Thành phố hòa bình

[Giangtvx]

        Múa đôi nạng, Gô-ga nhảy đến bên chị.

        — Chúng cháu đợi cô mãi! Đợi mãi! — Cậu lanh lảnh nói. — Vô-Iô-đi-a về nhà mà cô thì chẳng thấy đâu, chẳng thấy đâu? Còn chúng cháu... — Và cậu ta im lặng nhìn Vê-rép-kin.

        — Trời ơi! Nếu mà bác biết, — chị ân hận kêu lên. — Thế mà bác cứ lững thững đi, chẳng vội vàng, chẳng chờ đợi cái gì cả... Và tại sao trái tim bác nó không mách bảo điều này cho bác!

        — Tưởng mẹ làm ca đêm nên con đã viết cho mẹ lá thư. — Vô-lô-đi-a nói.

        — Bức thư nào? Để làm gì? — Ôn-ga lại lo lắng. Trong những ngày gần đây chị sống trong cảnh thường xuyên lo sợ cho con, trong sự chờ đợi một điều không may khủng khiếp cho nên mỗi tin tức liên quan tới nó đều làm chị hồi hộp lo âu.

        — Con đi không lâu mẹ ạ! — Vô-lô-đi-a âu yếm trả lời.

        — À thôi được! ... — Đứng lặng một lát, chị mới ậm ừ được ra lời và không dám hỏi thêm thời hạn người ta cho phép nó về với chị được bao lâu!

        — Chúng con cần mấy thứ này mẹ ạ. — Vô-lô-đi-a hất hàm về chiếc blu dông trên đi văng. — Mùa đông sắp tới và chúng con muốn mặc ấm hơn... Tất nhiên là muốn trông thấy mẹ... Thế nào, mẹ sống ra sao?

        Ôn-ga nhìn cậu con trai như thể không hiểu nó. Hình như có một cái gì đó,mới mẻ và xa lạ xuất hiện trong người nó, thậm chí câu hỏi theo kiểu người lớn của Vô-lô-đi-a, càng làm chị ngạc nhiên Chị kinh ngạc nhớ lại những ngày đã qua mà không thể nào quên được, khi lần đầu tiên nó cất tiếng bập bẹ gọi chị: «Máma!». Và một thời gian sau bỗng nhiên nỏ tự đi được mà không cần sự giúp đỡ của mẹ. Nhưng khi đó thì những biến đổi khó trông thấy ngay của con làm chị vô cùng sung sướng, còn bây giờ lại làm chị lo lắng.

        — Vô-vô-sca, rất tốt là con mang theo áo ấm. — Chị nói vẻ sợ hãi.

        Vô-lô-đi-a im lặng và chau mày.

        — Mẹ làm sao thế hả mẹ? — Cậu nghiêm nghị hỏi. — Mẹ gầy đi nhiều...

        Lúc này cậu ta quá hồi hộp hơn so với bình thường. Và một điều lo lắng bất ngờ khó hiểu dâng len trong lòng Vô-lô-đi-a khi cậu ta chăm chú nhìn mẹ. Thực ra chị cũng có gầy hơn, hơi gù và có thể vì thế mà theo Vô-lô-đi-a trông chị có vẻ trẻ lại. Dù đã có vài nếp nhăn, nhưng trên khuôn mặt thanh tú, ngăm ngăm đen của chị vẫn lộ rõ vẻ yếu đuối, nhút nhát của trẻ con mà trước đây chưa bao giờ chị có. Từ trước đến nay Vô-lô-đi-a vẫn luôn cảm thấy mẹ cậu tuyệt đối là một « người lớn» thì bỗng nhiên hôm nay cậu khám phá ra rằng mẹ cậu cũng không hoàn toàn là « người lớn » như cậu thường nghĩ.

        — Có phải mẹ ốm không? — Cậu tiếp tục, giọng trách móc.

        — Gì hả con, Vô-va, con nói gì thế? — Ôn-ga thảng thốt, thậm chí xua xua tay để phản đối ý định của con trai cứ chăm chú hỏi chị, trong khi chị còn nhiều điều quan trọng hơn liên quan tới nó. — Con làm sao vậy? Mẹ vẫn khỏe...

        — Có tin gì về bố không hả mẹ? — Vô-lô-đi-a hỏi tiếp.

        — Hôm qua mẹ có nhận... chỉ tội thư lâu rồi, viết trước đây những một tháng... Mẹ cho con xem bây giờ, ngay bây giờ...

        Chị vội vàng lấy khăn mùi xoa lau mặt, cởi bành tô và chạy đến mắc áo. Trong chiếc áo lao động xanh nhạt bằng vải gai và chiếc váy phằng màu sẫm, trông Ôn-ga quả có vẻ yếu đuối và mảnh khảnh như một cô gái.

        — Vô-vô-sca, hôm nay mẹ đến chỗ con đấy! — Vừa treo áo chị vừa khoe.— Mẹ đến trận địa của con ở Vườn hoa văn hóa...

        — Lại còn như vậy nữa! — Vô-lô-đỉ-a làu bàu không hài lòng. — Và họ để cho mẹ vào à ? Sao họ lại cho mẹ vào nhỉ ?

        — Bởi vì không phải tự dưng mẹ đến đấy, mẹ đi có việc. Mẹ mang áo len và bít tất đến cho con...

        Ôn-ga dừng lại ở giữa phòng, không biết nên làm cái gì trước: đưa thư cho con hay dọn cho nó và các bạn nó cùng ăn tối.

        — Vô-va, trong vườn hoa các con ở rất ẩm ướt. — Chị khẽ nói. — Có thể con cầm thêm giày cao su và áo đi mưa...

