Thành phố hòa bình

[Giangtvx]

        A-nhi-xi-nốp, chiến sĩ súng máy vừa bò từ hầm ra, ngồi lên khúc gỗ, lấy túi thuốc và tờ báo rồi cẩn thận xé một góc nhỏ, phải tằn tiện từng xăng-ti-mét giấy. Anh có cảm giác như lại được ngồi ở nơi nào đó trong bầu không khí trong lành — mêt mỏi và bình thản — như khi ra “khỏi hầm lò sau ca làm việc. Những ngón tay anh run run lóng ngóng, vụng về vấn thuốc, những sợi thuóc lá rơi trên tuyết.

        — Cậu đừng có tiếc đạn với bọn Hít-le, hôm nay tôi xả vào chúng mười băng trọn vẹn. — A-nhi-xi-mốp nói giọng khàn khàn rồi đưa túi thuốc cho Bô-cốp. — Đãi cậu dấy, chàng thiện xạ ạ... Hôm nay thành tích cậu thế nào ?

        Nghe hết câu chuyện của chàng thiện xạ kể bị sức ép như thế nào, A-nhi-xi-mốp thích thú.

        — Khẩu súng của cậu không bị vùi à? Thước ngắm vẫn tốt chứ?

        — Được thế phải cám ơn Pa-sa. — Bô-cốp khẽ nói.

        — Anh ấy là người tốt bụng. Dù bực dọc thế nào cũng không cáu giận bao giờ cả, — anh thợ mỏ nói, mắt ánh lên những tia sáng tươi vui.

        — Cậu ấy là người thật thà, chất phác. Người gì mà cả tin, chẳng bao giờ cáu bực, — Bô-cốp nói, giọng trách móc thân tình. —  Tôi biết cậu ấy đã lâu. Bọn mình là người cùng phố Pô-rô-khô-va với nhau. Pa-ven luôn luôn đối xử rất tốt với mọi người có trách nhiệm, lương tâm.

        — Tôi cũng đã nói, — anh ấy là người tốt bụng — A-nhi-xi- mốp tự nhiên nhìn hai bàn tay và nói chẳng liên quan gì đến câu chuyện vừa qua. — Tại sao lại thế nhỉ: cùng một ngón tay, khi cầm khẩu trung liên thì cứng như thép, thế mà cứ ngừng bắn là run lên.

        Bô-cốp khoác súng lên vai.

        — Thôi nhé, chúc cậu sống lâu. — anh từ biệt. — Đại đội trưởng ra lệnh cho tôi phải đi trạm xá, — anh nháy mắt với A-nhi-xi-mốp rồi đột nhiên nói nhanh. — Đúng, quả là một con người tốt bụng

        Đang đi về hầm của mình nắm ở sườn đồi đằng sau, bỗng nhìn thấy Ê-li-xây-ép từ đàng xa, Pa-ven rảo bước hơn. Chính trị viên khoác chiếc áo bành tô phủ dầy tuyết đội mũ lông cừu kiểu «bánh ga- tô» đang đứng trước hầm nói chuyện với một chuẩn úy.

        — Không làm sao đến sớm hơn được. — Pa-ven nghe thấy tiếng nói chuyện. — Đồng chí có biết hỏa lực dồn dập như thế nào không? Mọi người phải nằm cúi xuống không thể ngóc đầu lên được, — chuẩn úy đang biện bạch.

        Chú Pô-rphi-ri I-a-cô-lê-vích! — Pa-ven kêu lên và anh ghìm lại được để không nói thêm: « Chú còn sống! Hay quá!».

        — Thế là vẫn còn gặp cậu ! — Ê-li-xây-ép nói. — Tiểu đoàn trưởng vừa gọi đây nói xuống hỏi về tổn thất. Ông ấy báo trước là có thể đêm nay bọn Đức lại tiến công nữa.

        Áph mắt họ nhìn nhau rất nhanh, hiện rõ vẻ hài lòng (vì cả hai đều khỏe mạnh, lành lặn) pha lẫn sự lo lắng và thông cảm.

        — Sau-bữa ăn trưa, chúng ta sẽ đào lại công sự, — Pa-ven nói, khi cả hai người cùng bước vào hầm. — Ở trung đội hai, đường hào thông tin bị lấp rồi, hầm chính bị phá vỡ. Trừ những người có nhiệm vụ quan sát, còn tất cả đều đi đào hào hết. — anh ngắc ngứ, nhớ ra là các chiến sĩ của mình (cho đến chiều nay chỉ còn không quá bốn chục người) đang khao khát được ngủ một giấc. — Cần phải đào sâu hơn nữa, sâu nữa, — anh hạ thấp giọng như để nhắc mình. —  Tình hình Đru-giơ-nhi-cốp thế nào? Chú có nhìn thấy anh ấy không, hả chú Pô-rphi-ri I-a-cô-lê-vích ?

        — Không mang kịp Đru-giơ-nhi-cốp về đến trạm xá... — Ê-li- xây-ép nói, đi vượt lên trước cầm chiếc đèn dầu. — Cậu ấy vẫn tỉnh táo cho đến phút cuối cùng, vẫn giục các anh em tải thương: « Các đồng chí nhanh lên, tôi cần phải mổ ngay...».

        Chiếc đèn dầu cháy leo lét, tỏa khói khét nồng. Ngọn lửa vàng lúc thì heo hắt lúc lại bùng lên, và trong bóng tối, chiếc bàn gỗ mộc không bào, mặt bàn xù xì hiện ra phía trên; còn trên tường hầm đen bóng như than, lấp loáng một làn sương muối mỏng.

        — A, quỷ thật!... Còn cái buốt chó má này nữa! — Pa-ven lầm bầm, kéo dài giọng qua hàm răng rít chặt.

        Anh đang hình dung thấy rất rõ Đru-giơ-nhi-cốp nằm trên tấm vải bạt được khiêng từ trận địa về phía sau và đang thúc giục các chiến sĩ tải thương như thế nào.

        Ê-li-xây-ép chỉnh lại ánh sáng ngọn đèn rồi ngồi xuống chiếc bệ nằm bằng đất phủ cành thông, rút tờ báo trong chiếc áo bành tô.

        — Cậu có muốn xem qua tí không, Pa-ven Grô-mốp? — Ông hỏi. — Báo Mát-xcơ-va mới tinh đấy... Ở đấy có viết về trung đoàn chúng ta.

        Ê-li-xây-ép chỉ vào một bài báo với đâu đề: «Cuộc chiến đấu giành giật từng thước đất».

        — Đúng như vậy đấy. từng thước đất, — Pa-ven nói, cúi nhìn tờ báo, lát sau anh đọc tiếp.

        « ... Sau một thời gian tạm ngừng ngắn ngủi, các cuộc chiến đấu trên những con đường dẫn tới vùng T. lại bắt đầu rộ lên với một sức mạnh mới. Bây giờ khó nói trước được kết quả của nó, bởi vì tình hình vẫn còn căng thằng và ở một vài điểm tại ngoại ô thành phố đang diễn ra cảnh tranh chấp giành giật nhau...».

        Cuối bài báo, Pa-ven bắt gặp một câu: «Các chiến sĩ của trung đoàn công nhân đang kề vai sát cánh cùng với Hồng quân chiến đấu rất dũng cảm và anh hùng...».   

        « Dũng cảm và anh hùng», — anh nhắc lại. — « Đây là chúng ta, đây là viết về chứng ta ư? ».

[Giangtvx]

        Anh suy nghĩ, tựa như nghi ngờ những sự thật mà anh vừa đọc được. Đã hơn tuần nay anh cùng với đại đội của mình chiến đấu, sống dưới mưa đạn, chỉ đôi khi tạm ngừng lúc chiều tối. Anh không quen với sự yên tĩnh và quên cả việc thay quần áo buổi tối. Nhiều khi anh như mụ người vì mất ngủ, vì những trận bom nổ và những loạt đạn cối inh tai hàng giờ liền. Anh không nhớ được số trận đánh mà đại đội anh đã đẩy lùi địch, hàng ngày anh đã phải chôn cất bao nhiêu đồng chí hy sinh ở trên bờ con suối Ru-sa-lô-sca và đã phải đào biết bao nhiêu huyệt trên những miếng đất cứng như sắt này. Tất cả những điều này đã trở thành cuộc sống hàng ngày của anh, khó mà diễn tả được. Nhưng cuộc sống hàng ngày đó đã được kêu bằng những từ trang trọng — cuộc sống anh hùng. Anh ngẩng nhìn Ê-li-xây-ép: chính trị viên trông già đi sau một ngày, ông ngồi co ro vì lạnh, đầu ngoẹo xuống, đang thiếp đi, giấu chiếc cằm vào trong áo bành tô.

