Xta-lin-grát trận đánh của thế kỷ

[Giangtvx]

 

CỤM QUÂN NAM

1

        Về đến tập đoàn quân ngày 1 tháng tám, theo lệnh của tướng Goóc-dốp, tôi bắt đầu viết báo cáo về các trận đánh diễn ra từ 25 đến 30 tháng bảy. Nhưng sáng ngày 2 tháng tám, tướng Xu-mi-lốp triệu tập tôi đến dự cuộc họp Hội đồng quân sự của tập đoàn quân. Hội đồng thảo luận báo cáo của tham mưu trưởng về tình hình phía nam, trên sườn trái của tập đoàn quân.

        Chúng tôi nhận được những tin tức đáng lo ngại : tập đoàn quân xe tăng 4 của Hốt, sau khi vượt qua sông Đông ở gần làng Xim-li-an-xcai-a, đã tập trung tám sư đoàn ở tả ngạn sông Đông (trong đó có một sư đoàn xe tăng và một sư đoàn cơ giới), đã tiến công và chọc thủng phòng ngự của tập đoàn quân 51, cắt được con đường sắt Xta-lin-grát đi Xan-xcơ. Có thể đoán chắc là mũi đột kích chủ yếu của tập đoàn quân xe tăng 4 của địch sẽ từ khu vực Xim-li-an-xcai-a đánh vào Xta-lin-grát, để cứu nguy cho tập đoàn quân của Vôn Pao-luýt. Cánh trái của tập đoàn quân 64 và toàn bộ phương diện quân Xta-lin-grát sẽ ở vào tình thế bị đánh bọc sườn mặt phía nam.

        Tướng Xu-mi-lốp đề nghị tôi xuống phía nam để nắm tình hình và quyết định những biện pháp cần thiết ngay tại chỗ. Tôi hỏi: « Hội đồng quân sự phương diện quân có đồng ý không?» và được trả lời là có. Một sĩ quan tùy tùng, một cần vụ và một số chiến sĩ thông tin đi với chúng tôi và ngồi trên ba xe đi về phía nam.

        Trên đường đi, tôi rẽ vào ban tham mưu sư đoàn 214. Ở đó tôi gặp sư đoàn trưởng, tướng N. Bi-riì-u-cốp. Đồng chí báo cáo cho tôi tình hình. Trong khu vực sư đoàn đóng giữ có một sự yên tĩnh đáng ngờ. Đối phương không tỏ ra cố gẳng vượt sông Đông và không thấy hoạt động trinh sát tích cực.

        Sư đoàn 214 là một trong những sư đoàn cừ nhất của tập đoàn quân 64. Sư đoàn đã chống cự anh dũng và đẩy lui cuộc tiến công của các lực lượng của quân đoàn 51 địch trong hai ngày 25 và 26 tháng bảy. Sư đoàn sẽ không phải rút qua sông Đông nếu không bị địch tràn ngập ở phía bắc. Sư đoàn trưởng N. Bi-ri-u-cốp và các cán bộ dưới quyền, trong các tình huống rất khó khăn và mặc dù bị địch ép mạnh, đã tổ chức tốt việc rốt lui làm cho mọi CỐ gắng của địch nhằm hất sư đoàn xuống sông Đông đều bị thất bại. Và bây giờ sư đoàn đã bám chắc ở bên bờ đông. Trong các trận chiến đấu tiếp sau, sư đoàn chiếm được các khu vực quan trọng và nguy hiểm nhất của mặt trận và đã bảo vệ thắng lợi các khu vực đó. Còn trong giai đoạn phản công, sư đoàn bộ binh 214 đã gỉáng cho địch những đòn mãnh liệt trên hướng đột kích chủ yếu.

        Chiều ngày 2 tháng tám, chúng tôi tới ban tham mưu sư đoàn bộ binh 29 đóng dọc theo sòng Ẳc-sai, chính diện quay về phía nam, từ thị trấn Gô-rốt-xki đến Nô- vô-ắc-sai-xki. Phía bắc sư đoàn này có sư đoàn 214 đang phòng ngự dọc theo sông Đông. Trung đoàn kỵ binh độc lập 255 được phối thuộc cho tập đoàn quân phòng ngự ở phía nam, từ cửa sông Ắc-sai đến Véc-khơ-ne Cuốc- môi-ác-xcai-a. Lữ đoàn lính thủy đánh bộ 154 đang tiếp cận tới sườn trái sư đoàn bộ binh 229, trong khu vực Nô-vô-ắc-sai-xki.

        Tôi còn biết được thêm rằng trên tuyến phòng thủ dọc sông Mích-cô-va, cứ điểm 118 đang được triển khai và chuẩn bị phòng ngự. Nhưng đó là ở phía sau, mặt bắc sông Ẳc-sai. Qua một đêm ở ban tham mưu sư đoàn 29, sáng ngày 3 tháng tám, chúng tôi đi thị sát hướng Cô-len-ni-cô-vô. Tôi đem theo hai xe, hai tiểu đội bộ bỉnh và một đài vô tuyến điện lấy của sư đoàn 29. Ở thảo nguyên, tầm nhìn xa được tám đến mười ki-lô-mét. Chúng tôi thấy hai đoàn bộ binh từ phía nam tiến đến. ĐÓ là sư đoàn bộ binh 138 dưới quyền chỉ huy của đại tá I. L. Li-út-ni-cốp và sư đoàn bộ binh 157 của đại tá D. Cu-rô-pa-ten-cô đang rút lui về phía bắc. Cả hai sư đoàn này thuộc tập đoàn quân 51 của tướng Tơ-ru-pha- nốp, quân số bị thiếu hụt và bị quân địch tập kích ở khu vực Xim-Ti-an-xcai-a và Re-môn-nai-a nên cả hai đều bị thiệt hại nặng và mất liên lạc với tập đoàn quân. Các đơn vị trên đang rút theo hướng bắc, về phía Xta-lin-grát. Cùng rút theo hai sư đoàn này còn có hai trung đoàn súng cối Cận vệ dưới quyền chỉ huy của thiếu tướng V. Đơ-mi-tơ-ri-ép, tư lệnh phó pháo binh tập đoàn quân.

        Nắm được hai sư đoàn này, tôi quyết định điều họ về bên kia sông Ắc-sai để tổ chức phòng ngự từ vùng Nô-vô-ác-sai-xki đến Giu-tô-vô, kéo dài một bên sườn đến con đường sắt Ti-khô-rét đi Xta-lin-grát. Tôi bố trí lữ đoàn lính thủy đánh bộ 154 do đại tá Xmiếc-nốp chỉ huy, làm nhiệm vụ thê đội hai, ở phía sau các sư đoàn này. Lữ đoàn là lực lượng dự bị đáng tin cậy nhất trong cụm quân của tôi. Cơ quan tham mưu lâm thời của cụm quân Nam được đặt ở vùng Véc-khơ-ne Cun-xcai-a và cử đồng chí Lô-tốt-xki, một sĩ quan tham mưu của tập đoàn quân 51, làm tham mưu trưởng cụm quân.

        Tôi bắt liên lạc với bộ tham mưu phương diện quân, và qua trực ban tác chiến, tôi báo cáo tình hình ở khu Vực Nam. Tôi không liên lạc được với cơ quan tham mưu của tập đoàn quân 64.

        Bộ tham mưu phương diện quân báo cho tôi biết là một sư đoàn mới đang còn sung sức, sư đoàn bộ binh Xi-bê-ri, đang đổ quân ở vùng Ghi-lê-cốp và Cô-ten- ni-cô-vô, và sẽ giao cho tôi sư đoàn đó.

        Tôi hỏi địa điểm của ban tham mưu sư đoàn, nhưng không được trả lời chính xác.

        Sáng ngày 4 tháng tám, sau khi gửi chỉ thị cho các đồng chí Li-út-ni-cốp, Cu-rô-pa-ten-cô và Xmiếc-nốp, về việc chuẩn bị tuyến phòng ngự theo sông Ắc-sai trong các khu vực đáng chiếm lĩnh, tôi đi thị sát hướng tây - nam. Trên dọc đường thảo nguyên, tôi gặp các chiến sĩ và xe ngựa kéo của các sư đoàn Li-út-ni-cốp và Cu-rô-pa- ten-cô làm tôi yên tâm đôi chút, vì như vậy là địch chưa tới gần đây. Nhưng đến Véc-khơ-ne I-a-blốt-nưi thì nhân dân cho tôi hay là ở khu vực Cuốc-môi-ác-xcai-a có cảc đơn vị Ru-ma-ni đang hành quân qua tả ngạn sông Đông. Tới Véc-khơ-ne I-a-blốt-nưi chúng tôi quay ngay về hướng đông-nam, tới đường sắt Ti-khô-rét-xcai-a đi Xta-lin-grát.

[Giangtvx]

        Trong khu vực ga Grê-mi-át-trai-a, chúng tôi lại gặp người và xe ngựa đang rút theo đường sắt đi về phía nam. Tìm mãi trong đám đông tôi mới gặp được một sĩ quan cho biết một tin đáng buồn: ngày 3 tháng tám, một số đơn vị của sư đoàn 208 xuống tàu ở ga Cô-ten-ni- cô-vô, đã bị không quân và xe tăng địch tiến công bất ngờ. Các bộ phận không bị thiệt hại rút được về phía sau, dọc theo đường tàu. Còn sư đoàn trưởng, các trung đoàn trưởng và các cơ quan tham mưu ở đâu thì không ai hay biết.

