Xta-lin-grát trận đánh của thế kỷ

[Giangtvx]

3

        Ngày 21 và 22 tháng mười, quân Đức tung ra các lực lượng mới tiến công vào các sư đoàn của Xmê-khốt-vô- rốp và Gu-ri-ép. Từ ngày hôm đó, các cuộc chiến đấu để bảo vệ các nhà máy Chiến Lũy, Tháng Mười Đỏ và bến phà qua sông Vôn-ga ngày càng ác liệt. Không quân địch lại tăng số lần xuất kích lên tới 2.000 lần chiếc trong ngày.

        Trong hai ngày đó, quân địch mất 15 xe tăng và hơn 1.000 lính bộ binh. Các vị trí của quân Đức bây giờ gần các vị trí của chúng tôi, đến nỗi chúng tôi có thể bắt đầu dùng súhg phun lửa bởi chỉ cách địch có 100 mét.

        Ngày 23 tháng mười, quân địch tung vào trận đánh sư đoàn 79 của chúng, có xe tăng yểm trợ. Hướng tiến công chủ yếu nhằm vào khu nhà máy Tháng Mười Đỏ. Trung tâm các trận giao tranh bây giờ chuyển vào khu vực từ nhà máy Chiến Lũy đến khe Ban-ni.

        Cuối ngày, quân địch sau khi bị thiệt hại nặng đã thọc được tới xưởng làm bánh mì và tiến quá đường xe lửa đầy các toa xe bị phá hủy. Một đám lính tiểu liên địch chừng một đại đội lọt được vào khu tây-bắc nhà máy Tháng Mười Đỏ. Tiền duyên bị đẩy đến gần sông Vôn-ga thêm 300 đến 500 mét nữa, gây ra sự uy hiếp nghiêm trọng cho bển vượt sông cuối cùng của tập đoàn quân.

        Buổi chiều, sau lúc hoàng hôn, pháo binh của chúng tôi nện một đòn mãnh liệt vào xe tăng và bộ binh địch tập trung ở xung quanh nhà máy Tháng Mười Đỏ, làm cho cuộc tiến công của quân Đức phải chững lại một lúc và các chiến sĩ phòng ngự cũng bớt căng thẳng hơn.

        Nếu quân địch trong các ngày từ 18 đến 23 tháng mười, tập trung phần lớn lực lượng đánh vào nhà máy Chiến Lũy và Xpác-ta-nốp-ca, thì từ ngày 24 tháng mười trở đi chúng lại tung các lực lượng mới đánh cả vào nhà máy Tháng Mười Đỏ. Mức độ ác liệt của trận giao tranh tăng lên từng ngày. Thông báo ngày 24 tháng mười về tình hình chung như sau :

        « Trong ngày, tập đoàn quân đã phải chiến đấu phòng ngự ác liệt ở các, khu vực bắc và trung tâm của mặt trận và ở khu vực nam đã phải giao trank với các binh đội bộ binh. Quân địch sau đợt bắn chuẩn bị lớn của không quân, pháo binh và súng cối, lại tiếp tục tiến công lúc 11 giờ, với các lực lượng xe tăng và bộ binh mới, vào các nhà máy Chiến Lũy, Tháng Mười Đỏ và thị trấn Xpác-ta- nốp-ca.

        9 giờ sảng, quân địch bắt đầu tiến công và sau trận giao tranh kịch liệt, đến cuối ngày đã chiếm được các khu trung tâm và tây-nam của nhà máy Chiến Lũy. Sư đoàn bộ binh 138 và 308 tiếp tục chiến đấu để giữ nhà máy Chiến Lũy.   

        Từ 11 giờ, sư đoàn bộ binh 193 đánh lui cảc cuộc tiến công của bộ binh và xe tăng địch triển khai tiến công từ khu vực phố Tu-pi-côp dọc theo phố Crát-nô-prét-nen-xcai-a ở vành đai bắc của nhà máy Tháng Mười Đỏ. Một bộ phận lực lượng khác của địch đang định qua phố Xtun-naỉ-a thọc ra sông Vôn-ga.

        Đến 18 giờ, trong khu vực của trung đoàn bộ binh 895, xe tăng địch tiến đến sát sở chỉ huy của trung đoàn và bộ binh địch đi theo xe tăng đã đột phá được vào đội hình chiến đấu của quân ta lúc này bị thưa dần. Cuộc chiến đấu vẫn tiếp diễn. Sư đoàn Cận vệ 39 chiến đấu giữ nhà máy Tháng Mười Đỏ. Quân Đức đã chọc được một mũi vào phần tây- bắc của nhà mảy.

        Một trái bom rơi trực tiếp đã phá hủy bốn hầm lát nắp của cơ quan tham mưu tập đoàn quân. Trên 15 người thương vong. Trung tá Ti-mô-xin, trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh 1045 cũng hy sinh.

        Nhờ bắt được tù bính và thu được tài liệu, đã xác minh được là bảy sư đoàn bộ binh và ba sư đoàn xe tăng của địch đã tiến công vào chính diện của tập đoàn quân. Trong khu vực Pét-chan-xca, các đơn vị cơ giới Đức có tới một sư đoàn đang tập trung. Trong một ngày chiên đấu đã ghi được 1.500 lần xuất kích của máy bay địch ...»

[Giangtvx]

     
MƯU TOAN CUỐI CÙNG CỦA VÔN PAO-LƯÝT

1

        Theo những tài liệu chúng tôi có được hồi đó và diễn biến chiến sự, rõ ràng là lực lượng đôi bên, của địch cũng như của chúng tôi, đều mỏi mệt. Trong 10 ngày giao tranh, quân Đức lại một lần nữa cắt đôi được tập đoàn quân của chúng tôi. Chúng đã chiếm được xưởng Máy Kéo, nhưng không tiêu diệt được lực lượng chủ yếu của chúng tôi.

        Quân địch không có đủ lực lượng và phương tiện để tiêu diệt được chúng tôi. Chúng phải dựa vào trận đánh các lực lượng dự bị lấy từ các hậu phương xa xôi. Phía trước chính diện của tập đoàn quân xuất hiện không những các sư đoàn mới, mà cả những trung đoàn và tiểu đoàn độc lập, đưa vội vã bằng máy bay đến. Như vậy cũng vẫn chưa đủ. Mặc dù không muốn thế, địch vẫn phải rút ở nhiều sư đoàn khác nhau một số tiểu đoàn, đặc biệt là công binh, và tung chúng vào trận để đè bẹp sự kháng cự của chúng tôi. Nhưng các đơn vị đó, tung vội vàng vào trận chiến, đã tan biến nhanh như sáp gặp lửa trong lò thiêu Xta-lin-grát. Tuy nhiên, Hít-le vẫn cố gắng bằng mọi cách giữ quyền chủ động, mặc dù hắn không còn đủ lực lượng để đánh những đòn mới nữa.

        Sau các trận chiến dẫu dữ dội điên cuồng tháng mười, bộ đội ta đều hiểu rằng những cuộc tiến công lớn như vậy không thể dễ dàng chuẩn bị được nhanh. Hàng núi xác chết của quân Đức bỏ lại và nhiều phương tiện bị phá hủy cũng nói lên là quân tiến công khó mà vượt qua nổi các chướng ngại do chính chúng gây ra. Tất cả các chiến sĩ của chúng tôi đều tận mắt thấy được điều đó, tự rút ra được các kết luận cho mình, và ít khi họ lầm lẫn.

        Cuối tháng chín, Hít-le đã huênh hoang tuyên bố:

        «Chúng ta tiến công Xta-lin-grát và chúng ta sẽ chiếm được thành phố đó. Các bạn có thể tin chác điều đó. Khi chúng ta đã chiếm được chỗ nào, người ta không thể hất chúng ta ra khỏi chỗ đó được ».

        Gơ-ben phát biểu trong một cuộc họp mặt với các nhà báo Thổ Nhĩ Kỳ: « Tôi nói bao giờ cũng cân nhắc từng lời, nhưng tôi có thể nói một cách chắc chắn với các ông là, trước khi mùa đông tới, quân đội Nga sẽ không còn nguy hiểm đối với nước Đức nữa. Và nói lên điều đó, tôi bao giờ cũng tin tường chắc chắn rằng sự việc sẽ không đánh lừa tôi. Tôi xin các ông hãy nhớ lấy điều này trong vài tháng tới».