        « Quả thật, tờ báo đã viết đúng», — Pa-ven khẳng định và lại nhìn người đồng chí. Nhưng ý nghĩ cho rằng ở đây họ đã chiến đấu anh hùng không làm anh thoải mái, và rồi anh cũng quên ngay đi.

        ... Buổi tối trôi qua yên tĩnh — bọn Đức đã vứt bỏ mọi dự tính tỏ ra không tích cực lắm. Cuối cùng, các chiến sĩ cũng được lệnh tạm nghỉ ngơi và đến khuya cùng với bữa ăn tối muộn mằn, người ta mang cả thư đến cho toàn đại đội... Pa-ven là người sung sướng đầu tiên vì nhận được một lúc ba lá thư — hai của Na-ta-sa, một của nhà máy, nơi anh làm việc trước đây, nay đã đi sơ tán ở hậu phương xa xôi. Anh háo hức đọc, tất nhiên là hai lá thư của vợ trước ; anh cảm thấy xúc động, khó mà giấu được. Thư của Na-ta-sa dài, viết rất tỉ mỉ, tràn đầy tình cảm âu yếm, dịu hiền và vẫn như trước đây. Na-ta- sa viết rất dí dỏm, vui vẻ vì cô cố làm cho anh yên tâm, thoải mái, hài lòng. Chính sự ân cần, chăm sóc của Na-ta-sa, điều quý giá vô ngần trong ngày hôm nay, làm cho tâm trí Pa-ven bị xáo động bất ngờ. Thời gian gần đây, Pa-ven ít nghĩ tới nhà và người thân; đúng hơn là anh cố không nghĩ tới, cố gạt ra ngoài sự suy nghĩ về tất cả những gì có thể làm anh yếu mềm, nhụt trí. Một sự hờ hững vô ý thức đang diễn ra trong hoàn cảnh sống đặc biệt; trong lúc anh đang làm một công việc đòi hỏi phải tập trung cao độ ý chí, nghị lực. Anh không bao giờ nghĩ rằng mình nhất định phải hy sinh, nhưng anh đã nhìn thấy nhiều cái chết của bạn bè, đồng chí. Hôm qua trong đại đội của anh thấy thiếu bốn người; hôm kia hai chiến sĩ chết ở khe núi; hôm nay cũng có bốn đồng chí vắng mặt. Những tiếng nói dịu dàng, âu yếm vui vẻ từ bên kia bờ sông Lu-sa-lô-sca vọng đến với Pa-ven lúc này tựa như một hành tinh khác — những tiếng nói từ thành phố Hòa Bình xa xôi, cần phải quên nó đi vì nó gợi cho anh nhớ tới tất cả những gì anh đang cố bắt bản thân không được nghĩ đến: đó là những quyến rũ của cuộc sống. Người bạn cùng làm trong nhà máy, một kỹ sư trẻ viết cho Pa-ven về công việc của mình, về những thành tích sản xuất; ngoài những tin tức khác, trong thư còn nói ở nhà máy đang thiết kế loại máy tự động với số lượng lớn. Bản thân là một chuyên gia trong việc chế tạo máy tự động, lúc này Pa-ven cảm thấy bực bội, bùi ngùi tiếc cho số phận mình vì công việc đặc biệt của anh — vẽ thiết kế máy — vẫn chưa hoàn thành. Những chi tiết bàn vẽ chiếc máy này đã được cuộn tròn để trong cặp nằm ở ngăn nào đó trong tủ của bố. Và ai đó có thể nói, chúng sẽ được ra đời, xuống xưởng máy, trong khi chính chủ nhân của nó lại không bao giờ sờ đến chúng nữa... Những bức thư đã đọc nằm trước mặt anh... Ê-li-xây-ép ngồi đổi diện, lúc thì nhìn lá thư, lúc thì nhìn Pa-ven, người đại đội trưởng đang buồn rầu, đăm chiêu (thư vợ anh đã cất rồi). Trong hầm lại lạnh — chiếc bếp lò bằng sắt tây nhóm vội trước bữa ăn tới đã tàn đi nhanh chóng. Từ trận địa tiểu đoàn bạn, thỉnh thoảng lại vang lên từng loạt đạn súng máy năm sáu viên một và như để phụ họa theo chúng, Pa-ven nắm chặt những ngón tay thô rám của mình cũng đấm đấm xuống bàn, nhưng chính anh lại không nhận thấy điều này.

        — Pa-ven Grô-mốp ! — Chính trị viên gọi anh. — Này Pa-ven, bây giờ chúng ta đi đào hầm lò.

        Pa-ven ngẩng nhìn chính trị viên không nhúc nhích.

        — Hãy tưởng tượng xem, họ sống không có ánh lửa. — Pa-ven nói. — Các rạp chiếu bóng, tủ kính đều trong khói lửa... Họ đi lại không phải cúi người...

        — Tôi xin nhắc lại: đi đào hầm lò thôi, — Ê-li-xây-ép nói. —  Mọi việc rồi sẽ vui vẻ hơn. .

        — Biết sao được, ừ thì làm... — Pa-ven đồng ý. — Còn công việc của nhà máy đang tiến triển thuận lợi. Chỉ có cán bộ chuyên nghiệp là vẫn còn thiếu.

        — Cậu có biết tôi nghĩ gì trong lúc này không ? — Ê-li-xây-ép ngừng lại một lát, rõ ràng ông đang nén sự mệt mỏi của mình một cách khó khăn, trên khuôn mặt đứng tuổi, có bộ râu bạc như cước của ông thoáng có nét nhăn. — Cậu hãy nghe này ! Nếu cậu có chai rượu, nhớ đấy, còn trong túi tôi có gói quà. Chúng mình phải giữ nó làm gì nhỉ?— Đang nằm, ông đột nhiên ngồi dậy, dưa tay ra như đề nghị  và mời Pa-ven với một thái độ rất kính nể, lôi cuốn.

[Giangtvx]

        Chúng ta sẽ mở nút chai nhân dịp... —  Ê-li-xây-ép ngắc ngứ. —  nhân dịp một buổi tối yên tĩnh... Tuy nhiên, cậu có thể uống chúc sức khỏe tôi, còn tôi chúc sức khỏe cậu... Cậu thấy thế nào? Không phản đối chứ?

        Ê-li-xây-ép còn nháy mắt: thường ông vẫn có tiếng là nghiêm khắc, hơi khô khan và ông cố tỏ ra là một người sôi nổi và như người ta thường nói là một người « cởi mở ».

        Pa-ven nhíu lông mày, nghi ngờ nhìn ông

        — Chú nhận được tin vui ở nhà ? — Anh hỏi.

        — Đúng đấy... A-gri-pi-na Xê-mê-nốp-na gửi lời hỏi thăm cậu đấy... Bà ấy viết là đã đan cho cậu chiếc áo len. Nào, như vậy hôm nay chúng ta uống được chứ? Vì sự kinh hoàng của quân thù nữa chứ?

        Pa-ven như sực tỉnh vội gấp lá thư trên bàn lại. « Tất cả điều này đã giành cho mình đấy mà, — anh đoán. — Ê-li-xây-ép muốn làm mình vui vẻ, « an ủi»... Ôi con người kỳ quặc!».

        Bực bội, anh lúng túng nói trong miệng:

        — Ừ thì uống... Nếu như chú muốn.

        — Khẩn trương, khẩn trương lên một tí! — Ê-li-xây-ép giục. Có thể nghĩ là ông đang sốt ruột để chóng uống rượu. — Lau sạch bàn đi, trải khăn lên... Ê, cậu là một con gấu chậm chạp! Hãy linh hoạt lên, tôi bỏ thêm củi vào lò.

        — Cháu xong ngay đây, một phút thôi... — Pa-ven vội vã cất thư vào xà cột. — Thực ra chúng ta uống rượu mừng một tối yên tĩnh. — Anh nói với chính trị viên, giọng hào hứng, phấn khởi. — Chú uống mừng cháu, còn cháu uống mừng chú. Mọi lần chúng ta đều làm như thế... Chú có biết không, cháu nhằm chai rượu của chú đã lâu rồi, — anh hơi luống cuống, ngượng nghịu. — Mọi người đều chờ một cái cớ chính đáng...

        Khi chai rượu đã được mở và rót vào các cốc, Pa-ven nhắc lại:

        — Chúc chú mạnh khỏe, chú Prô-xô-phi I-a-cô-xMê-vích, người đồng chí thân thiết của cháu!

        « Tâm trí để ở đâu thế này? — Anh nhìn người chính trị viên đã luống tuổi của mình. — Một con người dẻo dai, bền bỉ quý giá...».

