binh thốt ra nữa, mà là từ miệng ngay bọn trùm sỏ. Lu-ben-xốp có cảm giác như chính tên Hít-le cũng đang chuẩn bị giơ tay nói : "Hít-le xin hàng!”

        Lúc này, có một toán tù binh mới dẫn về. Ô-ga-nhe- xi-an bèn tiến hành hỏi cung chúng ở trên gác, trong gian phòng ngủ của tên giám đốc sở bưu điện đã bỏ chạy.

        Nói chung, bọn tù binh không khai được điều gì mới mẻ. Chúng thuộc các đơn vị thất trận của tập đoàn quân "Vít-xtuyn” hùng mạnh đã bị tiêu diệt gần hết, do tên tướng mới ở trường ra chỉ huy, tên Hen-rích Him-le.

        Ô-ga-nhe-xi-an đã phát ngấy với tù binh nhưng vừa bắt gặp một tên thuộc sư đoàn bộ binh thứ 73 của địch, anh liền tươi tỉnh hẳn lên, nháy mắt, mỉm cười : với tên ấy anh có thể nói chuyện suốt ngày.

        Sư đoàn bộ binh 73 là nhược điểm, là mục tiêu chú ý và căm thù rất đặc biệt của Ô-ga-nhe-xi-an. Chỉ cần được biết có bắt được một tên tù binh nào đó thuộc sư đoàn 73 là anh tức tốc chạy đi hỏi cung, sẵn sàng hy sinh giấc ngủ, tuy rằng bản tính anh rất thích ngủ.

        Được gọi nhập ngũ làm công tác phiên dịch từ tháng 4 năm 1942, Ô-ga-nhè-xi-an về công tác ở một sư đoàn bộ binh trong khu vưc thành Kéc. Ngay đến quân phục, anh cũng chưa kịp kiếm lấy một bộ mặc thì quân Đức có nhiều phi cơ yểm hộ đã mở cuộc tiến công. Cho tới nay đã ba năm qua, nhưng ngọn lửa căm hờn đến cực độ vẫn rực lên trong đôi mắt đen của Ô-ga- nhe-xi-an mỗi khi anh nhớ tới những ngày ấy.

        Hàng vạn người tập trung bên bờ eo biển. Trên không, phi cơ Đức bay kín đặc và bờ biển biến thành một chiếc phễu lớn, bom nổ không ngừng. Nhưng dưới mặt đất cuộc sống vẫn như mọi ngày khác! Nắng hạ tươi sáng. Sóng biển ào ào xô những đám bọt trắng bò vào tận chỗ đứng. Bom nổ khắp bốn phía ; đàn hải âu tưởng lầm biển động, cất tiếng kêu như mỗi khi có bão lớn.

        Thế rồi một cuộc vượt biến không bao giờ quên được. Người ta sử dụng mọi phương tiện chuyên chở, từ thuyền gỗ, xuồng máy, đến thùng tô nô và những chiếc bè đóng tại chỗ để virợt sang bò* biển Cáp-ca-dơ yêu mến.

        Khi vòng vây của đich thắt chặt lại, và khi nghe rõ tiếng nói của chúng, các chiến sĩ ta, không cần đợi lệnh, đã quả cảm lao vào quân đich. Chúng hoảng sợ, rút lui. Thế là mọi người lại ùa ra biển, đi dọc theo ngọn sóng, lo lắng đợi chờ thuyền tới. Và một lớp máy bay ném bom nhào thẳng " JU - 87 ” của địch lại vút lên vút xuống trên nền trời.

[Giangtvx]

        Chính giữa lúc này, tên tù binh đầu tiên được dẫn tới trước mặt Ô-ga-nhe-xi-an. Đó là một tên Đức vóc người to lớn, ngà ngà say, cử chỉ hỗn xược. Hắn rất kinh ngạc khi thấy người thường dân này giữa đám sĩ quan, mặc bộ quần áo xanh lấm đầy bùn, cà vạt lụa lệch sang một bên, đôi má xanh xao đầy râu ria, hỏi nó bằng thứ tiếng Đức chính cống.

        Ngạc nhiên thấy người này giỏi tiếng Đức quá, tên tù binh phải trả lời có vẻ kính nể. Hắn thuộc sư đoàn bộ binh thứ 73 ; hắn hãnh diện nói là chính sư đoàn hắn đã chọc thủng mặt trận như vũ bão và dồn người Nga vào eo biển.

        Hắn nói : "Các anh hãy giao cho tôi chuyển tới bộ tư lệnh của chúng tôi lời đề nghị là các anh muốn xin chịu bắt làm tù binh. Đầu hàng có danh dự. Chúng tôi rất phục tinh thần dũng cảm của các anh”.

        Đó là lời tên Đức bẩn thỉu nửa tỉnh nửa say, muốn đóng vai trò thuyết khách và ân nhân.

        Ô-ga-nhe-xi-an giận run lên ; anh đã cởi khuy cài bao súng ngắn của đồng chí đại úy đứng cạnh anh, (lúc đó anh chưa được phát súng ngắn); nhưng anh không bắn và chỉ thét lên một câu gì đó bằng tiếng mẹ đẻ của anh, tiếng Ác-mê-ni.

        Ô-ga-nhe-xi-an gặp sư đoàn 73 lân thứ hai vào cuối năm 1944. Lúc đó, sư đoàn 73 chiếm giữ phòng tuyến phía bắc Vác-sa-va giữ sông Búc-Na-rép và sông Vít-xtuyn. Lu-ben-xốp vốn biết tính tình dễ dãi và hay buồn vơ vẩn của đồng chí phiên dịch cũng phải ngạc nhiên trước thái độ của Ô-ga-nhe-xi-an lúc này. Chỉ có lòng căm thù hừng hực mới có thể thay đỗi tính tình con người ấy như thế.