        Từ nãy đến giờ vẫn im lặng, đến phút này Vê-rép-kin mới nói giọng khàn khàn:

        — Đúng vậy, thưa thím Ôn-ga, giày cao-su đối với chiến sĩ, đó là việc cần thiết đầu tiên.

        — Mẹ ơi, giày cao su gì cơ chứ ? — Vô-lô-đi-a bật cười theo. —  Mẹ cho con xem thư bố viết gì nào?

        Ôn-ga chạy vào gian trong.

        — Bố con viết rằng bó vẫn khỏe. Bố hỏi nhiều về con... — Từ trong phòng vọng lại giọng chị — Bố hứa sẽ viết thường xuyên hơn. Trời ơi, bố vẫn chưa hề biết gì về con!

        Quay ra đưa lá thư cho Vô-lô-đi-a, chị kéo dịch ghế ngồi đối diện và nhoài người về phía trước, chăm chú theo dõi nét mặt con trai khi cậu ta đọc thư.

        Mấy sợi tóc ngắn dựng đứng như lông nhím trên cái đầu tròn tròn, một vệt hồng lờ mờ của chiếc áo Cu-ban ngoằn ngoèo trên trán, Vô-lô-đi-a nghiêng người và chau mày lại khi gặp phải chữ khó đọc, hoặc rướn mày lên khi ngạc nhiên một điều gì đó, môi cậu ta luôn luôn mấp máy: khi chúm tròn như một cái ống con, lúc mím lại, lúc lại mấp máy nói thầm điều gì đó. Còn Ôn-ga tựa như quên hết chung quanh, hoàn toàn thả mình cho việc quan sát vô tư đầy khoái cảm. Chị không hề biết rằng chính chị cũng nheo mày khi con nheo mày và mỉm cười khi con trai mỉm cười.

[Giangtvx]

        Vô-lô-đi-a vừa đọc vừa nói:

        — Chắc là bố chiến đấu ở phương Nam... Bố viết rằng chung quanh đơn vị bố là những cánh đồng lúa mì chưa gặt. Bố viết rằng vụ mùa năm nay thật tuyệt vời...

        Nghe con nói, Ôn-ga lại cảm thấy lo sợ. Mới cách đây thôi, mỗi biến đổi của nó đều được chị giám sát sít sao và chính chị cũng say mê tham gia vào sự lớn khôn của con từ lúc mới sinh đến tuổi ấu thơ, từ tuổi ấu thơ đến tuổi thiếu niên. Bây giờ nó sống độc lập không cần sự chăm sóc của chị và rồi sẽ mãi mãi thoát ra khỏi vòng kiểm soát của chị. Hốt hoảng trước việc chị không thể tác động đến số phận của con trai, On-ga lạnh toát người vì lo sợ cho nó. Mới một thời gian ngắn không trông thấy nó, thế mà người nó đã thay đổi khá nhiều, tuy đôi má có lõm xuống, nhưng Vô-lô-đi-a đã trưởng thành lên, đôi tay hơi thô thô, với những vết xước còn mới cũng có vẻ đen hơn.

        — Vô-vô-sca, kể cho mẹ nghe với: con ở đó ra sao? — Chị khẩn khoản nói. — Họ nuôi con như thế nào? Ăn có no không?

        — Khoan đã, mẹ! — Vô-lô-đi-a đọc xong, cho thư vào phong bì và quay ngoắt lại phía Vê-rép-kin. — Ôi! Nếu được phục vụ cùng với bố trong một đơn vị thì tốt biết mấy nhi! — Cậu ta nói to. —  Tuyệt biết mấy phải không? Và không cần phải báo cáo gì với ai, chẳng cần phải xưng hô với nhau bằng những câu khô khan: «Xin phép được báo cáo...», « Anh có thể tự do. .». Cùng tất cả... Tuyệt diệu phải không?

        Ôn-ga nhích lại gần con.

        — Các con ăn có no không? — Chị lặp lại.

        — Mẹ lẩn thẩn thế! Thậm chí còn thừa nữa cơ! Thật đấy mà!... — Vô-lô-đi-a trả lời và lại quay sang Vê-rép-kin, đôi mắt xanh của cậu ánh lên. — Ở tiểu đoàn hai chúng mình ấy có bố con Cô-trét-cốp cùng phục vụ một nơi đây! Bố là trung dội trưởng, còn con, xạ thủ súng máy... Thật là thú vị! Còn cậu có nhớ không Vi- chi-a? — Vô-lô-đi-a thốt lên. — Mình cùng đi săn với bố như thế nào không? Đi từ tờ mờ sáng và săn liền mấy ngày... Cậu có nhớ ông bố mình cho hai đứa khẩu súng săn của ông không ? Và sau đó chính chúng mình đốt củi sưởi và nướng khoai tây...

        Ôn-ga kéo tay áo con

        — Này, ban đêm họ có chuyẩn các con đi chỗ khác không ? —  Chị hỏi. — Hay lại ngủ trên đóng đất ẩm ướt ấy?

        — Cái gì hả mẹ? — Vô-lô-đi-a ngước đôi mắt ngạc nhiên và cười cợt nhìn mẹ, nhưng im lặng và dịu dàng nói: — mẹ đừng lo cho con, hoàn toàn không phải lo cho con gì cả. Thực ra không phải chỉ có một minh con ở đó!...

        — Phải rồi, phải rồi... — Chị gật đầu như thể những câu nói cuối cùng của con quả thật làm chị yên tâm, nhưng thực ra chị tránh không phải cãi nhau với con.

        — Ôi, sao mẹ lại ngồi thế này nhỉ? — Chị như bừng tỉnh. — Chắc các con đói lắm rồi...