        Gần ga tránh tàu Nê-bi-cốp-xki, một tiểu đoàn của sư đoàn bộ binh 208 đã triển khai đội hình, chính diện quay về phía nam, đang đào công sự. Đồng chí tiểu đoàn trưởng báo cáo với tôi là những người rút từ phía nam về, nói là có xe tăng Đức xuất hiện, nên đồng chí ấy đã chủ động quyết định cho anh em chống xe tăng địch. Hỏi sư đoàn trưởng hay trung đoàn trưởng ở đâu, đồng chí ấy không rõ, vì tiểu đoàn của đồng chí cũng vừa mới xuống tàu. Tôi tán thành quyết định đào hào chống tăng của đồng chí ấy và ra lệnh phải giữ những người đang rút lui lại, và hứa sẽ liên lạc với đồng chí ẩy ở một cơ quan tham mưu của đơn vị đóng gần nhất, ở ga Chi-lê-cốp.

        Khi tới gần ga này, tôi thấy có nhiều đoàn tàu. Các binh đội của sư đoàn bộ binh 208 đang xuống tàu. Họ chưa biết tin tức về bốn đoàn tàu bị tiêu diệt ở ga Cô- ten-ni-cô-vô. Anh em túm tụm gần đường tàu và ở quanh các toa xe nấu ăn lưu động đang bốc khói. Các phân đội hậu cần đang triển khai.

        Tìm được một đồng chí phụ trách đoàn tàu, tôi nói ngắn gọn cho đồng chí ấy biết tình hình phía nam và ra lệnh phải tổ chức ngay các đội cảnh giới mạnh, và các phân đội khác phải tản xa nhà ga, chờ lệnh của sư đoàn trưởng hay trung đoàn trưởng.

        Chúng tôi triển khai ngay điện đài đè liên lạc với bộ tham mưu phương diện quân. Tôi còn nhớ mật hiệu gọi là « A-cút-xtích ». Lúc đó vào buổi trưa, trời không một gợn mây. Ở địa điểm đó, ngoài chúng tôi ra, còn có các phân đội của sư đoàn 208. Sau 15 phút, đồng chí sĩ quan tùy tùng Cli-mốp báo cho tôi biết là đã liên lạc được với « A-cút-xtích ». Tôi đến điện đài và thấy trên trời xuất hiện ba tốp, mỗi tốp chín chiếc máy bay đang từ phía bắc lao thẳng vào chúng tôi. Tôi nhìn thấy rõ dây là các máy bay IL của ta.

        Bỗng nhiên, có tiếng nổ rền như sấm. Tôi quay lại và thấy máy bay đang ném bom nhà ga Chi-lê-cốp, các đoàn tàu đang đổ người và dụng cụ xuống đấy.

        Chạy ngay tôi điện đài: tôi lệnh cho điện báo viên truyền ngay bằng mật ngữ : « Không quân đang ném bom vào các đơn vị của ta ở ga Chi-lê-cốp... ». Mải theo dõi tín hiệu báo động của « A-cút-xtích » tôi không để ý thấy một tốp chín máy bay nữa, từ phía bắc lao tới, ném bom vào một địa điểm, rồi lượn vòng, bổ nhào xuống, xả liên thanh váo chúng tôi.

        Những sự nhầm lẫn như vậy đã xảy ra trong chiến tranh, nhưng họa hoằn thôi. Và không phải bao giờ cũng tìm ra được người có lỗi. Bộ tham mưu phương diện quân chưa kịp báo cho bộ tư lệnh sư đoàn và cơ quan đường sắt chuyển hướng đổ quân, nên sư đoàn 208 vẫn xuống tàu theo địa điểm đã quy định trước đây.

        Các phi công tập kích vào mục tiêu do quan sát thấy bằng mắt, mà không nghĩ được rằng lúc đó địch không thể sử dụng được đường sắt và các đoàn tàu của chúng cũng không thể tới được nơi đây. Không ai có lỗi cả, nhưng sự nhầm lẫn đó đã gây cho ta những thiệt hại vô ích.

        Điện đài của chứng tôi bị bom phá hủy. Tôi không liên lạc được với cơ quan tham mưu của cụm quân mới tổ chức và cũng không liên lạc được với các sư đoàn. Nhưng tôi không thể rời khỏi nơi đây nếu không tìm thấy đại tá sư đoàn trưởng K.Vôi-cô-bôi-ni-cốp. Mãi đến chiều, tôi mới tìm ra đồng chí ở ga tránh tàu Bi- ri-u-cốp-xki. Đồng chí ấy bực bội ghê gớm, điều đó cũng dễ hiểu thôi.

        — Thưa đồng chí trung tướng ! —Sư đoàn trưởng nói —  Tôi biết giải thích như thế nào cho bộ đội về các tổn thất vô ích này? Tôi biết nói với họ ra sao đây? Tôi khó mà tập hợp lại được sư đoàn!

        Tôi yêu câu triệu tập đồng chí chính ủy sư đoàn, tham mưu trưởng và chủ nhiệm chtnh trị. Chúng tôi cùng nhau thảo ra ngay tại đây kế hoạch hành động. Các bản đồ chiến thuật được trải trên bàn và kế hoạch tác chiến được vạch ra.

        Đêm đó, chúng tôi quyết định tập hợp tất cả các đơn vị trong sư đoàn, và ngay trong đêm cho lui về bên kia sông Ắc-sai, chiếm lĩnh khu vực phòng ngự từ thị trấn An-tô-nốp đến trại Giu-tốp-1, và phải cử ngay người đi trinh sát rất kỹ phía trước chính diện của sư đoàn, chú ý đặc biệt đến tình hình sườn trái của sư đoàn.

        Tôi băn khoăn không hiểu sao quân Đức lại không tiến công vào các địa điểm đổ quân khác. Phải chăng đây là một âm mưu ? Chúng định vòng qua chúng tôi đi về phía đông đường sắt Xta-lin-grát—Xan-xcơ—Ti- khô-rét-xcai-a và tiến thẳng về Xta-lin-grát ?

        Theo những tin tức chúng tôi nhận được, có thể phán đoán là quân Đức không muốn giao tranh với các đơn vị của chúng tôi dọc theo đường sắt đi Cô-len-ni-cô-vô và xa hơn nữa về phía tay, mà chúng định vòng xa hơn, để tiến tới sông Vôn-ga qua Pi-men-chéc-nưi, Plô-dô- vi-tôi-ê và Tin-gu-ta. Về sau, chúng ta được biết, các đoàn xe tăng của quân đoàn xe tăng 48 Đức ở khu vực Cô- ten-ni-cô-vô đang cố tiến quân về hướng này.

[Giangtvx]

     

2

        Trong đêm, chúng tôi trở lại cơ quan tham mưu lâm thời cụm quân Nam.

        May trời sáng trăng nên xe chúng tôi chạy trong thảo nguyên không phải bật đèn pha. Gần đến một ngã tư, cách phía nam Ghê-nê-ra-Iổp-xki 10 ki-lô-mét, chúng tôi gặp một toán kỵ binh đi tuần. Tiểu đội bộ binh bảo vệ chúng tôi, đi ở xe trước, gặp toán kỵ binh.

        — Ai ? Đứng lại!

        Đó là toán tuần tiễu của trung đoàn kỵ binh độc lập 255 đang rút ở vùng Véc-khơ-ne Cuốc-môi-ác-xcai-a tới đây. Đồng chí toán trưởng cho tôi biết, ở đó, từ sáng sớm quân địch đã bắt đầu cho những lực lượng lớn vượt qua sông Đông. Trung đoàn kỵ binh bị dàn mỏng trên một chính diện rộng, nên không đủ sức cản địch qua sông.

        Tôi lệnh cho đồng chí toán trưởng truyền cho trung đoàn trưởng tiến hành trinh sát trên chính diện Pô-tem- kin-xcai-a —Véc-khơ-ne I-a-blốt-nưi, theo dõi chặt chẽ những hành động của địch, xem cảc đơn vị của chúng khu vực Cô-ten-ni-cô-vô có khả năng tiếp cận được không. Và trung đoàn phải giữ liên lạc với tôi qua ban tham mưu sư đoàn 29 đặt ở thị trấn Ghê-nê-ra-lốp-xki.

        Về tới thị trấn này tôi mới hay là theo lệnh bộ tham mưu phương diện quân, sư đoàn 29 đã khẩn trương rút khỏi khu vực phòng ngự này để chuyển sang phía đông, tới khu vực Áp-ga-nê-rô-vô. Bộ tham mưu phương diện quân nắm được mỗi nguy cơ ở phía tây-nam nên đã thi hành những biện pháp thích hợp.

        Cơ quan tham mưu tập đoàn quân 64 chuyển về Dê-ta, ở phía tây-nam Xta-lin-grát. Các đơn vị của tập đoàn quân 64 đang chiến đấu trên sông Đông đều được sát nhập vào tập đoàn quân 62.

        Hai ngày chạy đi chạy lại làm cho chúng tôi mệt mỏi. Đêm đó, chúng tôi ngủ lại ở Ghê-nê-ra-lốp-xki.

        Sáng ngày 5 tháng tám, tiếng bom nổ rền từ phía thảo nguyên đánh thức chúng tôi dậy. Không quân địch tới ném bom và bắn phá sư đoàn bộ binh 29 đang di chuyển lên phía đông-bắc, về hướng Véc-khơ-ne Kum-xki. Sư đoàn rút lui không được sự yểm trợ của không quân tiêm kích và pháo cao xạ.

        Cũng buổi sáng hôm đó, trung đoàn kỵ binh 255 được lệnh phải bảo đảm phòng ngự khu vực mà sư đoàn 29 rút đi bỏ lại. Một trung đoàn kỵ binh phải phòng ngự trên một khu vực rộng như vậy, dĩ nhiên là không có nghĩa lý gì. nhưng chúng tôi không còn lực lượng nào khác. Quân địch ít hoạt động, giúp cứu vãn được tình thế. Chúng tôi phán đoán là chúng chọn hướng đột kích khác. Trước tuyến phòng ngự của trung đoàn kỵ binh địch triển khai các đơn vị Ru-ma-ni với số quân không đông lắm.