        Lúc tên tù binh thứ nhất được dẫn vào, Ô-ga-nhe- xi-an nhìn hắn một hồi lâu, cười gằn để lộ hàm răng khểnh, vàng khói thuốc lá. Anh hỏi:

        - Năm 42 anh ở đâu ?

        - Đầu tiên tôi ở Kéc... - Tên tù binh bắt đầu khai và bỗng nhiên run bắn người khi nhìn thấy nét mặt căm giận của người phiên dịch.

        Khi tên tù binh đi khỏi, anh lại trở lại chàng Ô-ga- nhe-xi-an mọi ngày, tốt bụng, dễ dãi và hay đùa. Anh kể lại cho Lu-ben-xốp nghe anh đã làm quen với sư đoàn bộ binh 73 của địch như thế nào.

        - Lần ấy tôi mất cả bộ quần áo, lại cả chiếc cà-vạt - nữa chứ! - Anh kêu lên khiến người ta tưởng đó là sự thiệt hại chủ yếu của anh - Tôi phải bám lấy chiếc thùng tô nô mà bơi và sóng đã cuốn mất bộ quần áo của tôi... Có lẽ, bảy giờ nó còn bập bềnh trôi quanh đâu đấy.

        Lu-ben-xốp không cười trước câu nói pha trò kết thúc câu chuyện kinh khủng ấy. Anh nói:

        - Được, ta đợi xem sao. Nếu tôi không nhầm thì chả còn mấy nữa sư đoàn 73 của đồng chí cũng đi đời!

        Thật vậy, sự đoàn bộ binh thứ 73 của quân Đức đã bị tan rã gần Vác-sa-va. Binh lính vứt súng bỏ chạy tán loạn. Cả trung đoàn pháo binh bị bắt sống. Ô-ga-nhe-xi-an đã được gặp tù binh của sư đoàn này nhiều lần. Tuy vậy, dù cho anh cảm thấy là đã trả xong món nợ những ngày ở Kéc, anh vẫn hỏi tù binh thuộc sư đoàn 73 rất tỉ mỉ, nghiền ngẫm về từng biến cố tan rã của nó và tìm hiểu số phận cua các trung đoàn, tiểu đoàn và cả đến một vài tên sĩ quan mà anh thuộc tên. Rồi không còn điều gì của sư đoàn 73 mà anh không biết!

        Đến bây giờ, hai tên tù binh thuộc sư đoàn 73 lại được dẫn tới. Anh lại hỏi cung chúng với một sự vui thích hóm hỉnh như thường lệ và khêu gợi cho chúng nhiều chi tiết làm bọn chúng phải ngạc nhiên.

        Một trong hai thằng cao trẻ, tóc hung đã trả lời câu hỏi bị bắt trong trường hợp nào, đã cho biết là hắn bị một người lính Nga bắt cùng với một tên khác trong một cái trại khi chúng đang định thay quần áo thường dân trốn về nhà.

        - Hỏi xem nhà hắn ở đâu? - Lu-ben-xốp bảo.

        Ô-ga-nhe-xi-an hỏi và nghe thấy trả lời:

        - Snây-đơ-mun.

        Lu-ben-xốp giật mình sung sướng. Thật là may! Anh ngạc nhiên khi thấy Ô-ga-nhe-xi-an chẳng có chút gì phản ứng trước câu trả lời của tên tù binh. Dĩ nhiên, phạm vi nhiệm vụ của người phiên dịch đến đây đã hết, và bắt đầu phạm vi nhiệm vụ của người sĩ quan trinh sát.

        Sau khi cho giải những tên tù binh khác về địa điểm tập trung, Lu-ben-xốp bảo đồng chí phiên dịch hỏi rất tỉ mỉ về quân Đức trong thành Snây-đơ-mun.

        Hai tên khai như sau :

        - Thành phố Snây-đơ-mun - tên Ba Lan là Pi-la -  nằm trên bờ sông Cút-đớp. Mấy con đường xuyên qua thành phố : "đường đế quốc số 160” chạy ra biển Ban- tích, tới thành phố Côn-néc ; "đường đế quốc số 104” chạy qua Stét-tin tới Luy-bét thuộc tỉnh Ha-nô-vơ-rợ; hơi chếch về phía tây là con " đường đế quốc số 1 ” dẫn tới Béc-lin rồi đi Mat-đbuốc, Bơ-rôn-sư-uay, Hoóc-mơn, Ét- sen, Buýt-sen-đóp, Ách la Sa-pen.

[Giangtvx]

     
        Tên tù binh Đức có mái tóc hung đỏ trước làm nghề lái xe, hết sức ca tụng con đường "đế quốc số 1” này. Hắn nói với vẻ tự mãn của một nhà thầu khoán mỗi khi giao nhà đã xây xong cho chủ :

        — Con đường này tốt lắm, rải nhựa rất nhẵn. Nó chạy thẳng tuột tới trung tâm Béc-lin, tới ngay quảng trường A-lếch-dan. Từ Snây-đơ-mun đi Béc-lin đúng 240 ki-lô-mét. Ô tô chỉ chạy 3 tiếng.

        Nghe câu nói chiêu khách của tên tù binh, Lu-ben-xốp không thể không nhếch mép cười. Thấy vậy, tên tài xế thú vị, trợn tròn mắt tiếp tục giải thích với một giọng hào hứng như trong một cuốn sách chỉ đường :

        — Đường số 1 là con đường dài nhất ở Đức và ngoài con đường chuyên chạy ô tô ra thì đó là con đường tốt nhất. Nó kéo dài, dài tới tận biên giới nước Bỉ.

        Lu-ben-xốp hỏi :

        — Thế dài bao nhiêu ki-lô-mét ?

        — Hơn tám trăm.