        Chị vội vàng đứng dậy, chạy vào bếp. « Thật khổ là bánh chưa kịp mua ! ». Một ý nghĩ thoáng qua trong đầu chị.

        Nhìn mẹ, Vô-lô-đi-a nghĩ rằng chưa khi nào mẹ cậu lại trẻ như hôm nay và nét mặt cậu bỗng sầm lại...

        — Mẹ đừng lo, chúng con không ăn đâu... Chúng con đã phải đi rồi ! — Cậu nghiêm nghị nói.

        Đứng bên tủ, chị nhìn con trân trân.

        — Đi ngay bây giờ à? — Cuối cùng chị khẽ thốt lên. —Sao nhanh vậy ?

        — Đã đến lúc chúng con.. — Vô-lô-đi-a lại sa sầm mặt. Trước kia, khi về tới nhà, cậu đã quen với sự săn sóc thường xuyên của mẹ và chẳng phải suy nghĩ gì, muốn mang cái gì đi thì mang, còn lúc này cậu phải lo nghĩ đến mẹ.

        — Mẹ ơi, ai bổ củi cho mẹ? — Cậu quan tâm hỏi.

        — Cái gì thế hở Vô-lô-đi-a ? — Không nghe rõ con nói gì, chị hỏi lại.

        — Mẹ đừng bổ! — Vô-lô-đi-a nghiêm nghị nói. — Và mẹ cũng dừng khuân... Trong nhà này có nhiều trẻ con, chúng nó phải giúp mẹ.

        Làn đầu tiên cảm giác tự hào về trách nhiệm của người con trai xuất hiện trong Vô-lô-đi-a, nhưng chính điều đó lại làm cậu khổ tâm vì lúc này cậu chả giúp gì được mẹ nữa.

        — Mẹ ạ, mẹ cũng đừng lau sàn, — biết rằng ngoài mẹ ra chẳng còn ai lau sàn cả, nên cậu ta nói có phần kém tin tưởng hơn. — Mặc kệ nó!   

        Với lòng thương xót bất ngờ, Vô-lô-đi-a đến bên mẹ và chạm vào khuỷu tay chị.

        — Nói chung mẹ đừng buồn gì cả... Chúng ta nhất định đánh thắng bọn Đức... Bố cũng viết như vậy... — Cậu nói. — Khi nào có điều kiện con lại về thăm mẹ.

        — Sao các con đi vội vậy? — Ôn-ga lầm bầm. Khuôn mặt chị như mất hết máu, thậm chí đôi môi trắng nhợt ra.

        — Chúng con chỉ được đi một lúc thôi... — Bộ đội mà, mẹ cũng hiểu đấy... — Vô-lô-đi-a trả lời và rướn tới hôn nhẹ vào má mẹ.

        Chị quay lại và đang hai tay ghìm con vào lòng.

        — Sao, mẹ làm sao thế? Mẹ làm sao thế? — Nhoài người ra, cậu nói. — Nào, Vi-chi-a ! Đi thôi! — Cố kìm nỗi xúc động của mình, Vô-lô-đi-a nói to.

        Nhìn xuống sàn và chụp chiếc mũ ba tai bờm xờm lên đầu, Vê-rép-kin cau có nói:

        — Cô Ôn -ga, cô buồn làm gì. Thế nào sắp tới người ta cũng cho phép Vô-lô-đi-a về...

[Giangtvx]

        Gô-ga vẫn im lặng không rời mắt khỏi Vô-lô-đi-a. Và chỉ khi Vô-lô-đi-a — trong chiếc blu dông và chiếc Cu-ban còn lệch về một bên sườn — quay lại để chia tay với em thì một nỗi xúc động mãnh liệt lại dâng lên trong người em. Em nhấc chân lên lao đến bên bạn và tí nữa thì ngã khi chiếc nạng quệt vào tấm thảm chùi chân. Vô- lô-đi-a kịp đỡ lấy em.

        — Anh đã nói, em ngã đấy! — Vô-lô-đi-a trách — Thôi, đừng buồn nhé... Hàng ngày học đi...

        — Chúc các anh may mắn nhé! — Gô-ga kêu lên rồi im bặt: em cảm thấy ngượng ngùng khi có mặt Ôn-ga ở đây.

        Giúi vào túi cái bọc mẹ vừa đưa cho, Vô-lô-đi-a đi ra cửa và Gô-ga cũng nhảy theo sau.

        — Thôi chúc các,anh gặp nhiều may mắn! — Em nới. — Còn em không nói cho ai biết một tí gì đâu. Em hiểu...

        — Vô-va! Vô-vô-sca! — Ôn-ga gọi, long như bừng tỉnh.

        Trong giây phút này chị cảm thấy mình hoàn toàn bất lực —  bao mối hiểm họa đang chờ đợi Vô-lô-đi-a, thế mà chị không thể giúp gì cho con được. Muốn gào lên vì lo sợ cho con trai, nhưng chính nỗi lo sợ ấy ghìm chị lại. Điều duy nhất lúc này chị có thể làm được —  cố giảm bớt nỗi buồn chia ly; động viên, làm cho nó vững tâm trước những gì đang chờ đợi nó. Và cố mỉm cười, chị đến bên con, trong thâm tâm hơi ngạc nhiên với chính mình, với nghị lực của mình không hiểu từ đâu tới.

        Vô-lô-đi-a đứng ở cửa, tay cầm lấy nắm dấm, nhìn mẹ vẻ dò hỏi.