        Pa-ven nghĩ, giờ đây, không có gì gần gũi, thân quý hơn những đồng chí chiến đấu đang cùng sống với anh ở đây như: Ê-li-xây-ép, Bô-cốp, Su-kin, A-nhi-xi-mốp, v.v. Họ chỉ là một nhóm nhỏ trên mảnh đất trơ trụi, hoang tàn, đầy súng đạn, chết chóc này. Họ đều dựa vào nhau, sẵn sàng giúp đỡ bạn khi bị thương, hoặc bỗng nhiên lại buồn nhớ nhà; trong trường hợp lâm nguy, họ sẽ hy sinh cả tính mạng mình để cứu bạn, còn nếu nhớ nhà, họ sẽ chia sẻ cùng bạn nắm thuốc lá cuối cùng... và có lẽ ngay cả người cha thân yêu cũng không thể chăm sóc anh như Ê-li-xây-ép — đang cố an ủi anh một cách vụng về và hơi ngớ ngẩn như hôm nay.

        Hiểu được trách nhiệm của mình đối với Ê-li-xây-ép, Pa-ven thú thật:

        — Những lá thư nhà quả thật làm cháu xao xuyến. Chưa lúc nào như vậy cả... Những lá thư nhà thật tuyệt...

        Sau đó anh kể lại cho chinh trị viên những điều anh bị dằn vặt khi đọc lá thư của người bạn ở nhà máy, anh kể với tất cả sự cởi mở, chân thật của những con người sống, chiến đấu ở tiền tuyến, không cần phải giấu giếm nhau một điều gì cả.

        — Cháu đã suy bì, tị nạnh, chú Ê-li-xây-ép ạ, — anh nói, — không phải vì mọi người được đi xem phim dưới ánh điện trên đường phố, họ không phải cúi người lom khom như chúng ta ở đâv... Không bao giờ cháu ghen tị với họ như vậy, xin lấy danh dự mà nói... Nhưng đồng thời cháu lại bực tức đến chảy nước mắt vì cậu ấy đang làm những công việc mà cháu đã từng làm...

        Anh nói về chiếc máy tự động, Pa-ven không nhận thấy chính anh đang bị lôi cuốn vào câu chuyện. Xé một tờ giấy trắng trong quyển sổ tác chiến ra, anh bắt đầu vẽ sơ đồ.

        — Điều đầu tiên, một cái gì đó rất to lớn sẽ hình thành, hoặc nói chung sẽ không có cái gì cả, thất bại hoàn toàn, — trong tầng hầm thấp, giọng anh rì rầm, nhỏ nhẹ. — Về sau không hiểu sao, cháu ngủ thiếp đi cho đến sáng sớm hôm sau, cháu nhớ đó là một ngày nghỉ. Rồi đột nhiên, cháu tưởng tượng mình đang điều khiển chiếc máy đó. Cháu nhìn thấy rất rõ.

        — Đó là tâm lý sáng tạo, không phải chuyện đùa đâu. — Ê-li- xởy-ép nói vẻ khâm phục.

        — Tâm lý ạ? Cũng có thể... — Pa-ven không rời mắt khỏi tờ giấy.

        Sau một thời gian dài, lần đầu tiên anh mới cảm thấy mình vẫn là người kỹ sư, người sáng chế, một con người có nghề nghiệp. Và thật ra cái ước mơ thoáng qua này chỉ có thể thực hiện được khi anh trở về ngôi nhà thân thương... Phác thảo qua sơ đồ chiếc máy, Pa-ven bất giác mỉm cười, cố gắng thể hiện nó trên tờ giấy...

        ... Một cơn gió lạnh buốt ùa vào hầm, ngọn đèn dầu lập lòe, lay động tựa như muốn rời khỏi ngọn bấc mỏng manh để bay lên. Su-kin, trung đội trưởng trung đội Một lách qua cửa hầm chật hẹp.

        — Ô, Giê-nhi-a, cậu đến thật đúng lúc! Ngồi xuống đây, rót rượu ra, — Pa-ven mời.—Ở đấy có cái gì mới không?

        Su-kin giậm giậm chân rũ tuyết bám trên đôi ủng dạ, tháo găng tay phủi phủi tuyết trên áo khoác.

        — Bên cánh trái, chỗ A-nhi-xi-mốp có tiếng ồn ào khả nghi lắm, — anh báo cáo. — Có lẽ, chúng đang tập trung quân.

[Giangtvx]

        Anh ngồi cạnh mép bệ đất, mắt nhìn xuống nền, có vẻ như đang lo lắng vì điều gì khó khăn.

        — Ngoài trời có tuyết không, Giê-nhi-a? — Pa-ven hỏi.

        — Có. Tuyết đang rơi... Trời không được ấm lắm. — Và cặp mất có bộ lông mày dài thanh như lông mày con gái của anh vẫn không

        ngẩng lên. Su-kin kliẽ nói. —Trung đội tôi có việc đột xuất, đồng chí đại đội trường ạ.

        — Chuyện gì vậy? Đột xuất gì? — Pa-ven rót thêm rượu cho Su-kin.

        — Giá được tự tay tôi bẳn chết thằng đểu cáng ấy. — Su-kin gào lên. khuôn mặt lạnh tái của anh bỗng đỏ au vì giận dữ, giống như những lúc anh lao vào trận đánh. — Tôi nói về Bô-cốp, đồng chí đại đội trưởng ạ

        — Cái gì? Anh nói gì? — Pa-ven vội hỏi lại.

        — Thật nhục nhã cho toàn trung đoàn, cái thằng Va-nhi-a, tức là I-van Bô-cốp đã bỏ trốn.

        Su-kin lại cúi gằm xuống và lúng túng báo cáo: chiến sĩ trung đội anh, thiện xạ Bô-cốp tưởng là đến trạm quân y theo lệnh của đại đội trưởng, nhưng hóa ra không đến đấy... Và sự hoài nghi cuối cùng về việc Bô-cốp đào ngũ đã thành sự thật khi Su-kin được người liên lạc tiểu đoàn kể rành rọt là anh ta đã tình cờ gặp Bô-cốp ở ngoại ô thành phố ra sao.

        — Khoan đã nào... Chính anh đã trực tiếp nói chuyện với cậu liên lạc à ? — Pa-ven hỏi.

        — Chính tôi, tôi đích thân hỏi mà! — Su-kin đáp, giọng anh vẻ tiếc rẻ. Cậu liên lạc tiểu đoàn chào ầm lên : « A, Va-nhi-a, khỏe chứ ! Nhưng hắn ta chỉ vẫy tay đáp lại thôi. Hắn ta đứng sau thùng chiếc xe tải chạy vào thành phố.

        — Cậu liên lạc gặp hắn bao giờ? — Ê-li-xây-ép khẽ hỏi.

        — Cậu ta bảo lúc ấy trời đã tối rồi, khoảng bảy giờ, không, hình như là tám giờ thì phải...

        — Thế là cậu ta nhìn lầm rồi, vì trời tối thế mà lại... — Pa-ven giận dữ ngắt lời. — Tôi biết rõ Bô-cốp, biết cậu ta từ lâu rồi...

        Lời thuyết phục này không làm cho người bạn già của anh nguôi giận mà từ bỏ lời buộc tội nặng nề.

        — Hãy hỏi lại trạm quân y xem, — anh hạ lệnh và chẳng muốn nghe thêm điều gì xấu hơn nữa về Bô-cốp. — Cử ngay mấy người cứu thương và bảo họ tìm sục ngay khu rừng Ru-sa-lô-sca. Chiều nay đã có mấy người vướng phải mìn ở đấy rồi...

        — Đúng đấy! Có thể cậu Va-nhi-a cũng bị vấp phái mìn ở bờ bên kia. — Su-kin sôi nổi hẳn lên. — Cũng có thể cậu liên lạc tiểu đoàn trông nhầm. Trong đêm tối ai mà chả có lúc như vậy.

        Lát sau anh đi ra và Pa-ven vừa quay sang chính trị viên vừa vội vàng nói to, như muốn chặn trước điều mà chính trị viên định nói:

        — Thật là nhảm nhí, nhảm nhí quá chừng... Không bao giờ tôi có thể  tin được là Bô-cốp đào ngũ. Tôi chơi thân với cậu ta cũng như với Trô-sin Chúng tôi ở cùng một đường phố. Tôi biết cậu ta như chính bản thân mình, chúng tôi cùng lớn lên...

        Ê-li-xây-ép im lặng cài khuy áo bành tô cẩn thận, kéo đứng cổ áo lên và quấn thêm chiếc khăn quàng ra ngoài, khoác khẩu tiểu liên chiến lợi phẩm lên vai.

        — Tôi ra ngoài xem, cần phải làm gì đây, — ông buồn rầu nói. —  Đêm tối mịt lại gió tuyết thế này.. — Ông đi đến cửa hầm và dừng lại. — Thật là tồi tệ, hết sức tồi tệ. Chúng ta không nhìn thấy trước, tôi không nhìn thấy trước vấn đề...

        Ọua giọng nói đầy đau khổ của ông, Pa-ven hiểu rõ rằng, chinh trị viên quả đã thật tin là Bô-cốp lừa dối họ.