        Lu-ben-xốp phì cười. Đối với anh, con người vùng Xi-bê-ri, quãng đường dài ấy thật không đáng kể. Từ biên giới phía đông sang biên giới phía tây có tám trăm ki-lô- mét ! Anh nhớ lại khoảng rộng của vùng sông A-mua, ở đó vượt một nghìn ki-lô-mét chỉ như là mấy bước đi. Anh cũng lại nhớ tới "con đường xanh” dài khoảng bốn nghìn ki-lô-mét vừa được nghe thiếu tướng bộ đội thiết giáp kể lại chiều qua.

        — Thôi, ta đi vào vấn đề chủ yếu đi thôi. Bảo chúng nói cho biết tình hình Snây-đơ-mun.

        Hai tên tù binh lại bắt đầu kể.

        Phía đông và phía nam thành phố có dải rừng bao bọc. Có, chúng có biết vị trí những pháo đài cũ. Chiếc to nhất cách thành phố mười lăm ki-lô-mét về phía đông. Ở đó cũng có bố trí chiến hào. Chiếc thứ hai nằm chếch dưới phía nam. Giữa hai pháo đài có xây nhiều ổ súng máy bằng bê tông. Thật ra thì những ổ súng máy này đã bỏ đi từ lâu, cỏ lau rậm rạp, trẻ con thường hay mò vào nghịch ngợm. Bởi vì đường biên giới, người ta đã dịch xa về phía đông rồi kia mà! Trong các khu rừng có nhiều hồ ao, suối nhỏ chảy ra sông Cút-đớp.

        Hai tên tù binh đánh dấu cẩn thận các vị trí lên một bức sơ đồ, trình bày mọi chi tiết tỉ mỉ.

        Còn như chính thành phố này thì đó là một thành phố bình thường, có mấy trại lính, mấy xưởng máy cưa, một pho tượng kỷ niệm vua Phrê-đê-rích nước Phổ, mấy xưởng máy làm dây thừng, mấy tòa nhà thờ cổ. Một tên tù binh nhà ở quảng trường Hin-đen-bua khu phố giữa; tên thứ hai nhà ở đại lộ Béc-lin phía đầu thành phố về hướng tây. Chúng đều có gia đình họ hàng trong thành phố, thí dụ như...

        — Được rồi! — Lu-ben-xốp nói — Hỏi chúng về con sông xem thế nào. Ta phải vượt con sông này.

        — Sông Cút-đớp không rộng nhưng khá sâu, là một nhánh của sông Nét. Nó chay qua phía đông nam thành phố và ngăn đôi thành phố ra hai khu vực: khu đông nhỏ hơn khu tây. Nước lặng, lòng sông đầy cát có hai bờ thoai thoải. Có nhiều bến tắm và một trạm bơi thuyền.

        Lu-ben-xốp mỉm cười:

        — Thôi được.

        Một tên Đức nói:

        — Có thể sở bưu điện đây có bản đồ thành phố. Vì Snây-đơ-mun là thị trấn của khu này.

        Thế là tìm ngay được một tấm bản đồ. Và ngay trong buồng tên giám đốc bưu điện, công việc lại tới tấp. Anh em họa đồ vẽ thêm nhiều bản đề phân phối cho các trung đoàn. O-ga-nhe-xi-an phụ trách dịch sang tiếng Nga tên các đường phố, các quảng trường, các xí nghiệp, v.v.

        Lu-ben-xốp rất hài lòng : anh trìu mến nghĩ tới người chiến sĩ Hồng quân vô danh đã bắt được hai tên Đức quê ở thành Snây-đơ-mun này, trong một cái trại hẻo lánh nào đó.

XVI

        MỘT giờ sau, đại tá Ma-lư-sép, chủ nhiệm trinh sát tập đoàn quân gọi dây nói xuống.

        Được biết Lu-ben-xốp tìm ra một bản đồ tỉ mỉ của thành phố Snâv-đơ-mun, đại tá hạ lệnh gửi cho các sư đoàn cùng làm nhiệm vụ đánh thành phố với sư đoàn thiếu tướng Xê-rê-đa, mỗi sư đoàn một bản. Lu-ben-xốp sang phòng tham mưu hỏi xem là những sư đoàn nào và họ  đóng ở đâu. Anh được biết sư đoàn đại tá Vô-rô-bi-ốp sẽ tiến đánh phía đông thành phố. Còn sư đoàn thiếu tướng Xê-rê-đa thì được lệnh vòng theo phía bắc thành phố đánh chiếm những vị trí dọc ngoại vi phía tây.

        Theo lời sĩ quan trực ban, các đơn vị sư đoàn Vô- rô-bi-ốp đã bắt đầu giao chiến. Quả thực, đã nghe thấy tiếng đại bác nổ phía xa xa và một góc chân trời đã rực cháy.

        Như vậy có nghĩa là Lu-ben-xốp và Ta-nhi-a chỉ cách nhau có một thành phố Đức đang bị vây hãm. Có hề gì đâu! Đối với người chiến sĩ trinh sát trái tim đang thổn thức yêu đương thì quãng cách ấy thật không đáng kể !

[Giangtvx]

     
        Mệnh lệnh vừa rồi của đại tá Ma-lư-sép tạo điều kiện cho Lu-ben-xốp gặp lại Ta-nhi-a trước khi đánh chiếm thành phố Snây-đơ-mun. Bởi vì nói cho cùng, nếu Lu-ben-xốp tự mình mang bức bản đồ tới giao cho đại tá Vô-rô-bi-ốp, việc đó cũng không có hại gì kia mà. Ấy thế nhưng Lu-ben-xốp vẫn cảm thấy việc mình đi không được hợp lý lắm: nếu không dính tới Ta-nhi-a thì có lẽ không bao giờ anh lại nghĩ tới việc nhận lấy nhiệm vụ đó. Có thể cử An-tô-nhi-úc hay một người khác.