        Khó mà tin được là Hít-le và Gơ-ben không biết đến trạng thái tinh thần của binh lính và sĩ quan của chúng đang chiến đấu ở ngay trong thành phố Xla-lin-grát. Trong những bức thư của sĩ quan Đức viết trong tháng chín và tháng mười, chúng tôi đọc thấy chúng đánh giá tình hình khác nhau. Một trong số những tên chắc chắn là chưa được thử lửa ở trận đánh Xta-lin-grát, trung úy Hen-nơ, viết hồi đầu tháng mười: « Chúng tôi tiến công Xta-lin-grát. Quốc trưởng đã nói: Xta-lin-grát phải thất thủ. Và chúng tôi đã trả lời : Xta-lm-grát sẽ phải thất thủ. Xta-lin-grát chả bao lâu nữa sẽ rơi vào tay chúng ta. Năm nay, mặt trận mùa đông của chúng ta sẽ là sông Vôn-ga   ».

        Nhưng từ cuối tháng mười thì bức tranh thay đổi hẳn đi. Trong các bức thư của lính Đức, người ta thấy những giọng điệu khác hẳn.

        Trung sĩ Oan-te viết: « Xta-lin-grát là địa ngục trần gian, là Véc-đoong, một Véc-đoong đó với những vũ khí mới. Ngày nào chúng tôi cũng tiến công. Buổi sáng chúng tôi chiếm được 20 thước đất thì buổi chiều bọn Nga lại đánh bật chúng tôi về phía sau ».

        Trung sĩ Bec-xtơ, ở một trạng thái tinh thần đã bắt đầu bi quan, viết thư cho mẹ: « Mẹ còn phải chờ lâu hơn nữa mới có được thông cáo đặc biệt báo tin là quân ta đã chiếm được Xta-lin-grát. Bọn Nga không chịu đầu hàng, chúng chiến đấu đến người cuối cùng».

        Hội đồng quân sự tập đoàn quân nhận định tình hình như sau: Vôn Pao-luýt không thể đánh một đòn mới mạnh như đòn từ 14 đến 20 tháng mười. Để đánh được một đòn như vậy, hắn cần phải có một thời gian dài, 10, 15 hoặc 20 ngày, và đưa đến một số lượng lớn bom đạn và xe tăng. Nhưng chúng tôi biết rằng trong khu vực Gum-rắc và Vô-rô-pô-nô-vô, địch chỉ có khoảng hai sư đoàn dự bị có thể tham chiến. Chúng tôi tính rằng, chỉ sau ba đến năm ngày, các sư đoàn này cũng sẽ kiệt sức và Vôn Pao- luýt sẽ phải giảm bớt sức ép của hắn. Lúc đó, chúng tôi sẽ có thể tổ chức lại đội ngũ, tập trung lại lực lượng và củng cố thêm công sự phòng ngự. Nhưng làm thế nào để giữ vững được trong ba, bốn, năm ngày với lực lượng ít ỏi như vậy ? Các sư đoàn 37, 308 và 193 chỉ còn là những phiên hiệu đon vị, tổng cộng chỉ còn vài trăm người chiến đấu  được thôi. Sau khi đâ đánh lui được cuộc tiến công mạnh nhất của đích, chúng tôi cũng đã kiệt sức, nhưng chúng tôi hy vọng dẫu sao cũng có thể đẩy lui được các cuộc tiến công mới của các lực lượng dự bị mới của địch, và chúng tôi sẵn sàng, cũng như trước đây chiến đấu đến người cuối cùng, tới viên đạn cuối cùng.

[Giangtvx]

        Tù ngày 24 tháng mười trở đi, quân Đức tiến công đêm ít hơn. Chắc chúng cho rằng chúng sẽ không thu được kết quả mong muốn, và chúng quyết định dùng thì giờ ban đêm để nghỉ ngơi và chuẩn bị cho các trận đánh ban ngày. Ngược lại, chúng tôi quyết định ban đêm tăng cường hoạt động của các toán xung kích và các trận tập kích bất ngờ bằng không quân và pháo binh để phá kế hoạch chuẩn bi tiến công của địch, không cho chúng một phút nghỉ ngơi. Ban đêm thực sự trở thành yếu tố thuận lợi cho chúng tôi.

        Trong ngày 25 tháng mười, quân địch lại tiếp tục các cuộc tiến công trên khắp mặt trận với các lực lượng quan trọng. Cuộc tiến công vào thị trấn Xpác-ta-nốp-ca, với một sư đoàn bộ binh có xe tăng yểm trợ đã gây nên một tình thế nguy kịch trên mặt trận của cụm quân bắc.

        Được không quân và xe tăng yểm hộ, bộ binh địch đã đầy lui các đơn vị của lữ đoàn 149 và chiếm được khu vực năm khe ở phía nam đường sắt Gum-răc — Vla-đi- mia-rốp-ca và thị trấn Xpác-la-nốp-ca. Pháo của thủy đội Vôn-ga đến chi viện cho lữ đoản 149 của Bôn-vi-nốp, đã gây cho địch thiệt hại nghiêm trọng. Cùng ngày 25 tháng mười, các đơn vị sườn phải của tập đoàn quân 64 tiến công ở khu vực Cu-po-rốt-xnôi-ê.

        Những cuộc tiến công liên tiếp trong các ngày 26 và 27 tháng mười, không đem lại cho địch một kết quả nào. Các đơn vị của lữ đoàn 149 của Bôn-vi-nốp được thủy đội Vôn-ga yểm trợ, đã đánh đuổi địch ra khỏi Xpác-ta- nốp-ca.

        Ngày 27 tháng mười, giao tranh dữ dội diễn ra ở khu vực nhà máy Chiến Lũy. Sườn trái của sư đoàn Li-út-ni- cốp và một trung đoàn của sư đoàn Guốc-chi-ép bị quân địch  đè bẹp. Lính tiểu liên địch chiếm được hai phố và bắt đầu xả súng vào khu vực bến phà cuối cùng của chúng tôi. Trong lúc đó, các đơn vị của Xmê-khốt-vô-rốp và Gu-ri-ép đẩy lui các cuộc tiến công của sư đoàn 79 Đức vào hướng nhà máy Tháng Mười Đỏ. Lính tiểu liên Đức lọt được qua hàng ngũ thưa thớt của các đơn vị này, đã đến sát sở chỉ huy của sư đoàn 39 và ném ỉựu đạn vào hầm của Gu-ri-ép. Biết được tin này, chúng tôi tung đại đội cảnh vệ của cơ quan tham mưu tập đoàn quân đến cứu viện cho Gu-ri-ép. Bằng một cuộc phản kích mạnh mẽ, đại đội này đã đánh lui được bọn lính tiểu liên Đức, đuổi theo chúng vào tận nhà máy Tháng Mười Đỏ và ở lại đó. Chúng tôi sáp nhập luôn đại đội vào sư đoàn Gu- ri-ép.

        Quân địch tiếp tục tiến công vào hướng bến phà và nhà máy Tháng Mười Đỏ. Cho đến 15 giờ, các cuộc tiến công đó đều bị bẻ gãy, nhưng đến cuối ngày thì quân Đức cũng chiếm được phố Máy Công Cụ.

        Trong khu vực giữa các nhà máy Chiến Lũy và Tháng Mười Đỏ, quân tiến công đến cách sông Vôn-ga khoảng 400 mét. Các khe từ phía tây chảy ra sông Vôn-ga đều bị tiểu liên và pháo binh địch bắn quét. Muốn di chuyển chỉ còn cách bò dọc theo bờ sông. Đối với chúng tôi thật là bất tiện. Công binh của chúng tôi đã nhanh chóng dựng ở trong các khe những bức vảch ghép đôi bằng gỗ, giữa lèn đá, tạo thành một bức tường che chở cho chứng tôi tránh đạn địch.

        Mặc dù dang phải chuẩn bị cho một cuộc phản công, bộ tư lệnh phương diện quân vẫn tiếp tục giúp đỡ cho các tập đoàn quân bảo vệ Xta-lin-grát đặc biệt cho tập đoàn quân 62.