        Cảm thấy như đi trên một vật gì đó rất mềm, đôi chân chị trở nên yếu đuối, nhưng nụ cười của chị mỗi lúc một tươi hơn, bình thản hơn. Tới bên con, chị mệt nhọc tựa vào khung cửa và nói nhỏ nhưng lưu loát một cách bất ngờ.

        — Vô-va, con viết thư cho bố nhe! — Chị nói. — Con hãy viết về việc con tham gia bảo vệ Tổ quốc như thế nào? Còn mẹ thì chẳng phải lo nghĩ gì cả nhé!

        — Tạm biệt mẹ! — Vô-lô-đi-a trả lời tuy không đúng chỗ nhưng với giọng biết ơn.

        — Hãy cần thận đấy... — Chị lại khàn khoản. — Nếu họ không cho con đi đâu thì con đừng có tự ý đi, phải đề phòng... Con chưa được học quân sự nhiều.

        — Rõ.. Xin chấp hành đúng!—Vô-lô-đi-a nói, giọng vui hẳn lên.

        Ôn-ga muốn ôm lấy nó một lần nữa, nhưng chị sợ không làm chủ được mình rồi lại òa lên khóc. Bước qua,ngưỡng cửa, chị nhìn theo Vô-lô-đi-a và Vi-chi-a đang nhanh nhẹn đi trên hành lang. Gô-ga nhảy nhót trên đôi nạng, đi theo tiễn hai bạn. Đến cầu thang, Vô-lô-đi-a quay lại và vẫy tay chào mẹ. Nhưng những giọt nước mát cố nén từ lâu đã trào ra làm chị chẳng nhìn thấy gì cả...

        Qua cổng, Vô-lô-đi-a nói với Vê-rép-kin:

        — Mẹ mình xử sự đúng tinh thần chiến đấu đấy chứ! Thậm chí tớ không ngờ...

        Vi-chi-a — mồ côi cả cha lẫn mẹ, vốn được nuôi nấng trong nhà trẻ — không trả lời ngay.

        — Đúng đấy, phải người khác thì đã khóc nhiều rồi.— Chẳng hiểu vì sao cậu ta nói vẻ bực bội sau một vài giây im lặng. — Nhưng nếu nghĩ lại cũng thương họ: nuôi con lớn, chăm sóc bao lâu nay, thế mà...

        — Nào, nhanh chân lên, chúng mình ở nhà hơi lâu rồi! — Vô- lô-đi-a nói.

        Vô-!ô-đi-a cảm thấy nhẹ nhõm: cuộc chia tay với mẹ đã qua, và điều cơ bản là chính mẹ đã giúp cậu dễ dàng giải thoát khỏi những lo lắng về bà...   

        Hai cậu bé rảo bước trên đường. Gió lạnh thổi tạt vào mặt chúng. Trên đường phố tối vắng người, thậm thịch những bước chân đều đặn của họ. Những ý nghĩ của Vô-Iô-đi-a tập trung vào việc cần phải làm gì đêm nay. Và chẳng bao lâu, cảm giác quen thuộc dễ chịu, sôi nổi, tự tin, sức lực có thừa lại trở về với cậu.

        « Con hãy viết về việc con tham gia bảo vệ Tổ quốc như thế nào ? » - Vô-lô-đi-a nhớ tới lời mẹ và thích thú nhẩm lại. Lòng biết ơn mẹ lại trỗi dậy trong trái tim Vô-lô-đi-a, vừa đi cậu vừa thót lên:

        — Nếu có điều kiện, chúng mình tạt qua, chẻ củi cho mẹ...

        — Tất nhiên, nếu có điều kiện ta sẽ tạt qua. — Vê-rép-kin tán thành.

        Tiễn bạn tới cầu thang, Gô-ga ở lại hành lang. Em không muốn trở về phòng mình và nhân lúc không có mẹ ở nhà — mẹ làm ca ba — muốn một mình đi trên chiếc hầm ngầm bằng đá : đi tới đi lui, đi lên rồi quay lại... Ở đây còn thoảng hơn căn phòng đầy đồ đạc của em. Ngồi im một chỗ lúc này em không chịu nổi.

        Đi ngang qua bếp công cộng, em ngó vào. Đây là một gian nhà rộng hình vòm, có chiếc hỏa lò cực to bịt sắt chưa bao giờ được đốt nóng lên. Dọc theo bức tường là tủ con, bàn con của các chủ nhà. Vào giờ này trong bếp vắng người. Chỉ có hai bếp dầu đang cháy sau chiếc cửa sổ con bàng kính mi ca ám khói. Những người phụ nữ ít lời đang bận rộn ở đây không hề để ý tới Gô-ga. Đứng đây một lát chẳng ra vẻ chờ đợi gì, Gô-ga lắng nghe những giọt nước rơi đều đặn từ vòi xuống chậu rửa mặt, rồi lại quay ra hành lang.

[Giangtvx]

        Tuy không ghen tị với các anh bạn khỏe mạnh vừa mới từ giã mình, nhưng em vẫn muốn được tiếp xúc với mọi người. Tất cả tâm trí em đang hướng theo hai bạn. Hơn ai hết, Gô-ga cảm thấy thiếu không gian và trong mấy tuần gần đây khi mẹ cấm em ra khỏi nhà thì nó lại càng thu hẹp lại quá nhiều : những bức tường dày hàng mét cản đường em trong mỗi bước đi. Và bây giờ em đành phải bằng lòng với cái hành lang chung, nơi cần phải đi lại nhẹ nhàng để khỏi phiền đến hàng xóm. Song, ngay trong hoàn cảnh này cũng không có gì ngăn cản nổi Gô-ga đang hồi hộp theo dõi những biến cố bên ngoài, tuy em không tích cực tham gia vào những biến cố ấy. Dù khả năng cho phép so với những người khác có ít ỏi thế nào đi chăng nữa, nhưng đối với Gô-ga, nó vẫn còn nhiều đến mức em không cảm thấy mình bất hạnh. Chỉ đôi khi như hôm nay chẳng hạn, sau cuộc gặp gỡ ngắn ngủi với Vô-lô-đi-a và Vi-chi-a, một tâm trạng bị kích động vu vơ không kìm nổi đang xâm chiếm lòng em...