        Thiếu tướng Xê-rê-đa rất thú vị thấy đội trinh sát của mình đã "thắng ” đội của đại tá Vô-rô-bi-ốp và bây giờ lại giúp đỡ họ nữa. Thiếu tướng đưa tay xoắn bộ ria mép và khẽ mỉm cười dặn dò :

        — Đồng chí nói với đồng chí Vô-rô-bi-ốp là tôi gửi lời hỏi thăm. Hỏi xem đồng chí ấy có còn cần giúp đỡ gì nữa không. Bảo bên ấy bao vây địch cho chắc vào, còn như đánh chiếm thành phố thì đề mặc bên này !...

        Lu-ben-xốp bảo đóng ngựa rồi mở va li ra lấy chiếc mũ lưỡi trai " thời bình ” có viền đỏ ra đội. Anh cho con ngựa ô "Oóc-lích” phóng nước đại về phía thành phố. Tri-bi-ép cùng đi với anh. Lát sau hai người đã quặt lên con đường ngang và tiến vào một khu rừng lớn. Lu-ben-xốp nghĩ tới Ta-nhi-a : anh nhủ thầm rằng chỉ có sự có mặt của Ta-nhi-a mới có thể làm dịu bớt nỗi bực dọc của anh phải dừng chân lại trước thành Snây- đơ-mun, trong khi các sư đoàn và quân đoàn bạn vẫn cứ tiến thẳng sang phía tây, ngày càng gần tới Béc-lin, theo sau những đơn vị xe tăng đang nghiền nát các cứ điểm của địch.

        Sư đoàn của đại tá Vô-rô-bi-ốp nổi tiếng trong tập đoàn quân về tinh thần tích cực tiến công. Binh sĩ và cán bộ chỉ huy đều thuộc những đơn vị bộ đội biên phòng.

        Họ rất tự hào về điểm này. Đó thật là một sư đoàn gang thép, ngoan cường trong phòng ngự và dũng mãnh trong tiến công. Ngay chính đại tá Vô-rô-bi-ốp cũng không tài nào rời bỏ được bộ quân phục biên phòng và chiếc mũ lưỡi trai màu xanh thẫm.

        Đại tá Vô-rô-bi-ốp nhìn kỹ tấm bản đồ thành phố và các hệ thống pháo đài. Đồng chí đã được biết trước là sẽ có người mang tới cho đồng chí tấm bản đồ : trong bộ đội, tin tức truyền đi rất nhanh.

        Đại tá nói :
        — Tôi có lời cám ơn nhé ! Quả không phải là việc xoàng. Đồng chí về nói với đồng chí Xê-rê-đa cố bám chắc lấy ngoại vi phía tâv, còn tôi và anh em biên phòng sẽ phụ trách mở mũi dùi quyết định...

        Lu-ben-xốp mỉm cưừi: câu nói này chẳng khác gì câu nói của thiếu tướng sư đoàn trưởng của anh.

        Anh đi tìm gặp các bạn đồng nghiệp ở đây. Tri-bi-rép dắt ngựa theo sau. Trong câu chuyện, Lu-ben-xốp dò hỏi chỗ tiểu đoàn quân y đóng. Anh giả vờ bị đau răng, nhăn mặt khổ sở. Anh nói thêm như muốn giải thích :

        — Tiểu đoàn quân y của chúng tôi bao giờ cũng tụt lại đằng sau, chán quá !

        Mỉm cười trước vai kịch mình đóng và tránh cặp mắt của Tri-bi-rép, thiếu tá cận vệ cho ngựa phi về phía tiểu đoàn quân y, Tri-bi-rép thì như thường lệ, vẫn giữ một vẻ mặt bình thản : vốn đã quen không bao giờ đặt những câu hỏi thừa, anh phóng ngựa theo sát đồng chí thủ trưởng của mình như hình với bóng.

        Tiểu đoàn quân y đặt trong một làng lớn nằm giữa khu rừng của Snây-đơ-mun.

        Gặp một chị y tá, Lu-ben-xốp hơi bối rối và lần này cũng không cần liếc nhìn Tri-bi-rép nữa, anh vui vẻ hỏi thăm chỗ ở của đại úy quân y Ta-nhi-a. Trước đôi mắt xanh của đồng chí thiếu tá đang mỉm cười trên lưng con ngựa ô cao lớn, chị y tá õng ẹo trả lời và tò mò hỏi thêm :

        — Chị ấy vừa mới đi xong... Anh có cần nhắn gì không?

        Không hiểu vì không giữ nổi lòng đố kỵ đối với một bạn gái hay vì muốn giúp đồng chí sĩ quan có cảm tình này biết mà đề phòng, chi nói thêm một câu thâm hiểm :

        — Buổi tối chị ấy thường đi vắng luôn...

        — Tôi hiểu rồi — Lu-ben-xốp đáp lại như cái máy, miệng vẫn tươi cười.

        — Có ô tô đến tìm chị ấy...

        — Tôi hiểu rồi — Lu-ben-xốp nhắc lại câu nói, nhưng lăn này nụ cười trên môi đã biến mất; rồi anh giật mạnh cương làm con ngựa chồm lên. Trước vẻ mặt sửng sốt ngạc nhiên của chị y tá, anh gật đầu chào rồi thúc ngựa quay lại đường cũ. Tri-bi-rép phóng ngưa chạy theo, nhưng chỉ một lúc đã bị tụt lại sau.

        Cho tới lúc đã bình tĩnh lại đôi chút, Lu-ben-xốp mới ghìm cho ngựa đi chậm lại; anh khẽ vỗ lên bờm ngựa và hỏi con vật thật to :

        — Có phải lỗi tại mày đâu, ngựa nhỉ ?

        Tiếng vọng lại giữa khu rừng :   ... ngựa... nhỉ...