        Các trinh sát viên của chúng tôi báo cáo về là các đơn vị địch đã vượt qua sông Đông ở Véc-kho-ne Cuốc- môi-ác-xcai-a và đang di chuyển về phía đông-bắc, có một số đơn vị yểm hộ bên sườn tiến về sông Ắc-sai. Mục đích việc chuyển quân của địch là nhằm bảo vệ sườn trái lực lượng chủ yếu của tập đoàn quân xe tăng 4 của Hốt, đang tiến công từ Cô-ten-ni-cô-vô về Xta-lin-grát, mưu toan đánh vu hồi vào thành phố ở mặt đông-nam.

        Quân báo của tập đoàn quân cũng cho biết là quân Đức sau khi chiếm được Cô-ten-ni-cô-vô đã không tiến quân theo con đường ngắn nhất dọc đường sắt, mà hướng các lực lượng chủ yếu của chúng tiến về Áp-ga-nê-rô-vô.

        Tôi báo cáo tình hình lên bộ tham mưu phương diện quân và nhận được lệnh rất ngặt là phải giữ cho được các vị trí phòng ngự trên sông Ắc-sai bằng những lực lượng hiện có.

        Tôi không nhận được thêm một nhiệm vụ, chỉ thị nào khác, tuy tôi cũng nắm được qua các sĩ quan tham mưu của phương diện quân đi công tác xuống các tuyến, qua các điện thoại viên và các nguồn tin khác mà người ta gọi đùa là «nguồn tin nhà ăn», rằng ở các tuyến sau đang tăng cường việc bố trí lại lực lượng.

        Tôi chờ đợi cuộc tiến công của các đơn vị quân Đức —  Ru-ma-ni, mà chắc rằng chúng không thể không hay biết về việc bố trí lại lực lượng của quân ta. Mũi đột kích của chúng đánh từ khu vực Cru-gli-a-cô-vô và ga Giu-tô-vô lên hướng bắc có thể làm thất bại việc cơ động của tập đoàn quân 64 và các đơn vị khác. Sau khi đã báo trước cho các đơn vị cấp dưới biết phải chuẩn bị phòng ngự ngoan cường trên tuyến sông Ắc-sai, tôi bắt tay vào kiểm tra khả năng phòng ngự của các đơn vị, đặc biệt là của pháo binh, và phái trinh sát đi khắp mọi hướng.

        Lữ đoàn lính thủy đánh bộ 154 và hai trung đoàn « Ca- chiu-sa» còn lại làm lực lượng dự bị, được ngụy, trang cẩn thận trong các khe.

        Cuộc tiến công của các đơn vị quân Đức — Ru-ma-ni bắt dầu từ chiều ngày 5 tháng tám, ở chỗ tiếp giáp các sư đoàn của Li-út-ni-cốp và Cu-rô-pa-ten-cô; những nỗ lực chủ yếu của chúng tập trung trên một chính diện tám ki-lô-mét. Bộ binh địch vượt qua sông Ắc-sai và một bộ phận thọc được vào phòng tuyến của ta. Xe tăng của chúng hãy còn ở bên bờ phía nam, chắc đang chuẩn bị vượt sông.

        Rõ ràng là các đơn vị quân Đức — Ru-ma-ni, sau khi chiếm được đầu cầu trên bờ sông Ắc-sai, sẽ cố gắng trong đêm tổ chức các bến vượt cho xe tăng và sáng ngày hôm sau, 6 tháng tám, chúng sẽ tung chủ lực ra bắt đầu tiến công. Tôi nói ®rõ ràng» là quân địch sẽ hành động như vậy, vì đó là những kinh nghiệm của bản thân, tuy nhỏ, nhưng cụ thể, mà tôi đã, thu lượm được trong các trận chiến đấu trên hữu ngạn sông Đông.

        Tin chắc vào thắng lợi của các thủ đoạn chiến thuật và chiến dịch của chúng, bọn Hít-le hoạt động ở đây cũng theo đúng bài bản như ở bờ sông Đông là không quân, hỏa lực pháo binh, rồi đến bộ binh. Theo sau bộ binh là xe tăng. Chúng không biết tổ chức một đội hình tiến công nào khác để vượt một con sông dẫu nhỏ thôi. Đến chiều ngày 5 tháng tám, khi các trinh sát và quan sát viên phát hiện thấy trước chính diện phòng ngự địch tập trung bộ binh, pháo binh và xe cơ giới, đặc biệt ở khe Pô-pốp, thì chả phải suy nghĩ lâu chúng tôi cũng biết ngay là địch sẽ hành động theo như bài bản cũ.

[Giangtvx]

        Tôi quyết định phải làm thất bại cuộc tiến công này.

        Kế hoạch của tôi cũng đơn giản thôi: Tảng sáng, giội pháo vào các nơi địch tập trung quân tại các trận địa xuất phát tiến công của chúng, rồi phản kích mãnh liệt hất bộ binh chúng sang bên kia sông Ắc-sai.

        Chúng tôi không phải điều động gì phức tạp lắm, ngoài việc đưa hai trung đoàn « Ca-chiu-sa » vào các trận địa bắn. Pháo và súng cối chỉ việc giã vào các mục tiêu đã phát hiện và tính toán trước các phân tử bắn. Sau khi pháo bắn dồn dập, các đơn vị bộ binh chỉ còn việc nhỏm dậy là lao vào xung phong. Chúng tôi không có xe tăng, và cũng không dựa vào sự yểm trợ của không quân vì không liên lạc được với họ.

        Nói thật ra, tôi cũng hơi lo khi thực hiện một kế hoạch tác chiến giản đơn như vậy, với các đơn vị mà tôi mới tập hợp lại trong khi họ rút lui, chưa rõ khả năng chiến đấu ra sao. Nhưng tôi nghĩ rằng, nếu vì một lý do gì mà cuộc tiến công của chúng tôi không thu được thắng lợi hoặc không thành công, thì cũng vẫn chiếm lĩnh được chính diện phòng ngự.

        Xe tăng địch — mối nguy cơ chủ yếu — hãy còn ở bên kia sông Ắc-sai. Nhưng nếu chúng qua được sông vào ban đêm thì cuộc phản kích của chúng tôi sẽ thất bại, bởi chúng tôi không có súng chống tăng, mà ngay cả lựu đạn chống tăng cũng không có nữa. Hành động quả là liều lĩnh nhưng không hành động gì thì lại càng nguy hiểm hơn.

        Đêm tối đến. Địch tỏ ra không có gì e ngại. Trong vị trí của chúng, xe đi lại, đèn pha bật sáng. Xe tăng chỉ chờ bắc xong bến vượt. Lúc đó tôi nghĩ thăm: «Như vậy là, quân địch tính sẽ tung lực lượng xe tăng vào trận khi không quân của chúng bay lượn trên đầu quân ta. khi pháo binh của chúng giã vào các hỏa điểm của ta, khi bộ binh của chúng xô lên xung phong. Tóm tại, quân địch vẫn tính toán như cũ, vẫn theo trật tự cũ để nghiền nát các công sự của ta dưới bánh xích sắt».

        « Nhưng chúng sẽ không thành công đâu!».

        Ban đêm, tôi đến chỗ các sư đoàn trưởng Li-út-ni-cổp và Cu-rô-pa-ten-cô để phổ biến kế hoạch tác chiến trong ngày 6 tháng tám. Không cần phải dài lời, các đồng chí ấy cũng đã hiểu ra ngay và bắt tay vào chuãn bị cho cuộc tiến công.

        Những tính toán của chúng tôi dựa vào yếu tố bất ngờ đã hoàn toàn đúng. Rạng sáng pháo binh nã vào các nơi tập trung quân của địch và chúng tôi trông thấy bộ binh chúng bỏ chạy hỗn ỉoạn ra khỏi các khe vả các công sự. Pháo thủ địch cũng vậy. Cả lũ tháo chạy hỗn độn về phía nam.

        Đám người và xe cộ rút chạy ùn về phía nam, qua sông Ẳc-sai, làm trở ngại cho xe tăng vượt sông.

        Thế là chứng tôi đã phá vỡ cuộc tiến công của địch định mở vào ngày 6 tháng tám, mà gần như không bị tòn thất gì. Tuy nhiên, khi chúng tôi đánh vào bộ binh của chúng đã triển khai từ chiều hôm trước trên các vị trí chiến đấu trong thảo nguyên và ẩn nấp trong chiến hào, thì bị vấp phải nhiều khó khăn hơn.

        Trong trận đánh ngày 6 tháng tám, địch bị thiệt hại nặng. Nhiều tên bị chết, bị thương và bị bắt làm tù binh. Chúng tôi thu được tám khẩu pháo, một số lớn súng trường và súng máy.

        Tôi càng vững tin là các đơn vị chiến đấu của ta tinh thần rất vững vàng và chiến đấu rất tốt. Họ nhất tề xông lên tiến công, bình tĩnh, ngoan cường trước kè thù. Đó là vấn đề chính yếu nhất.

        Vậy là, chúng tôi không những đã đứng vững trước quân thù, mà còn nện cho chứng một đòn nên thân.

        Cuối ngày, khi báo cáo diễn biến chiến sự lên bộ tham mưu phương diện quân, tôi được biết trong thời gian này lực lượng của ta đang tập trung ở khu vực Áp-ga-nê- rô-vô và Tin-gu-la, và cơ quan tham mưu của tập đoàn quân 64 đã chuyển về đó. Trận đánh quyết liệt với quân thù đang được chuẩn bị tại đấy.