        Gô-ga lại đến bên cửa lớn, mở ra và nhìn ra ngoài.

        « Hai người đã đi xa rồi. — Em nghĩ về bạn mình. — Có thể đã ra khỏi thành phố rồi... ».

        Và em tưởng tượng ban đêm họ đi trên dường như thế nào. Vô-lô-đi-a trong chiếc áo Cu-ban lông cừu và « gã đàn ông từ hoa Nô-gốt-ki» — Vi-chi-a Vê-rép-kin. Chắc là ở ngoại ô cũng tới như ở đây. Không kìm nổi sự quyến rũ đột ngột, Gô-ga đưa nạng ra khỏi ngưỡng cửa và trong đêm tới, tự mình nhảy ra chỗ trống. Bầu không khi lạnh thấm vào người em làm Gô,-ga co toàn thân lại, không phải chỉ vì rét mà còn vì một cảm giác thích thú lạ lùng.

        Ở phía dưới, cánh cửa kêu cót két. Sau đó nghe thấy những bước chân nặng nề — một người nào đó chậm chạp đi trên cầu thang và Gô-ga lùi lại, dựa lưng vào tường.

        — Có ai ở đó không ? — Giọng một bà già từ dưới vọng lên —  Không va phải...

        Gô-ga nhận ra giọng bà hàng xóm, người chấm công ở nhà máy bánh mì, nhưng không muốn để ai trông thấy mình nên em không đáp lời.

        Chẳng nói chẳng rằng người đàn bà nặng nề đi qua Gô-ga, mùi hôi hám ở áo quần thoảng qua như một làn gió.

        « Lăn đi, lăn đi bà già ơi!... Di đi... » — Gô-ga thì thầm nói theo bà già. Em thích thú về ý nghĩ ranh mãnh của mình đã thành công. Và em lại hướng về Vô-lô-đi-a và Vi-chi-a. « Ban đêm bọn Đức có thánh cũng chẳng trông thấy họ !... Hai người chỉ nép ở đâu đó dưới gốc cây, thế là xong... ». Gô-ga sung sướng thay cho bạn. Em mặc chiếc blu dông mỏng nên rét run cầm cập. Song Gô-ga thích đứng trong bóng tối, em chưa vội đi vào ngay. Tiếng còi báo động quen thuộc vọng tới tai em. Đây là lần thứ ba trong ngày, tiếng rú dài đơn điệu ấy lại vang lên. Sau một, hai phút, cánh cửa hành lang mở và trong ánh sáng lóe ra, các chủ hộ đang kéo xuống tầng ngầm vào hầm trú ẩn. Những người phụ nữ mang theo chăn gối, cậu học trò xưởng in mà Gô-ga quen biết vừa đi vừa huýt sáo. Bóng tối ùa đến khi cánh cửa khép vào, một người nào đó bật diêm. Sau đo, cánh cửa lại mở rộng để mọi người đi qua. Người cuối cùng là bà già ở nhà máy bánh mì, tay giơ cao cái đèn lồng to đốt ngọn nến đang cháy dở để soi những bậc thang bằng đá đã hỏng.

        Còi báo động im bặt từ lâu. Một sự im lặng nặng nề bao trùm đến mức Gô-ga cảm thấy hơi bối rối Cùng lúc đó, em cảm thấy vô cùng mệt mỏi. Ẩn ở đó, Gô-ga chẳng có một mục đích nào, nhưng hình như trong cái bóng đêm đổ có chứa đựng một sự bí ẩn hấp dẫn đang bao trùm lấy hai bạn em. Và mặc dù Gô-ga đã bị rét thực sự, hai hàm răng run lên cầm cập, nhưng em vẫn chưa vội trở lại hành lang ấm áp.

        Cậu muốn đi đâu trong bóng tối cực kỳ như thế này... Đi qua ngay mặt bọn Đức... Thế mới khéo... » — Em khâm phục Vô- lô-đi-a, Vi-chi-a và bản thân mình như thể em cùng đi với họ...

        Gô-ga không nhớ là mình đã ở hành lang được bao lâu, em bị lạnh đến tận xương nhưng cũng bị kích động một cách lạ thường.

        « Có thể chui vào bụi rậm và theo dõi tất cả những gì bọn Đức đang làm... Và sau đó trên cánh đồng... Và hồi tưởng lại chúng nó nói gì! — Em khoái chí thầm tưởng tượng. — Có thể tới tận cửa sổ Bọn Đức đang ngủ và ta rút súng ngắn tặc, tặc! Thế là chúng bỏ chạy lung tung! Còn chúng ta trở về rừng, thử tìm ta xem! ».

