Xta-lin-grát trận đánh của thế kỷ

[Giangtvx]

2

        Sau ngày 23 tháng chín, quân địch tập trung những nỗ lực chủ yếu vào khu trung tâm thành phố theo hai bên bờ sông Xa-rít-xa, tìm cách phát triển tiến công qua nhà ga vào bến phà chính trên sông Vôn-ga. Sau những trận giao tranh ác liệt từ ngày 14 tháng chín, nhà ga và bến phà đã bị địch chiếm ngày 26 tháng chín. Chiếm được bến phà chính, quân địch đã cắt đôi được tập đoàn quân và khu trung tâm Xta-lin-grát. Đại bộ phận lực lượng của tập đoàn quân đều ở phía bắc sông Xa-rít-xa.

        Các lữ đoàn bộ binh 92 và 42, cùng trung đoàn 272 của sư đoàn lo, bị tách khỏi đại bộ phận lực lượng của tập đoàn quân ở phía nam thành phố, phải chiến đấu gay go với đối phương đông hơn, và đã gây cho chúng thiệt hại nặng. Chỉ trong ngày 25 tháng chín, quân địch đã bị diệt ở khu vực này gần 500 tên cùng nhiều xe tăng bị phá hủy.

        Cùng thời gian này, hai sư đoàn bộ binh và 150 xe tăng Đức tiến công vào khu nhà máy Tháng Mười Đỏ ở phía bắc đồi Ma-mai-ép. Chúng tôi đối phó bằng cách phản kích lại với lực lượng của sư đoàn bộ binh 95 và 284, cùng lữ đoàn xe tăng 137.

        Quân địch khi thay đổi hướng tiến công chủ yếu vào khu nhà máy Tháng Mười Đỏ ở phía bắc đồi Ma-mai-ép chắc tính đến yếu tố bất ngờ và hy vọng sẽ đánh thắng nhanh ở hướng này. Trinh sát của chúng tôi đã kịp thời phát hiện sự tập trung một lực lượng lớn quân địch và các công tác chuẩn bị tiến công của chúng. Chúng tôi đã kịp thời tăng cường cho hướng này các đơn vị của sư đoàn bộ binh 112 và các đơn vị thuộc sư đoàn 193 của tướng Xmê-khót-vô-rốp vừa ở tả ngạn sang và được bố trí thành tuyến thứ hai dọc khe Vích-nhi-ô-vai-a ở ngoại vi phía tây khu nhà máy Tháng Mười Đỏ.

        Trong các ngày 26, 27, và 28 tháng chín, các cuộc giao tranh dữ dội đã diễn ra trên khắp các tuyến phòng ngự của tập đoàn quân. Khó mà nói chính xác được một phố hoặc một khu phố đã phải thay đổi chủ bao nhiêu lần. Các cuộc gỉao tranh đặc biệt dữ dội đã xảy ra ở phía bắc đồi Ma-mai-ép về hướng nhà máy Tháng Mười Đỏ. Trong suốt mấy ngày đó, không quân địch bay lượn trên trận địa từng đoàn 30 đến 50 chiếc, giội bom ác liệt xuống các đơn vị của chúng tôi lẫn quân tiến công Đức. Trong những ngày này, hầu hết lực lượng của tập đoàn quân đều tham gia chiến đấu trên toàn bộ phòng tuyến của mặt trận.

        Sự anh dũng của các chiến sĩ ta vượt qua mọi sức tưởng tượng. Khẩu hiệu « Sau sông Vôn-ga không có đất cho chúng ta» được mọi chiến sĩ bảo vệ Xta-lin-grát thấm nhuần, từ người binh nhì đến vị tướng chỉ huy. Chiến sĩ bộ binh hay xe tăng, pháo thủ hay công binh, tất cả đều hiểu là không thể bỏ bất cứ thước đất nào của Xta- lin-grát và phải giữ đến cùng không được lùi một bước. Trong cuộc giao tranh này, không chỉ sử dụng không quân, pháo binh, súng máy và súng cối, mà cả lưỡi lê lẫn lựu đạn. Chúng tôi tìm cách đánh gần nhất, khiến cho khoảng đất trống giữa đôi bên chỉ còn hẹp chừng vài chục thước.

        Đã có những trường hợp, khi không quân địch ném bom dữ dội, binh sĩ Liên Xô và Đức cùng tìm cách tránh bom trong cùng một tầng hầm ngầm, cùng đợi trận ném bom chấm dứt, và khi máy bay đi xa rồi lại tiếp tục đánh nhau ở trong hầm ngầm.

        Kết quả các trận giao tranh ở phía bắc đồi Ma-mai-ép và khu vực nhà máy Tháng Mười Đỏ, là quân địch, mặc dầu bị thiệt hại nặng nề, vẫn không tiến nổi một ki-lô- mét đến một ki-lô-mét rưỡi và không thọc ra được tới sông Vônga. Chúng không thể tiến được ở phía đông khe Vích-nhi-ô-vai-a và ở đồi Ma-mai-ép. Không sao nêu được con số chính xác vỉ sự thiệt hại của đôi bên, vì trong các trận đánh liên tục, việc thống kê khó khăn và con số thống kê cũng không phải là luôn luôn chính xác.

        Mỗi người đều biết, so với tháng bảy thì đến tháng chín Hít-le tăng quân số lên gấp đôi, tăng phương tiện lên gấp nhiều lần. Thế mà tất cả những cái đó đều tan biến như sáp gặp lửa, chỉ đòi lại được kết quả là một bước tiến không đáng kề nhích về phía đông, về sông Vôn-ga. Việc chuyển trục tiến công chính của tất cả các lực lượng Đức về hướng Xta-lin-grát hàng ngày, chỉ là hàng chục mét, đôi khi hàng trăm mét là cùng. Về phần chúng tôi cũng bị thiệt hại nặng, nhưng thiệt hại của địch lớn hơn chúng tôi gấp nhiều lần mà chúng vẫn không phát triển được thắng lợi, về chiều rộng cũng như chiều sâu.

        Từ ngày 13 đến ngày 28 tháng chín, quân địch tới được sông Vôn-ga, nhưng chỉ trên một chính diện rộng sáu ki-lô-mét từ bến phà chính đến khe Cu-pô-rốt-xnai-a và chỉ chiếm được 25 — 30 ki-lô-mét vuông, tức là mỗi ngày chiếm được hai ki-lô-mét vuông, mà mỗi ki-lô-mét vuông phải trả giá ít nhất cũng là hàng ngàn tên chết và bị thương.

[Giangtvx]

        Trên sườn phải, ở khu vực Oóc-lốp-ca, các cuộc giao tranh diễn ra cho đến ngày 28 tháng chín, nhưng không có gì dữ dội đặc biệt. Các cuộc tiến công của ta và của địch đều tiến hành với lực lượng hạn chế, và chính diện xê địch khoảng từ 100 đến 200 mét là nhiều nhất.

        Các sư đoàn địch bao quanh sườn phải, sau khi đẩy lùi được các cuộc tiến công của các đơn vị phương diện quân Xta-lin-grát từ phía bắc xuống, đã củng cố được hệ thống phòng ngự của chúng và bổ sung quân số. Về phần chúng tôi, không kể những cuộc phản kích nhỏ, đã không tiến hành được các hoạt động lớn vì không có đủ lực lượng cần thiết.

        Lữ đoàn bộ binh 115 tác chiến ở khu vực này cùng các đơn vị khác (tổng cộng không quá 2.500 người chiến đấu được), giữ các vị trí chiến thuật quan trọng của «chỗ lồi Oóc-lốp-ca» với nhiệm vụ phải giữ cho bằng được chỗ lồi đó vì nỏ như lưỡi gươm treo trên đầu cụm quân chủ yếu của địch đã tập trung ở khu vực Gô-rô-dít-chê. Trường hợp các đơn vị của phương diện quân bạn — phương diện quân Xta-lin-grát ở phía bắc —  thắng lợi, chỗ lồi này sẽ giữ vị trí rất quan trọng. Ngay cả trường hợp một đơn vị tiến công từ phía bắc xuống, chi cần chọc thủng phòng tuyến được l0 — 12 ki-lô-mét và liên lạc được với các đơn vị ở chỗ lồi Oóc-lốp-ca, thì các lực lượng quan trọng của địch đã thọc ra sông Vôn- ga ở gần La-ta-chan-ca sẽ bị cô lập và sườn trái của cụm quân chủ yếu của chúng cung coi như đã giải quyết xong.