        Trong bộ tư lệnh phương diện quân có sự thay đổi. Các tướng Goóc-đốp và Ni-ki-xốp bị huyền chức. Thượng tướng A. Ê-rê-men-cõ được cử làm tư lệnh phương diện quân. Chúng tôi quen biết nhau từ năm 1938, khi còn phục vụ ở quân khu Bi-ê-lô-rút-xi. Trước kia, chúng tôi thường tổ chức những cuộc diễn tập phối hợp tại đấy. Ngay đêm đó, tôi gửi một thư ngắn cho đồng chí ấy, đề nghị  không chỉ phòng ngự đơn thuần mà còn phải nắm bắt mọi thời cơ thuận lợi để tổ chức những cuộc phản kích. Tôi đề nghị sử dụng các lực lượng hiện có đột kích vào sườn quân địch.

        Thư viết không được trả lời và tôi cũng không chắc thư có tới được tay đồng chí Ê-rê-men-cô không.

        Ít lâu sau, tôi được biết kho đạn trên bờ sông Vôn-ga bị nổ. Nạn « đói đạn» đang đe dọa chúng tôi và đã xảy ra. Trước kia chúng tôi mang được bao nhiêu thì sẽ phát đủ bấy nhiêu, bây giờ thì một số xe đi nhận đạn pháo phải quay về không.

        Ngày 7 tháng tám, quân địch lại chuyển sang tiến công theo hướng cũ. Đến giữa trưa, chúng đã chọc thủng phòng tuyến của chúng tôi tới năm, sáu ki-lô-mét.

[Giangtvx]

        Muốn khôi phục lại tình hình, chúng tôi quyết định phải tổ chức phân kích lại. Nhiệm vụ đặt ra ngắn gọn là tiêu diệt và hất địch sang bên kia sông Ắc-sai Nhưng chóng tôi quyết định không đánh phản kích vào ban ngày, bởi không quân địch sẽ có điều kiện hoạt động mạnh, và cũng không đánh vào buổi sáng như trận đánh ngày 6 tháng tám, mà chúng tôi sẽ đánh vào lúc trước khi mặt trời lặn hai tiếng đồng hồ, khi không quân địch không thể nhìn rõ mục tiêu và xe tăng địch còn ở bên kia sông, cách bộ binh của chúng còn xa.

        Lần này, chúng tôi không phản kích trên chính diện mà đánh vào sườn. Sư đoàn của Li-út-ni-cốp đánh từ tây- bắc xuống đông-nam, sư đoàn của Cu-rô-pa-ten-cô đánh từ đông-bắc xuống tây-nam. Kế hoạch đó được vạch ra và thống nhất bằng miệng với các sư đoàn trưởng Li-út- ni-cốp và Cu-rô-pa-ten-cô, đã thu được thắng lợi. Quân địch một lân nữa lại bị đánh mạnh và đẩy lui. Chúng tôi bắt được mấy chục tù binh.

        Chúng tôi chiến đấu tại các trận địa trên sông Ắc-Sai khoảng một tuần lễ. Gần như ngày nào các đơn vị quân Đức — Ru-ma-ni cũng tổ chức tiến công. Có lúc chúng lọt được vào phòng tuyến, nhưng chúng tôi đã phản kích ngay và đánh bật chúng trở lại.

        Trong các trận chiến đấu này, chúng tôi đã tạo ra nhiều cách đánh riêng, một chiến thuật đặc biệt.

        Quân địch thường tiến công vào quãng chín, mười giờ sáng. Chúng phải mất hai hay ba tiếng đồng hồ mới qua được sông Ắc-sai và tiếp cận đến tuyến một đã được tăng cường lực lượng cảnh giới cửa ta. Cuộc tiến công của bộ binh địch được hỏa lực pháo binh và một số lực lượng không quân, hai đến ba tốp, mỗi tốp chín máy bay chi viện.

        Các đội cảnh giới chiến đấu của ta chống cự bằng hỏa lực và được pháo binh yểm hộ, vừa đánh vừa lui dần về dải phòng ngự chủ yếu. Do đó, quân địch không sao chọn được thời cơ tiến công và phải mất hai hay ba tiếng đồng hồ nữa mới tiếp cận đến trận địa chủ yếu của ta. Muốn đột phá dải phòng ngự chủ yếu, địch buộc phải dừng lại để đưa lực lượng và các phương tiện hỏa lực lên phía trước, bảo đảm thông tin liên lạc và chỉ huy, chiến đấu. Như vậy, bọn xâm lược không thể đột phá phòng ngự của ta trước khi trời tối, mà chúng lại không thích đánh đêm. Còn chúng ta chuyển sang phản kích hoặc vào lúc chiều tối, hoặc vào lúc rạng đông, khi các máy bay địch còn đậu ở các sân bay. Các đơn vị của ta bắn pháo và súng cối rất mãnh liệt, rồi tổ chức phản kích từng đợt ngắn nhưng mạnh vào chỗ yếu nhất trong đội hình của địch và hất chúng về các vị trí xuất phát. Tình hình đó diễn đi diễn lại nhiều lần.

        Ngày 12 tháng tám, theo lệnh của bộ tham mưu phương diện quân, lữ đoàn lính thủy đánh bộ 66 và cả khu trọng yếu Xta-lin-grát được giao cho cụm quân Nam.

        Những lực lượng này giúp tôi củng cố thêm được phần nào đội hình chiến đấu khá mỏng, nhất là ở cánh phải của cụm quân Nam. Lợi dụng các chướng ngại thiên nhiên như sông suối, khe nước, vùng trũng, chúng tôi tổ chức phòng ngự vững chắc.

        Thời gian này, các binh đội của tập đoàn quân 66 được tăng cường thêm quân đoàn xe tăng của đồng chi T. Ta-nát-chi-chin đang kịch chiến với tập đoàn quân xe tăng 4 của Đức tiến công từ phía nam vảo khu vực Plô-dô-vi-tôi-ê — Áp-ga-nê-rô-vô.

        Nếu tình hình cho phép tập trung được hai hay ba sư đoàn bộ binh và hai lữ đoàn xe tăng ở khu vực Véc- khơ-ne Cum-xcai-a — Gíu-tô-vô, thì sẽ có thể sử dụng những lực lượng này tiến công về phía đông, dọc theo sông Ắc-sai, đánh vào sườn và phía sau tập đoàn quân xe tăng 4 của Hốt, khiến chúng sẽ bị lâm vào một tình thế nguy nan.

        Ngày 17 tháng tám, chúng tôi nhận được lệnh của bộ tham mưu phương diện quân cho rút về sông Mích-cô-va. Cơ quan tham mưu của cụm quân vạch ngay kế hoạch rút quân sang tuyến mới.

        Tồi tin chắc là cụm quân Nam có thể tránh được quân địch và rút về các vị trí mới an toàn, nên sau khi ra các chỉ thị cuối cùng, tôi đi nằm để sáng sớm hôm sau sẽ đi xuống các đơn vị đang rút về những tuyến mới. Nửa đêm, trung tướng Phi-líp Gô-li-cốp, phó tư lệnh phương diện quân đến gặp tôi. Sau khi tìm hiểu kế hoạch và việc tổ chức rút lui của các đơn vị cụm quân Nam, đồng chí chỉ cho tôi trên bản đồ tuyến phòng ngự mới và khi biết rằng chúng tôi đã có những biện pháp cần thiết nếu bị địch truy kích, đồng chí cũng nằm nghỉ một chút.

        Các đơn vị hành quân cấp tốc, đã thực hiện được cuộc rút lui ban đêm về đến tuyển phòng ngự mới an toàn. Kẻ địch phát hiện được việc rút quân của chúng tôi thì đã quá chậm. Các máy bay thám thính của chúng, mãi chiều ngày 18 tháng tám mới xuất hiện trên sông Mích-cô-va. Thế nhưng, chúng lại không lao vào tiến công các đơn vị chủng tôi ở các vị trí mới. Chắc chúng cho là không hợp thời cơ. Thời gian này, những sự kiện chủ yếu đang diễn ra trên các hướng khác: hướng Véc-ti-át-chi — Xta-lin- grát bên sườn phải của tập đoàn quân 62 và tập đoàn quân xe tăng 4 đang giữ đầu cầu ở khúc ngoặt hẹp sông Đông, và bên sườn trái của tập đoàn quân 64 trong khu vực Plô-dô-vi-tôi-ê, Tun-đu-tô-vô, Xta-lin-grát. Nhiều đơn vị và khí tài tham gia trong các trận đánh trên hướng này. Tập đoàn quân 64 dưới quyền chỉ huy của tướng Xu-mi-lốp đang chống giữ tích cực khu vực Ptô- dô-vi-tôi-ê — Áp-ga-nê-rô-vô đã tổ chức nhiều đợt phản kích mạnh vả buộc chúng phải ngừng cuộc tiến công lại một thời gian.

        Các đơn vị cụm quan Nam, theo chỉ thị của tư lệnh phương diện quân, rút khỏi sườn phải để tăng cường cho hệ thống phòng ngự trên hướng tiến công chủ yếu của tập đoàn quân xe tăng 4 của địch. Sư đoàn của Li-ớt-ni- nốp giữ khu ga tránh tàu ở cây số 74, sư đoàn của Cu- rô-pa-ten-cô giữ khu vực Vát-xi-li-ép-ca — Ấp-ga- nê-rô-vô.