        Đêm 27 tháng mười, các trung đoàn của sư đoàn bộ binh 45 sát nhập vào tập đoàn quân 67, bắt đầu đến bờ sông Vôn-ga. Ban đêm, chủng tôi chỉ cho qua sông được có hai tiểu đoàn của sư đoàn. Hai tiểu đoàn này đều đặt dưới sự chí huy của sư đoàn 193 và bố trí phòng ngự ở khu vực giữa các nhà máy Chiến Lũy và Tháng Mười Đỏ, với nhiệm vụ chặn không cho quân địch lọt tới sông Vôn-ga và ra bến phà. Chắc là chúng đã biết có lực lượng tăng viện mới đến, quân địch oanh tạc khu vực giữa các nhà máy gần suốt ngày. Bom nặng tới một tấn giội xuống vị tri các tiểu đoàn. Sau đó, như thường lệ, bộ binh và 35 xe tăng xông vào tiến công khu vực này. Đợt xung phong thứ nhất bị thất bại, địch lại cho xung phong đợi thứ hai, thứ ba...

        Trong một ngày chiến đấu, các tiểu đoàn của chúng tôi mất một nửa quân số nhưng không để cho địch đến được sông Vôn-ga. Tuy nhiên, đến chiều tối quân địch cũng đẩy lui được sườn trái của các tiểu đoàn và các phân đội bộ binh của sư đoàn 193. Số quân còn lại của các binh đội bố trí phòng thủ cách sông Vôn-ga nhiều nhất là 300 mét.

        Đến chiều tối, quân địch chiếm được phần tây-bắc nhà máy Tháng Mười Đỏ. Ở đây, một cuội giao tranh gay go kéo dài nhiều ngày và nhiều tuần.

        Trong các trận giao tranh từ 14 đến 27 tháng mười, hàng ngũ tập đoàn quân 62 thưa thớt dần đến nỗi chúng tôi không thể rút nổi một trung đội nào ở thê đội một về. Chúng tôi nhắc đi nhắc lại với nhau: «Cố gắng chịu đựng vài ngày nữa, vài ngày nữa thôi! ».

        Vôn Pao-luýt còn có thể rút quân ở các khu vực ít hoạt động để tung vào tiến công chúng tôi. Còn chúng tôi thì không có lực lượng dự bị và hoàn toàn không thể cựa quậy trên dải đất hẹp ở bờ sông. Cơ quan tham mưu của tập đoàn quân hầu như không có cảnh vệ canh gác. Tôi để dành đến phút chót tiểu đoàn huấn luyện duy nhất của trung đoàn dự bị có nhiệm vụ đào tạo hạ sĩ quan. Nhưng ngay cả tiểu đoàn này nữa cũng phải chiến đấu ở khu vực các nhà máy. Rất khó mà đưa qua sông Vôn-ga được sư đoàn bộ binh 45 của Xô-cô-lốp mới điều cho tập đoàn quân.

[Giangtvx]

       
        Thông cáo ngày 28 tháng mười 1942:

        « Trong ngày 28 tháng mười, tập đoàn quân 62 đã chiến đấu phòng ngự đặc biệt khó khăn trong các khu vực bắc và trung tâm mặt trận, vừa đẩy lui các cuộc tiến công điên cuồng của đối phương, vừa tiến công bằng các toán xung kích nhỏ vào các điểm tựa của địch. Máy bay cường kích và ném bom của ta đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị.

        Suốt ngày không quân địch đã ném bom vào khu vực giữa các nhà mảy Chiến Lũy, Tháng Mười Đỏ và khe Ban-ni. Quân địch đã tung vào trận tất có lực lượng bộ binh và xe tăng của chúng có được, để cố gắng đánh hất quân ta ra sông Vôn-ga.

        Các đơn vị cụm quân bắc trong ngày đã đẩy lui được ba cuộc tiẽn công của địch và đến chiều vẫn giữ vững các vị trí.

        Nhờ các cố gắng to lớn của các đon vị thuộc các sư đoàn bộ binh 108 và 308, các cuộc tiến công của địch từ phía tây-bắc vào nhà máy Chiến Lũy đã bị đẩy lui. Giao tranh kéo dài cho đến tận đêm tối.

        Nhiều trận giao tranh dữ dội xảy ra ở giữa các nhà mảy Chiến Lũy và Tháng Mười Đỏ, trên tuyến phòng thủ ở phố Máy Công Cụ.

        Sư đoàn bộ binh 193 đã chiến đấu ác liệt chống các đơn vị bộ binh và xe tăng địch tiến công qua các đường xen giữa các nhà máy Chiến Lũy và Tháng Mười Đỏ để cố tiến tới sông Vôn-ga. Các đơn vị của ta đã chặn được đường tiến của địch bằng những cố gắng to lớn. Chỉ còn lại vài trăm thước đất nữa là tới sông Vôn-ga.

        Sư đoàn Cận vệ 39 tiếp tục chiến đấu trên địa bàn nhà máy Tháng Mười Đỏ. Bộ binh và xe tăng địch cố sức từ góc tây-bắc tiến vào khu trung tâm nhà máy. Cuối ngày, giao tranh vẫn tiếp diễn.

        Trung đoàn bộ binh 109 của sư đoàn Cận vệ 37 chiến đấu ác liệt giữa các phố Nô-vô-xen-xcai-a và Mốt-xtô-vai-a, cách sông Vôn-ga có 300 mét. Trên tuyến này, trong khu vực Tu-vin-xcơ, các xe tăng của lữ đoàn xe tăng 84 cũng tham gia hoạt động.

        Trong ngày hai tiểu đoàn bộ binh địch đã bị tiêu diệt, 11 xe tăng bị phá hủy, 3 mảy bay bị bắn rơi. Tư lệnh tập đoàn quân quyết định tiếp tục hoạt động bằng các toán xung kích nhỏ và chặn đường quân địch thọc ra sông Vôn-ga»

        Do những trận giao tranh đẫm máu liên tục đó, hàng ngũ các đơn vị của các sư đoàn Cận vệ 138 và 39 bị thưa thớt và tuyến phòng thủ ở các khu nhà máy Chiến Lũy và Tháng Mười Đỏ bị đứt quãng. Các khu vực chiến đấu đều do các ổ đề kháng nhỏ chống giữ. Trong tập đoàn quân, số thiệt hại về cán bộ chỉ huy đã tăng lên nhiều. Thiếu các sĩ quan dày dạn, nên sự chỉ huy các binh đội mới gửi đến tăng viện cho chúng tôi, chưa quen chiến đấu trong thành phó, gặp nhiều khó khăn.

        Việc đưa các trung đoàn của sư đoàn 45 của Xô-cô- lốp qua sông tiến hành rất chậm. Các bến phà của tập đoàn quân 62 đều bị bắn phá và bốc cháy. Các trung đoàn phải lên các phà ở xa thành phố, trên khúc sông Ac-khơ-tu-bin-xcơ và gần thị trấn Tu-mắc. Ở đây chỉ có thể qua sông Vôn-ga ban đêm, có chỗ rất mạo hiểm, phải vượt qua dưới họng súng của quân địch để ra tới bờ sông Vôn-ga, đi tới khu vực phòng ngự của tập đoàn quân. Chúng tôi còn phải giữ vững hai hay ba ngày nữa, cho đến khi sư đoàn 45 của Xô-cô-lốp tiếp cận đến.

        Tích cực giảm quân số của các trung đội và cơ quan phục vụ xuống thêm nữa, chứng tôi gom góp lại được 20 người, cộng thêm với 30 người rút ở các đơn vị quân y và các trạm cấp cứu đặt ở chân bờ sông Vôn-ga. Chủng tôi rút ở chiến địa ra được ba xe tăng không còn khả năng chiến đấu: một chiếc phun lửa và hai chiếc hạng trung. Khi đã sửa chữa gấp được xe tăng rồi, tôi quyết định làm cho địch « choáng mắt » bằng cách tung ra phản kích sáng ngày 29 tháng mười, 50 tay súng và ba xe tăng. Hướng phản kích là nơi tiếp giáp giữa các sư đoàn Xmê- khốt-vô-rốp và Gu-ri-ép, chỗ địch đã thọc được tới bở sông Vôn-ga. Va-in-rup, phó tư lệnh tập đoàn quân phụ trách chỉ huy bộ độỉ thiết giáp, suốt đêm hướng dẫn các xe tăng ấy dọc theo bờ sông dốc đứng để tìm ra một địa điểm xuất phát tốt.