        Nhưng Vôn Pao-luýt đã thấy trước được nguy cơ ấy, nên hắn chuẩn bị cuộc tiến công vào « chỗ lồi Oóc-lốp- ca». Có gắng bằng mọi giá nhằm tiêu diệt các lực lượng ta ở khu vực này, hắn tung ngay một lúc vào trận đánh nhiều trung đoàn của sư đoàn xe tăng 16, sư đoàn cơ giới 60, sư đoàn bộ binh 389 và 100. Đồng thời, quân Đức tiến công mạnh vào các đơn vị của sư đoàn bộ binh 112 của Éc-môn-kin, đánh vào khu nhà máy Chiến Lũy.

        Các đơn vị của ta bị tiến công đã chiến đấu đặc biệt kiên cường. Đối phương bị thiệt hại lớn, phải bổ sung liên tục các lực lượng dự bị mới. Đến 15 giờ, khoảng 50 xe tăng có lính tiểu liên theo sau, tiến từ Gô-rô-đít-chê lên, sau khi đã quét được hệ thống phòng ngự của tiểu đoàn 2 lữ đoàn bộ binh 115 của Ăng-đri-út-xen-cô, đã tiến đến gần phía nam Oóc-lốp-ca. Đồng thời, xe tăng và bộ binh địch tiến công vào phía bắc Oóc-Iốp-ca đã đè bẹp tiểu đoàn 1 của lữ đoàn bộ binh 115. Tiểu đoàn này bị thiệt hại nặng phải rút về ngoại vi bắc của Oóc-lốp-ca, làm cho các đơn vị chiến đấu  ở phía tây Oóc-lốp-ca lâm vào nguy cơ bị bao vây.

        Các cuộc tiến công trong ngày 29 tháng chín của địch trên các khu vực khác của mặt trận cũng dữ dội khác thường và gây cho ta nhiều tổn thất. Sư đoàn 112 của Éc-môn-kin phải giao chiến liên tục từ sông Đông đến sông Vôn-ga, buộc phải lùi về tuyến " phòng ngự ở xưởng Si-li-cát. Mỗi trung đoàn của sư đoàn chi còn khoảng một trăm người. Trong khu vực phòng ngự của sư đoàn Xmê-khốt-vô- rốp từ địa giới phía Tây của xưởng Tháng Mười Đỏ, quân Đức đã thọc sâu được vào đội hình chiến đấu của ta. Trong ngày, ba trung đoàn trưởng và ba tiểu đoàn trưởng bị chết và bị thương.

        Sau các cuộc giao tranh ác liệt, quân đoàn xe tăng thực tế đã mất khả năng chiến đấu: quân đoàn chỉ còn 17 xe tăng bị hư hại và 150 chiến sĩ, phải đem phối thuộc cho các đơn vị bộ binh, còn cơ quan tham mưu của quân đoàn phải chuyển sang tả ngạn sông Vôn-ga để tổ chức các đơn vị mới.

        Cuộc giao tranh không ngừng tiếp diễn trên đồi Ma- mai-ép. Quân Đức tiến công và quân ta phản kích lại liên tục, giành nhau từng thước đất.

        Ngày 30 tháng chín, quân Đức tiến công vào lúc 13 giờ. Những nỗ lực chủ yếu của chúng lại hướng vào các đơn vị của lữ đoàn bộ binh đang bảo vệ khu vực Oóc-lốp-ca. Cuộc tiến công lần này diễn ra sau hai giờ chuẩn bị hỏa lực của không quân và pháo binh. Tiểu đoàn 1 và tiểu đoàn 2 của lữ đoàn đều bị thiệt hại rất nặng nhưng vẫn giữ vững được phần bắc và phần nam của thành phố. Gọng kìm của đối phương gần như đã khép lại được ở phía đông Oóc-lốp-ca, mở cho quân địch đường tiến vào xưởng Máy Kéo và vào phố Xpác-ta-nốp-ca theo khe Oóc-lốp-ca.

        Cùng ngày, trinh sát của chúng tôi phát hiện thấy địch tập trung một lực lượng lớn bộ binh và xe tăng ở cạnh khu nhà máy Tháng Mười Đỏ. Các đơn vị của sư đoàn xe tăng 14 và sư đoàn bộ binh 94 Đức được bổ sung sau khi bị thiệt hại, đã từ ngoại vi phía nam của thành phố tiếp cận tới. Ý đồ của địch đã rõ ràng: chúng đang chuẩn bị tiến công vào các xưởng Máy Kéo và Chiến Lũy.

[Giangtvx]

        Tư lệnh phương diện quân hỏi tôi đã có những biện pháp gì để giữ chỗ lồi Oóc-lốp-ca và chi viện các đơn vị đang chiến đấu tại đây ?

        Tôi có thể trả lời như thế nào đây? Cách chi viện tốt nhất chắc chắn là dùng lực lượng của phương diện quân Xta-lin-grát đánh một đòn mạnh từ phía bắc xuống Oóc- lốp-ca, thúc vào sau lưng sư đoàn xe tăng 16 và sư đoàn cơ giới 60 của địch. Nhưng không ai tính đến biện pháp ấy.

        Trong tập đoàn quân của chúng tôi không có lực lượng dự bị. Trước sự đe dọa có cuộc tiến công chắc chắn của địch vào các xưởng Máy Kéo và Chiến Lũy, tôi không thể có sự chi viện thiết thực nào cho các đơn vị ở chỗ lồi Oóc-lốp-ca... Trong các điều kiện như vậy, chúng tôi phải quyết định, sau khi tăng cường cho các tiểu đoàn 1 và 2 của lữ đoàn bộ binh 115 một trung đoàn pháo chống tăng và hai đại đội của lữ đoàn bộ binh 124, chúng tôi chuẩn bị ngày 2 tháng mười tiến hành một cuộc phản kích ngắn vào khu vực nhà máy Chiến Lũy.

        Đêm 1 tháng mười, sư đoàn bộ binh 39 bắt đầu qua phà ở tả ngạn sông Vôn-ga, các trung đoàn của sư đoàn mới được bổ sung có một nửa quân số, các đại đội chỉ có từ 40 đến 50 người. Sư đoàn trước đây thuộc tập đoàn quân Cận vệ 1, đã tham gia các trận chiến đấu ở bắc Xta-lin-grát từ 18 đến 20 tháng chín và đã bị thiệt hại lớn. Nhưng tất cả các đại đội của sư đoàn biên chế đa số là quân dù, đều là đảng viên và đoàn viên, rất thiện chiến. Chỉ huy sư đoàn là thiếu tướng Gu-ri-ép, một người kiên nghị, tham gia chiến đấu từ ngày bắt đầu chiến tranh. Khi gặp đồng chí lần đầu tiên, tôi đã nghĩ là sự giáo dục các cán bộ dưới của đồng chí ấy chắc chắn cũng với tinh thân kiên nghị như vậy, và quả là tôi không lầm. Sư đoàn 39 đã giữ vững được nhà máy Tháng Mười Đỏ trong nhiều ngày. Binh sĩ của sư đoàn không hề biết đến rút lui. Thiếu tướng Gu-ri-ép cũng không bao giờ rời sở chỉ huy và đài quan sát, ngay cả khi lựu đạn của lính tiểu liên phát xít nổ trước cửa hầm. Trường hợp như vậy không chỉ một lần. Theo gương đồng chí, các trung đoàn trưởng cũng đều kiên cường và dũng cảm trong chiến đấu.