[Giangtvx]

3

        Trên hướng Xta-lin-grát, từ ngày 8 đến 10 tháng tám, tập đoàn quân 6 của Vôn Pao-luýt, sau khi dãy lui các đơn vị của tập đoàn quân 62 và đánh bại các cuộc phản kích của tập đoàn quân xe tăng 1 trên khúc ngoặt rộng của sông Đông, đã không vượt qua sông, mặc dù tập đoàn quân xe tăng 4 của Hốt từ phía nam tiến lên Xta- lin-grát đã chiếm được Áp-ga-nê-rô-vồ và đến sát ga Tin-gu-ta. Vôn Pao-luýt không dám mạo hiểm vượt qua sông Đông ngay và từ phía tây tiến về Xta-lin-grát, bỏ lại chỗ khúc ngoặt rộng của sông Đông 6 sư đoàn bộ binh của tập đoàn quân 62 cùng với các phương tiện tăng cường ở khu vực Xu-rô-vi-ki-nô — Vô-Iô-din-xki Ban-xai-a Ớt-xi-nốp-ca, cũng như các đơn vị của tập đoàn quân xe tăng 4 của tướng Cri-u-tren-kin tại khúc ngoặt hẹp của sông Đông.

        Sáu sư đoàn bộ binh của tập đoàn quân 62 bị các quân đoàn 11 và 51 và các quân đoàn xe tăng 14 và 24 của Đức hợp vây trong các ngày 8, 9, 10 tháng tám. A. Lô-pa-tin, tư lệnh tập đoàn quân 62 đã dự kiến được tình hình này và đề nghị cho sáu sư đoàn của minh rút về tả ngạn sông Đông. Tiếc thay, bộ tham mưu phương diện quân và Đại bản doanh đi không có quyết định kịp thời đối với đề nghị đó. Do bị hợp vây, sáu sư đoàn của tập đoàn quân 62 bị tồn thất nặng. Chỉ có những lực lượng không đáng kể, không có khí tài nặng mới thoát khỏi vòng vây vào ban đêm và được đưa về hậu cứ để tổ chức lại.

        Ngày 15 tháng tám, tập đoàn quân 6 của Vôn Pao-luýt đã tập trung đại bộ phận lực lượng trên sườn phải, tiến công tập đoàn quân xe tăng 4 của tướng Gri-u-tren-kin, và ngày 16 chiếm hết khúc ngoặt hẹp của sông Đông, chỉ trừ có đầu cầu do các đơn vị của tập đoàn quân 1 Cận vệ còn bám giữ được. Và sau khi chiếm được khúc ngoặt hẹp của sông Đông, địch mới tính chuyện vượt sông Đông ở Ni-giơ-ne A-ca-tốp và Véc-ti-át-chi.

        Tướng A. Ê-rê-men-cô, tư lệnh phương diện quân thấy tình hình như vậy đã quyết định đưa vào cuộc chiến đấu các lực lượng mới, và ngày 17 tháng 8, tổ chức phản kích nhằm tiêu diệt quân địch đang đột phá và khôi phục lại tình hình ở khúc ngoặt hẹp của sông Đông như trước ngày 13 tháng tám. Bốn sư đoàn bộ binh đã tham gia vào trận phản kích bên sườn phải của tập đoàn quân xe tăng 4. Ba sư đoàn bộ binh của tập đoàn quân 1 Cận vệ vừa mới tới và quân đoàn xe tăng 22 được giao nhiệm vụ tiến hành phản kích bên sườn trái.

        Sư đoàn bộ binh 98 được tăng cường thêm lữ đoàn xe tăng 193 và trung đoàn súng cối Cận vệ 5 lấy trong lực lượng dự bị của phương diện quân phối thuộc cho tập đoàn quân 62, phải vượt qua sông Đông trong đêm 16 tháng tám ở quãng Véc-ti-át-chi và phối hợp với tập đoàn quân xe tăng 4 đột kích vào Rô-di-ô-nốp, diệt các binh đoàn sườn phải của địch đang tiến tới Tơ-rê-khôi- tô-rốp-xcai-a trên tả ngạn sông Đông.

        Tư lệnh tập đoàn quân 21 nhận được nhiệm vụ dùng các lực lượng của sư đoàn bộ binh 63 để vượt sông Đông ở Ma-lô Chét-xcai-a và sáng ngày 17 sẽ tiến về Ô-rê-khốp-xki.

        Kế hoạch phản kích trên bốn hướng xem có vẻ hấp dẫn, nhưng rõ ràng là không thế tổ chức hiệp đồng được về thời gian và không gian. Trong thời hạn có 24 tiếng đồng hồ, đòi hòi phải tập trung được chừng ấy lực lượng, tổ chức vượt qua sông Đông, và phối hợp được với nhau về thời gian và không gian khi tiến hành phản kích, là một điều không thể thực hiện được.

        Từ sáng ngày 17 tháng tám, chủ lực của tập đoàn quân 6 của Vôn Pao-luýt đã tập trung cố gắng để vượt sông Đông và mở rộng đầu cầu đã chiếm được ở Ni-giơ-ne A-ca-tốp-ca. Từ ngày 17 đến 20 tháng tám, mặc dù bị thiệt hại nặng, song chúng cũng đã chọc thủng được các trận địa phòng ngự của tập đoàn quân xe tăng 4 và hất được sư đoàn 39 Cận vệ, sư đoàn bộ binh 18 và 184 cùng lữ đoàn bộ binh cơ giới 22 về phía đông. Đoạn đột phá này nằm ở chỗ tiếp giáp giữa tập đoàn quân xe tăng 4 và tập đoàn quân 62. Mọi cố gắng của hai tập đoàn quân này nhằm đánh bật địch ra khỏi đầu cầu không thành công.

        Chúng ta không chặn được quân địch đang ào ạt tiến trên các đường dẫn tới sông Vôn-ga, nhưng đã phá vỡ được thời hạn tiến công và làm chậm bước tiến của chúng. Sức chiến đấu của các chiến sĩ và sĩ quan ta ngày thêm trưởng thành.

        Chúng ta rút lui. Nhưng trên mỗi tuyến phòng ngự, đối phương đều vấp phải sự chống trả mãnh liệt và xác chết của chúng rải la liệt trên đất Nga. Và trong khi rút lui, chúng ta đã học được cách đánh địch.

        Tôi có quyền ca ngợi lập đoàn quân 62 và 64. Chủ nghĩa anh hùng tập thể của Xta-lin-grát đã nảy sinh ở ngay trong hai tập đoàn quân này; trở thành những tập đoàn quân đầy tinh thần anh hùng tập thể.

        Chính trong những ngày gay go này mà 16 chiến sĩ của trung đoàn bộ binh Cận vệ 111 do trung úy V. Cốt- chép-cốp chỉ huy, đã lập nên chiến công sáng ngời. Nhận được lệnh chốt giữ trên một cao điểm của khu vực Clét- xcai-a, các đồng chí ấy biết rõ rằng trước khi quân tiếp viện tới, họ phải chiến đấu rất quyết liệt và đã hứa với nhau nhất định không lui một bước. Thoạt đầu nhóm chiến sĩ này bị một trung đội địch tiến công bốn lần, rồi bọn Đức tung cả một đại đội lính tiểu liên vào trận, nhung mọi cuộc tiến công của chúng đều bị đẩy lui.

        Tảng sáng hôm sau, 12 xe tăng phát xít tiến đến trước nhóm ngưởi dũng cảm này. Không một ai trong số 16 chiến sĩ ấy có súng chống tăng. Nhiều người đã bị thương, và người chỉ huy bị thương nặng.

        Cuộc chiến đấu sinh tử diễn ra. Một chiến sĩ Cận vệ đeo một chùm lựu đạn lao vào dưới xích chiếc xe tăng đi đầu. Xe tăng bị bốc cháy. Rồi một chiến sĩ anh hùng thứ hai theo gương đồng chí đã hy sinh, tiếp đến người thứ ba, người thử tư... Bốn xe tăng Đức bốc cháy ngay trên trận địa. Cân não bọn lính xe tăng Đức chùng lại. Một số xe tăng phải quay trở lui, nhưng hai con quỷ thép vẫn ngoan cố tiến.

        Trong số 16 chiến sĩ Cận vệ anh hùng chỉ còn lại bốn người là các đồng chí Chiếc-cốp, Xtê-pa-nen-cô, Chúc- ma-tốp và thiếu úy Cốt-chép-cốp. Họ có thể ẩn trong chiến hào, có thể trốn vào khe nước, nhưng làm như vậy là bỏ vị trí cho địch, mở đường cho chúng tiến tới sông Vôn-ga. Sau khi khiêng người chl huy đang hấp hối của mình vào chỗ kín đáo, Chiếc-cốp, Xtê-pa-nen-cô và Chúc-ma-lốp cầm chùm lựu đạn lao vào dưới xích xe tăng với tiếng thét: « Chúng mày không thắng được chúng tao ! ». Hai xe tăng liền bị diệt nốt.

        Khi quân tiếp viện tới vị trí chốt giữ của các, chiến sĩ Cận vệ anh hùng, họ thấy trên sườn cao điểm sáu xác xe tăng Đức bị cháy. Các chiến sĩ bảo vệ cao điểm đã giao tranh với quân địch đông hơn gấp bội và đã hy sinh, nhưng quyết không chịu lùi một bước. Sau chiến tranh, chúng ta được biết trong số 16 chiến sĩ ấy có một người còn sống sót. Đó là đồng chí Buốc-din. Đồng chí bị thương nặng, được đưa vào điều trị tại quân y viện. Rồi khi lành vết thương, đồng chí lại tiếp tục chiến đấu, và chiến đấu cho tới trận công phá Béc-lin.