        — Va-nhi-a đang tự dẫn mình đến tòa án quân sự, — Pa-ven bất giác thốt lên.

        — Nhất định người ta sẽ truy nã ra hắn. Có phải chiếc kim trong đống cỏ đâu... — Ê-li-xây-ép nói thêm.

        Pa-ven bỗng thấy bối rối, luống cuống khi thầm tưởng tượng đến cảnh tượng Bô-cốp, cậu Bô-cốp tóc xoăn của anh đứng trước vành móng ngựa tòa án quân sự ; khi nghĩ đến Ma-ri-na... Anh không thể tin được rằng I-van Bô-cốp, người thiện xạ ưu tú của tiểu đoàn đã từng hạ thủ trên ba chục tên lính Hít-le bỗng nhiên đổ đốn, nhát gan và anh nhất định loại trừ điều này ra, nhưng nếu cái điều bất hạnh này lại có thực thì sẽ ra sạo?

        Pa-ven nhớ lại lúc ba người — anh, Bô-cốp và Ê-go Trô-sin ngồi nói chuyện với nhau trong đêm trước lúc ra trận, đã làm họ hiểu nhau thêm, đến cảnh suốt đêm họ thao thức không ngủ được, hỏi chuyện, trao đổi với nhau và, nhớ lại trận đánh đầu tiên của họ đúng ngày hôm sau.

        Giờ đây Trô-sin không còn nữa, còn Va-nhi-a Bô-cốp đã bỏ trốn !...

        — Chúng ta cố chờ đến sáng mai, đồng chí Ê-li-xây-ép ạ, — Pa- ven khẩn khoản nói, — Lúc ấy sẽ báo cáo lên trung đoàn. Đầu óc tôi không thể nào tin được là cậu I-van Bô-cốp lại đào ngũ... Và hơn nữa, lại đào ngũ trong thời kỳ chiến tranh...

        Anh chưa nói hết câu và bỗng cảm thấy như tim mình thắt lại, nên cố nói chậm rãi để nén bớt hồi hộp:

        — Nếu đến sáng mai mà... Bô-cốp không trở về thì...

        — Chúng ta đã để hỏng mất một con người... Thật không có gì tệ hại hơn vậy được, — Ê-li-xây-ép nói.

[Giangtvx]

        Pa-ven dậy sớm trước rạng đông, lắp đầy đạn khẩu súng ngân, nhét lựu đạn vào túi quần, đánh thức chiến sĩ liên lạc I-gna-chi-ép đang ngủ say sưa sau tấm vách gỗ-dậy và hạ lệnh cùng đi theo anh, cần phải kiềm tra các vị trí và nhận báo cáo của các chiến sĩ quan sát... Làn không khí lạnh ngắt xoáy động vì những cơn gió lạnh dưới mười lăm độ phả vào mặt anh tê buốt. Từ hướng bắc vọng lại những tiếng gâm vang của đại bác và ở chận trời lóe lên những ánh lửa tựa như các tia chớp. Phía đông, bầu trời đã hơi hửng, và những ngôi sao le lói sau làn mây mỏng bắt đâu mờ nhạt dăn. Tuyết rơi đêm qua đọng lại lấp lánh trong cảnh mở ảo của buổi rạng đông... Pa-ven cúi gập người tránh gió, rảo bước trong hào giao thông. Và anh có cảm giác tựa như những buồĩ sáng mùa đông trước đây, anh cũng ra khỏi nhà từ lúc chạng vạng thế này đề đến nhà máy. Khi đó anh cũng run lên trong cái rét ban mai, cũng bước đi vội vã và cũng đút tay sâu hơn vào túi như lúc này. Cười thăm trong lòng, Pa-ven nghĩ rằng, giờ đây đúng là anh cũng đang đi tới nơi làm việc — bất cứ phút nào trận đánh cũng có thể ập tới — một công việc vồ cùng khó khăn, cần cố gắng đến kiệt sức nhưng lại đòi hỏi phải hoàn thành làm sao cho tốt nhất.

        Từ đường hào bên cạnh vang lên tiếng bước chôn gấp gấp, Pa- ven dừng lại.

        — Ai ? — Anh hô lên. — Đứng lại!

        — Pa-sa, cậu phải không ? — Một giọng nói quen thuộc từ trong bóng tối vọng lại.

        Từ đường hào rẽ, dáng người thâm thấp của anh chàng Bô-cốp tóc xoăn mờ mờ hiện ra ngay trước mặt Pa-ven.

        — Chà, cậu đấy à? Thế chứ! Đồ quỷ sứ, cậu biến đi đâu đấy, hả ? — Pa-ven như reo lên.

        Trong cái giây phút đấu tiên này, anh định nhào tới ôm choàng lấy người bạn thân vừa trở về.

        — Bọn mình nghĩ nát óc nhưng có trời mà biết được... Chà, cậu, con quỷ tóc xoăn ạ! Cậu biến đi đâu, nói đi chứ! —Anh hét lên, giận dỗi thực sự vì Bô-cốp đã gây nên bao nỗi lo âu cho mọi người. Bệnh xá cho cậu ra, hay là bị thương lần nữa ?

        — Mình chạy về nhà... Mình cần gặp Lê-na một lát... Cô ấy vừa ở bệnh viện về...— Bô-cốp vui sướng báo tin.

        — Về nhà? — Pa-ven hỏi lại. — Về đâu, về thành phố, về phố Đô-rô-khô-va ấy à ?

        — Còn về đâu nữa. Khu vực bọn mình yên tĩnh, mình đánh liều một lát... Mình bị giày vò, dằn vặt, Pa-sa ạ. Lòng dạ chẳng yên chút nào...— Bô-cốp vẫn nói, giọng thì thào, run run. — Ma-ri-na nhờ mình chuyên lời chào cậu, cô ấy đã ngồi dậy, đi lại được rồi. Hôm qua vừa được ra viện.

        Còn Pa-ven, hình như vui lây bởi lòng nồng nhiệt của Bô-cốp, cũng nhắc lại:

        — Đi lại được... Lạy trời!

        — Cô ấy đã khỏe, — anh chàng xúc động lẩm bẩm. — Cô ấy nói là đã hoàn toàn bình phục... Phổi cái còn yếu lâm, đi lại được mấy bước lại phải ngồi nghỉ, phải vịn vào bàn, vào ghế. Còn đôi mắt thì to ơi là to, như chiếm nửa khuôn mặt ấy, — anh ta vội vã, lập bập cố nói thật nhanh những gì đang dâng trào trong trái tim mình. —  Cũng may cho mình là được gặp chiếc xe tải cùng chiều vào thành phố.

        — Như vậy là cậu không đến trạm quân y ? — Pa-ven hỏi lại.

        — Mình thấy chẳng cần thiết, — Bô-cốp thú nhận một cách tự nhiên. — Nếu như mình cứ thật lòng mà nói rằng mình cần phải về thăm vợ chốc lát thì liệu có ai cho mình đi không? Và mình đã lợi dụng hoàn cảnh chứ, tức là chạy vù về nhà thay cho việc đến trạm quân y. Liều thật đấy, tất nhiên rồi... Nhưng vắng mình thì ở đây cũng chẳng có gì đáng sợ xảy ra cả.

        — Nhưng nếu có chuyện gì xảy ra thì lúc đó sẽ ra sao? — Pa- ven nói, giọng buồn rầu. — Cả đại đội không còn đầy một nửa số người, phải đếm từng tay súng một...

        — Nhưng đã có gì xảy ra đâu nào? — Bô-cốp chống chế và qua giọng nói có thể đoán được là anh ta đang cười.

        — Nhưng nếu có chuyện thì sao? — Pa-ven vẫn kiên trì hỏi. —  Khi cậu quvết định về nhà thì cậu đã nghĩ gì?

        — Mình nghĩ rằng, Pa-sa là bạn mình, cậu ấy sẽ tha thứ. — Bô- cốp thì thầm. — Mình nghĩ vậy đấy, nhất định Pa-sa sẽ không phạt đâu...

        Pa-ven không biết trả lời ra sao, anh đút tay vào cổ áo khoác và bóp chặt nắm tay.

        — Ma-ri-na nhờ chuyển lời cảm ơn cậu, — Bô-cốp nói, như cảm thấy có điều chẳng lành. — Khi cô ấy biết rằng cậu đã cứu sống mình, cô ấy khóc nức nở và nói: « Đúng là anh ấy, tức là cậu, có trái tim vàng ».

        Cuối cùng Pa-ven cũng bình tĩnh trở lại.

        — Va-nhi-a, cậu có biết cậu đã làm bậy bạ thế nào không? — Anh lẩm bẩm. — «Trái tim vàng», — ra vẻ không nghe rõ gì, anh chàng lại nói tiếp. — «Không tiếc thân mình vì đồng đội», còn mình thì hỏi lại cô ấy: «Còn ai là người không biết Pa-sa? ».