        Các đảng viên và đoàn viên trong sư đoàn bao giờ cũng đứng vững ở vị trí của mình, đương đầu với mọi khó khăn ở các khu vực nguy hiểm nhất. Đồng chí F. Chéc-nư-chép, chính ủy rồi sau làm phó tư lệnh sư đoàn, dành phần lớn thời gian ra ngoài tuyến một để tổ chức công tác chính trị trong các đơn vị. Tôi còn nhớ rõ, tuy bị thương ở chân, đồng chí cũng không chịu rời trận địa. Tôi đã thấy đồng chí chống nạng đứng bên một khẩu pháo bắn thẳng.

        Sư đoàn 39 nổi tiếng không riêng trong các trận chiến đấu ở sông Vôn-ga. Sư đoàn còn tham gia tích cực vào việc đánh bại quân xâm lược Đức cho đến khi kết thúc chiến tranh, trong trận công phá Béc-lin. Lá cờ quân Cận vệ của sư đoàn gắn 5 huân chương được tặng thưởng ở mặt trận.

        Ngày sư đoàn tới thành phố, chúng tôi dự kiến sẽ triển khai các trung đoàn của sư đoàn để tiến hành đánh phản kích vào nhà máy Chiến Lũy. Nhưng sau trận chiến đấu ngày 1 tháng mười, tôi phải thay đổi dự kiến đó, vì trong khu vực của sư đoàn Xmê-khốt-vô-rốp quân địch đã thọc sâu vào các vị trí của ta và đe dọa chiếm nhà máy Tháng Mười Đỏ. Ngày hôm đó, sư đoàn 39 được phân công làm thê đội hai, ở phía sau sư đoàn Xmê-khốt-vô- rổp bố trí dọc theo đường sắt, phía tây nhà máy. Sư đoàn nhận được lệnh bố trí ngay trong các phân xưởng nhà máy, biến các phân xưởng thành những điểm tựa mạnh.

        Các trung đoàn thuộc sư đoàn bộ binh 308 của đại tá L. Guốc-chi-ép đã đến được bờ đông sông Vôn-ga vả đang chuẩn bị vượt sông sang với chúng tôi. Sư đoàn 308 chiến đấu trong thành phố ít hơn các sư đoàn khác, nhưng căn cứ vào số đợt tiến công của địch mà sư đoàn đã kiên cường đánh lui thì sư đoàn không thua kém chút nào các đơn vị khác trong tập đoàn quân 62. Sư đoàn được giao nhiệm vụ đánh phản kích vào nhà máy Chiến Lũy. Trong các trận giao tranh dữ dội nhất ở khu vực nhà máy, sư đoàn chiến đấu trên mũi tiến công chủ yếu của quân Đức và đã đẩy lùi gần một trăm cuộc tiến công điên cuồng của quân xâm lược.

[Giangtvx]

   
        Đại tá Guốc-chỉ-ép, chỉ huy sư đoàn, các trung đoàn trưởng, toàn thể đảng viên và tất cả các chiến sĩ, phần lớn là người quê ở Xi-bê-ri, đã gương mẫu, dũng cảm trong chiến đấu, hiểu rất rõ nhiệm vụ được giao: không lùi một bước, và đã trung thành với nhiệm vụ cho tới những giờ phút cuối cùng. Có thể nói, chủ nghĩa anh hùng tập thể của sư đoàn 308 được thể hiện qua lòng dũng cảm không gì so sánh được của người chỉ huy sư đoàn là đại tá Guôc-chi-ép, mà các chiến sĩ thấy luôn luôn có mặt trong các cuộc phản kích, hoặc trong các chiến hào của tuyến một. Con người cao mảnh khảnh này, không bao giờ chịu cúi người trước bom đạn địch. Đồng chí được phong cấp tướng và hy sinh năm 1943 trong khu vực mặt trận Ô-ri-ôn, nơi đây đã dựng tượng đài kỷ niệm đồng chí.   

        Ngày 1 tháng mười, quân xâm lược tiến hành một số cuộc tiến công trên toàn chính diện của tập đoàn quân. Trong khu vực Oóc-lốp-ca. gọng kìm của địch khép lại. Tiểu đoàn 3 của lữ đoàn bộ binh 115 và một số phân đội của các đơn vị khác bị bao vây.

        Phía đông Oóc-lốp-ca, tiểu đoàn 1 và 2 của lữ đoàn sau khi được bổ sung đã chuyển chính diện sang phía tây. Được tăng cường hai đại đội mới và một trung đoàn pháo chống tăng, các tiểu đoàn này có nhiệm vụ tiến công vào Oóc-lốp-ca và liên lạc với các đơn vị bị chia cắt.

        Cùng ngày, quân địch lại đẩy lui sư đoàn của Xmê- khốt-vô-rốp. Trong khu vực phòng ngự của các sư đoàn Ba-chi-úc và Rô-đim-xép, các đơn vị Đức đột kích dọc theo các khe, nhằm thọc ra sông Vôn-ga và lại chia cắt tập đoàn quân một lần nữa. Nhưng chúng không thành công và khoảng 500 xác địch đã phải bỏ lại trong các khe.

        Không quân và pháo binh địch bắn suốt ngày đêm, tiêu hủy các xà lan và phà qua sông. Các đơn vị của sư đoàn Guốc-chi-ép vữợt sông rất khó khăn và chậm. Mãi đến sáng ngày 2 tháng mười mới có được hai trung đoàn bộ binh đổ bộ được sang hữu ngạn.

        Không chờ cho các đơn vị khác của sư đoàn sang sông được hết, đồng chí tư lệnh ra lệnh cho các tiểu đoàn 1 và 2 của lữ đoàn 115 phải tiếp tục phản kích, nhằm liên lạc được với tiểu đoàn 3 đang bị bao vây cùng với những phân đội độc lập khác. Các đơn vị của sư đoàn Guốc- chi-ép nhận nhiệm vụ phải tiến hành phản kích mạnh vào khu nhà máy Chiến Lũy, đánh bật địch ra khỏi nhà máy rồi bám trụ tại đấy.

        Sư đoàn Xmê-khốt-vô-rốp được lệnh phải quét sạch địch ở phía tây khu nhà máy Tháng Mười Đỏ và chiếm lấy điểm cao 107,5. Đại bộ phận pháo của tập đoàn quân phải chi viện cho cuộc tiến công vào khu nhà máy Chiến Lũy. Trên hướng này, các cuộc giao chiến vẫn tiếp diễn liên tục nhiều ngày đêm, chỉ gián đoạn ngắn ở một vài khu vực.

        Từ ngày 2 đến ngày 7 tháng mười. 500 chiến sĩ của lữ đoàn bộ binh 115 bị bao vây phải chống trả lại các lực lượng địch đông hơn gấp bội. Đêm 8 tháng mười sau khi đã bắn hết số đạn, các chiến sĩ đã hành động táo bạo, ban đêm chọc thủng được vòng vây và thoát ra vành phía bắc của thị trẩn khu xưởng Máy Kéo ở phía sau sông nhánh Mét-chét-ca ẩm ướt. Chỉ còn 220 người sống sót.

        Các chiến sĩ thoát vây kể lại là sau khi bị cắt rời khỏi đại bộ phận của tập đoàn quân, lương thực, nước uống, đạn dược bị thiếu nghiêm trọng, nhưng họ đã chiến đấu liên tục trong sáu ngày liền. Tình hình của họ càng bị nguy ngập thêm, khi cuộc phản kích ngày 2 tháng mười của cả tiểu đoàn 1 và 2 của lữ đoàn bị thất bại. Ọuân địch tiến công từ phía bắc đã tạo ra ở phía đông Oóc- lốp-ca một thế bao vây thứ hai, vây chặt tiểu đoàn này và một bộ phận của trung đoàn bộ binh 282 thuộc sư đoàn Xa-ra-ép. Sau hai ngày chiến đấu trong vòng vây (4 và 5 tháng mười), theo lệnh của lữ đoàn trưởng Ăng-đri- út-xen-cô, họ đã lợi dụng ban đêm tìm cách thoát vây và tảng sáng ngày 6 tháng mười rút ra khỏi phía bắc xưởng Máy Kéo.