[Giangtvx]

TRẬN ĐÁNH GIỮA SÔNG VÔN-GA VÀ SÔNG ĐÔNG

1

        Từ ngày 20 tháng tám, trận đánh chiếm Xta-Iin-grát chuyển về phía đông, trong eo đất giữa sông Vôn-ga và sông Đông. Đại bộ phận lực lượng tập đoàn quân 6 của Vôn Pao-luýt và tập đoàn quân xe tăng 4 của Hốt đang tiến về Xta-ỉin-grát. Các cuộc hành binh của hai tập đoàn quân, được tăng cường các phương tiện chủ yếu, có sự phối hợp chặt chẽ về thời gian, không gian và hướng cùng một mục tiêu. Trong khi đó thì lực lượng của hai phương diện quân Xta-lin-grát và Tây-Nam, ngày 25 tháng tám, lại bị chia cắt rải ra đến tận sông Vôn-ga.

        Ngày 24 tháng tám, theo yêu cầu của Xu-mi-lốp, tôi đến khu vực làng Vát-si-li-ép-ca. Qua báo cáo của đồng chí chỉ huy đơn vị, nơi đây đang diễn ra những trận đánh ác liệt với quân địch.

        Ở phía bắc làng, tôi gặp đài quan sát của chỉ huy trung đoàn pháo binh mới được phối thuộc cho sư đoàn của Cu- rô-pa-ten-cô. Các xe tăng và pháo địch đang cố thọc về phía này, nhưng không hiểu sao trung đoàn vẫn bất động.

        Tôi. hỏi trung đoàn trưởng: «Tại sao đồng chí không bắn vào quân Đức?».

        Đồng chí ấy lúng túng trả lời: «Chúng tôi hết đạn...».

        Những người chỉ huy đang chuẩn bị rút lui thường thanh minh như vậy.

        — Tôi ra lệnh cho đồng chí nạp đạn và bắn ngay!

        — Bắn vào đâu ạ ?

        — Vào lực lượng dự bị của địch.

        Từ đài quan sát, tôi thấy rõ nhiều lực lượng quan trọng bộ binh địch tiến về khu vực làng Biếc-đã-vôi.

        Một loạt súng vang lên, rồi một loạt nữa, và lực lượng dự bị của địch đang tiến bắt đấu tản xuống các khe, cả người, xe ngựa, xe ô tô tải chạy tán loạn. Những loạt đạn pháo bắn chính xác chắc không làm cho bọn phát xít hài lòng.

        Một lúc sau, sư đoàn trưởng đến đài quan sát. Chúng tôi tổ chức ngay một đợt bắn mãnh liệt nữa bằng hỏa lực pháo binh của sư đoàn, rồi các sư đoàn bộ binh xông ra phản kích. Trận đánh diễn ra trong hai tiếng đồng hồ. Các thôn Vát-si-ki-ép-ca và Ca-plin-xkai-a lọt vào tay quân ta. Địch rút lui hỗn loạn về phía nam.

        Hôm sau, tôi đến sở chỉ huy của sư đoàn Li-út-ni-cốp, bố trí gần ga tránh tàu ở cây số 74. Đây là một loại hầm lát nắp, rộng một mét rưỡi, dài sáu mét.

        Đạn pháo lớn của địch nổ xung quanh, nhưng mắt tôi vẫn không rời trận địa: bộ đội ta đang phản kích.

        Lực lượng chủ yếu tiến hành phản kích là một tiểu đoàn cơ giới và các đơn vị bộ binh của Li-út-ni-xốp. Tôi trông thấy xe tăng và bộ binh Đức phải lùi trước cuộc phân kích của quân ta. Nhưng hai, ba mươi phút sau, máy bay địch kéo đến và bắt đầu bổ nhào ném bom. Các chiến sĩ xe tăng và bộ binh của ta phải dừng lại và bắn tại chỗ. Một cuộc đấu pháo diễn ra giữa xe tăng của ta và của địch. Cứ như thế kéo dài trong mấy tiếng đồng hồ.

        Tôi yên tâm về tình hình trong khu vực này và báo cáo cho Xu-mi-ỉốp biết, rồi đến khu vực của sư đoàn 29 đang đóng giữ ở một nông trường quốc doanh cách phía bắc Áp-ga-nê-vô chừng 10 ki-lô-mét. Tại sở chỉ huy của sư đoàn 29, tôi lại gặp tướng Gô-li-cốp, phó tư lệnh phương diện quân. Cả hai chúng tôi đều tận mắt thấy không quân địch ném bom vào bộ binh của chúng. Chuyện xảy ra sau một cuộc chạm súng ngắn ngủi, các đơn vị của ta bất thần rút nhanh về các vị trí mới nhử cho bộ binh địch đuổi theo. Từng đợt 20, 30 chiếc máy bay địch đến bắn phá vảo chính quân chúng trong hơn nửa giờ. Bộ binh, lính xe tăng Đức chạy tán loạn để tránh bom và bắn tới tấp pháo hiệu trắng « đồng đội đây! đồng đội đây !». Nhưng các máy bay địch vẫn bổ nhào bắn phá cho đến khi hết nhẵn bom đạn.

        Đây là một thủ đoạn tác chiến đơn giản nhưng khôn khéo và linh hơạt: rút nhanh khỏi các mục tiêu của không quân địch, các phân đội bộ binh nhỏ của ta lừa cho địch xung phong vào các vị trí đó để hứng lấy bom đạn của không quân chúng.

        Đến chiều, tôi quyết định trở lại sở chỉ huy tập đoàn quân, bố trí ở gần một khe cách phía đông Dô-la chừng 10 ki-lô-mét. Khi đến ga tránh tàu ở 74, chúng tôi thấy một đoàn Hồng quân vượt qua đường sắt rút về phía bắc. Không thấy tiếng súng nổ nên không biết rút vì lý do gì và ai đang đuổi theo họ. Cả ba chúng tôi xuống xe, ngăn binh sĩ lại và yêu cầu họ phải dừng ở phía bên kia nền dường sắt để bố trí. Sau đó, chúng tôi gặp chỉ huy  các phân đội và binh đội của sư đoàn Li-út-ni-cốp và ra lệnh cho họ phải giữ vững vị trí mới. Chúng tôi không thể tiếp tục đi đến sở chỉ huy của Lỉ-út-ni-cốp vì trời đã tối.

        Đến gần chỗ chân tàu, chúng tôi gặp một cán bộ chính trị của tập đoàn quân mà tôi không nhớ tên. Đồng chí ấybáo cho tôi biết, Xu-mi-lốp và cơ quan tham mưu đang tìm tôi trên điện thoại. Lúc đó tôi mới nhớ ra, trong gần 10 tiếng đồng hồ tôi chưa gọi điện thoại về cơ quan tham mưu tập đoàn quân.

        Tướng M. Xu-mi-lốp và các đồng chí ủy viên Hội đồng quân sự z. Séc-di-úc và K.A-bra-mốp, tham mưu trưởng T. Lát-xkin, đối xử với tôi rất thân thiết. Chúng tôi sớm đồng cảm với nhau, phối hợp làm việc bên nhau thoải mái, nhất trí và luôn luôn quan tâm tới nhau. (Bầu không khí thân hữu này còn giữ mãi cho đến ngày làm việc cuối cùng của tôi ở tập đoàn quân). Thế mà, bỗng nhiên các đồng chí ấy lại bặt tin tôi. Sự lo lắng của các đồng chí ấy dĩ nhiên là có cơ sở. Thời bấy giờ có nhiều trường hợp các tướng lĩnh đi lang thang không trở về đon vị, hoặc bị chết, hoặc bị bắt làm tù binh...

        Khi tôi bước vào căn hầm, Xu-mi-lốp trông thấy tôi trước tiên và kêu to: « Anh ta đây rồi! Anh ta đã trở về rồi!».

        Đồng chí gọi điện thoại cho tham mưu trưởng phương diện quân báo là tôi đã trở về.

        Ủy viên Hội đồng quân sự chạy tới ngay. Các đồng chí phê binh gay gắt và trách cứ tôi. nhưng trên khuôn mặt các đồng chí ấy lại khó dấu nỗi vui mừng. Không được tin tức gì về tôi, trong gần chục tiếng đồng hồ liền, các đồng chí đã ra lệnh cho Li-út-ni-cdp và chỉ huy các đơn vị khác phải đi tìm tôi cho bằng được ở ngoài mặt trận, ít ra thì cũng phải thấy được xác ô tô của tôi bị phá hủy. Nhưng tôi đã trở về bình yên ngay trông chiếc xe ô tô của mình.

[Giangtvx]

2

        Bốn quân đoàn trong số năm quân đoàn thuộc tập đoàn quân của Vôn Pao-luýt tiến công ngày 23 tháng tám, xuất phát từ các đầu cầu trên bờ đông sông Đông. Theo đúng kế hoạch của Vôn Pao-Iuỷt, quân đoàn 8 phải tiến công trên hướng Côi-lu-ban, Cu-dơ-mit-chi và Éc- đốp-ca, bảo đảm cuộc hành binh ở cánh bắc; quân đoàn xe tăng 14 tiến công qua Bô-rốt-kin và ga tránh tàu Con-ni, đánh vào Rư-nốc, Xpác-ta-nốp-ca; quân đoàn 51 tiến thẳng vào thành phố qua Rốt-xốc-ki, Gum-rắc, quân đoàn xe tăng 24 cũng tiến vào thành phố từ khu vực Ca-lái-chơ, qua Các-pốp-ca. Quân đoàn 17 ở bên kia sông Đông làm lực lượng dự bị.

        Tập đoàn quân 4 của Hốt tiếp tục tiến công từ phía nam lên, hướng chủ yểu đánh vào Tun-du-tô-vô.