        — Va-nhi-a, cậu bỏ súng xuống, — Pa-ven cũng thì thầm.

        — Để làm gì ? — Bô-cốp cũng hỏi lại, giọng thoáng đủ nghe.

        — Bỏ súng xuống, đưa cho tôi...

        Và thật kỳ lạ, chính tình yêu nồng nhiệt của Bô-cốp đối với Ma- ri-na mà trước kia Pa-ven thường tự hào, giờ đây lại làm cho anh cảm thấy đấy chỉ là thứ tình yêu mù quáng vì nó làm cho bạn anh phải dối trá, xảo quyệt. Và với một thái độ tàn nhẫn vốn đôi khi thường thấy ở những con người nhân ái khi họ cảm thấy danh dự mình bị tổn thương, lòng tin mình bị lừa dối, Pa-ven nói với bạn sau khi đã tước súng của anh ta:

        — Va-nhi-a, về báo cáo với trung đội trường là tôi bắt giam cậu...

[Giangtvx]

        Nói xong, anh gọi chién sĩ liên lạc I-gna-chi-ép giải người bị bắt lên trung đoàn.

        Đến gần sáng trời đã trong hơn, ánh hồng nhạt ban mai tỏa trong không khí, những bãi tuyết rơi đọng từ đêm đang tan dần. Trận đánh tạm ngừng trước tối hôm qua, giờ lại rộ lên. Lần này bọn Đức có bắn chuẩn bị trước, đạn pháo tới tấp rót xuống trận địa trung đoàn công nhân khoảng hai mươi phút liền và sau đấy là máy bay... Lớp băng trên con sông nhỏ mà đại đội Pa-ven phòng ngự bên bờ phải, bị bom đạn phá vỡ và từ những lỗ băng vỡ, từng làn hơi nước đen quánh bốc lên dựng thành bức tường hơi. Ánh mặt trời trắng bệch xuyên qua nó trông mờ mờ như ánh trăng bị mây mù che phủ.

        Chẳng mấy chốc liên lạc giữa các đơn vị bị cắt đứt; và mệnh lệnh cuối cùng của tiểu đoàn trưởng truyền qua điện thoại cho Pa-ven là:

        — Grô-mốp, cậu vẫn thở được đấy chứ? Hãy đứng vững tại chỗ, tôi hết sức yêu cầu anh! Phải tống bọn bộ binh khỏi xe tăng... Dù với giá nào anh vẫn phải giữ vững trận địa... Tôi hết sức yêu cầu anh...

        Rồi tiếng nói của tiểu đoàn trưởng chìm đi trong tiếng ùng oàng đáng sợ của sắt thép và làm cho Pa-ven ù tai đến một lúc.

        Một viên đạn pháo lớn rơi ngay cạnh hầm chỉ huy của anh và tựa như bầu không khí chết chóc bỗng tuôn lên tất cả chung quanh. Lối ra hầm bị đất và đá vụn phủ kín, phải san hết đi. Họ vừa làm vừa hít thở làn khói đặc sệt, hai bàn tay xước đầy máu. Thoát được ra ngoài, Pa-ven và I-gna-chi-ép tụt ngay vào hố đạn vừa được tạo nên, một làn khói mỏng tựa mây bốc lên từ đáy hố, trùm lên đầu họ. Một viên đạn nữa rơi gần đấy, và đất, đá vụn lại tung lên như muốn chuyền cả sức nặng đè ập vào họ.

        Pa-ven đầm đìa mồ hôi, vội trườn lên miệng hố mặc cho gió lạnh thốc vào mặt. Anh thấy ngay phía trước mặt khoảng sáu bảy chục mét, hàng toán lính Đức từ trong cánh rừng, đang ùn ùn kéo đến. Phía trái, dọc theo chiến hào tiểu đoàn bạn là bọn xe tăng sơn màu trắng ngụy trang, đang phóng tới, lao xuống hõm thấp rồi đột nhiên nhô lên trên nền đường sắt. Pa-ven nhìn chung quanh, nhìn vào những hố đất đen ngòm đang bốc khói, vào những đống gỗ tròn lăn lóc, những tấm ván ngổn ngang, và ngay phút ấy, anh có cảm giác như chỉ còn anh và I-gna-chi-ép sống sót thôi; nhưng nhìn kỹ anh thấy lấp ló sau bờ hào nổi lên một chiếc mũ trùm tai của ai đó, và xa hơn một chút, trên mặt đất trắng là Su-kin và Ê-li-xây-ép đang nửa nằm, nửa ngồi... Pa-ven trườn ra khỏi miệng hố.

        — I-gna-chi-ép, theo tôi! — Anh hạ lệnh.

        Ở phía dưới, trong đường hào giao thông chính còn thấp thoáng mấy người nữa, các chiến sĩ đang chạy ra khỏi chỗ nấp và toàn trận địa vừa câm lặng như chết này giờ đây lại náo động hẳn lên.

        ...I-van Bô-cốp (cho đến trước rạng đông vẫn không kịp giải về ban tham mưu trung đoàn) chui ra khỏi hầm Su-kin— nơi anh nấp có một mình. Ngay cửa hầm, một chiến sĩ đã hy sinh, ở tư thế nửa nằm nửa ngồi trên tuyết, lưng hơi tựa vào thành hào, một chân đang co lại. Mặt anh đọng đầy máu khô dặc, và Bô-cốp liền cúi nhặt khẩu súng trường chẳng biết của ai nằm lăn lóc cạnh đấy. Anh xem lại cẩn thận khóa nòng, đi dọc theo chiến hào, bò qua miệng hố đạn chắn ngang đường. Khi thấy Ô-khốt-nhi-cốp đang bắn, anh liền đến đứng cạnh anh ta. Ở phía dưới bãi trống, bọn lính SS bận áo chẽn đen. sau khi chiếm lĩnh chân đồi liền nằm nấp sau những bụi cây trăn thưa thớt. Chúng đang tập hợp để tiến công. Bô-cốp bình tĩnh ngẳm bắn chúng rất chuẩn xác và sau mỗi phát đạn anh lại lim dim nhắm đôi mắt xạ thủ đã hơi bị sưng lên vì làm việc căng thẳng, để nghỉ một vài giây ngắn ngủi.

        Ô-khốt-nhi-cốp quay nhìn anh bạn mới. Và khi thấy anh chàng xạ thủ xuất sắc này, chỉ một phát đạn đã hạ ngay tên SS mặc quân phục sĩ quan đang đứng đơn độc tận phía bìa rừng kia, Ồ-khốt-nhi- cốp kêu lên với giọng khản dặc.

        — Gút-then-mô-rơ-ghen¹, Va-nhi-a! Giết hết bọn Đức đi, việc của chúng mình đấy!

        Trông anh có vẻ như hơi ngà ngà say: khuôn mặt Di-gan tròn trĩnh của anh hừng hực sức sống, trông đầy vẻ táo bạo và phẫn nộ...

        Bô-cốp lại lim dim mắt, lẩm bẩm.

        — Thằng thứ băm tám...

        — Mình không đuổi kịp được... Va-nhi-a nhận mình làm học trò đi! — Ô-khốt-nhi-cốp lại kêu lên.

        — Chiến tranh sẽ dạy tất cả, — Bô-cốp đáp lại.

        ...Ít phút sau, toàn tuyến phòng ngự của đại đội được khôi phục lại. Sau khi khẩu chống tăng của A-nhi-xi-mốp lên tiếng, hai tay súng trung liên còn lại của đại đội cũng tham gia phản kích thì cuộc tiến công của bọn Đức chững lại, bọn SS vội rút vào rừng. Để tiết kiệm đạn, A-nhi-xi-mốp chuyền sang bắn từng loạt ngắn. Còn Bô-cốp —  sau khi đã ngắm kỹ một cái bóng nhỏ xíu, thấp thoáng như hòa vào làn ánh sáng hồng nhạt ban mai — liền nhả chỉ một viên. Tin chác ràng đã trúng đích, anh quay lại, lim dim đôi mắt đỏ quạch như mắt thỏ, nghỉ chốc lát.

-----------------------
        1. Chào buổi sáng (tiếng Đức).

[Giangtvx]

        Pa-ven đi kiểm tra trận địa đại đội, hay đúng hơn là bò từ mô đất này sang mô đất khác...

        — Nhanh tay lên, khẩn trương lên! Hãy cầm lấy xẻng... Sao không cầm xẻng lên, ai làm thay cho các anh? I-gna-chi-ép, lại đây! Hãy truyền lệnh cho A-nhi-xi-mốp: bắn mạnh vào mục tiêu số bảy. Quàng lên, I-gna-chi-ép! Các đồng chí chiến sĩ, sao trông rầu rĩ thế!