        Âm mưu của Vôn Pao-luýt định dùng một đòn đột kích thanh toán chỗ lồi Oóc-lốp-ca đã phải trả giá đắt: Các lực lượng nhỏ yếu của lữ đoàn 115 trong 10 ngày đã giam chân ở khu vực Oóc-lốp-ca một bộ phận sư đoàn cơ giới 60, khoảng l00 xe tăng của sư đoàn xe tăng 16 và các trung đoàn của các sư đoàn bộ binh 389 và 100 của địch. Từ ngày 1 đến ngày 7 tháng mười, tại đây quân Đức đã mất 5 tiểu đoàn bộ binh. 17 xe tăng, 21 súng máy, 8 đại bác và súng cối.

        Căn cứ vào tình hình đó, Hội đồng quân sự kết luận là đòn tiến công mãnh liệt tiếp theo của địch sẽ hướng vào các xưởng Máy Kéo, Chiến Lũy và Tháng Mười Đỏ. Quân địch sẽ tập trung trên hướng này những lực lượng lấy ở vành đai phía nam Xta-lin-grát. Như vậy, chúng tôi sẽ phải chuẩn bị đánh lui cuộc tiến công chủ yếu của địch tại khu vực đang bị uy hiếp này.

        Tuy khe Vích-nhi-ô-vai-a là tuyến một, chỉ cách sông Vôn-ga chừng 4 — 5 ki-lô-mét, chúng tôi cũng cố gắng tổ chức phòng ngự có chiều sâu thành hai thê đội. Trên chính diện kéo dài từ ngã ba sông Mét-chét-ca ẩm ướt và sông Oóc-lốp-ca đến khu vực Chiến Lũy ở phía tây, chúng tôi bố trí sư đoàn bộ binh 308 mới quay trở lại đội ngũ ngày 2 tháng mười và sư đoàn bộ binh Cận vệ 37 dưới quyền chỉ huy của thiếu tướng V.Giô-lu-dép vừa tới nơi. Được sự tăng cường các sư đoàn trên, chúng tôi có thể bổ sung thêm lực, lượng cho các sư đoàn bộ binh 112 và 95 đang bảo vệ các khu xưởng Máy Kéo, Chiến Lũy và Tháng Mười Đỏ.

[Giangtvx]

        Ngoài ra, chúng tôi còn tăng cường võ trang cho các đội tự vệ công nhân của các nhà máy và tổ chức liên lạc hiệp đồng tác chiến giữa họ với bộ đội chủ lực. Thời gian ấy các đội tự vệ công nhân mới chỉ lo sửa chữa vũ khí, đại bác và xe tăng. Kể từ ngày l0 và 12 tháng mười, họ phải tham gia tích cực vào việc bảo vệ các phân xưởng của nhà máy, phối hợp cùng với các chiến sĩ của tập đoàn quân 62.

        Ngày 9 tháng mười, cụm quân bắc gồm có các lữ đoàn 124, 149 và số quân còn lại của lữ đoàn 115 đang bố trí ở thị trấn Rư-nốc, Xpác-ta-cốp-ca, tại cánh rừng phía tây Xpác-ta-nốp-ca và khu xưởng Máy Kéo trên bờ sông Mét-chét-ca. Một trung đoàn của sư đoàn Xa-ra-ép được giữ lại bên tả ngạn sông Vôn-ga làm lực lượng dự bị.

        Các cuộc giao tranh ở khu trung tâm của tập đoàn quân, tại các thị trấn Chiến Lũy và Tháng Mười Đỏ diễn ra ngày càng ác liệt. Cuộc phản kích của sư đoàn bộ binh 308 vào trưa ngày 8 tháng mười, bị địch chặn lại. Tuy nhiên, đến cuối ngày sư đoàn đã quét được địch ra khỏi một phần của xưởng Si-li-cát-nưi và làm chủ được vành đai phía tây-bắc của khu Chiến Lũy, nhưng cũng không thể  tiến xa hơn được nữa.

        Các trung đoàn của sư đoàn Xmê-khốt-vô-rốp, quân sổ chỉ còn 200 tay súng, đã phải chiến đấu không cân sức với bộ binh và xe tăng địch đang đánh dọc theo các đường phố. Cùng ngày hôm đó, ở khu vực tiếp giáp giữa các sư đoàn Ba-chi-úc và Rô-đim-xép, một tiểu đoàn quân Đức cải trang thành các chiến sĩ Xô-viết, đã thọc qua được tuyến phòng ngự, định tiến theo khe Crút-tôi tới sông Vôn-ga. Chúng bị các đại đội dự bị của sư đoàn Ba-chi-úc phản kích và bi tiêu diệt hoàn toàn. Âm mưu quỷ quyệt của địch đã bị thất bại.

        Như tôi đã nói trên, sở chỉ huy của tập đoàn quân đặt ở gần các giếng dầu, thấp hơn các bể lộ thiên một chút. Ngày 3 tháng mười, quân Đức chắc đã phát hiện ra vị trí sở chỉ huy, nên chúng dùng không quân và pháo binh bắn phá rất dữ dội. Bom đạn của chúng giội xuống khắp bờ sông, phá hủy các giếng đầy dầu gây nên những đám cháy lớn và dầu chảy qua các hầm của chúng tôi xuống sông Vôn-ga. Sở chỉ huy ngập trong bề lửa.

        Các suối lửa chảy tới đâu đốt cháy trụi tới đó. Tới sông Vôn-ga, dầu cháy chảy như thác vào các xà lan và các cọc neo thuyền cắm ở bờ sông ngay trước sở chỉ huy. Dầu cháy, thuyền, cọc neo gỗ cháy trôi lềnh bềnh trên mặt nước. Sông Vôn-ga như cũng bốc cháy và lửa bốc mỗi lúc một cao, một dữ dội. Dây điện thoại cũng bị cháy, phải dùng máy vô tuyến diện, nhưng cũng được từng lúc. Bị bao vây tứ phía, chúng tôi đành ngồi thúc thủ trong các hầm đầy khói.

        Tham mưu trưởng Crư-lốp ra lệnh:

        — Không ai được chạy! Tất cả phải chuyển sang làm việc ở các hầm còn nguyên. Dùng vô tuyến điện bắt liên lạc ngay với các đơn vị và giữ vững liên lạc vô tuyến điện!

        Rồi tiến lại gần tôi, đông chí nói khẽ: «Thế nào? Ta giữ được chứ ? ».

        — Giữ vững chứ! Tôi trả lời và nói thêm. Nếu cần, chúng ta bắn đến viên đạn súng ngắn cuối cùng.

        — Nhất trí, Crư-lốp đáp lại.

        'Tôi phải thành thật nói rằng, khi nhảy ra khỏi hầm lúc lửa bắt đầu cháy, tôi như người bị mù và mất phương hướng. Nhưng lệnh của Grư-Iổp vang lên lanh lảnh vào tai mọi người, kể cả tôi nữa, như một tiếng hô « Hua-ra » khi bắt đầu xung phong chúng tôi đứng tại chỗ, giữa đám lửa khói và giữ vững công việc chỉ huy bộ đội.

        Đám cháy kéo dài nhiều ngày, nhưng tập đoàn quân không có sở chỉ huy dự bị. Tất cả các đơn vị, kề cả các đơn vị công binh, đều cầm súng chiến đấu. Và trong khi chờ đợi củng cố sở chỉ huy, chứng tối phải làm việc trong các hầm hào chưa bị bom đạn phá hủy dưới làn đạn địch. Trong nhiều ngày liền chúng tôi không chợp mắt.

        Tướng Crư-lốp và tôi luôn được tướng Da-kha-rốp, tham mưu trưởng phương diện quân, gọi đến nói chuyện ở máy vô tuyến điện thoại. Đồng chí đòi hỏi phải báo cáo rõ tình hình các đơn vị, nhưng chúng tôi cũng như các cơ quan tham mưu sư đoàn đều không biết chính xác tình hình ra sao vì liên lạc luôn bị đứt, hoặc máy hư không hoạt động được.