        Tập đoàn quân 6 của Vôn Pao-luýt và tập đoàn quân 4 của Hốt, từ ngày 20 tháng tám đã hiệp đồng chặt chẽ với nhau về chiến dịch và chiến thuật.

        Quân đoàn xe tăng 48 và quân đoàn 4 trong tập đoàn quân của Hốt tiến công ngày 21 tháng tám, đã chọc thủng được chỗ tiếp giáp giữa các tập đoàn quân 64 và 57, trên 15 ki-lô-mét về hướng Tun-du-tô-vô, tạo ra nguy cơ tập đoàn quân của Hốt có thể từ phía nam thọc về Xta-lin- grát và sông Vôn-ga.

        Tư lệnh phương diện quân Tây-Nam và phương diện quân Xta-lin-grát đồng chí A. E-rê-men-cô, muốn tăng cường phòng ngự chống tập đoàn quân xe tăng 4 của Hốt, đã điều 4 trung đoàn pháo chống tăng, 4 trung đoàn Cận vệ súng cối và lữ đoàn xe tăng 56 đến khu vực đang bị uy hiếp của tập đoàn quân 57 ở phía nam Xta- lin-grát. Các đơn vị này đã chặn được cuộc tiến công của tập đoàn quân xe tăng của Hốt. Nhưng việc điều các đơn vị đó từ sông Đông xuống phía nam đã làm yếu sức phòng ngự chỗ tiếp giáp giữa tập đoàn quân 62 và tập đoàn quân xe tăng 4. Tập đoàn quân 6 của Vôn Pao-luýt đang chuẩn bị tiến công tại đây, để từ phía tây tiến vào Xta-lin-grát¹.

        Trong khi chuẩn bị mở đường ra sông Vôn-ga ở phía bắc thành phố, bọn xâm lược đồng thời còm tìm cách đi vòng xa để bọc sườn phải của tập đoàn quân 62. Chắc là chúng cố gắng thực hiện đúng từng bước kế hoạch của chúng nhằm hợp vây các tập đoàn quân 62 và 64, khép hai gọng kìm phía tây và phía nam lại, dọc theo bờ sông Vôn-ga.

        Nhận đựợc lệnh của Hít-le phải chiếm bằng được Xta- lin-grát vào ngấy 25 tháng tám, bè lũ phát xít đã đổ xô vào sông Vôn-ga, bất chấp thiệt hại. Ngày 23 tháng tám, ngày bi thảm bắt đầu dối với thành phố. Một số sư đoàn bộ binh và một sư đoàn xe tăng địch, sau khi bị thiệt hại lớn, đã chọc thủng được tuyến phòng ngự của tập đoàn quân 62 ở khu vực Véc-ti-át-chi Pét-xcô-vai-ca. Bộ chỉ huy Đức tung vào chỗ cửa mở này thêm nhiều sư đoàn bộ binh, hai sư đoàn cơ giới và một sư đoàn xe tăng của quân đoàn xe tăng 14 và quân đoàn 8. Các đội phái đi trước của địch, được khoảng 100 xe tăng yểm trợ, đã tiến ra, sông Vôn-ga ở phía bắc thị trấn Rư-nốc.

        Tình hình đặc biệt nguy nan. Chỉ cần một sự hỗn loạn nhỏ, một chút hoang mang cũng sẽ làm hỏng hết cục diện. Bọn Hít-le trông chở điều đó. Ngày 23 tháng tám, chúng đã tung vào mặt trận Xta-lin-grát một lực lượng lớn máy bay ném bom, xuất kích trong ngày tới khoảng 2.000 lần/chiếc. Trông suốt cuộc chiến tranh chưa có cuộc tập kích nào của không quân lên tới mức dữ dội như vậy. Thành phố lớn trải dài 50 cây số dọc theo sông Vôn-ga đã làm mồi cho thần lửa, tang tỏc và chết chóc đến với hàng ngàn gia đình. Lực lượng phòng không của ta, ngày 23 tháng tám, đã bắn rơi chừng 90 máy bay địch. Trận ném bom kéo dài đến đêm tối mới chấm dứt.

        Tuy nhiên, trận ném bom ghê gớm đó cũng không gieo rắc nổi sự hoang mang, không gây được một rối loạn nào trong hàng ngũ những người bảo vệ Xta-lin-grát. Chiến sĩ và nhân dân thành phố đã đáp ứng một cách xứng đáng lời kêu gọi của Hội đồng quân sự phương diện quân và Thành ủy. Các nhà máy Máy kéo, Chiến Lũy, Tháng Mười Đỏ, nhà máy điện trung ương đã trở thành các pháo đài phòng thủ nổi tiếng. Công nhân sản xuất vũ khí và bảo vệ nhà máy, sát cánh với bộ đội. Các cựu chiến binh tóc bạc, đã từng bảo vệ thành phố trong những năm nội chiến 1918 — 1919, những người thợ đúc, thợ lắp chiến xa, các thủy thủ sông Vôn-ga, các công nhân bến cảng, công nhân đường sắt, công nhân xưởng hải quân, các viên chức, các bà nội trợ, những người cha, người con, nhất tề đứng lên bảo vệ thành phố thân yêu của mình. Các đơn vị của tướng Xa-rai-ép, các đại tá Gô-rô-khốp, Ang-đrê-út-xen-cô, trung tá Bôn-vi-nốp đang tiến đến tiếp viện cho họ.

---------------------
        1. Hai phương diện quân Tây-Nam và Xta-lin-grát từ ngày 9 tháng tám đã sát nhập dưới quyền chỉ huy của tướng E-rê- men-cô. Tướng Goóc-đốp được chỉ định làm phó tư lệnh phương diện quân Xta-lin-grát.

[Giangtvx]

        Trận đánh ngày một thêm gay go ác liệt. Hít-le phải trả giá mỗi bước tiến bằng những thiệt hại rất lớn. Quân phát xít tiến tới gần thành phố, cuộc chiến đấu càng thêm dữ dội, các chiến sĩ Xô-viết chiến đấu càng ngoan cường hơn: Có thể ví sức phòng ngự của chúng tôi trong những ngày đó giống như chiếc lò so, càng bị ép chặt càng bật mạnh.

        Phụ tá thứ nhất của tập đoàn quan Vôn Pao-luýt viết về các trận chiến đấu đó như sau:

        « Các đơn vị Xô-viết chiến đấu giữ từng tấc đất. Báo cáo của tướng Vin-tèc-hem,chỉ huy quân đoàn xe tăng 14 đã không làm cho chúng tôi tin là đúng... Tướng Vin-téc-hem báo cáo là các đơn vị Hồng quân phản công mãnh liệt vì được ủng hộ của toàn thể nhân dân thành phố Xta-lin-grát đặc biệt can đảm... Nhân dân đã cầm súng xuống đường. Có những người thợ nằm chết trên trận địa, trong bộ quần áo lao động, bàn tay đã lạnh cứng còn nắm chặt khẩu súng trường hay súng ngắn. Một số xác mặc quần áo công tác nằm vắt trên tay lái một chiếc xe tăng bị phá hủy. Chưa bao giờ chúng tôi thấy những quang cảnh như vậy...».

        Trong những ngày đó, tai khu vực Ma-li-ê Rô-xốt-xki, cách Xta-lin-grát 40 ki-lô-mét về phía tây, nổi lên sáng ngời gương dũng cảm của 33 chiến sĩ trung đoàn bộ binh 137 tập đoàn quân 62, dưới quyền chỉ huy của đoàn viên thanh niên cộng sản Lê-ô-nít Cô-va-Iép. Mặc dù bị bao vây chặt, họ không lùi một bước. 70 xe tăng đánh vào vị trí của họ. Lương thực cạn, trời nóng như nung như nấu, không còn lấy một giọt nước, nhưng họ vẫn chiển đấu kiên cường. Trong trận này họ đã bắn cháy 25 xe tăng và diệt khoảng 150 tên lính Đức.

        Vấp phải sức chống trả quyết liệt ở quanh Xta-lin-grát, bộ chỉ huy Hít-le đã phải tăng viện cho quân lính chúng, và trận đảnh ngày công mở rộng thêm.

        Ngày 23 tháng tám, quân Đức thọc được ra sông Vôn-ga, nhưng chúng vẫn không mở rộng được cửa mở và không chiếm được phần bắc Xta-lin-grát, Rư-nốc, Xpác-ta-nốp-ca, Oóc-lốp-ca. Ở các địa điểm này, việc phòng ngự đã được tổ chức kịp thời thành một hàng rào không thể qua được. Trong các trận chiến đấu ở ngoại vi phía bắc thành phố, hàng trăm công nhân và các chiến sĩ phòng không đã sát cánh chiến đấu với các chiến sĩ tập đoàn quân 62. Nơi đây quân Đức không lọt được vào thành phố. Ở phía nam, trong khu vực của tập đoàn quân 64, bọn phát xít cũng không thọc được ra sông Vôn-ga. Phần lớn lực lượng của chúng bị các cuộc phản kích của quân ta đánh lui

        Chỗ yếu nhất của tuyến phòng ngự là khu vực ga Gốt-lu-ban và ga tránh tàu Con-ny, ở sườn phải của tập đoàn quân 62. Nếu từ ga tránh tàu Con-ny, chỉ cần hai sư đoàn quân địch xuống được phía nam theo dọc đường sắt, thì chúng đã có thể dễ dàng thọc xuống ga Vô-rô- pô-nô-vô, phía sau các tập đoàn quân 62 vã 64, chia cắt các tập đoàn quân này với thành phố. Nhưng các tướng soái Hít-le lại muốn bắn một mũi tên nhằm hai đích: đánh chiếm thành phố bằng sức mạnh và bao vây tất cả các đơn vị của các tập đoàn quân 62 và 64. Ý kiến này hấp dẫn đến nỗi chúng không để tới sức kháng cự ngày một tăng của các đơn vị Xô-viết. Sự tính toán của chúng hy vọng vào sự hoang mang và thiếu quyết tâm của đối phương trước những cuộc ném bom dã man, đã thất bại. Nhân dân thành phố đã đứng vững trước đòn ghê gớm này.