        Tuy nói vậy; anh vẫn lo lắng nhìn những khuôn mặt mệt mỏi da tái xám đi vì rét. Tại đường hào chính, Pa-ven đánh thức một chiến sĩ đang ngủ gật dậy. Quả thật là điều lạ lùng — bọn Đức vừa rút chạy chưa đầy nửa tiếng, thế mà ông thợ nề Mi-khai-lốp đã ngáy ngay được, dựa lưng ghé vào hòm lựu dạn, mũi phập phồng gục trong bộ râu bạc trắng như phủ hơi sương sáng lên dưới ánh nắng hồng nhạt. Mặc dù rất ái ngại khi phải đánh thức người chiến sĩ già, tuổi đã ngoài năm mươi này, anh vẫn lay mạnh vai Mi-khai-lốp và hạ lệnh cho ông ta cầm xẻng sửa lại chiến hào... Anh rất lo cho những chiến sĩ của mình, hết sức quý mến họ nên đành nén lòng thương hại nguy hiểm đối với họ trong lúc này.

        Đi đến đoạn chiến hào của Bô-cốp và Ô-khốt-nhi-cốp đang trấn giữ, Pa-ven buộc phải nghĩ đến việc tước vũ khí của Bô-cốp lần nữa, vì anh ta đang là người bị bắt giữ.

        Nhưng để tránh khỏi làm cái việc trách nhiệm «tàn bạo» này, lúc đầu anh làm ra vẻ như không nhìn thấy anh bạn bất hạnh của mình cũng như khẩu súng trên tay anh ta.

        — Sao, Ô-khốt-nhi-cốp ? — Anh hỏi. — Không bị tồn thất gì chứ ?

        — Chẳng sao cả, như mọi người thôi, — chàng thanh niên đáp. —  Bọn Đức bị tổn thất nhiều dấy.

        Pa-ven dừng lại — trên thân hình anh to lớn, cao hơn người khác một đầu, áo khoác mở phanh ra, chiếc mũ trùm tai kéo ngược lên —  anh vươn người nhìn xuống chân đồi. Tại đây, trên mặt tuyết trắng, rải rác đó đây những chấm đen bắt động — những xác chết chưa được thu dọn. Pa-ven thăm nói với mình: « Trông như đàn ruồi trong chậu sữa, đúng là những con ruồi chết... »

        — Bô-cốp đã cho bọn phát xít sống như vậy đấy. — Ô-khốt-nhi- cốp giải thích.— Đồng chí chỉ huy ạ, chính mắt tôi đã từng thấy cậu ấy đóng đinh hơn chục thắng.

        Pa-ven bỗng quay ngoắt sang phía Bô-cốp:

        — Này, Va-nhi-a. biết sao được. — anh nói. — Đành ở tạm lại đây thôi... Tôi không thể giải anh lên trung đoàn trước khi trời tối được.

        — Pa-sa, chân thành cảm ơn cậu, xin cảm ơn đồng chí chỉ huy! —  Bô-cốp vội vàng chữa lại câu nói.

        — Còn cậu thì... — Pa-ven thấy nhẹ nhõm khi nghe thành tích của bạn. — Cậu đừng tuyệt vọng... Mình sẽ báo cáo với trung đoàn trưởng, sẽ trao đổi thêm với chính ủy về cậu. Sẽ liên lạc với Đảng ủy khu phố và nếu cần...

        — Mình, mình sẽ lập công chuộc tội cho mình, Pa-sa ạ. Mình sẽ trả nợ cho mình tới mức hai trăm phần trăm. Mình sẽ làm gấp dôi... Mình đã hiểu rõ... — Bô-cốp nói giọng hồi hộp. — Mình chẳng việc gì phải tuyệt vọng cả. Vì Ma-ri-na đã về nhà... Tựa như cất được tảng đá đè nặng tim mình mấy hôm nay. — Trên khuôn mặt mệt mỏi nhưng vẫn rất hiền lành của Bô-cốp thoáng nở nụ cười.—Cậu cứ thử nghĩ xem, chẳng còn gì nguy hiểm đối với Ma-ri-na nữa, cô ấy đã được ra viện Mình nói có đúng không nào? Mà đã ra viện thì việc gì mình phải lo lắng, tuyệt vọng nữa... Giờ đây, chỉ cần tăng phân bồi dưỡng ăn uống cho Ma-ri-na nữa thôi. Việc này thì tự cô ấy làm được.

        — Cậu quá yêu cô ấy, nhưng... — Pa-ven nói với vẻ không hài lòng pha lẫn trách móc.

        — Đúng như vậy chứ sao, — Bô-cốp khẳng định. — Mình không hề giấu là mình rất yêu cô ấy.

        Mặt trời đã đứng bóng, từng chùm ánh sáng tỏa ra từ trên bầu trời xanh thắm, không một gợn mây; mặt đất ngập trong ánh nắng lạnh buốt, từng đám tuyết vẫn rơi như những đám mây lạnh.

        Pa-ven đi khỏi, Ô-khốt-nhi-cốp liền lấy hai miếng bi-cốt trong túi áo khoác, thổi thổi cho bay hết vun thuốc lá bám vào và đưa mời anh chàng thiện xạ một miếng. Không rời khỏi thành hào, hai chiến sĩ vừa quan sát vừa nhai bi-cốt lạo xạo... Toàn bộ sự căng thẳng của trận đánh đã dồn sang phía trái họ. — nơi trận địa của đơn vị bạn. Từ đấy, từ sau nền đường xe lửa vọng lại hàng loạt đại bác xe tăng, nghe tựa như có ai đang gõ vào những chiếc chuông thủy tinh. Còn ở đây, chỉ cách nơi ấy có một ki-lô-mét bán kính thì hầu như không có sự hoạt động nào cả. Cả Bô-cốp lẫn Ô-khốt-nhi-cốp vốn là những chiến sĩ từng trải trận mạc, đã biết quý giá từng phút yên tĩnh, đều cảm thấy cái khoảng thời gian ngắn ngủi này như là đang ở hậu phương vậy.

        — Vợ anh đẹp lắm phải không, nếu không thì anh chẳng yêu đến thế? — Vừa nhai, Ô-khốt-nhi-cốp vừa hỏi.

        — Ma-ri-na ấy à! — Bô-cốp thốt lên. — Cô-li-a, biết nói với cậu thế nào được nhỉ? Trong đời mình chưa thấy người nào đẹp hơn. Nhưng biết tả thế nào cho cậu rõ được, cô ấy đẹp ra sao!...

[Giangtvx]

        Ô-khốt-nhi-cốp nhìn chàng thiện xạ vẻ chế giễu.

        — Pu-skin đã nói như thế này: «...Ôi thiên thần tuyệt đẹp làm sao...» Cô ấy xứng thế chứ? — Anh hỏi lại với cái giọng vỡ tiếng của mình.

        Còn sao nữa, xứng quá đi chứ, — Bô-cốp tán đồng. — Có thể nói với cậu là, mình sẵn sàng quên cả cuộc sống của mình vì cô ấy. Lại còn phải nói thêm: cảm ơn em! Vì cô ấy, mình cũng chả cần phải tiếp tục đi học nữa, — anh ta lại vui sướng thốt lên. — Cô-li-a, cậu hãy chú ý đến một điều là, ở đây mình có thể từ giã cuộc sống này bất cứ giờ phút nào; và mình sẽ ra trước tòa án quân sự, Pa- ven sẽ không vì tình bạn mà thương xót mình đâu... Nhưng tâm hồn mình vẫn trong sáng, tinh thần mình vẫn phấn chấn.

        — Sao lại không tiếp tục học tập nữa ? Như vậy là không được. —  Ô-khốt-nhi-cốp nói, nhưng trong đôi mắt luôn luôn nhấp nháy rất nhanh của anh thoáng vẻ tò mò lạ lùng.

        — Mình cũng cho như vậy là không được, — Bô-cốp thú nhận một cách khó hiểu. — Nhất định hành động của mình cũng cần phải xét xử. Điều này rõ ràng như hai lần hai là bốn vậy. Ra tòa án binh, mình sẽ nói: hãy xét xử tôi, nhưng xin các đồng chí hãy có lòng bao

        dung một chút, tôi không phải là kẻ đào ngũ... Cứ để cho ở đấy họ kết án mình ra sao thì mặc, mình đã gặp, đã thấy và đã nói chuyện được với Ma-ri-na, đã tận mắt thấy cô ta ra sao rồi...

        Anh im lặng và ngay tức khắc tươi tinh hẳn ỉên.