        Liên lạc bằng máy vô tuyến điện thoại, nói các mệnh lệnh chỉ huy bằng mật ngữ trong lúc bom đạn giội trên đầu là một công việc khó khăn và chả thích thú gì. Nhiều khi các báo thoại viên bảo đảm liên lạc cho chúng tôi hy sinh ngay bên máy, tay vẫn còn nắm chặt mi-crô.

        « Các anh ở đâu đấy ? ». Đó là câu hỏi thường xuyên của bộ tư lệnh phương diện quân.

        Chúng tôi hiểu ý câu hỏi đó là bộ tư lệnh phương diện quân muốn biết chúng tôi còn sống không và bộ đội trong thành phố có được chỉ huy không. Crư-lốp và tôi không trao đổi với nhau trước, nhưng bao giờ cũng chỉ một câu trả lời: « Chúng tôi ở chỗ có nhiều lửa khói nhất».

[Giangtvx]

        

3

        Tảng sáng ngày 3 tháng mười, địch bắt đầu mở những cuộc tiến công mới. Sư đoàn bộ binh 112 của Éc-môn-kin bị một trung đoàn bộ binh và 20 xe tăng địch tiến công trước khi chiếm lĩnh khu vực phòng ngự trên chính diện. Nhưng quân địch vẫn không thể đập tan được sức đề kháng  của các chiến sĩ Xô-viết bằng một cuộc tiến công chớp nhoáng.

        Sư đoàn của Guốc-chỉ-ép cầm cự được đến 18 giờ, nhưng đến cuối ngày bị địch đánh bọc sườn, phải lui về phía sau đường sắt, xuống phía nam phố U-din-xcai-a Hạ, và sườn trái kéo xuống phố Vin-nit-xca.

        Sư đoàn bộ binh 193 của Xmê-khốt-vô-rốp ở thị trấn nhà máy Tháng Mười Đỏ, trong suốt ngày hôm đó phải giao tranh với địch để giữ nhà tắm và nhà ăn của nhà máy. Nhà tắm thay đòi chủ nhiều lần nhưng cuối cùng vẫn nằm trong tay quân ta. Các trung đoàn của sư đoàn không còn đến quá 100 — 150 tay súng.

        Sư đoàn của Guốc-chi-ép đã đẩy lui được mọi cuộc tiến công của quân Đức vào nhà máy Tháng Mười Đỏ. Các sư đoàn của Gô-rích-nưi, Ba-chi-úc và Rô-đim-xép vừa củng cố lại các vị trí của mình, vừa đẩy lui các cuộc xung phong của địch.

        Ngày 3 tháng mười, theo lệnh của bộ tư lệnh phương diện quân, sư đoàn Cận vệ 37 của thiếu tướng V. Giu-Iu- dép được phối thuộc vào tập đoàn quân.

        Diễn biến chiến sự chứng tỏ rằng quân địch quyết tâm thọc ra sông Vôn-ga bằng mọi giá và từ sông Vôn-ga, phát triển tiển công theo dọc sông, tiến về phía nam, sau khi đã chiếm được các nhà máy lớn. Và ngày 4 tháng mười đã xác định được là từ sông nhánh Mét-chét-ca ẩm ướt đến cao điểm 107,5, trên một chính diện rộng khoảng 5 ki-lô-mét, có tới 5 sư đoàn, (3 sư đoàn bộ binh và 2 sư đoàn xe tăng), cùng với nhiều đơn vị tăng cường khác của địch triển khai hoạt động. Các cuộc giao tranh ở khu vực Oóc-lốp-ca không chỉ để thanh toán chỗ mũi lồi Oóc-lốp-ca, mà còn để đánh lạc sự chú ý của chúng tôi về hướng tiến công chủ yếu của chúng đang chuẩn bị đánh vào các nhà máy. Trong các tình huống đó, chúng tôi quyết định khẩn trương cho sư đoàn của Giô-lu-dép qua sông để bố trí bên sườn phải của sư đoàn Guốc-chi- ép, tăng cường bảo vệ nhà máy Máy Kéo.

        Ngày 3 tháng mười, sau các cuộc giao tranh ác liệt chống lại những lực lượng đông hơn, sư đoàn Éc-môn- kin trong đêm ngày, 4 tháng mười đã lui về sau sông Mét-chét-ca. Quân địch thọc ra phố Chen-cốp-xcai-a, chiếm được căn cứ đầu cầu để tiếp tục thọc ra sông Vôn- ga. Sư đoàn của Guốc-chi-ép tung cả lực lượng dự bị ra để đẩy lui các cuộc tiến công điên cuồng của địch vào phân xưởng Si-li-cát-nưi, nhưng vẫn bị dồn vào các phố Mi-tic-chi, A-vi-a-tóoc-nai-a và Pê-tơ-rô-da-vốt-xcai-a.

        Trong đêm đó, sư đoàn Cận vệ 37 sang được hữu ngạn nhưng phải bỏ lại pháo chống tăng vì không đủ phà. Ban tham mưu của sư đoàn cũng phải rớt lại phía sau, buộc chúng tôi phải giao nhiệm vụ cho sư đoàn trực tiếp tới các trung đoàn và các sĩ quan tham mưu của tập đoàn quân phải phân tán xuống các khu vực phòng thủ của trung đoàn. Hầu hết các sĩ quan ở sở chỉ huy tập đoàn quân đều được phái xuống các trung đoàn để tổ chức liên lạc và hiệp đồng tác chiến.

        Chiếm lĩnh vị trí xong, và từ sáng sớm ngày 5 tháng mười, các trung đoàn của sư đoàn 37 giao tranh ngay với bộ binh và xe tăng địch đã chọc qua phòng ngự của các sư đoàn Guốc-chi-ép và Éc-môn-kin. Tập đoàn quân cần ít ra là một ngày tạm dừng để tổ chức lại các đơn vị, điều pháo và đạn, bổ sung các đơn vị, rồi sau đó mới có thể  tiếp tục đánh địch bằng các cuộc phản kích từng bộ phận từ các nhà máy Máy Kéo, Chiến Lũy. Bộ tư lệnh phương diện quân đòi hỏi phải bắt đầu phản kích từ sáng sớm ngày 5 tháng mười, nhưng chúng tôi không đủ khả năng làm nhiệm vụ đó, vì đạn dược đã cạn và việc tiếp tế đạn qua sông Vôn-ga ngày càng phức tạp, khó khan.

        Đêm 5 tháng, mười, lữ đoàn xe tăng 84 phải bắt đầu qua sông sang hữu ngạn, nhưng chỉ có các xe tăng hạng nhẹ qua sông được, và qua sông rồi phải bố trí ngay ở tuyến phòng ngự của các sư đoàn Giô-lu-dép và Guốc- chi-ép làm các hỏa điểm, vì tung các xe tăng hạng nhẹ này ra để phản kích vào các xe tăng Đức là vô nghĩa.

        Chỉ riêng ngày 5 tháng mười, đã có tới 2.000 lần xuất kích của máy bay địch vào khu vực các nhà máy. Từ lúc mặt trời mọc, phải ngừng mọi sự di chuyển của bộ đội. Người chiến sĩ bị thương phải nằm dưới hố cá nhân hoặc trong các đường hào cho đến tận tối mịt, và đến khi trời tối hẳn mới có thể chở ra bờ sông Vôn-ga, đến các địa điểm di tản thương binh.

[Giangtvx]

        Chiều hôm đó, tướng Gô-li-cốp,- phổ tư lệnh phương diện quân, đến chỗ chúng tôi. Trước khi đồng chí tới, sở chỉ huy im ắng được một lúc ngắn. Dầu đã ngừng cháy, tuy bể ma-dút ở phía trên hầm của chúng tôi vẫn còn bốc khói. Thông tin liên lạc vẫn tồi tệ vì thường bị đứt. Xạ thủ pháo binh và súng cối địch, chắc đã xác định được vị trí sở chỉ huy của chúng tôi, nên bắn vào đó khá chính xác. Đạn nổ ngay cửa hầm của tôi. Ở sở chỉ huy số thương vong tăng từng giờ một. Trước tình hình này, tướng Gô-li-cốp, sau khi làm việc với tôi chừng 24 giờ, đã khuyên chúng tôi nên chuyển sang chỗ khác.