        Lu-ben-xốp mỉm cười nghĩ thầm: " Tiếng vọng trên đất Đức mà lại nói tiếng Nga! ”

        Phía tây tiếng đại bác nổ ầm ầm. Nghe thấy những tiếng quen thuộc và không thú vị gì cho lắm, con ngựa vểnh tai lên và đi bước một. Trời lấm tấm không rõ là tuyết rơi hay mưa bụi, nhớp nháp bẩn thỉu.

[Giangtvx]

        Lát sau, Lu-ben-xốp ra đến con đường "đế quốc số 1” nổi tiếng. Lúc này trên đường, các đơn vị quân đội xô- viết đang rầm rộ tiến quân. Một trung đoàn trọng pháo kéo qua, máy móc xe cộ gầm lên. Mấy khẩu pháo chống tăng vừa đi qua vừa nhẹ nhàng nảy lên. Một đội công binh vác các bộ phận cầu phao diễu qua. Một đoàn ô tô kéo súng cối của đơn vị cận vệ chậm chạp tiến bên cạnh. Mọi người cảm thấy thương hại anh bộ binh mệt nhọc, ướt át đang bước theo hai bên lề đường : trông các sư đoàn phải dừng lại trước Snây-đơ-mun, ta có cảm tưởng như họ không chịu nồi sư đầy đọa của số phận.

        Một thiếu tá pháo binh ngồi xe ô tô, lúc tới ngang Lu-ben-xốp, quay sang nói với anh :

        — Thế là các đồng chí phải dừng chân trước Snây- đơ-mun à ? Chắc sẽ lắm chuyện rắc rối cho các đồng chí đấy !

        Nhìn thấy bộ mặt lầm lì, thiều não của Lu-ben-xốp, thiếu tá pháo binh lại hiểu nhằm tâm trạng người sĩ quan bộ binh, cho là mình lỡ lời, vội nói tiếp :

        — Có khi chúng tôi phải dừng lại ở sông Ô-đe đấy.

        Lời an ủi kỳ lạ ấy cũng không làm cho Lu-ben-xốp bật cười được nữa. Thiếu tá pháo binh đi rồi, Lu-ben- xốp liền tìm về sư đoàn mình. Dọc đường, anh gặp trung úy Nhi-côn-xki, quần áo ướt như chuột, vẻ mặt thẫn thờ. Đồng chí này đang chỉ huy đội thông tin mắc đường dây của sư đoàn. Thấy Lu-ben-xốp, trung úy vội vã báo tin :

        — Báo cáo đồng chí thiếu tá cận vệ, đồng chí có biết chúng ta sắp tiến công vào Snây-đơ-mun không đấy ?

        — Có, tôi có biết. Sư đoàn bộ đâu?

        — Đồng chí cứ đi theo đường dây điện thoại thì sẽ thấy.

        — Me-séc-xki đã về chưa ?

        — Đã, đồng chí ấy bắt được cả tù binh về.

        Lát sau Lu-ben-xốp tới một làng. Anh bỗng ghìm ngựa lại trước một ngôi nhà. Nói cho đúng hơn, đây là một cái lán rộng bằng gạch giống như nhà để xe có hai cánh cửa mở rộng. Có một lỗ cửa nhỏ đục trên cánh cửa lớn. Phía xa cuối vườn rau vây quanh nhà, đáng lẽ như mọi nhà khác thì có tường bao bọc, đằng này lại là ba rặng dây thép gai chạy dài, quấn vào những chiếc cột gỗ lớn. Dọc theo bức rào khác thường ấy, cứ mười hay hai mươi mét lại sừng sững một chiếc chòi canh thấp, vuông, nóc nhọn hình tam giác.

        Trong cái sân rộng nằm giữa hàng rào dây thép gai ngổn ngang rác rưởi, phân gio và hàng bao nhiêu đống giấy vụn. Tất cả những thứ đó — ngôi nhà xám xịt không có cửa sồ, cái sân bẩn thỉu, hàng rào dây thép gai gỉ và những chòi gác — bày ra trước mắt một cảnh tượng ghê rợn, khủng khiếp.

        Lu-ben-xốp xuống ngựa, đưa cương cho Tri-bi-rép rồi lững thững bước vào nhà. Trên nền xi măng, rơm rải từng đống nhỏ, còn in dấu người nằm. Trên tường có những câu viết bằng tiếng Nga và tiếng U-cren: những lời thổ lộ tâm tình của những con người không may, đầy buồn tủi hoặc đầy hy vọng.

        Một trại tập trung ư ? Không phải. Đây chĩ là chỗ ở của những tù binh và dân chúng Nga bị bắt làm nô lệ, dồn về đấy dùng vào công việc đồng áng và trước khi Hồng quân tới, đã bị địch vội vã đưa đi. Không phải là một trại tập trung kiểu Mát-đa-nét mà là một trại nhỏ thông thường dành cho " lao công miền Đông ”!

        Điều đáng sợ nhất là ngôi nhà xám xịt đó với rặng dây thép gai, với dãy chòi gác lại nằm lọt vào giữa những ngôi nhà khác trong xóm. Bên phải là một ngôi nhà không có dây thép gai, một ngôi nhà bình thường quét vôi trắng; trong sân một con gà trống đang cất tiếng gáy. Bên trái là ngôi nhà gỗ nhỏ, hai mái cong, cửa sổ có che diềm. Chủ nhà đều đa bỏ trốn cả. Nhưng mấy ngày trước đây, họ còn ở đó! Họ bình thản giồng su hao, bắp cải trong vườn rau ngay sát cạnh hàng rào dây thép gai! Và phía trước mặt cũng có nhà ở như những nhà bình thường ở thôn quê.