        — Chàng Cô-Ii-a ! Mình không thể nói, thể tả được cô ấy, Ma- ri-na, như thế nào... Chỉ biết rằng ngay ở đây, cô ấy cũng đang sống trong tôi! — Bô-cốp đặt nắm tay lên ngực, cái dáng điệu đầy vẻ kịch đó thật quả là bất ngờ đối với một con người đang bận chiếc áo khoác lấm đầy tuyết, vạt dưới đã bị rách, nhưng trông thật tha thiết và chân thành. — Dù mình ở bất cứ đâu, kể cả trong chiến hào ầm vang tiếng súng như thế nào nữa, vẫn thấy cô ấy luôn luôn bên mình... Vừa mới thoáng trông thấy thân hình mảnh dẻ, vẻ mặt gầy gò, thầm lặng của cô ấy là mình đã muốn khóc rống lên rồi. Đúng là thiên thần của sắc đẹp. Vì cô ấy, vì sự đau đớn của cô ấy đã vì mình mà chịu đựng, thì dù có giết được bốn chục tên Hít-le rồi, mình vẫn chưa thỏa mãn đâu, chưa buông tha chúng đâu.

        Hình như sự thanh thản, nhẹ nhàng mà anh vừa có được, sau bao tuần lễ lo lắng về tính mạng của vợ đã làm cho anh thờ ơ, xem thường ngay cả vận mệnh của mình.

        — Đối với bọn Đức thì anh không bị lỗ đâu. — Ô-khốt-nhi-cốp nói với vẻ say sưa thú vị. — Nhưng dầu sao thì không phải đối với ai cũng đều phải có một tình yêu mãnh liệt như vậy. Nhiều người chẳng cần phải yêu đương gì thắm thiết lắm vẫn đi chơi với các cô gái được. Lúc đầu thì đi xem phim, xein hát và sau đấy cưới nhau.

        — Này, cậu năm nay bao nhiêu tuổi ? — Bô-cốp bỗng hỏi.

        — Tháng mười hai này tròn mười chín, — Ô-khốt-nhi-cốp tỏ vẻ nghiêm túc tựa như sẵn sàng lắng nghe một điều gì đó quan trọng đổi với mình.

        — Này, thế thì hãy chuẩn bị đi, chú em ạ. Rồi cậu sẽ hiểu nó là thế nào, cái gọi là tình yêu ấy, — Bô-cốp nói với vẻ rất trịnh trọng. — Nó sẽ làm cậu quay cuồng và lúc nào cậu cũng như người ốm ấv.

        — Nhưng giả thử, tôi không bị quay cuồng thì sao? — Ô-khốt- nhi-cốp cười khùng khục, ngắt quãng tựa như tiếng ho của người già. — Có lẽ người con gái đẹp đến mức có thể làm đầu óc tôi quay cuồng như vậy chưa kịp sinh ra đâu...

        — Cậu còn trẻ con lắm, — Bô-cốp hét lên - Và cái loại cậu thì làm sao mà biết yêu được.

        — Đúng, tình yêu không làm tôi hư hỏng được đâu, — chàng trai vui vẻ phản đối.

        Nhưng qua nét mặt thì thấy rõ là, lời tiên đoán của người bạn lớn tuổi, giàu kinh nghiệm này đã làm cho anh ta bị kích động, cám dỗ hơn là sợ. Và từ trong long khao khát sâu xa đối với cuộc sống, từ trong tâm hồn rộng mở, Ô-khốt-nhi-cốp cảm thấy thực sự ghen tị không phải vì tài thiện xạ của Bô-cốp mà là sự nồng nhiệt khác thường của anh ta.

        ... Đến giữa trưa, tình hình ở tuyến trước đột nhiên ác liệt hơn: từ khu vực tiểu đoàn bạn, bọn Đức đã thọc sâu vào vành đai phòng thủ của trung đoàn công nhân; đại đội Pa-ven nhô lên trước bên bờ phải con sông nhỏ, bị cắt hẳn với trung đoàn và toàn bộ sườn trái. Liên lạc điện thoại lại bị cắt đứt lần nữa, mấy chiến sĩ liên lạc phái đến trung đoàn trưởng đều chưa về. Cuối cùng, Pa-ven đã hình dung rõ rệt hơn những gì đang xảy ra với đơn vị anh.

[Giangtvx]

        Tiếng sắt rít lên, vang trước mặt bên phải, bên trái và cả phía sau anh; mặt sau đại đội dồn dập tiếng mìn; khói, đất, bụi cuồn cuộn bốc, phủ kín không gian... Đã đến lúc tình hình chung càng trở nên khó nắm hơn, do đó càng tồi tệ hơn. Hình như xe tăng Đức hoạt động cả phía sau lưng trận địa đại đội, trong khu ga đường sắt. Vì từ đấy, từ sau bức màn khói dày đặc nghe vang lên không ngớt tiếng loảng xoảng quen thuộc. Nhưng có một điều Pa-ven biết chắc là, chừng nào anh còn trấn giữ được các ngọn đồi trên bờ sông này thì bọn bộ binh địch chưa thể tràn qua sông được để phát huy thắng lợi của lũ xe tăng. Bọn Đức cũng biết được đà tiến của chúng đã bị hỏa lực trên mấy ngọn đồi bờ trái con sông cản lại. Vì vậy, các đợt tiến công của chúng lên mấy ngọn đồi này sẽ được tổ chức liên tiếp, xen kẽ với các đợt bắn phá của pháo lớn.

        Chẳng mấy chốc, trong các chiến sĩ đại đội truyền nhau một tin đáng sợ là đơn vị bảo vệ tuyến đối diện bên cạnh phải bờ sông Ru-sa-lô- sca đã rút lui. Tin này do các chiến sĩ cứu thương kể lại là các chiến hào bên bờ phải không còn bóng người nào cả. Sau khi nghe tin ấy, ngay cả Su-kin, trung dội trường trung đội một, một con người đã từng được thử thách gay gắt trong những ngày vừa qua, cũng thấy hoang mang và lập tức chạy đến gặp Pa-ven. Vừa lăn xuống một hố đạn, anh vừa gào ngay bên tai Pa-ven, giọng run lên vì giận dữ:

        — Đồng chí đại đội trưởng! Tốt nhất và thuận lợi nhất là chúng ta nên rút sang đường rẽ số mười bảy đi... Chúng ta vượt qua con sông quỷ quái này từ phía phải chừng nào còn kịp.

        Nắm trên đám đất lở, Pa-ven nhìn sang bờ đối diện, nhưng khó có thể trông rõ được bên ấy đang diễn ra những gì. Những cột hơi nước từ, các hố băng vỡ trên mặt nước cuồn cuộn bốc lên dày đặc và chỉ có thể thấy mờ mờ các hàng liễu trắng thấp thoáng.

        — Thuận lợi nhất là chúng ta cứ trụ tại đây, đứng như mệnh lệnh, — Pa-ven nói vui, nhưng không cười.   

        — Chẳng còn ai để mà trụ nữa đâu. trung đội tôi chỉ còn mười một người cầm súng được. — Su-kin nói, hai tai mũ của anh rũ xuống như chống đỡ đôi má đỏ nâu màu gạch, làm cho vẻ mặt trung đội trưởng trông như mặt trẻ con. — Tôi chỉ còn có mười một người.

        Nét mặt anh lúc này như muốn nói rằng: « Chúng ta ở lại đây một mình, thật là điều vô lý...».

        Pa-ven không nói gì, anh chỉ nghĩ rằng, thậm chí nếu các đơn vị bạn bên bờ phải đã rút đi thì, nhiệm vụ của đại đội anh là kìm chân bọn bộ binh Đức lại. Trong bất cứ trường hợp nào, bây giờ ngoài những người của anh ra, không còn ai có thể ghìm chúng lại ở đây được nữa.

        — ... Trong số mười một người còn lại đã có hai bị thương là Trê-kin và Xve-nhi-cốp. — Su-kin vẫn cứ cố trình bày. — Đồng chí chỉ huy ạ, nhìn họ mà dở cười, dở khóc. Người thì nạp đạn, người thì bắn... số chiến sĩ còn lại ở trung đội ba cũng không hơn gì của tôi...

        Trong đâu Pa-ven bỗng thoáng một ý nghĩ, anh tiếp tục thầm thì với mình: số phận tất cả những con người này — Trê-kin, Xve- nhi-cốp, của Bô-cốp với mối tình rồ đại của anh ta, của Ô-khốt- nhi-cốp với vẻ táo bạo còn trẻ con, cũng như anh xạ thủ súng máy A-nhi-xi.-mốp, người thợ mỏ và anh liên lạc I-gna-chi-ép, người thợ máy của nhà hát, của chính trị viên Ê-li-xây-ép, của trung đội trưởng Su-kin — đã được quyết định ngay bây giờ, ngay trong những phút giây này. Số phận họ cũng chỉ phụ thuộc vào một điều, họ sẽ ở lại đây, trên những ngọn đồi đang bị quân địch bao vây, hay sẽ rút lui như những người khác — có nghĩa là họ sẽ sống hay sẽ chết... Thực ra, giờ chỉ cần Pa-ven nói hai tiếng « Rút lui...» như vậy là họ thoát chết, hoặc cái mệnh lệnh ngắn ngủi «Ở lại... » như vậy là họ sẽ chết. Cái bản chất thực sự của Pa-ven hiền lành và chung thủy, trung thực — đang quay cuồng trong lúc này. Anh đang cảm thấy một cách thực sự — máu trong người như sôi trào lên, tim anh đập mạnh — toàn bộ sức nặng của cái mệnh lệnh dứt khoát, khắc nghiệt, duy nhất của người chỉ huy trong lúc này. Anh không còn thì giờ để suy nghĩ riêng tư cho bản thân mình, anh không đủ sức. Quay sang Su-kin, anh dằn giọng:

        — Với những chiếc xe tăng kia, bọn súc sinh không làm gì nổi. Bộ binh chúng cũng sẽ không tràn qua được đây, nếu chúng ta bắn cản...