        Nhưng sang đâu bây giờ? Sau khi hội ý,chúng tôi quyết định chuyển sở chỉ huy tập đoàn quân sang các hầm có mái của ban tham mưu sư đoàn Xa-ra-ép (đã rời sang tả ngạn để tổ chức lại).

        Chúng tôi phải di chuyển dọc bờ sông Vôn-ga, xuống gần xưởng Máy Kéo khoảng 500 mét. Cuộc di chuyển tiến hành ban đêm.

        Hội đồng quân sự trong mấy ngày nảy làm việc liên tục không nghỉ. Chúng tôi không còn để ý đến ngày, đêm nối tiếp nhau ra sao nữa, vì ngày, đêm lẫn lộn cả. Chúng tôi chỉ chợp mát từng lúc khi ngớt tiếng bom đạn, và phải thay phiên nhau, người ngủ, người trực.

        Chúng tôi biết rằng những ngày khủng khiếp sẽ đến với tập đoàn quân của chúng tôi. Quân địch vừa tiến công liên tục, vừa tập trung lực lượng lớn ở khe Vích-nhi-ô- vai-a, khu nhà máy Chiến Lũy, sông nhánh Mét-chét-ca. Chúng tôi chỉ còn trông cậy vào lực lượng bản thân mình, vào tinh thần ngoan cường của các chiến sĩ.

        Để làm thất bại âm mưu tập trung lực lượng của địch và phá vỡ sự chuẩn bị tiến công của chúng,chúng tôi tổ chức những đợt phản kích ngắn, chủ yếu bằng không quân và pháo binh. Các trận oanh tạc không phải chỉ có không quân của tập đoàn quân và phương diện quân, mà còn có không quân của Bộ Tổng tư lệnh cùng tham gia. Nhưng tất nhiên là chưa đủ. Chúng tôi được tin là theo lệnh của chính Hít-le, những lực lượng lớn đang được tập trung để giáng một đồn mạnh vào Xta-ỉin-grát. Nội trong tháng mười, địch đã tung ra 75 phần trăm lực lượng để tiếp viện cho toàn mặt trận Xô — Đức, nhằm bù đắp các thiệt hại ở Xta-lin-grát, và các tài liệu của quân Đức đã xác minh cho sự kiện đó. Để chống lại đòn tiến công ấy, chúng tôi phải tích lũy đạn dược, chuẩn bị kế hoạch tác chiến của tập đoàn quân và chuẩn bị tinh thần cho tất cả các chiến sĩ trong các trận đánh quyết định sắp tới.

        Sáng ngày 6 tháng mười, quân Đức lại tiếp tục tiến công, hướng chủ yếu xuất phát từ khu xưởng Máy Kéo và Chiến Lũy. Chắc chúng không ngờ là sư đoàn Cận vệ 37 của tướng Giô-lu-dép đã có mặt ở đây. Thật xứng danh là quân Cận vệ! Các chiến sĩ đều rất trẻ, cao lớn, dũng cảm. Nhiều người mặc quần áo nhảy dù, dao găm giắt bên thắt lưng Họ chiến đấu rất anh dũng, xung phong từng toán một, đột nhập vào từng căn nhà và căn hầm dưới nhà, dùng dao găm diệt địch. Họ khổng hề biết lùi: bị bao vây, họ chiến đấu tới người cuối cùng và hy sinh trong tiếng hát và tiếng thét «Vì tổ quốc!», «Chúng ta không rời khỏi đây và không bao giờ hàng!». Chỉ trong một ngày đã có tới 700 lượt máy bay oanh tạc vào các vị trí của sư đoàn, nhưng quân phát xít vẫn không tiến thêm được bước nào. Trái lại, trung đoàn Cận vệ 1 tiến được đôi chút. Sư đoàn được trung đoàn chống tăng 499, trung đoàn pháo tầm xa 11 và một bộ phận của trung đoàn súng cối Cận vệ 85 yểm trợ. Trên các khu vực khác ngoài chính diện, trừ khu vực Oóc-lốp-ca, mọi cuộc tiến công của địch đều bị đẩy lui.

        Trong đêm, các phân đội của lữ đoàn xe tăng 84 đến chiếm lĩnh vị trí trong các khu vực của sư đoàn Giô-lu- dép và Guốc-chi-ép. Đồng thời, tất cả các đơn vị của tập đoàn quân đều tích cực khẩn trương đào hầm, hố, hào giao thông, lập các điểm tựa và các vật cản. Mọi người đều chuẩn bị đối phó với các trận đánh lớn trên chính diện của mình. Trinh sát báo cáo đã phát hiện ra những nơi tập trung quân Đức trong thị trấn Chiến Lũy. Ngày 6 tháng mười trôi qua khá yên tĩnh, không có hoạt động đặc biệt nào của bộ binh và xe tăng địch, nhưng không quân địch tới bắn phá các vị trí của chúng tôi từ sáng tinh mơ cho đến tận tối mịt. Cơ quan tham mưu trung đoàn 339 bộ binh bị trúng một trái bom cỡ lớn và toàn bộ đã bị hy sinh, kể cả trung đoàn trưởng và chính ủy.

[Giangtvx]

        Tình hình tương đối yên tĩnh của ngày 6 tháng mười được bộ tham mưu phương diện quân coi là dấu hiệu kiệt sức của đối phương. Do đó bộ tham mưu phương diện quân đã hối thúc chúng tội phải tiếp tục phản kích bằng các lực lượng của sư đoàn 37. Tôi cho rằng cuộc oanh tạc của địch chỉ là bước chuẩn bị tiến công. Ý kiến giữa chúng tôi và bộ tham mưu phương diện quân khác biệt nhau.

        Buổi chiều, bị hối thúc mạnh, tôi phải đồng ý mở cuộc phản kích, nhưng chỉ với một phần lực lượng của các sư đoàn Giô-lu-dép và Guốc-chi-ép. Chúng tôi quyết định phản kích vào xế trưa ngày 7 tháng mười, với cách tính toán cho rằng quân địch không có thời gian để chuẩn bị chống đỡ đòn phản kích của chúng tôi trước lúc trời tối, và không quân địch không tham gia chiến đấu được.

        Tôi ký lệnh phản kích lúc 4 giờ sáng, nhưng rồi không đủ thời gian để triển khai lệnh đó. Đến 11 giờ 20, quân địch mở cuộc tiến công mới với các lực lượng lớn. Chúng tôi chống lại các đợt xung phong của chúng bằng hỏa lực từ các vị trí đã chuẩn bị trước và được ngụy trang kỹ càng.

        Quân Đức có hai sư đoàn bộ binh, được hơn 50 xe tăng yểm trợ đã xung phong vào các vị trí của chúng tôi. Các đợt xung phong của chúng đều bị đẩy lui. Các đơn vị của sư đoàn Giô-lù-dép gây cho địch bị thiệt hại nặng. Quân địch đưa thêm các lực lượng dự bị tới và tiếp tục mở nhiều đợt xung phong mới. Sau những trận kịch chiến, đến cuối ngày, quân địch chọc thủng được tuyến phòng  ngự của chúng tôi và chiếm được một phần khu công nhân của xưởng Máy Kéo và tới sát sân vận động.

        Đến 18 giờ, một tiểu đoàn bộ binh tăng cường của địch tiến công tư phía tây cầu xe lửa trên sông Mét-chét-ca. Tiểu đoàn này bị một loạt đạn Ca-chiu-sa tiêu diệt gần hết. Trong khu vực sư đoàn Xipê-khốt-vô-rốp, các trận đánh diễn ra suốt ngày để giành nhau khu nhà tắm trong thị trấn nhà máy Tháng Mười Đỏ. Mục tiêu được thay đổi chủ ít ra tới năm lần. Đến đêm, khó mà nói được mục tiêu ấy nằm trong tay ai. Trong các khu vực khác, các cuộc tiến công của đjch đều bị đẩy lui. Trong ngày, có tới 4 tiểu đoàn bộ binh địch bị tiêu diệt và 16 xe tăng bị bắn cháy.