[Giangtvx]

        Gô-ga chẳng biết mình chuyển từ « họ » sang «ta » từ bao giờ và lúc này em cảm thấy ràng em là người cùng tham gia bình đẳng trong chiến công của hai bạn. Ngọn đèn duy nhất treo trên trần tỏa sáng mờ mờ xuống hành lang và khi cậu bé đến gần thì cái bóng đen nhảy theo sau ngắn lại một cách nhanh chóng. Dưới ngọn đèn, cái bóng đen đó thu ngọn nhỏ lại và sau đấy lại được kéo dài thêm ra... Chuẩn bị đôi nạng cho bước nhảy tiếp theo, Gô-ga vung chúng sang hai bên như đang đôi cánh và sự đi lại của em như một cuộc tập bay liên tục. Như một con châu chấu khổng lồ, Gô-ga lập lại ý định này lần nữa và lần nữa trên cái hành lang lờ mờ sáng. Em nhảy từ đầu này tới đầu kia, lên phía trước rồi quay lại phía sau. «Hay là vào ban tham mưu của chúng, tại sao lại không được cơ chứ ? » — Những bức tranh tưởng tượng lại được vẽ ra.

        « Bắt lấy tên tướng của chúng khi chúng ra sân. Lấy đây trói lại, nhét giẻ vào mồm và mang theo về đơn vị. — Bắt lấy, ta thử xem... ».

        Em cảm thấy lúc này em đang vội vã thực hiện một nhiệm vụ du kích kiên cường, giáng cho kẻ thù những cú đấm bất ngờ rồi rút lui khi bị truy lùng. Em như một con người táo bạo và không thể bắt được.   

        Bỗng nhiên Gô-ga bất ngờ dừng lại, nhấc dôi nạng lên và lảo đảo, đờ người ra : em trông thấy hai người đang đi trên cầu thang. Họ nhìn quanh rồi chầm chậm đi theo hành lang, nhin số phòng. Chắc những người này lần đầu tiên đến đây. Di trước là một. người mặc áo ca pốt khá đẹp, đội mũ chào mào, người thứ hai — trong chiếc bành tô dài màu nâu và chiếc mũ có lưỡi trai rất to, vai rộng và thấp, trống hắn gần như người vuông. Khi cả hai đến dưới ánh sáng ngọn đèn, Gô-ga nhìn thấy trên khuôn mặt choắt lại của người thứ nhất, đôi mắt tròn, căng thẳng rất gần nhau, còn mặt người thứ hai bị che bởi chiếc lưỡi trai quá to.

        Bị bắt gặp bất ngờ, Gô-ga bối rối mỉm cười. Mặc dù sự xuất hiện đột ngột của hai người này làm đứt đoạn giấc mơ của Gô-ga, nhưng ngay lúc đó em sẵn sàng giúp hai người lạ mặt tìm người cần gặp. Song những người khách không hỏi em. Dừng lại trước phòng số bảy, người mặc áo ca pốt gõ cửa. Cậu bé hơi tiếc rằng trong trường hợp này sự giúp đỡ của cậu là không cần biết. Người họa sĩ già — Mi-kha-in Mi-khai-lô-vích Bu-kha-xép ló ra ngưỡng cửa và cà hai người khách bước vội vào phòng ông ta. Người họa sĩ đã định đóng cửa, nhưng ngay lúc đó ông ta trông thấy Gô-ga. Trong đôi mắt dưới hàng mi trần hiện rõ vẻ dò xét : hình như ông ta muốn yêu cầu cậu bé một điều gì đó. Song chi một giây sau ông ta đã bực bội một cách vô cớ.

        — Mày cứ luẩn quẩn ở đây làm gì ? Đi ngay khỏi đây đi! — Ông ta giận dữ gắt rồi chui tụt ngay vào phòng, đóng chặt cửa lại.

        Gô-ga ngơ ngác nhìn theo cánh cửa sần sùi được quét sơn xanh đã tróc một nửa, Mi-kha-in, người họa sĩ già thường ngày rất chín chắn, trầm tĩnh cho nên thái độ gay gắt bực bội của ông ta,vừa rồi làm cậu bé rất đỗi ngạc nhiên.

[Giangtvx]

2

        Pa-ven Grô-mốp đang đứng trong công sự. sẵn sàng bước vào trận. Tiếng rít của động cơ xe tăng, tiếng ầm ầm loảng xoảng mỗi lúc một gần và mạnh. Vô tình, Pa-ven nhăn mặt lại. « Đường vào làng đã được gài min, và bọn Đức sẽ cố vượt qua chúng ta — Pa- ven nhẩm lại mệnh lệnh cửa đại đội trưởng. — Các anh hãy đón đánh và không cho bọn chúng vượt qua”.

        Xa xa đã có thể trông thấy đoàn xe tăng dàn thành một hàng dọc cách xa nhau, lừ đừ chuyển động trên đường, tiến về phía làng. Hình như tiếng động từ dưới ấy vọng lại không liên quan gì với chúng, và kỳ quặc thay là những cái bóng xe nhỏ bé lờ mờ đang đi chuyền dưới kia lại có thể gây bấy nhiêu âm thanh. Pa-ven vừa mới đi kiểm tra các chiến sĩ của mình: anh thấy họ đang đứng bên chiến hào, hai chiến sĩ ôm hôn nhau trước trận đánh, một người nào đó uống bi đông nước ừng ực. A-nhi-xi-mốp bông đùa để động viên những người bên cạnh. Còn Va-nhi-a Bô-cốp người nhợt nhạt, trầm lặng, đang cố mỉm cười. Trở lại vị trí quan sát của mình, Pa-ven lòng đây quyết tâm chấp hành mệnh lệnh một cách tốt nhất, chính xác nhất.