        Lu-ben-xốp bước ra khỏi chiếc lán, nhảy lên ngựa, và lát sau đã về tới chỗ ở của đội trinh sát. Anh bỏ chiếc mũ lưỡi trai "thời bình” có viền đỏ ra, giận dữ nhét vào va li, cởi áo ca-pốt, đội mũ ca lô, mặc chiếc áo bông kép, thắt lại thắt lưng, đeo súng ngắn bên sườn rồi bước ra kiểm tra đội trinh sát đã tập hợp hàng ngang giữa sân. Anh nói:

        — Các đồng chí, chúng ta sắp đánh chiếm Snây-đơ- mun! Thế là cuộc chiến đấu lại tiếp tục. Tôi cứ chạy suốt thôi: lúc lên đoàn bộ, lúc đi với các đồng chí thủ trưởng, không biết còn đi những đâu nữa !

        Trong lúc đó, Ô-ga-nhe-xi-an đã lấy xong khẩu cung của bọn tù binh do tiểu đội của Me-séc-xki bắt về. Trong bọn này không có tên nào thuộc sư đoàn bộ binh 73 của địch cả. Tuy thế anh cũng hỏi cung rất tỉ mỉ vì Lu-ben-xốp giao cho anh nhiệm vụ điều tra đích xác xem đơn vị nào của địch chiếm giữ pháo đài Snây-đơ-mun.

[Giangtvx]

       
        Một tên Đức cao lêu nghêu, bẩn thỉu, trước kia là cần vụ của tên tiểu đoàn trưởng đóng trong pháo đài, cung cấp được những tài liệu có giá trị nhất. Theo tài liệu đó thì trong thành phố có những đơn vị: học sinh quân trường kỵ binh Brông-béc, phân đội thủy binh thứ 23, hai tiểu đoàn súng máy, khoang mười tiểu đoàn bộ binh, một trung đoàn bộ đội cận vệ và một đơn vị xe thiết giáp.

        Cứ nói xong một câu, tên tù binh lại rền rĩ, thở dài, xua tay: tên Đức gầy gò ốm yếu này không còn chút tin tưởng gì nữa, luôn luôn xua tay tỏ vẻ chán chường bất lực.

        Hắn nói:

       — À, có, Him-le có tới đây! — Hắn lại xua tay buồn bã như muốn nói: " Him-le cũng chịu chết thôi ” — Có, cách đây năm hôm. Him-le có tới đây. Ông ấy tuyên bố cử viên trung tá bộ đội s.s. Rem-lin-giơ làm chỉ huy trưởng chống giữ thành phố. — Hắn lại xua tay: — Rem- lin-giơ thì làm được cái gì kia chứ ?

        Ô-ga-nhe-xi-an bèn hỏi một câu thường lệ:

       — Như vậy tại sao các anh vẫn tiếp tục kháng cự ?

       — À, vâng, — Tên Đức thở dài — Mệnh lệnh là mệnh lệnh... Lần này hắn xua tay chán chường cho bản thân hắn và cho cả các đồng đội khác đã bị bọn phát xít bắt buộc chiến đấu; nhưng thật ra cử chỉ đó không còn ý nghĩa thông thường của nó nữa, vì mọi người đều sẽ nói lên như thế cả!

        Sau khi hạ lệnh cho An-tô-nhi-úc báo cáo mọi tài liệu thu nhập được với thiếu tướng sư đoàn trưởng và đại tá Ma-lư-sép, Lu-ben-xốp cùng đội trinh sát đi lên tiền duyên.

        Đây là lần thứ hai từ khi chiến tranh bùng nổ, quân địch ở về phía đông. Lần thứ nhất là lúc ở trước Mát- xcơ-va, Lu-ben-xốp đã tìm đường ra khỏi vòng vây. Nghĩ đến kỷ niệm đó, Lu-ben-xốp lại nhớ lại Ta-nhi-a.

       — Cậu đã có vợ chưa?— Anh hỏi chuẩn úy Vô-rô- nhin từ nãy vẫn lặng lẽ đi cạnh anh.

        Vô-rô-nhin mỉm cười:

       — Chưa có thì giờ. Khi nào chiếm được Béc-lin và quay về nước nhà, tôi sẽ lấy vợ.

        Lu-ben-xốp hỏi đùa:

       — Sao vội thế ? Cậu đã có đối tượng rồi à ?

       — Có chứ, ai mà chả có đối tượng? Hễ về đến nhà là thế nào tôi cũng tìm hiểu ngay tư cách cô ta... Vâng... về mặt này tôi đã có một trinh sát giúp việc rồi. —Anh nháy mắt hóm hĩnh — Chả là con em gái tôi làm thợ tiện ở xưởng máy ấy... Nó luôn luôn cho tôi biết tin tức về Ca-chi-a. Cô ta đi đâu, làm gì... Nó báo cáo hết...

        Lu-ben-xốp nghiêm mặt lại nói:

       — Thế là không đúng. Biết đầu được miệng lưỡi thế gian, ai nói gì về cô ta, cậu cũng tin ngay tức khắc à ?

       — Sao lại ngay tức khắc? — Vô-rô-nhin trả lời, hơi ngạc nhiên trước câu nói quá sốt sắng của thiếu tá cận vệ — Chỉ có đồ ngu mới vội tin ngay buổi đầu chứ!... — Anh ta im lặng, rồi nói bằng một giọng nghiêm trang: — Không, Ca-chi-a của tôi đứng đắn lắm... Tôi không nghi
ngờ gì cả... Thế còn đồng chí, đồng chí có đối tượng nào chưa?

        Lu-ben-xốp khẽ liếc nhìn Tri-bi-rép đi bên trái mình và trả lời:

       — Chẳng có ai.

        Có tiếng mìn nổ ngay gần đó. Lu-ben-xốp bảo:

       — Cậu thấy chưa? Nghĩ đến chuyện lấy vợ kể cũng hơi quá sớm đấy...