        Cuộc phản kích bắt đầu từ sáng sớm, trước lúc rạng đông, có pháo binh từ bên tả ngạn và một trung đoàn « Ca-chiu-sa » của đại tá Ác-môn-kin yểm trợ. Tuy không tiến được xa nhưng kết quả cũng đáng kể. Chiếc xe tăng phun lửa đốt cháy được ba xe tăng địch, hai chiếc xe tăng hạng trung dồn quân địch xuống hai chiến hào và bộ binh của chứng tội đã ngay lập tức chiếm lĩnh để phòng  thủ. Theo dõi bọn lính Đức liên lạc trên sóng vô tuyến điện, các báo vụ báo cáo là bọn lính Đức nói rất nhiều về xe tăng của chúng tôi. Chắc chúng muốn thanh minh với chỉ huy của chúng lý do tại sao bị đánh lui.

        Như vậy là chúng tôi được lợi cả một ngày trong khu vực này. Trong hai ngày đó, trên các khu vực khác của tập đoàn quân không xảy ra sự thay đổi nào đáng kể. Chi có khu vực nhà máy Chiến Lũy là quân Đức sau những đợt xung phong liên tiếp đã thọc ra được phố Nô- vô-xen-xcai-a. Ở đây có những toán biệt kích độc lập đeo tiểu liên cố tiến ra đến sông Vôn-ga. Nhưng chúng đã bị thanh toán trong các trận giáp lá cà trên bờ sông.

        Các đơn vị của Li-út-ni-cốp và Guốc-chi-ép trong hai ngày đó đã đánh lui bảy cuộc tiến công của địch.

        Sư đoàn bộ binh 284 của Ba-chi-úc và sư đoàn Cận vệ 13 cửa Rô-đim-xép đẩy lui nhiều cuộc tiến công của địch ở khu vực đồi Ma-mai-ép và xa hơn nữa ở phía nam. Chúng tôi đã sử dụng súng phun lửa. Chiều ngày 29 tháng mười, các cuộc chiến đấu bắt đầu dịu đi và ngày 30 chì còn các cuộc chạm súng nhỏ. Lực lượng xâm lược đã hoàn toàn kiệt sức.

        Ngay trong những ngày chiến đẩu nặng nề nhất hồi cuối tháng mười của các chiến sĩ bảo vệ Xta-lin-grát, đã thấy xuất hiện các mầm mống của chiến thắng tương lai.

        Tuy nhiên, Hít-le vẫn còn tiến công. Hẳn vẫn còn giữ được chủ động trên sông Vôn-ga và trong vùng Cáp- ca-dơ, nhưng khi cuộc tiến công thất bại, thì cuộc thảm bại của hắn cũng bắt đầu. Người ta biết rằng trong những ngày tháng mười, Hít- le không muốn nghe nói đến việc chuyển sang phòng ngự ở Xla-lin-grát. Hẵn luôn luôn ném những lực lượng mới vào lò lửa, không tin là các kế hoạch của hắn lại bị phá sản. Nhưng thế chủ động trong chiến dịch năm 1942 đã tuột khỏi tay hẳn.

[Giangtvx]

2

        Trong những ngày đầu của tháng mười một, mức độ ác liệt của các cuộc giao tranh có giảm đi một chút. Các trinh sát của chúng tôi có khả năng lọt sâu vào hệ thống bố trí của địch. Không có một dấu hiệu nào chứng tỏ quân địch chuẩn bị đã rút khỏi Xta-lin-grát. Trái lại, chúng tôi thấy Vôn Pao-luýt còn chuẩn bị một cuộc tiến công nữa vào thành phố. Chúng tôi đặt vấn đề : Liệu Vôn Pao-luýt có thời gian để ra tay trước cuộc phản công của ta không? Chúng tôi không phỏng đoán được thời gian phản công và trong các cuộc trao đổi với bộ tư lệnh phương diện quân, chúng tôi không tò mò tìm hiểu một cách vô ích, bởi chúng tôi biết rằng, trong Hồng quân lúc đó, không có gì phải giữ gìn bí mật hơn là thời điểm phản công.

        Ngày nay, chúng ta đều biết Hít-le đã tập trung trước Xta-lin-grát những lực lượng lớn như thế nào, và hắn đã ngoan cố tăng cường quân đội của chúng ra sao. Điều này có lẽ giải thích được một phần tại sao bộ chỉ huy Đức không chịu thừa nhận việc không có khả năng chiếm được toàn bộ thành phố. Để minh họa, tôi kể ra đây vài con số về lực lượng địch.

        Tháng bảy, cụm tập đoàn quân «B» tiến công về hướng Xta-lin-grát có 42 sư đoàn, cuối tháng mười con số này đã lên tới 81 sư đoàn.

        Các cuộc điều động lực lượng quan trọng để tăng cường cho cụm tập đoàn quân « B », đều lấy ở cụm tập đoàn quân «A» đang triển khai tiến công trong vùng Cáp- ca-dơ. Khi bắt đâu cuộc tiến công, cụm tập đoàn quân «A» có 60 sư đoàn, đến tháng mười nó chỉ còn có 26 sư đoàn.

        Nhiều binh đội từ mặt trận trung tâm, Vô-rô-ne-giơ, từ Pháp và Đức, cũng được điều động đến Xta-lin-grát.

        Cố tìm cách giải thích quyết định của Hít-le, tướng Đức Han-xơ Đô-e viết:

        «Bộ chỉ huy tối cao quân đội quốc xã muốn «kết thúc trận đánh Xta-Iin-grát», «quét sạch quân Nga ra khỏi các khu vực trong thành phố », như một chỉ thị đã nói rõ.

        Nhiệm vụ này không còn mang tính chất chiến thuật nữa. Việc tuyên truyền của hai bên đã làm cho nó có ý nghĩa chiến lược. Khi quân Nga còn chiến đấu ở phía tây sông Vôn-ga, thì Xta-lin còn có thể tuyên dương việc bảo vệ anh hùng của thành phố, nên Hít-le không thể nào ăn ngon ngủ yên khi quân của mình chưa chiếm nốt được  mảnh đất cuối cùng gọi là Xta-Iin-grát. Chính trị, uy tín, sự tuyên truyền và tinh cảm đã ảnh hưởng lớn đến sự suy xét sáng suốt của người thủ lĩnh quân sự».

        Trong cách nhận định tình hình của tháng mười một, cửa Han-xơ Đô-e, dĩ nhiên có một chút sự thực. Sang tháng mười một, đã rõ ràng là về mặt quân sự, không còn nhận định nào biện minh được cho việc kéo dài cuộc tiến công của quân Đức vào Xta-!in-grát. Thay vào đó là các nhận định chính trị. Những kẻ độc tài bao giờ cũng sợ vấn đề mất uy tín. Và tất nhiên, các tướng lĩnh Đức lại còn khuynh hướng đánh giá thấp sức mạnh của nhân dân và của Hồng quân Liên Xô.

        Trong những ngày đầu của tháng mười một, nhiệm vụ của chúng tôi là tiêu hao quân địch bằng tất cả các lực lượng của mình, không cho chúng được một phút nào yên ổn và không cho chúng thoát đi được nếu bộ chỉ huy Đức bất thần quyết định rút lực lượng khỏi Xta-lin-grát. Kinh nghiệm, sự khôn ngoan và lòng dũng cảm, tất cả đều được phát huy. Các toán xung kích tủa chúng tôi suốt ngày đêm không để cho quân xâm lăng một phút nào nghi ngơi. Họ đánh chiếm từng ngôi nhà, rồi đến cả khu phố, buộc địch phải phân tán lục lượng và phải sử dụng đến lực lượng dự bị.