        Bị thiệt hại nặng, ngày hôm sau quân địch không thể tiếp tục tiến công. Sư đoàn 37 xuất hiện trên hướng tiến công chủ yếu của địch đã làm đảo lộn mọi tính toán của Vôn Pao-luýt. Hắn đã thất bại trong âm mưu tiến công bất ngờ để chọc thủng chính diện của chúng tôi.

        Ngày 8 tháng mười, việc chuẩn bị cho các trận giao tranh mới lại bát đầu. Chúng tôí biết rằng, Hít-le đã hứa với quân đội của hắn là trong những ngày gần đây sẽ làm chủ được pháo đài sông Vôn-ga. Lính Đức trong các chiến hào của chúng huênh hoang: « Bọn Nga nghe này! Sắp sửa « bùm bùm» trên sông Vôn-ga đấy».

        Máy bay địch thả truyền đon xuống thành phố như bươm bướm. Lời lẽ răn đe: « Hít-le coi những binh sĩ và sĩ quan của Hồng quân rút sang tả ngạn và không chịu đầu hàng là những người đào ngũ ». Truyền đơn còn in những bức biếm họa về tập đoàn quân 62 bị xe tăng và pháo binh địch bao vây tứ phía.

        Nhưng mọi cố gắng của các cơ quan tuyên truyền của Gơ-ben (Bộ trưởng bộ tuyên truyền của Hít-le — N.D) đều công cốc. Đảng và Đoàn đã làm công tác tư tưởng không mệt mỏi trong các đơn vị và các tổ chiến đấu, giải thích luận điệu khiêu khích và tuyên truyền của địch. Hội đồng quân sự tập đoàn quân, khi trao phần thưởng cho các sĩ quan có thành tích trong chiến đấu, đã thân mật trò chuyện với họ và thông qua họ làm cho bộ đội thấm nhuần quyết tâm bảo vệ thành phố bằng mọi giá.

        Vấn đề này đã được bộ đội hiểu rất rõ ràng. Đây là một tài liệu về sinh hoạt trong chiến đấu của một tổ chức Đoàn.

        «Chúng tôi đã nghe: báo cáo về thái độ của đoàn viên trong chiến đấu. Chúng tôi đã quyết nghị: Thà chết trong chiến hào còn hơn rút lui nhục nhã. Không những tự mình không rút mà còn phải làm cho người bên cạnh cũng không rút.

        Một câu hỏi nêu ra với thuyết trình viên : có lý do chính đáng nào để rút khỏi vị trí chiến đấu không?

        Trả lời: trong tất cả các lý do biện minh cho việc rút lui chỉ có một lý do có thể chấp nhận được — cái chết».

[Giangtvx]

        Trong những ngày đó. tướng Gu-ri-ép kể chuyện lại:

        «Ở chỗ chúng tôi có một chiến sĩ trẻ tên là A-lếch- xây Pô-pốp. Khi lính Đức bắt đầu tiến đến gần, anh ta sắp xếp một bên khẩu trung liên, một bên khẩu tiểu liên, tay cầm chắc súng trường và quanh minh xếp đầy lựu đạn. Nếu quân Đức xung phong lên đông, anh sang vị trí bắn trung liên, nếu chỉ có một tên xuất hiện, anh dùng súng trường, và nếu quân Đức bò đến gần, anh ném lựu đạn vào chúng. Anh đã giữ chiến hào của minh như vậy đó. Một mình chiến đấu như năm người».

        Sức mạnh của các chiến sĩ Cận vệ là ở chỗ họ chiến đấu rất khôn ngoan, cố gắng tận dụng đến mức cao nhất tính năng của các vũ khí mà Tổ quốc đã giao cho họ. Hàng ngàn chiến sĩ như Pô-pốp, nêu những gương chiến đấu dũng cảm, sáng tạo, mưu trí, tỏ rõ tài năng sử dụng thành thạo tất cả các loại vữ khí được trang bị.

        Bài hát « Thành phố anh hừng » do thượng sĩ Pa-nổp sáng tác rất được ưa chuộng trong tập đoàn quân. Lời lẽ bài hát có phần hơi ngây thơ, nhưng các chiến sĩ yêu thích vì nó chân thật, như cuộc sống vậy :

        « Phó phường rung chuyển dưới tiếng nổ của đạn bom và tiếng gầm rú khủng khiếp của động cơ xe tăng quân địch.

        Các trung đoàn vẫn đứng vững như các khối đá, ngạo nghễ coi khinh cái chết cho cuộc chiến đấu bảo vệ đôi bờ sông Vôn-ga».

        Người bạn chiến đấu đã trăng trối trước lúc hy sinh:

        — Hãy để cho kẻ thù không bao giờ được quên. Tập đoàn quân 62 quyết đứng vững không lùi. Sẽ không bao giờ lùi, dẫu chỉ là một bước.

        Đó là pháp lệnh của các chiến sĩ tập đoàn quân 62 không lùi một bước mà phải tiêu diệt quân thù và chiếm lại từng thước đất quê hương.

        Tôi còn giữ trong tay mẩy tờ thông báo phân phát ngoài tiền duyên lúc đó, nay đã ngả vàng vì thời gian. Dưới đây là một tờ:

        «Ngày hôm nay, Cô-dơ-lốp Ăng-đrây-E-nhi-mô-vích, xạ thủ sủng máy, đoàn viên thanh niên cộng sản đã chiển đấu rất anh hùng. Trong cuộc chiến tranh giữ nước, đồng chí Cô-dơ-lõp đã tiêu diệt 50 tên lính Hỉt-le, không kể những tên do tổ súng máy của đồng chí tiêu diệt. Từ ngày 7 tháng mười đến nay, Cô-dơ-lốp đã loại 17 tên lính phát xít. Tổ súng may của Cô-dơ-lõp là tổ cừ nhất tiểu đoàn. Đồng chí Cô-dơ-lốp đã tham gia chiến đâu bảo vệ Lê-nin-grát, Khác-cõp. Hai lần bị thương. Hai lần được tặng huân chương. Hãy noi gương Cô-dơ- lốp». Và đây lại một tờ khác:

        «Họ đã bắn cháy 7 xe tăng Đức ! Các chiến sĩ Hòng quân I-a-cốp Chéc-bi-na và I-van Ni-ki-tin bị thương không rời trận địa. Những người con trung thành của Tổ quõc đã chiến đầu cho đến khi cuộc tiến công của địch bị đẩy lui. Trong khoảng nửa giờ, những chiến sĩ chống tăng tài giỏi đó đã loại khỏi vòng chiến 7 xe tăng địch».

        Những tờ thông báo đặc biệt cô đọng, ngắn gọn như vậy thật rất nhiều.   1

        Và biết bao nhiêu người đã trở thành tấm gương ngời sáng trong cuộc chiến đấu ở bên sông Vôn-ga này!

        Bất cứ ai đã chiến đấu ở đây đều từng giờ, từng phút nhìn thấy cái chết trước mắt. Phải có những cân não cứng như thép và lòng dũng cảm không gì so sánh được, mới có thể qua lại sông Vôn-ga bằng thuyền gỗ dưới mưa bom, đạn địch. Nhưng các chiến sĩ Thủy đội Vôn-ga đã thực hiện các chuyến qua lại sông suốt ngày đêm để tiếp tế vũ khí, lương thực cho thành phố bị bao vây.

        Trong khi chờ đợi cuộc tiến công với những lực lượng mạnh nhát của địch ở khu vực các nhà máy, chúng tôi tiến hành những biện pháp kiên quyết để củng cố trận địa dọc theo sông nhánh Mét-chét-ca ẩm ướt, khe Vích- nhi-ô-vai-a cho đến đồi Ma-mai-ép.

        Lữ đoàn xe tăng 84 vừa đến nơi, được bố trí ngay vào vị trí phối họp với các sư đoàn bộ binh bảo vệ khu vực này. Quân đoàn xe tăng mất sức chiến đấu được chuyển sang tả ngạn sông Vôn-ga. Các chiến sĩ còn khả năng chiến đấu được chuyển thuộc lữ đoàn 84.