        Su-kin nhíu đôi lông mày dài, rậm chòng chọc và hờn giận nhìn Pa-ven.

        — Đạn dự trữ của tôi sắp hết rồi... Mỗi người chỉ còn chưa đầy năm chục viên, — anh rền rĩ, giọng đau xót.

        Trong giọng nói đó, Pa-ven như nghe thấy: «Tại sao lại là chúng ta chứ không phải là những người khác? Tại sao lại là chúng ta? Không công bằng tí nào, đồng chí chỉ huy ạ!».

        — Năm chục viên đạn, nhiều đấy chứ. Còn lựu đạn nữa... Này Giê-nhi-a. hãy lấy hai hòm về cho trung đội anh. — Pa-ven nói, như không thể nén chịu hơn nữa nỗi bực tức đối với Su-kin, đối với chính mình và đối với cả cái trách nhiệm đã buộc anh trở nên tàn nhẫn, khắc nghiệt; anh gầm lên: — Còn, nếu mà bỏ chạy, tôi sẽ bắn ngay tại chỗ! Nhớ lấy!

[Giangtvx]

        Anh bỗng cảm thấy hình như không phải là anh mà là một người nào khác, bật lên điều này... Anh bỗng nhớ đến người chỉ huy đầu tiên của mình — trung úy đại đội trưởng có bộ ria đen bóng, nghiêm khắc mà có lần anh cũng đã phải chịu cơn phẫn nộ như thế này. Anh cảm thấy bình tĩnh hơn, tựa như trung úy đã trở lại đại đội và đã nắm lấy quyền chỉ huy.

        Hết sức kinh ngạc, Su-kin lặng lẽ bò lui trở về trung đội.

        Khoảng nửa giờ sau, một tình huống hết sức nguy hiểm lại diễn ra ngay trước chiến hào trung đội một của Su-kin.

        Một toán đông lính SS đã chọc thủng được tuyến phòng thủ và lao về phía trung đội anh ta, vừa tiến vừa ném lựu đạn như mưa vào hào Cũng may mà họ đã diệt được cả toán lính này, nhưng không phải với cái giá rẻ gì: thêm ba chiến sĩ nữa bị thương và một người —  Ni-cô-Iai Ồ-khốt-nhi-cốp, chiến sĩ trẻ nhất, nhà thơ của trung đoàn, người được mọi người yêu mến nhất, bị hy sinh... Khi Pa-ven cùng với chiến sĩ liên lạc I-gna-chi-ép và chiến sĩ thông tin, lực lượng dự trữ cuối cùng của anh — lao tới trận địa thì mọi việc đã kết thúc. Ô-khốt-nhi-cốp, dưới chiếc áo bạt phủ kín đến cằm, nằm bất động trên sườn dốc thoai thoải của hố đạn đại bác lớn, đất pha lẫn mảnh đạn. Cạnh anh là chính trị viên Ê-li-xây-ép đầu cúi gục lặng im, còn Bô-cốp và Su-kin thì đang đứng nhìn, hai má quấn băng trắng.

        Chẳng còn thì giờ để hỏi han tình hình vì quân địch lại đã chuẩn bị đợt tiến công mới. Khi bò đến đây, Pa-ven đã phát hiện thấy ở phía cửa rừng xa xa có những chuyển động không rõ lâm và sau khi nhảy xuống hố đạn, việc đầu tiên là anh hạ lệnh:

        — I-gna-chi-ép, chạy ngay đến chỗ A-nhi-xi-mốp! Mục tiêu số hai, chếch sang trái một chút... Một trăm phát!

        Sau khi hạ lệnh xong, anh mới chăm chăm nhìn Ô-khốt-nhi-cốp và bỗng nhiên nấc lên — anh nhớ lại đề nghị khẩn khoản của Su- kin cho rút lui. Còn Su-kin bị một mảnh dạn vào má, thì quay hẳn người lại, định nói với Pa-ven điều gì đó. Nhưng khi nhìn thấy ánh mắt mở to, đau khổ và như điên đại của Pa-ven, anh lại thôi, quay về chỗ của mình.

        Ê-li-xây-ép đứng dậy, hai tay cầm bọc giấy tờ vừa lấy trong túi áo Ô-khốt-nhi-cốp gồm những bức thư, thẻ đoàn viên Côm-xô-môn và một quyền vở bìa màu hồng in hình Pu-skin... Chính trị viên tham dự trận đánh từ đầu đến cuối, đã bắn tiểu liên. Chiếc mũ lông của ông rơi đâu mất, mái tóc bạc hoa râm của ông dính đầy đất vụn. Vừa thở, ông vừa nói:

        — Phải báo cáo về trung đoàn cho mọi người biết! Chính Bô- cốp và Ô-khốt-nhi-cốp đã đày lùi đợt tiến công này.

        — Cậu Cô-li-a đã sử dụng lựu dạn chống tăng kiểu năm bốn mươi. — Bô-cốp nói và ngừng tay moi đạn trong bao đạn Ô-khốt- nhi-cốp bỏ vào túi mình. — Cậu ấy đã tung quả lựu đạn đúng vào ngay tên cướp đi đầu. Đúng lúc đó thì cậu ấy bị trúng đạn...

        Đôi má bụ bẫm và vầng trán Ô-khốt-nhi-cổp còn hơi hồng hồng, đôi lông mi chưa khép hẳn trông tựa như anh đang lim dim ngủ và vẫn lắng nghe xem người ta nói gì về mình.

        Pa-ven định cúi xuống gọi, đánh thức anh dậy, nhưng như chợt nhớ ra, anh quay đi... Mặt trời đã đứng bóng. Trước mắt anh. cánh đồng trải ra rộng mênh mông những gò đống, những khu rừng phủ tuyết trăng xóa, chói chang, và lạnh lẽo. Gần hơn, cách chiến hào Bô-cốp và Ô-khốt-nhi-cốp chiến đấu khoảng trên hai chục bước, ngồn ngang những đống quần áo màu đen, lăn lóc những đôi ủng cao su, những xác lính đầu đội mũ ca rô mép dày chụp xuống tận tai. Có một tên Đức đeo kính trắng gọng sừng và nhiều tên khác nằm lăn lóc. sóng soài trên tuyết. Gần hơn nữa, trên các tảng đất bị xới tung lên, lạnh cứng đang lập lòe tàn lửa vàng, xanh chưa bị tắt hẳn.

        — Bọn phát xít bỏ chạy thục mạng, vứt lại cả súng ống đây. —  Bô-cốp nói tiếp. — Giờ thì tôi đã đạt được con số bốn chín rồi: Tôi không đoán chác là đã tính hết, thế nào cũng còn sót.

        Anh ta bình thản lạ thường, tựa như chẳng hề có cảm giác gì về mọi việc xung quanh, trừ những tia nắng đang chiếu thẳng vào mắt khiến anh phải lấy tay che lại.

        — Cảm ơn cậu, Va-nhi-a. Mình đã biết rõ là cậu... — Pa-ven la lên, giọng khàn khàn. — Mình tin, cậu sẽ...

        Trong giờ phút này, anh sẵn sàng tha thứ cho Bô-cốp, anh tự hào và yêu mến anh ta hơn... Nhưng, tựa như không nghe thấy gì hết, Bô-cốp vẫn vừa thản nhiên dốc hết túi đạn của người bạn hy sinh vừa nói oang oang.

        — Cậu Cô-li-a này sẽ không giận tôi đâu, cậu sẽ hài lòng về tôi...

        Trên đâu họ bỗng vang lên tiếng đại liên của A-nhi-xi-mốp từ trong hầm bắn ra. Và sau đấy, ngay gần bên họ, vang lên tiếng nổ rít chói tai của đạn pháo xe tăng, át hết mọi tiếng động khác. Pa-ven vội vàng đưa mắt nhìn vĩnh biệt lần cuối cùng Ô-khốt-nhi-cốp đang nằm yên tĩnh trên mặt đất đã bị lửa đạn nung chín, rắn như thép...