        Đồng thời, chúng tôi cũng chuẩn bị để đẩy lui một cuộc tiến công mới của địch. Quân báo của chúng tôi đã xác định là địch đang tập trung quân ở khu vực các thị trấn Chiến Lũy và Tháng Mười Đỏ. Những cơn rét đầu tiên dội về có thể nói đã làm cho quân Đức bất an khi đang còn ở trong thành phố, nơi có tập đoàn quân 62 hoạt động, cái tập đoàn quân mà chúng muốn thanh toán càng sớm càng hay, để rồi có thể yên ổn chúi vào các hầm mà tránh giá rét. Ngày 4 tháng mười một, tôi ghi trong nhật ký của mình : « Những ngày tới đây... quân địch sẽ tiếp tục tiến công dữ dội. Chúng sẽ tung vào trận các lực lượng mới, có thể tới hai sư đoàn bộ binh. Nhưng rõ ràng là chúng đã cố lần cuối cùng ».

        Trong khi đẩy mạnh hoạt động của các toán xung kích, tập đoàn quân đồng thời cũng tập trung một sổ lực lượng dự bị. Trên tả ngạn sông Vôn-ga, chúng tôi có hai sư đoàn bộ binh cùng với ban tham mưu của sư đoàn Gô-rích-nưi (đang củng cố) và lữ đoàn bộ binh 92 được lính thủy đánh bộ từ Viễn Đông đến tăng cường.

        Tổ chức cho các đơn vị đó qua sông để đưa vào thành phố, chúng tôi quyết định sẽ điều động bố trí lại. Trung đoàn của Gô-rích-nưi phòng ngự khu vực giữa các sư đoàn Li-út-ni-cốp và Xô-cô-lốp và ở phía nam nhà máy Chiến Lũy. Chúng tôi mới thực hiện được một nửa vì chỉ đưa được một trung đoàn qua sông thôi. Chúng tôi chuyển toàn bộ số chiến sĩ và hạ sĩ quan còn lại của sư đoàn Giô- lu-dép sang trung đoàn 118, để họ thuộc quyền chỉ huy tác chiến của Li-út-ni-cốp, và điều toàn bộ số chiến sĩ và sĩ quan của các trung đoàn thuộc sư đoàn bộ binh Guốc-chi- ép sang tăng cường cho sư đoàn Li-út-ni-cốp. Các cơ quan tham mưu của các sư đoàn Giô-Iu-đép và Guốc- chi-ép, cũng như cơ quan tham muu của các trung đoàn đều phải chuyển sang tả ngạn. Pháo binh ở bên tả ngạn nay đặt dưới quyền chỉ huy trực tiếp của chủ nhiệm pháo binh tập đoàn quân để tăng cường cho cụm pháo tập đoàn quân. Cụm pháo của phương diện quân lúc này được lệnh chuyển xuống phía nam.

[Giangtvx]

        Tiểu đoàn cảnh vệ của cơ quan tham mưu tập đoàn quân (Trung đoàn huấn luyện dự bị cũ của tập đoàn quân) nay giải tán, toàn bộ quân số, vũ khỉ của tiểu đoàn này sẽ chuyển thuộc cho sư đoàn bộ binh của Gu-ri-ép. Sư đoàn Xmê-khốt-vô-rốp rút về làm nhiệm vụ thê đội hai, giữ bến phà còn lại của tập đoàn quân.

        Nhiệm vụ chung giao cho mỗi sư đoàn là tiến hành những hoạt động bộ phận để mở rộng đầu cầu nhằm chuyển dịch tiền duyên lèn phía trước (sang phía tây) mỗi ngày ít nhất 80 đến 100 mét và đến cuối ngày 6 tháng mười một, sẽ quét sạch địch ra khỏi địa bàn các nhả máy Chiến Lũy và Tháng Mười Đỏ. Mỗi đoạn chiếm được, dù nhỏ đến đâu cũng phải củng cố phòng ngự vững chắc ngay.

        Trong mệnh lệnh riêng ban hành về việc này có nói đến hai đại đội xe tăng. Các đại đội này về được với chúng tôi nhở tinh thần tận tụy của công nhân các xưởng sửa chữa cơ khí của Xta-ìin-grát. Các đồng chí đã bất chấp bom đạn của phi pháo địch, gấp rút sửa chữa lại các xe tăng bị hư hại.

        Trước ngày kỷ niệm lần thứ 25 Cách mạng tháng Mười, không quân địch tăng cường hoạt động rất rõ rệt. Máy bay trinh sát hoạt động suốt ngày trên hệ thống phòng ngự của chúng tôi. Khi phát hiện ra các mục tiêu quan trọng, sở chỉ huy, nơi tập trung bộ đội, chúng gọi máy bay oanh tạc, kéo từng đoàn 40 đến 50 chiếc đến ném bom rất dữ dội.

        Chi huy lữ đoàn bộ binh 149, đại tá Bôn-vi-nốp là một con người có quyết tâm cứng rắn như thép và đầy sáng kiến, một người anh hùng chân chính, bị thương nặng. Tên tuổi đồng chí còn giữ lại mãi trong tâm trí các chiến sĩ của tập đoàn quân 62.

        Ngày 5 tháng mười một, ban tham mưu của trung đoàn 895 bị tiêu diệt vì một trái bom ném trúng hầm.

        Chúng tôi tăng cường hoạt động đêm của các toán xung kích. Các chiến sĩ quê ở Xi-bê-ri của đại tá Ba- chi-úc đã nổi bật lên trong các hoạt động này. Đêm tối, họ dũng cảm xông lên phía trước, chiếm lại các hầm lát nắp, các lô cốt, tiêu diệt những tên Đức bên trong và cứ như thế, dần dần từng bước một, mở rộng địa bàn của chúng tôi.

        Tháng mười một đem lại một đợt rét ghê gớm. Nhiệt độ bên ngoài tụt xuống 12 độ âm và sông Vôn-ga đầy những cục băng nhỏ. Đến 15 độ âm thì các tảng băng !ớn bắt đầu xuất hiện. Sông Vôní-ga bị phủ một lóp băng dày trôi bập bềnh không bao giờ dứt. Lúc đó, chỉ có thuyền bọc sắt mới có thể rẽ băng qua được sông Vôn-ga với mấy người lái can đảm thôi. Chỉ có những người sinh trưởng trên bờ sông Vôn-ga và có lòng dũng cảm vô biên mới có thể thực hiện được chiến công như vậy.

        Có thể đó là thời cơ mà Vôn Pao-luýt chờ đợi để mở cuộc tiến công mới. Các trinh sát của chúng tôi mang về các tài liệu thu được trong thi hài các binh lính và sĩ quan Đức tử trận thuộc sư đoàn bộ binh 44, trước đây đã chiến đấu ở khu vực Vô-rô-pô-nô-vô, nay làm lực lượng dự bị của tập đoàn quân 6. Điều đó có nghĩa là các lực lượng mới dành cho cuộc tiến công mới đã ở vị trí xuất phát tiến công. Chủng tôi sẽ phải giao tranh trên hai mặt trận — chống quân Đức và chống thiên nhiên trên, sông Vôn-ga.

        Dự kiến trước những tình hình phức tạp có thể xảy ra, Hội đồng quân sự tập đoàn quân đã đề ra cho cơ quan tham mưu ở phía sau, một lịch công tác rất sát sao về việc tiếp tế cho các đơn vị chiến đấu trong thành phố, yêu cầu phải bảo đảm ưu tiên số một cho việc gửi quân tiếp viện và đạn dược, rồi đến lương thực và quần áo ấm. Chúng tôi tình nguyện chấp nhận ăn thiếu, vui lòng chịu rét, nhưng biết rằng quân địch đang chuẩn bị cuộc tiến công nên không thể để thiếu người và thiếu đạn được. Thiếu đạn trong hoàn cảnh này có nghĩa là hy sinh, chết chóc. Cần phải có nhiều đạn, hay nói đúng hơn, có càng nhiều đạn càng tốt. Và các chiến sĩ tìm mọi cách để lấy về được nhiều lựu đạn, min, đạn súng trường, đạn pháo và súng cối. Họ tuyên bố dứt khoát, thà chịu đói, chịu rét còn hơn là chịu thiếu đạn.