        Tất cả các đơn vị được lệnh phải đẩy mạnh việc làm công sự để giữ vững các vị trí. Trên các hướng dễ bị địch tiến cổng đã gài hàng ngàn trái mìn. Các đơn vị của sư đoàn Cận vệ 37 và sư đoàn bộ binh 95 được bổ sung quân số và tăng cường pháo binh. Mọi việc củng cố, tăng cưởng cho bộ đội chi có thể tiến hành vào ban đêm, dưới những trận tiến công bộ phận liên tục của địch trên toàn bộ mặt trận của tập đoàn quân. Chúng tôi thấy rõ quân địch đang nhằm hai mục đích: tiến hành thăm dò bằng hỏa lực trên toàn bộ mặt trận của tập đoàn quân 62, và hạn chế việc cơ động lực lượng của chúng tôi trong khu vực phòng ngự không sâu lắm dọc theo bờ tây sông Vôn-ga. Để đối phó lại, các đội xung kích của chúng tôi trên toàn bộ chính diện của tập đoàn quân, luôn luôn bất ngờ đánh vào các chốt của quân Đức đặt trong các tòa nhà. Các thiện xạ của tập đoàn quân (khoảng 400 người) làm cho chúng luôn luôn ở trong tình trạng lo sợ và căng thẳng tinh thần.

[Giangtvx]

NHỮNG NGÀY NẶNG NỀ NHẤT

1

        Trong suốt thời gian từ 8 đến 14 tháng mười, mặt trận không lúc nào lâng dịu, mà cũng không thể nào có được sự lắng dịu, vì trận địa của chúng tôi và của quân Đức chỉ cách nhau có một tầm lựu đạn. Chiều sâu đội hình chiến đấu của chúng tôi, tức là toàn bộ không gian từ tiền duyên phòng ngự tới sông Vôn-ga, không quá ba ki- lô-mét. Tình hình này buộc chúng tôi phải hết sức cảnh giác, phải tiến hành quan sát, trinh sát tích cực, liên tục.

        Chúng tôi coi những hoạt động của các chiến sĩ bắn tia, của các đội xung kích, của pháo binh và súng cối, là những biện pháp cảnh giác và sẵn sàng chiến đấu tốt nhất.

        Pháo binh và những giàn «Ca-chiu-sa» của chúng tôi giáng những đòn đích dáng vào các nơi tập trung quân địch trong các khu vực thị trấn Chiến Lũy, khe Vích-nhi- ô-vai-a. Không quân của chúng tôi ban đêm giội bom và quét súng máy vào bọn chúng.

        Nhật ký và thư từ của những tên xâm lược tử trận đã nói đến các hành động phản chuẩn bị của chủng tôi đã gây thiệt hại và tác động đến tinh thần quân địch ra sao. « Xta-lin-grát là địa ngục». «Xta-lin-grát là mồ chôn người tập thể», « Xta-lin-grát khạc ra sự chết chóc» — Bọn lính Hít-le viết như vậy.

        Quân địch dồn ép chúng tôi ra tới sông Vôn-ga, cũng không để cho chúng tôi một phút nào nghỉ ngơi. Không quân của chúng liên tục thám thính trên đầu chúng tôi, ném bom xuống các vị trí và bến phà, còn pháo binh và súng cối giội đạn vào tuyến phòng thủ của chúng tôi,

        Các sĩ quan tham mưu và cán bộ chính trị luôn đi sát với bộ đội. Sau khi tổ chức lại lực lượng và bố trí hệ thống phòng ngự có chiều sâu theo hướng tiến công chủ yếu của địch, chúng tôi ra sức tăng cường công sự chiến đấu, biến mỗi nhà thành một điểm tựa và chúng tôi cũng tăng cường rất nhiều việc phòng thủ khu vực các nhà máy. Ví dụ, sư đoàn Gô-rích-nưi lúc này bố trí ở nơi tiếp giáp các sư đoàn Giô-Iu-dép và Guốc-chi-ép, lui xuống phía sau đội hình chiến đấu của chúng tôi. Một trung đoàn của sư đoàn Cận vệ 39 của Gu-ri-ép, ngày 12 tháng mười, được bố trí để đảm bảo phòng ngự có chiều sâu và tăng cường chỗ tiếp giáp giữa các sư đoàn Giô-lu-dép và Gô- rích-nưi. Trung đoàn bộ binh 524 của sư đoàn 112 đóng ở tả ngạn sông Vôn-ga cho đến ngày 12 tháng mười để chấn chỉnh và bổ sung, nay chuyển sang hữu ngạn làm nhiệm vụ thê đội hai phòng ngự ở khu vực sân vận động phía bắc.

        Chúng tôi xem xét lại tất cả các binh đội và phân đội hậu cần của các trung đoàn, sư đoàn và các đơn vị của tập đoàn quân, chỉ để lại ở hậu cứ số người tối thiều, còn thì vũ trang cho những người khác và bổ sung họ xuống các đại đội, khẩu đội. Chúng tôi cảm thấy, quân địch trong khi tiến hành các cuộc tiến công bộ phận vào các khu vực trên chính diện, đang chuẩn bị một đòn mạnh mẽ, chắc là sẽ đánh vào nhà máy Máy Kéo. Quân báo của chúng tôi do đại tá Ghéc-man phụ trách, luôn xác minh giả định đó. Cần phải được vũ trang tốt để đối phó với đòn tiến công này.

        Ngày 12 tháng mười, chấp hành đúng lệnh của tư lệnh phương diện quân, sư đoàn Giô-lu-dép và trung đoàn của sư đoàn Go-rich-nưi mở cuộc phản kích ở vành phía tây thị trấn xưởng Máy Kéo, nhằm phá vỡ các kế hoạch tiến công mới của địch.

        Chúng tôi không đặt nhiều hy vọng vào cuộc phản kích này, nhưng lần này chúng tôi cảm thấy lả bộ tư lệnh phương diện quân có lý do để đòi hỏi tập đoàn quân 62 phải có những hành động tích cực, bởi kế hoạch tiếp tế đạn dược  nhận được ở bộ tư lệnh pháo binh hồi tháng mười, phương diện quân yêu cầu tập đoàn quân phải dè xẻn đạn, như vậy có nghĩa là quân ta đang chuẩn bị một cuộc phản công lớn. Cuộc phản kích của chúng tôi hướng vào cánh quân chủ yếu của quân địch, vì chỉ có như vậy mới phá được kế hoạch tiến công của chúng. Đối với chúng tôi, buộc địch phải tiến công sớm sẽ có lợi hơn là đến lúc chúng chuẩn bị xong và tiến công chúng tôi với lực lượng đầy đủ.

        Tuy đội hình chiến đấu của chúng tôi bố trí có chiều sâu nhưng cuộc phản kích vẫn chỉ sử dụng có một bộ phận lực lượng. Quả là có mạo hiểm. Cuộc phản kích bắt đầu sáng sớm ngày 12 tháng mười. Quân Đức chống cự mãnh liệt. Sau một ngày chiến đấu, sư đoàn Giô-lu- dép bên sườn trái và ở giữa tiến được 300 mét về phía tây và tiếp tục chiến đấu ở ngoại vi, bắc sân vận động phía nam của thành phố. Các đơn vị của sư đoàn Gô- rích-nưi cũng tiến được 20 mét.

        Các trận giao tranh trong ngày cho chúng tôi thấy là bọn Đức không ngờ có cuộc phản kích này, nhưng hệ thống phòng ngự của chúng thật dày đặc, đến nỗi bộ đội ta cũng không thể thọc sâu được.

        Ngày 13 tháng mười, tiếp tục cuộc phản kích, chúng tôi cố gắng đánh hất địch ra khỏi khe Mi-tích-chi. Giao tranh ác liệt kéo dài suốt ngày hôm đó.

        Ngày 14 tháng mười là một ngày chiến đấu dữ dội chưa từng thấy. Ba sư đoàn bộ binh và hai sư đoàn xe tăng địch triển khai trên một chính diện khoảng năm ki- lô-mét chuyển sang tiến công.