        Cuối tháng tám, chính điện phòng ngự của các tập đoàn quân 62 và 64 kéo dài từ thị trấn La-ta-chin-ca qua Rư-nổc, Oóc-lốp-ca, thị trấn Xô-viết-ski, Li-a-pi-chẻp và xa hơn về phía tây-nam, theo dọc các sông E-rích và Mích-cô-va đến tận Vát-si-Ii-ép-ca, rồi từ nông trường quốc doanh Y-uốc-kin theo dọc đường xe lửa đến tận ga Tun-du-tô-vô. Các đơn vị của các tập đoàn quân 62 và 64 thực đã nằm trong một cái túi, mà đáy túi nằm trên bờ sông Đông gần thị trấn Li-a-pi-chép, còn miệng túi ở phía bắc gần Rư-nốc trên sông Vôn-ga và ở phía nam gần ga Tun-du-tô-vô. Từ Tun-du-tô-vô muốn đánh xuống phía nam, ra sông Vôn-ga ở Crát-nô-ác-mê-ít-xcơ, tập đoàn quân xe tăng 4 của Hốt chỉ phải vượt một quãng dài 15 ki-lô-mét theo đường chim bay.

         Bộ tham mưu Hít-le cho rằng việc đánh chiếm Xta- lin-grát và vùng ngoại vi chỉ căn một thời gian ngắn. Do đó, Hít-le đòi hỏi các tướng Vôn Pao-luýt và Hốt phải chiếm cho được Xta-lirt-grát vào ngày 25 tháng tám. Các đơn vị của các tập đoàn quân 62 và 64 ở trong một tình thế rất hiểm nghèo.

        Chỉ có lòng quyết tâm và sự ngoan cường của tất cả mọi người, từ người binh nhì đến tư lệnh mặt trận, mới có thể cứu vãn được tình thế. Chúng tôi được phổ biến quyết định của Bộ Tổng tham mưu, của chính đồng chí Xta-lin, lệnh cho chủng tôi phải đem hết sức lực ra giữ thành phố. Chúng tôi hiểu rằng số phận và kết quả của cả chiến dịch năm 1942 được định đoạt ở đây, trên sông Vôn-ga này.

[Giangtvx]

        Xta-lin-grát năm 1942, giống như Mát-xcơ-va năm 1941, là nơi tập trung các mục tiêu chiến lược, chính trị, kinh tế và uy tín của chiến tranh. Mùa thu năm 1942, các trận chiến đấu trên sông Vôn-ga đã thu hút sự chú ý của toàn thế giới.

        Mặc dù hoàn cảnh hiểm nghẻo, các đơn vị của các tập đoàn quân 62 và 64 không chịu chiến đấu phòng ngự đơn thuần, mà còn tổ chức những cuộc phản kích mạnh vào các lực lượng của đối phương. Trong mười ngày cuối tháng tám, điều đặc biệt quan trọng là phải chặn đứng mũi thọc sâu của địch tiến từ Cô-ten-ni-cô-vô đến sông Vôn-ga ở ga Tun-du-tô-vô. Mũi tiến này của chúng đe dọa sẽ bao vây toàn bộ lực lượng ta ở Xta-lin-grát.

        Bộ Tổng tham mưu ra sức chi viện cho bộ đội phương diện quân Xta-lin-grát và phương diện quân Tây-Nam. Từ ngày 1 đến ngày 20 tháng tám, được tăng viện 15 sư đoàn bộ binh và 3 quân đoàn, xe íãng. Nhưng các đơn vị đến mặt trận chậm vì chuyển quân băng đường sắt bị hạn chế. Chỉ có 5 sư đoàn bộ binh đến được Cai-cha-lin-xkai-a, còn các quân đoàn xe tăng măi ngày 23 và 24 mới tới được gần Xta-lin-grát. Trước tình hình nghiêm trọng ở khu giữa sông Đông và sông Vôn-ga, bộ tư lệnh phương diện quân buộc phái vội vã tung các sư đoàn vừa mới xuống tàu bước vào tham chiến ngay, thường là thiếu chủ động xác định hướng tiến công và chưa được chuẩn bị kỹ càng để chiến đấu. Sư đoàn bộ binh 315, rút trong lực lượng dự bị của Bộ Tổng tham mưu, phải hành quân cấp tốc đến khu vực Gô-rô-đít-chê ngày 23 tháng tám để chiếm lĩnh vị trí ở vành đai phòng thủ. Trưa chiều ngày hôm đó, trong lúc hành quân sư đoàn bị không quân địch tiến công, rồi lại bị các xe tăng địch đã chọc thủng khu Véc-ti-át-chi chặn đánh.

        Sư đoàn Cận vệ 35 dưới quyền chỉ huy của thiếu tướng V. Gla-dơ-cốp, có nhiệm vụ bố trí ở vành đai phòng thủ giữa. Các đơn vị đi đầu của sư đoàn mãi đêm 23 mới tới được tuyến phòng thủ. Phía nam ga Cốt-lu-ban, một bộ phận tiền tiêu của sư đoàn dưới quyền chỉ huy của đại úy A.Stô-Ii-a-rốp, phải chiến đấu chống một lực lượng lớn xe tăng và bộ binh cơ giới địch. Bọn phát xít xung phong năm lần vào vị trí của bộ phận này, nhưng lần nào cũng bị đánh lui và bị thiệt hại. Giữa lúc gay go nhất, đại úy Stô-li-a-rốp bị thương nặng. Đại úy Rư-ben Ruýt I-ba- ru-ri, con trai của chủ tịch đảng Cộng sản Tây-ban-nha, nữ đồng chí Đô-lô-rét I-ba-ru-ri, nắm quyền chỉ huy và rồi cùng bị thương nặng.

        Đại úy Rư-ben Ruýt I-ba-ru-ri được truy tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô. Thi hài đồng chí được chôn tại thành phố anh hùng Xta-lin-grál. Hàng năm, đến ngày giỗ của đồng chí Rư-ben I-ba-ru-ri, người ta thấy một bà cao lớn, tóc bạc trắng, đem hoa đến đặt trên mộ người anh hùng này. Đó là mẹ của đồng chí — Đô-lô-rét I-ba-ru-rì.

        Sư đoàn bộ binh Cận vệ 35 bị các lực lượng địch đông hơn gấp bội tiến công, đã không chiếm lĩnh được tuyến phòng ngự quy định và buộc phải rút lui về khu vực Xa-mô-pha-lốp-ca.

        Hai cụm quân xung kích đã được tổ chức ngay để chặn mũi thọc sâu của địch ra sông Vôn-ga. Cụm quân thứ nhất dưới quyền chỉ huy của thiếu tướng Cô-va-len-cô, phó tư lệnh phương diện quân Xta-lin-grát, có nhiệm vụ sáng ngày 25 tháng tám tiến công theo hướng Xu-khai-a Mét-chét-ca. Cụm quân thứ hai gồm hai quân đoàn xe tăng dưới quyền chỉ huy của trung tướng A.Xtép-nhép, tư lệnh các lực lượng xe tăng và Cơ giới của phương diện quân Xta-lin-grát, tiến công Oóc-lốp-ca theo hướng Ec-dốp-cai. Cả hai cụm quân này có nhiệm vụ chiến đấu hiệp đồng, bao vây vả tiêu diệt cụm quân địch đã thọc ra sông Vôn-ga ở khu vực phía bắo Xta-lin-grát.

        Để khôi phục lại chính diện phòng ngự trên tả ngạn sông Đông, tập đoàn quân xe tăng 4 được lệnh phải tiến công từ phía bắc vào Véc-ti-ét-chi cùng với lực lượng hai sư đoàn bộ binh, và sau khi đã đập tan sức kháng cự của địch sẽ tiến ra tả ngạn sông Vôn-ga ở khu vực Ni-giơ-ne — Gô-ni-lốp-ski. Véc-ti-át-chi. Tập đoàn quân 62 được lệnh phối hợp với sư đoàn bộ binh Cận vệ 35 và lữ đoàn xe tăng 169 vừa được phối thuộc vào tập đoàn quân, tiến công vào Pét-xki-vát-ca và sau khi đã làm chủ được tuyến Véc-ti-át-chi — Pét-xkô-vát-ca vào cuối ngày, phải liên lạc ngay với tập đoàn quân xe tăng 4 trên tà ngạn sông Đông.

        Bộ tham mưu phương diện quân Xta-lin-grát vẫn ở trong thành phố. Để dễ dàng chỉ huy bộ đội, sở chỉ huy phụ được đặt ở khu vực Ma-lô I-rva-nốp-ca ngày 26 tháng tám; ở đây có phó tư lệnh phương diện quân, thiếu tướng Cô-va-len-cô, và tham mưu trường, thiếu tướng Ni-ki-chốp.

        Các đòn tiến công do các đơn vị của tướng Cô-va-len- cô và Xtép-nhép, đã làm cho quân đoàn xe tăng 14 của địch rơi vào tỉnh thế khó khăn. Ngày 26, bề rộng của đoạn đột phá đã rút xuống còn 4 ki-lô-mét, Vôn Pao- ỉuýt phải dùng không quân tiếp tế cho quân đoàn xe tăng 14.