        Các chiến sĩ vác trên vai các hòm tiếp tế ở các bến bốc dỡ lên, vì không có xe, có ngựa để chuyên chở. Chỉ huy các đơn vị lớn, nhỏ cũng đều cố gắng tổ chức việc chuyển đạn dược. Họ chọn các chiến sĩ và sĩ quan trước đây đã là những người đánh cá hay thủy thủ chuyên nghiệp. Những người này tự tay đóng các thuyền bè, và chuyển sang hữu ngạn lựu đạn và mìn lĩnh ở các kho của tập đoàn quân và của phương diện quân.

        Tất cả những công việc trên dĩ nhiên không phải tiến hành đều được trôi chảy. Thường xảy ra những trường hợp thuyền chở đầy đạn trong đêm tối không cập bến được đúng chỗ quy định, hoặc va phải tảng băng lớn và bị đắm. Cũng thường xảy ra nhiều trường hợp thuyền bị kẹt giữa các tảng băng trôi và bị súng máy Đức bắn chìm. Lại phải tổ chức các đội cấp cứu. Các đội này được trang bị sào dài, dây cáp và dây thừng, suốt đêm cảnh giới trên thuyền cắm sát bờ sông và lập tức lao ngay ra cứu viện khi có tín hiệu cầu cứu.

        Nhờ tổ chức được như vậy mà tập đoàn quân đã bảo đảm việc tiếp tế đạn cho đến khi băng đóng chặt và khi quân địch bắt đầu cuộc tiến công mới. Cũng bằng các phương pháp trên, chúng tôi đã tổ chức được các kho dự trữ lương thực lớn và ngày kỷ niệm Cách mạng tháng Mười, chúng tôi đã tổ chức cho các chiến sĩ liên hoan bằng món vẫn thắn Xi-bê-ri. Trong kho dự trữ lương thực của lập đoàn quân có 20 tấn xô-cô-la. Tôi phải cho đếm và tính toán rất kỹ, để phát cho mỗi người nửa thanh vào những lúc khó khăn và cố giữ việc phân phối này trong một hay hai tuần, cho đến khi sông Vôn-ga bị hoàn toàn đóng băng chặt và khi tổ chức được việc tiếp tế đều đặn qua mặt sông đóng băng.

[Giangtvx]

3

        Ngày lễ kỷ niệm lần thứ 25 Cách mạng tháng Mười sắp đến. Chủng tôi chờ quân Đức sẽ phá ngày lễ của chúng tôi bằng một cuộc tiến công mới vào thành phố. Ở các ga Gun-rắc và Vô-rô-pô-nô-vô, quân địch hãy còn lực lượng dự bị. Nhưng điều này không làm cho chủng tỏi lo lắng nữa. Chúng tôi biết rằng, muốn mở lại một cuộc tiến công lớn như cuộc tiến công hồi tháng mười, cần phải có thời gian và lực lượng, mà thời gian thì lại ủng hộ chúng tôi. Trong thời gian chiến tranh, trong các đơn vị bị cắt rời và bị cô lập vẫn có đường liên lạc không biết nguồn gốc ở đâu mà người ta gọi lả «nguồn tin của người lính». Chính nguồn tin này, qua những đường dây vô hình đã truyền đến chúng toi về cuộc điều quân lớn về phía sông Vôn-ga và sông Đông, về việc các đồng chi Va-xi-li-ép-xki, Vô-rô-nốp và các đại diện của Đại bản doanh đã đến mặt trận Xta-lin-grát.

        Mọi người đều hiểu, các nhân vật quan trọng này đến Xta-lin-grát không phải để ngắm cảnh sông Vôn-ga.

        Chúng tôi không thể khoanh tay ngồi chờ đợi các sự kiện lớn còn giữ bí mật nhưng đang sắp xảy tới, khi bến vượt sông cuối cùng nằm dưới tầm đạn của súng máy địch. Chúng tội phải bảo đảm cho bến vượt ở khu vực nhà máy Tháng Mười Đỏ chống được đạn súng máy, để cho ít nhất là ban đêm các tàu của thủy đội Vôn-ga có thể cập bến và bốc dỡ hàng an toàn. Vì thế, sau khi tất cả các đơn vị của sư đoàn bộ binh 45 đã qua sông hết rồi. Hội đồng quân sự tập đoàn quân quyết định phản kích quân địch để đánh giạt chúng ra xa bến vượt. Trong lệnh phản kích có quy định là mũi chủ công giao cho sư đoàn 45 trong khu vực giữa các nhà máy Chiến Lũy và Tháng Mười Đỏ.

        Sư đoàn của Gu-ri-ép được lệnh phải tiến công trong phạm vi khu vực phòng ngự của mình và thọc ra đường xe lửa đến ga Bắc.

        Lệnh phản kích yêu cầu tất cả các binh đội và phân đội tham gia tiến công phải táo bạo và nhanh chóng.

        Bạn đọc có thể thắc mắc: Bộ tư lệnh tập đoàn quân 62 ngày hôm trước còn nhận định là tập đoàn quân ở trong tình thế ngàn cân treo sợi tóc, mà hôm sau đã dám quyết định phản kích? Nhưng quy luật chiến tranh là như vậy, đặc biệt trong tình hình của chúng tôi lúc đó. Bạn hãy hình dung tập đoàn quân 62 đã chiến đấu phòng ngự từ gần ba tháng nay trên một dải đất hẹp dọc bờ sông Ỷôn- ga. Nếu không lợi dụng thời cơ này mà đánh mạnh vào quân địch đã mệt mỏi vì các cuộc gỉao tranh liên tục, để đẩy chúng ra xa bờ sông ít nhất từ 260 đến 300 mệt, thì bản thân tập đoàn quân rất có thể bị hất xuống sông. Như vậy, liệu có thể thụ động ngồi trên bờ sông chờ cho đến khi quân địch hồi sức không? Liệu có nên để cho địch thấy là chúng tôi chỉ có khả năng phòng ngự thôi không ? Chúng tôi sẽ thật là điên rồ nếu cứ ngồi chờ quân địch tiến công mà không tìm cách làm thay đổi, dù rằng chỉ một chút thôi, tình hình chuyển sang có lợi cho chúng tôi.

        Cuộc phản kích của chúng tôi diễn ra ngày 31 tháng mười, và theo tôi, đã đem đến cho chúng tôi thắng lợi lớn. Ở một số nơi, chúng tôi tiến được một trăm mét, chiếm được phía tây phố Nô-vô-xen-xcai-a, rìa tây các vườn quả; ở nhà máy Tháng Mười Đỏ, chúng tôi chiếm lại được phân xưởng lò Mác-tanh, phân xưởng kiểm cỡ, chọn lọc và kho thành phẩm. Và điều quan trọng là chúng tôi chứng tỏ, cho cả bản thân và cho địch, là chúng tôi có khả năng không chỉ phòng thủ mà còn có thể tiến công và chiếm lại các vị trí đã mất. Cuối cùng, rõ ràng là trong trận giao tranh từ ngày 14 đến ngày 31 tháng mười, người đánh đòn cuối cùng là chúng tôi chứ không phải là quân Đức. Đây là chiến thắng tinh thần mà sư đoàn 45 đã đem lại cho chúng tôi. Chiến thắng của sư đoàn không phải gặp may mà có. Các trung đoàn của sư đoàn mang truyền thống vẻ vang của người sư đoàn trưởng đầu tiên Ni-cô-lai Choóc-xơ, người anh hùng thời nội chiến.

[Giangtvx]

        Trong những ngày chiến đấu ở Xta-lin-grát, sư đoàn của Choóc-xơ do Vát-xi-li Xô-cô-lốp, một đại tá trẻ sau thăng cấp thiếu tướng, chỉ huy. Xô-cô-lốp và các phó chỉ huy sư đoàn đã nhanh chóng thích ứng với tình hình, với đòi hỏi của các trận đánh trong thành phố và tổ chức ra các toán biệt động. Thực ra, các trung đoàn trong sư đoàn không chỉ có chiến đấu phòng ngự. Ngược lại, các đồng chi đã thu lượm được kinh nghiệm dồi dào về chiến đấu tiến công trong thành phố. Sư đoàn tiến đến tận Béc-lin. Kinh nghiệm chiến đấu ở sông Vôn-ga đã giúp cho sư đoàn hoàn thành thắng lợi các nhiệm vụ được giao trong tiến công các thành phố như Da-pô-rô-giê, Ô-đét-xa, Lu-blin, Lốt-dơ, Pô-dơ-nan và Béc-lin. Các toán biệt động của sư đoàn Choóc-xơ là những người vô địch trong các trận đánh đường phố. Họ đập tan bất cứ ổ đề kháng nào và đều chiến thắng trong hoàn cành khó khăn nhất.