        Chỉ có tiếng động xa xa, tiếng động của sắt thép, động cơ nổi lên ở dưới cánh đồng kia làm anh bực bội. Chung quanh tất cả đều im phăng phắc, không hề có một vật gì chuyền động ở trước cổng làng, cũng như ở trên đồi, nơi trung đội Pa-ven đang chiếm lĩnh. Ở nhiều nơi trên mặt đất nổi lên những ánh lửa hồng và dường như có một màn sương đỏ lừ đang trôi từ phương nam tới nơi các chiến sĩ ẩn nấp trong công sự. Những phút chờ đợi cuối cùng trôi đi chậm chạp không sao tả nổi, bởi vì phút nào cũng có thể trở thành phút đầu tiên của trận đánh. Chiếc tăng đầu của bọn Đức lượn theo chỗ đường ngoặt và hướng mũi chạy thẳng vào làng. Ánh sáng màu hồng nhạt xuất hiện trên vỏ xe tăng đã giúp Pa-vẹn nhìn thấy, hay nói chính xác hơn là đoán được những đặc thù của nó: vỏ xe cong, tháp súng tròn...

        « Thôi đã đến lúc! — Pa-ven nói thầm. — Tại sao chúng không bắn nhỉ ?... ».

        Pa-ven dưa mắt nhìn về phía làng, nơi lúc này phải có mặt trung úy đại đội trưởng, nhìn sang bên cạnh và anh ngạc nhiên thấy người chiến sĩ liên lạc đang há mồm ngáp dài như thể buồn ngủ. Pa-ven nghĩ rằng cần phải động viên người chiến sĩ, nhưng ngay sau đó quên mất anh ta.

        Khi xe tăng tiến tới gần làng thì thể tích và hình dạng nó mỗi lúc một rõ hơn, những đám cháy nơi chúng xuất hiện soi sáng chứng. Đã có thể đếm được gần mười chiếc. Chúng đi thành một hàng, đuôi của nó mất đi trong đêm tối. Trong khi chiếc xe đầu đã ở rất gần hỏa điểm của đại đội thì những chiếc khác mới chỉ lờ mờ trong bóng tối dày đặc.

        « Cần phải bắn ! Bắn đi ! Đã đến lúc rồi! » — Pa-ven lầm rầm như niệm thần chú.

        Dường như được tạo ra từ ý nghĩ tập trung nôn nóng của Pa- ven, ở phía dưới lóe lên một luồng lửa thẳng tắp.

        Trong khoảnh khắc, luồng lửa đó soi sáng cả một đoạn đường, một đám ruộng đã cày đen sẫm, một cây bạch dương đơn độc ven dường và cái thành xe tăng phẳng lì. Sau đó tất cả đều mờ đi; một tiếng nổ gọn vang lên và trên mặt đường xuất hiện một đám khói.

        Không hiểu sao, chiếc tăng đầu không bị trúng mìn, nó tiếp tục bò tới làng, còn chiếc thứ hai thì bị. Những chiếc đi sau liền rẽ xuống đường, quay ngoắt sang trái hoặc sang phải. Ở phía dưới vẫn vang lên những tràng súng liên hồi loạn xạ, những loạt đạn súng trường lóe lên. Ở còng làng, súng máy đã nhả đạn. Thêm một chiếc tăng nữa bốc lửa, nó dừng lại và khói cuộn chặt lấy con thú vật.

        Pa-ven cầm lựu đạn đặt trên bờ công sự, tay trái mở nắp và đặt kíp nổ rất dễ cháy lan vào ống giữa. Anh không nghi ngờ rằng trong phút này xe tăng phải lao đến chỗ anh để tránh sa vào bãi mìn trên dường như đại đội trưởng đã phán đoán.

        Một lần nữa Pa-ven lại nhớ tới người trung úy nghiêm khắc của mình với lòng biết ơn vì anh ấy đã trông thấy trước tất cả... Pa-ven vô cùng sốt ruột, dường như một cái gì đó đẩy anh lên phía trước, nhấc anh khỏi mặt đất và anh hoàn toàn không cảm thấy mình cùng cơ thể mình. Còn quả lựu đạn nặng trình trịch mà anh đang nắm trong tay dường như đang tiếp cho anh một sức mạnh mới lạ thường. LÚC này, điều duy nhất gây cho anh một nỗi bực tức nhói lên trong tim là tiếng động hỗn loạn khủng khiếp — tiếng nổ đùng đùng, ầm ầm, tiếng rít inh tai của đạn, của động cơ xe tăng...

        Tuy vậy, trận đánh ở cổng làng và trên đường diễn ra rất quyết liệt: chiếc xe tăng đi đầu khạc ra một luồng lửa dài xé tan màn đêm. Một tiếng nổ rất to vọng lên và ngay lập tức ngọn lửa chập chờn vàng nhạt bốc lên từ ngôi nhà ở rìa làng. Những chiếc xe khác cũng nổ súng, chúng không hề dừng lại, vừa tiến vừa phụt ra những chùm đạn, chói lòa xuyên thủng bầu không khí đầy khói lửa. Tiếng súng và tiếng nổ hợp lại thành một thứ tiếng hỗn loạn liên tục và chân đồi nơi Pa-ven đang đứng giống như một nấm mồ màu xám nhạt.