        Họ tới một làng, làng này đằng cuối có một chòi canh đứng trơ trọi. Không hiểu xưa kia người ta xây nó để làm gì: một di tích lịch sử hay là một chòi gác phòng hỏa hoạn. Lu-ben-xốp nhận thấy ngay vị trí thuận lợi của chòi canh này và quyết định đặt đài quan sát của sư đoàn trưởng ở đó. Anh trèo lên cầu thang xoáy chôn ốc rồi bắc ống nhòm quan sát. Trước mắt anh, thành phố đắm mình trong màn sương bàng bạc. Những mái nhà ngói đỏ đẫm nước, phía tay phải là nhà ga xe lửa, phía tay trái là những cột ống khói lạnh lẽo của một xưởng máy lớn.

        Lu-ben-xốp viết báo cáo giao cho một đồng chí trinh sát mang về phòng tham mưu, rồi anh lại dẫn đầu anh em tiếp tục lên đường. Họ đi bên cạnh một số đơn vị nhỏ đang bố trí trong chiến hào, bên những trận địa pháo vừa mới đào xong, bên mấy khẩu súng cối đặt dưới rãnh sâu, trước mặt những xe bếp lưu động đang nghi ngút khói. Đâu đâu cũng thấy bóng các chiến sĩ đi lại tấp nập, tìm chỗ đóng quân và đốt lừa. Mặc dầu đã phải trải qua ba
tuần lễ liên tục tiến công vô cùng mệt mỏi, ai cũng nguyền rủa cái thành phố này đã chặn bước tiến của họ về thẳng Béc-lin.

        Lúc này, ở đây như phải sống lại cảnh chiếu đấu hầm hố cũ kỹ, đã hầu như bị quên bẵng mất trong giai đoạn ồ ạt tiến công. Đội trinh sát cứ đi theo dọc hào giao thông, khi bước qua mình một chiến sĩ đang nằm ngủ, lúc lại nhảy qua một quãng chiến hào chưa nối liền được với nhau.

        Trên đường đi dọc theo tiền duyên, vừa đi Lu-ben- xốp vừa nói chuyện với các đại đội trưởng, trung đội trưởng, các chiến sĩ, nhất là với các xạ thủ súng máy, xạ thủ súng trường ưu tú, các trinh sát viên trung đoàn, các chiến sĩ công binh và các quan sát viên pháo binh. Anh hỏi họ rất tỉ mỉ về tất cả những vấn đề họ phát hiện thấy, ghi lên bản đồ và bức sơ đồ quan sát. Anh cố gắng ghi chép hết sức cẩn thận mọi tài liệu. Tờ mờ sáng mai, các trung đoàn sẽ bắt đầu công kích; như vậy tất nhiên phải làm sao nắm chắc được cách bố trí phòng ngự, vị trí các hỏa điểm và các công sự của địch. Vả lại, cũng phải làm sao quên được Ta-nhi-a; việc này Lu-beu-xốp hết sức cố gắng thực hiện. Thực ra, ngay giữa câu chuyện trao đổi với các sĩ quan khác, một đôi lần anh tự bất chợt thấy mình còn nghĩ về ” cô bạn cũ ”. Mỗi lúc như vậy anh lại sầm mặt lại — anh nghĩ tới trung tướng Xi-dô-crư-lốp. Khuôn mặt nghiêm nghị, bình tĩnh của đồng chí đại diện Hội đồng quân sự hiện, lên trong trí nhớ, tựa như một ngọn roi quất mạnh làm cho tư tưởng anh lại tập trung vào một điểm duy nhất: công tác anh đang làm.

        Lu-ben-xốp cứ đi như thế suốt dọc tiền duyên của sư đoàn từ nam đến bắc, tấm bản đồ thành phố mỗi lúc một chi chít thêm các ký hiệu đủ các loại đánh dấu các trận địa pháo, xe tăng, ổ súng máy, hàng rào thép gai, bãi mìn của địch.

        Còn về Ta-nhi-a, anh lại phải nghĩ tới một lần nữa : ở trong một gian hầm, cạnh lỗ châu mai súng máy, tình cờ anh đã gặp lại người bạn đường bữa trước, " ông chủ ” chiếc xe tứ mã nổi tiếng, đại úy Trô-khốp.

[Giangtvx]

       
XVII

        ĐẠI úy Trô-khốp rất đỗi ngạc nhiên khi thấy dẫn đầu đội trinh sát sư đoàn lại là cái " anh thiếu tá đẹp trai” này, với chiếc áo bông ngắn chẽn, thắt lưng đeo hai quả lựu đạn. Anh càng ngạc nhiên hơn nữa khi được biết thiếu tá này lại chính là Lu-ben-xốp nổi tiếng, con người dũng cảm, xông xáo như mãnh hổ, luôn luôn lập được chiến công, chủ nhiệm trinh sát sư đoàn, người mà các chiến sĩ đã nhiều lần kề chuyện cho anh nghe.

        Trô-khốp luống cuống, Lu-ben-xốp cũng vậy, nhưng lại vì một lý do khác: hình như mọi người đều bảo nhau để nhắc anh phải nghĩ tới cái cô Ta-nhi-a kia. Nét mặt hơi buồn, anh nói với Trô-khốp:

       — Thế là ta lại gặp nhau! Thế nào, đồng chí cho biết kết quả quan sát của đồng chí...

        Trô-khốp báo cáo vắn tắt tất cả những điều anh quan sát được. Anh chỉ trên bản đồ thành phố vị trí các hỏa điểm của địch mà anh và anh em trong đại đội đã phát hiện thấy. Lu-ben-xốp rất hài lòng khi thấy tấm bản đồ của mình được gửi tới tận tay các đại đội trưởng bộ binh.