        Theo tin tức chúng tôi có được ở tập đoàn quân, đối phương cũng đang đưa quân tiếp viện đến Xta-lin-grát. Để chứng minh điều đó, chúng ta hay xem thông cáo ngày 2 tháng mười một 1942:

        «Trong ngày, tập đoàn quân đã đẩy được các cuộc tiến công liên tiếp của bộ binh và xe tăng địch trên các khu vực bắc và trung tâm mặt trận và đã giữ vững được các vị trí của mình. Quân địch, sau khi đưa đến các lực mới lấy ở hậu ‘phương xa xôi chúng bổ sung các đơn vị đang chiến đấu, đã mở cuộc tiến công từ 7 giờ sáng vào Xpác-ta-nốp-ca trong khu vực bắc mặt trận, với hơn một trung đoàn bộ binh có xe tăng yểm trợ, và vào khu vực trung tâm với hai sư đoàn bộ binh có 35 đến 40 xe tăng yểm trợ.

        Tung những lục lượng dự vào đã năm lần xung phong, đánh giáp lá cà ở một số khu vực. Suốt ngày, không quân địch ném bom vào bộ đội ta tròng khu vực tiến công, và có trường hợp chúng đã huy động từng đoàn, có 30 máy bay ném bom bắn phá vào các vị trí của quân ta.

        Pháo binh và súng cối của địch bắn dữ dội vào các vị trí của quân ta và vào các bến vượt. Vào khoảng giữa ngày có tin báo là từ phía tây, trong khu vục các nhà máy Chiến Lũy và Tháng Mười Đỏ, có các đoàn xe 100 chiếc chở đầy quân và phương tiện đang, tiến đến gần trận địa. Đòng thời cũng quan sát thấy bộ binh địch di chuyển từ thị trấn Tháng Mười Đỏ ra phía nhà máy.   

        Suốt ngày, các lữ đoàn bộ binh của cụm quân bắc phải chiến đấu ác liệt với bộ binh và xe tăng địch đánh vào hướng vành đai nam và tây-bắc của thị trấn Xpác-ta-nốp-ca. Năm đợt xung phong mãnh liệt của địch đã bị đánh lui. Cụm quân vẫn giữ vững được các vị trí.

        Sư đoàn bộ binh 138 trong ngày đã đẩy lui được các đợt tiến công liên tiếp của địch vào bến vượt duy nhất còn lại của tập đoàn quân.

        Sư đoàn bộ binh 45 dưới quyền chỉ huy của đại tá Xô-cô-lốp đã chuyển sang phản kích ở sườn trái và đã củng cố được các vị trí của mình. Tất cả các đợt xung phong của địch đã bị đẩy lui.

        Sư đoàn bộ binh Cận vệ 39 đã chuyển sang phản kích và đến cuối, ngày chiến đấu ở tuyến của các phân xưởng đúc đồ thổi, kiểm cỡ và kho thành phẩm.

        Trong các khu vực khác, các đơn vị và các toán biệt động của ta vừa đánh lui các đợt xung phong của các binh đội địch, vừa tiếp tục các hoạt động tập kích của mình.

        Tư lệnh tập đoàn quân quyết định :

        Trong đêm 3 rạng ngày 4 tháng mười một 1942 sẽ bổ sung tiếp tế đạn dược cho bộ đội, sẵn sàng đầy lùi cuộc tiến công của địch đang chuẩn bị. Trong vòng 24 tiếng đồng hồ qua, đã diệt được 1.200 binh lính, sĩ quan và 10 xe tăng địch. Ta thu được một số chiến lợi phẩm

        Trong một tờ ghi chú kèm theo thông cáo, chúng tôi nêu ra các bằng chứng dựa trên các tin tức đã được kiểm tra của quân báo, là đối phương không những không có ý định rút khỏi Xta-ihi-grát đại bộ phận lực lượng của chúng, mà còn đưa đến thành phố này tất cả những gì chúng có thể rút ra được ở Các khu vực mặt trận đông, để âm mưu đánh chiếm thành phố và tiến ra sông Vôn-ga».

        Và dự đoán của chúng tôi đã được xác minh.

[Giangtvx]

4

        6 giờ 30 ngày 11 tháng mười một, sau một đợt phi pháo dọn dường, quân địch bắt đầu tiến công. Tham gia tiến công có năm sư đoàn bộ binh (389, 305, 79, 100 và 295) Và hai sư đoàn xe tăng (24 và 14) được tăng cường thêm các tiểu đoàn công binh của sư đoàn bộ binh 294 chuyển bằng máy bay từ Rốt-xô-cha tới, và sư đoàn bộ binh 161 cũng được vận chuyển từ Min-lê-rô-vô tới bằng máy bay.

        Cuộc tiến công phát triển trên một chính diện rộng chừng năm ki-lô-mét. Phân lớn các sư đoàn đều có quan số đầy đủ (được tăng cường mạnh) và hệ thống bố trí của địch đặc biệt dày đặc.

Chắc là Vôn Pao-luýt tính sẽ đánh một đòn, vừa đè bẹp các sư đoàn bộ binh của Li-út-ni-cốp, Gô-rích-nưi, Xô-cô-lốp, Guốc-chi-ép, vừa tiến ra sông Vôn-ga.

        Suốt ngày diễn ra những trận đánh một mất một còn để tranh giành nhau từng thước đất, từng viên gạch, từng phiến đá. Cuộc chiến đấu bằng lựu đạn và lưỡi lê kéo dài nhiều giờ. Đồng thời, các đơn vị của cụm quân bắc cũng chuyển sang tiếp công từ đường xc lửa đến cửa sông Mét-chét-ca, hướng về phía nam tiến tới nhà máy Máy Kéo.

        Trên đồi Ma-mai-ép, sư đoàn Ba-chi-úc giao chiến mãnh liệt với quân xâm lược. Ống khói của các nhà máy sụp đổ vỡ dưới bom đạn của phi pháo địch. Rõ ràng là địch đang tập trung cố gắng chủ yếu của chúng đánh vào khu bản lề nối các sư đoàn bộ binh của Li-út-ni-cổp và Gô-rích-nưi.

        Đồng chí A. Va-xi-lép-xki, Tổng tham mưu thưởng, đại diện Bộ Tư lệnh tối cao đã báo cáo trung thực về tình hình trong những ngày đó: «Trong khi các đơn vị của ta tập trung mọi nỗ lực vào việc chuẩn bị phản công vào Xta-lin-grát, tình hình bộ đội ở ngay trong thành phố tiếp tục xấu đi. Ngày 11 tháng mười một, sau một lúc dịu đi, quân địch lại tiếp tục tiến công dữ dội vào đơn vị tập đoàn quân 62 của Trui-cốp trong thành phố, đưa đến đây các đơn vị trước hoại động ở sông Đông. Đến cuối ngày, chúng vẫn còn chiếm được phần nam nhà máy Chiến Lũy và từ đó thọc ra sông Vôn-ga. Tỉnh hình tập đoàn quân 62 trở nên nghiêm trọng khi sông Vôn-ga đóng băng ».

        Đến 11 giờ 30, bọn tướng lĩnh Hít-le tung lực lượng dự bị ra. Bộ binh và xe tăng của chúng đè bẹp các vị trí của chúng tôi trên sườn phải trung đoàn bộ binh 241 thuộc sư đoàn Gô-rích-nưi và tiến được 300 đến 400 mét, thọc ra sông Vôn-ga trên một chỉnh diện rộng 500 đến 600 mét, Tập đoàn quân lại bị chia cắt làn thứ ba vả sư đoàn Li-út-nỉ-cốp bị cắt rời khỏi chủ lực tập đoàn quân.

        Nhưng trên các khu vực khác của mặt trận, tập đoàn quân vẫn giữ được các vị trí. Vôn Pao-luýt không hoàn toàn khai thác được ưu thế về lực lượng của hắn và không thực hiện được kế hoạch đặt ra. Hắn không hất được tập đoàn quân 62 xuống sông Vôn-ga đóng băng..

        Chúng tôi đã không lầm khi dự đoán là Vôn Pao-!uýt đang chuẩn bị một cuộc tiến công mới. Hít-le cũng đã báo trước chúyện đó ngày 8 tháng mười một, trong bản kêu gọi đội cận vệ cũ của hắn. Hít-le nói: «Tôi muốn đến sông Vôn-ga ở một điểm nhất định... Thành phố đó mang tên Xta-lin. Nhưng không phải chỉ vì lý do đó mà tôi muốn đến đấy. Tôi đến đáy bởi nó là một địa điểm rất quan trọng. Qua địa điểm này, 30 triệu tấn hàng, trong đó có chín triệu tấn dầu lửa đã chuyển lên phía bắc. Lúa mì của U-cra-i-na và Cu-băng đều dồn về đấy để đưa lên phía bắc. Các quặng măng-ga-ne cũng chảy qua đấy. Đó lả cái thành phố mà tôi muốn chiếm lấy, và các bạn biết dẩy, không còn xa xôi gì nữa. Chúng ta đã chiếm được thành phố đó rồi! Chỉ còn lại vài điểm chưa chiếm xong. Một bạn thắc mắc : Thế tại sao không chiếm nốt cho nhanh đi? Bởi tôi không muốn ở đó lại xảy ra trận Véc-đoong thứ hai. Tôi sẽ chiếm được thành phố bằng các đội xung kích nhỏ ».

        Thực ra, Vôn Pao-Iuýi đã tập trung trên chính diện từ nhà máy Ghỉển Lũy tới khe Ban-ni dài 4 đến 5 ki— lô-mét năm sư đoàn bộ binh cùng hai sư đoàn xe tăng và được tăng cường thêm các tiểu đoàn của hai sư đoàn bộ bỉnh khác. Ở Véc-đoong cũng không có một lực lượng chiến đấu dày đặc đến như vậy.

        Trong suốt cả ngày 11 tháng mười một, tập đoàn quân 62 chiến đấu ác liệt với lực lượng địch đông hơn gấp bội. Tính chất ác liệt của cuộc chiến đấu này lại càng

        tăng lên do cùng lúc đó, cụm pháo binh của tập đoàn quân bố trí bên tả ngạn lại di chuyển xuống quá phía nam để bảo đảm cho cuộc phản công đang chuẩn bị.

[Giangtvx]

        Cuộc tiến công mới của địch, như đã dự đoán trước, trung hợp với thời gian tan băng của sông Vôn-ga. Các tàu của thủy đội Vôn-ga không thể, ngày cũng như đêm, len qua các tảng băng trôi để sang với chúng tôi ở bến Ác-khơ-lu-ba cũng như ở bến Tu-mắc được, và chúng tôi bị cô lập với tả ngạn trong một thời gian dài. Mặc dù tình hình khó khăn như vậy, cuộc tiến công của địch cũng không làm chúng tôi bị bất ngờ, và ngày giao tranh thứ nhất đã không đưa lại cho Vôn Pao-luýt một thẳng lợi quyết định nào.

        Theo những tài liệu thu được trên thi hài các tên lính Đức, chúng tôi hiểu rằng Hít-le không thể nào tiếp tục kẻo dài cuộc tiến công với mức độ ác liệt như vậy, và chỉ sau hai hoặc ba ngày là hắn sẽ bị chảy máu đến kiệt sức. Chúng tôi cảm thấy đã thực hiện được đủng đắn nhiệm vụ không cho quân địch ra khỏi thành phố, và càng tung thêm lực lượng mới vào trận, chúng chỉ nhấn sâu thêm đầu vào cái thòng lọng mà chẳng bao lâu nữa, sẽ thít lại quanh cổ chúng như chúng tôi đã linh cảm thấy.

        Qua những cuộc đàm thoại với tư lệnh phương diện quân, tôi hiểu rằng bộ tư lệnh phương diện quân rất hài lòng về sức chống trả ngoan cường của chúng tôi. Nhưng tập đoàn quân 62 còn phải trải qua nhiều thử thách. Từ sáng ngày 12 tháng mười một trở đi, quân địch lấy thêm lực lượng dự bị, tổ chức lại lực lượng và chúng tôi lại phải chờ đón những cuộc tiến công mới. Quả vậy, các cuộc tiến công này lại tiếp tục lúc 12 giờ. Giao tranh dữ dội  xảy ra trên khắp chính diện. Quân phát xít điên cuồng lao vào tiến công.

        Các thủy binh viễn Đông đến tăng cường cho sư đoàn Gô-rích-nưi đã chứng tỏ cho quân xâm lăng biết các thủy binh vinh quang của Hạm đội Xô-viết chiến đẩu như thế nào. Các bể dầu ở phố Tu-vin-xcai-a thay đổi chủ nhiều lần. Các thủy binh của Hạm đội, trong khói lửa đã bỏ cả áo ca-pốt, chỉ còn mặc áo lót và đội mũ thủy binh chiến đấu. Sau khi đánh lui các đợt xung phong của địch, các đồng chí đã chuyển sang phản kích luôn. Một cuộc chiến đấu không kém phần ác liệt diễn ra trong các phân xưởng của nhà máy Tháng Mười Đỏ, Chiến Lũy và trên đồi Ma-mai-ép.

        Nhận định của chúng tôi về chiến sự, về lực lượng và phương tiện của địch, hoàn toàn đúng. Cuộc tiến công tuyệt vọng của bọn Hít-le trong ngày 12 tháng mười một cũng không đem lại cho chúng được thắng lợi nào hơn. Các cuộc tiến công đã bị đẩy lui trên khắp các khu vực. Thiệt hại của quân Đức trong hai ngày giao tranh đó rất lớn và lên tới con số hàng ngàn. Chúng tôi đã gửi lên bộ tham mưu phương diện quân cả một túi lớn tài liệu thu được trong người các binh lính và sĩ quan Đức tử trận. Ngày 12 tháng mười một, tôi đã ký lệnh:

        «Quân địch cố chọc thủng mặt trận ở phía tây - nam nhà máy Tháng Mười Đỏ và tiến ra sông Vôn-ga. Để tăng cường cho sườn trái của sư đoàn bộ binh Cận vệ 19 và quét sạch địch ra khỏi địa bàn của nhà máy tôi ra lệnh cho chỉ huy sư đoàn 39 phải dùng tiểu đoàn lấy ở sườn trái của sư đoàn Cận vệ 112, củng cố dày hơn đội hình chiến đấu ở khu trung tâm và sườn trái của sư đoàn, nhằm khôi phục hoàn toàn lại tình hình và quét sạch địch ra khỏi địa bàn của nhà máy».

        Cùng thời gian đó, theo chỉ thị của Hít-le, chỉ huy sư đoàn bộ binh 79 Đức, tướng Vôn Xơ-ve-rin, giao cho tiểu đoàn trưởng một tiểu đoàn công binh của hắn là đại úy Oen-dơ, nhiệm vụ sau đây:

        «Lệnh tiến công ngày 11 tháng mười một 1942.

        1. Đối phương dùng những lực lượng giữ một số khu vực trong địa bàn nhà máy Tháng Mười Đỏ. Ổ kháng cự chính là phân xưởng lò Mác-tanh (phân xưởng số 4). Mất phân xưởng này có nghĩa là Xta-lin-grát thất thủ.

         2. Lệnh cho tiểu đoàn công binh 179 tăng cường phải chiếm phân xưởng số 4 và tiến ra sông Vôn-ga».

        Cả hai lệnh này ban hành gần như cùng một thời gian, chứng tỏ mức độ ác liệt của các cuộc giao tranh lên đến thế nào. Cuộc giao tranh kéo dài nhiều tuần để giành giật các lò Mác-tanh và hơn một tháng để giữ nhà máy.