        Trong lúc Lu-ben-xốp ghi thêm những tài liệu mới lên bản đồ thì Trô-khốp nhìn anh không chớp mắt. Một khuôn mặt đều đặn, mui hơi hếch, đôi môi tươi tắn mím chặt, vầng trán cao rộng với mấy sợi tóc nâu nhạt xõa xuống. Trô-khốp thoáng cảm thấy đôi chút ghen tị trong lòng, không phải vì thành tích của Lu-ben-kốp mà là vì đứng trước một con người mà tâm hồn trong sáng, bình thản lộ ra cả nét mặt và không có một chút điệu bộ hách dịch gì.

        Lu-ben-xốp gấp bản đồ, nói:

       — Nào, chúng ta ra quan sát trận địa!

        Một đồng chí trinh sát nói, giọng bình tĩnh nhưng cương quyết:

       — Đồng chí thiếu tá cận vệ, đồng chí cần phải ngủ một lát. Mấy đêm nay đồng chí có ngủ đầu.

        Một đồng chí khác ủng hộ ý kiến trên :

       — Đúng đấy. Còn như việc quan sát, chúng tôi có thể bảo đảm được.

        Lu-ben-xốp không đồng ý, nói lại:

       — Nhưng mà tôi có ngủ rồi kia mà!

       — Ngủ bao giờ ? — Đồng chí trinh sát thứ nhất hỏi lại: — Chúng tôi có thấy đâu ?

       — Cái đêm hôm ở trên tập đoàn quân về, tôi đã ngủ ở dọc đường rồi. — Lu-ben-xốp đáp lại, rồi bỗng nhiên đỏ mặt lên khi nhớ ra rằng ở đây có một người đã được chứng kiến việc anh "cùng gác” với Ta-nhi-a đêm hôm kia. Anh vội nói thêm : — A, lúc ngồi ô tô với đồng chí đại diện Hội đồng quân sư, tôi đã thiếp đi đưực một giấc.

       — Đồng chí thiếu tá cận vệ, làm gì có chuyện ấy. — Đồng chí trinh sát mặt vuông tha thiết nói. Nhưng Lu- ben-xốp ngắt lời ngay :

       — Thôi đi, Tri-bi-rép, chúng ta đi thôi. — Anh quay hỏi Trô-khốp: — Đồng chí cùng đi với chúng tôi chứ ?

        Trô-khốp đi theo đội trinh sát. Một trận mưa tuyết quất ngang mặt, "một trận mưa phát xít” theo kiểu nói của các chiến sĩ.

        Một chiến hào cắt ngang quả đồi. Tất cả dừng lại trên sườn đồi phía đông.

        Trô-khốp nói:

       — Chỗ này đã có ghi rõ rồi.

        Lu-ben-xốp đưa ống nhòm lên nhìn rồi nói với Trô- khốp như trách móc:

       — Các đồng chí bố trí xa địch quá.

        Các chiến sĩ đang trò chuyện trong chiến hào. Lu- ben-xốp lắng tai nghe. Một thượng sĩ có bộ ria đen, chắc đang giải thích chính trị. Anh đứng cạnh khẩu súng máy, đưa mắt theo dõi màn sương mờ nhạt đang rải ra trước chiến hào, thỉnh thoảng lại quay về phía các chiến sĩ đang  chăm chú nghe anh nói:

       — Các đồng chí thấy không, thằng Hít-le tự xưng là chiến sĩ xã hội nhưng nó có động gì đến bọn chủ nhà máy đâu. Chúng ta thừa biết như vậy. Bọn phát xít chỉ là bầy chó giữ nhà cho bọn tư bản. Thế thì tại sao Hít-le lại tự xưng là chiến sĩ xã hội. Bởi vì chủ nghĩa xã hội là một tư tưởng chính nghĩa, tiến bộ, tư tưởng đó đã thấm vào máu giai cấp công nhân rồi. Một công nhân không thế nào xa rời chủ nghĩa xã hội được. Nếu họ không bị tuyên truyền lừa bịp thì không đời nào họ đi theo Hít-le. Nhưng... tai hại là... thực tế công nhân Đức đã bị tên tướng cướp ấy lừa bịp. — Anh im lặng một lát rồi chua xót nói tiếp: — Các đồng chí nghĩ xem, tôi là một thợ mỏ. Ở Đức cũng có công nhân mỏ, có phải không nào ? Lúc nào tôi cũng cứ băn khoăn: không hiểu sao những người thợ mỏ Bức, cũng là con nhà " nhọ mặt ” như nhau cả mà lại để xảy ra cái những chuyện kinh khủng ấy ?— Làm thế nào mà họ lại chịu đi đánh nhau với những người thợ mỏ Liên Xô chúng ta. Làm thế nào mà họ lại chịu đào than cung cấp cho những xưởng chế tạo ra những chiếc máy bay Gioong-ke để đi ném bom xuống khu mỏ của tôi, nơi tôi sinh trưởng và lao động từ nhỏ cho đến lúc chết, nơi mà thợ thuyền đã làm chủ. Làm thế nào mà bọn chúng đã lừa bịp được họ như thế? Thú thực là không bao giờ tôi tưởng tượng được rằng bọn chúng lại có thể đẩy được một người thợ mỏ vào con đường ấy !... —Anh ngừng lại rồi giải thích với vẻ mặt buồn bã:

       — Ấy, nói thợ mỏ là tôi lấy ví dụ thôi... Còn nói chung là thợ thuyền. Tất nhiên, đây cũng là một thử thách đối với người có trình độ giác ngộ cao như người công nhân Liên Xô, trong việc tìm hiều nguồn gốc của vấn đề và không nên căm thù lẫn lộn tất cả nhân dân Đức, lẫn lộn kẻ đi lừa bịp với những người bị lừa bịp. Đồng chí Xta-lin vẫn luôn nhắc chúng ta như vậy...

        Lu-ben-xốp gật gù tán thành và hỏi nhỏ Trô-khốp:

       — Đồng chí ấy ở đơn vị anh đấy à ?