[Giangtvx]

        Nhưng xe tăng không có ý định tràn lên đồi, chúng vừa bắn, vừa chạy dọc theo đường cái tiến thẳng tới trận địa bộ binh của đại đội , trong ánh chớp vàng thẫm, ánh lửa chập chờn có thể trông thấy đất đá bay tứ tung, những bóng người đang ngã xuống, đang nhảy hoặc đang bò ném lựu đạn. Giữa những đám khói ở khắp đó đây, trong chớp mắt xuất hiện những tháp súng xe tăng và vỏ sắt của chúng cũng ánh lên trong ánh lửa. Ánh lửa súng máy màu trắng như một làn gió hung dữ nhấp nháy trên mặt thép lúc tắt, lúc lại lóe sáng. Bỗng nhiên, ở một chỗ, có cái gì đó lóe lên ánh lửa xanh như ánh hàn điện và nhìn vào đó, Pa-ven trông thấy chiếc tăng thứ ba bị diệt. Từ chiếc xe tăng, một bóng đen chui ra và lom khom chạy. Chẳng bao lâu, mấy chiếc tăng đã đột phá tới tận cổng làng trong trận địa của đại đội và chúng vừa bắn vừa tản theo những hướng khác nhau. Ngôi nhà gỗ cạnh làng trong hầm có đặt khẩu đại liên, cháy hừng hực như đống lửa được đốt bằng thuốc nổ. Pa-ven nhoài người khỏi công sự, leo lên bờ chiến hào và không biết mình đang làm gì, anh đứng thẳng người dậy. Anh rất đỗi ngạc nhiên: xe tăng không quay vào chỗ anh để tránh bãi mìn. Chúng không tiến công quả đồi và thế là anh cùng với trung đội của mình ở ngoài trận đánh. Thật là một điều hoàn toàn bất ngờ. Bị trụ lại đây, anh không thể hỗ trợ được các đồng đội của mình bằng lựu đạn hoặc vũ khí, trong khi mệnh lệnh của đại đội trưởng không cho phép anh tự tiện quyết định một hành động nào khác.

        « Không được tự xuất hiện trước thời cơ », trong đầu anh vang lên lời trung úy. Pa-ven nhìn xuống chân đồi, hy vọng sẽ thấy một người nào đó lao tới chuyển cho anh lệnh về việc tiếp viện cấp bách. Anh đã cử liên lạc tới gặp chỉ huy. Hình như trong giây phút hiềm nghèo, anh ta quên mất cả Pa-ven lẫn trung đội của anh đang mai phục trên đỉnh đồi. Họ đành phải khoanh tay ngồi đây, còn trong khi các đồng chí của họ đang chiến đấu nguy kịch.

        Bỗng Pa-ven thấy Su-kin, thợ luyện gang, tiểu đội trưởng đứng bên anh từ lúc nào, đôi mắt giương to mệt mỏi và dường như sợ sệt nhìn Pa-ven, sau đó ghé sát vào tai anh:

        — Hay là ta đánh vào lưng, hả ?... Đứng thế này làm gì cơ chứ ?...

        Pa-ven nghe rõ mấy lời ấy nhưng không thể trả lời ngay được. Bất thần Pa-ven cảm thấy ngạt thở, miệng bỗng khô cháy. Từ trạng thái hừng hực sẵn sàng chiến đấu, từ lòng tự tin vào lực lượng của mình chuyển sang trạng thái bất động, cưỡng chế nhanh chóng đến mức làm Pa-ven cảm thấy bối rối hoang mang. Rồi tiếng ào ào, ầm ầm của địa ngục làm anh choáng váng đầu óc; những ánh chớp điên rồ hung hãn màu trắng, vàng, đỏ thẫm làm Pa-ven vô cùng sửng sốt.

        Trong khi đỏ các đồng chí cùng đại đội của anh đang chiến đấu hết sức mình ở đầu làng. Dù không trông thấy được những điều diễn biến ở đấy, nhưng Pa-ven không khó khăn gì không đoán ra được. Một đơn vị xe tăng đang nổ súng trên đường làng, sâu ở phía sau đại đội. Lúc này trận đánh đang diễn ra ở đó. Thêm mấy ngôi nhà nữa bốc cháy, còn ngay trên đường lớn, nơi bắt dầu trận pháo kích, trời lại tối đen. Chắc là ở đó mọi việc đã xong xuôi. Các hỏa điểm đã bị diệt, còn người thì bị giết hoặc tan tác hết. Hơn nữa, những điều kinh khủng này lại diễn ra nhanh chóng đến đáng sợ, theo Pa- ven chỉ trong vòng vài phút thôi.

        Pa-ven không nhớ là đã lọt vào công sự của các chiến sĩ như thế nào. Anh tới đây theo phản xạ tự nhiên để có sự che chở của họ... Mãi đến khi thấy nhiều người ở quanh mình: I-van Bô-cốp đang áp người bên tường đất, Su-kin, A-nhi-xi-mốp ngay cạnh, Pa-ven mới nhận ra ràng thật là vọ nghĩa ở lại đây khi xe tăng đã đột phá vào làng và trận đánh đã lướt qua trước mắt họ. Dù chưa bị lộ, nhưng anh đã bỏ lỡ cơ hội cuối cùng hỗ trợ các chiến sĩ bảo vệ tuyến phong thủ, lúc này vẫn còn phải đánh trả quyết liệt ở sâu trong làng. Pa- ven quyết định không thể khoanh tay ngồi đợi mệnh lệnh nữa, anh hạ lệnh trung đội lao đi tiếp viện cho họ. Nhưng ngay trong khoảnh khắc đó, Pa-ven thoáng nghe thấy tiếng người gọi tên anh rất to, và người chiến sĩ được cử đến gặp đại đồi trưởng đã xuất hiện. Anh ta vừa thở hồn hèn vừa truyền đạt mệnh lệnh líu lưỡi vội vàng tới mửc Pa-ven không hiểu anh ta nói gì.

        — Rút về đâu và đề làm gì? — Anh hét lên hỏi lại.

        Mãi đến lúc người liên lạc mặt tái nhợt trắng bệch một cách lạ thường, thậm chí trong bóng tối cũng nhận thấy, bình tĩnh nhắc lại rành rọt mệnh lệnh, Pa-ven mới hiểu rõ trung úy ra lệnh cho anh dẫn trung đội đến cuối làng và từ đó, từ các vườn rau chặn đánh và tiêu diệt lũ xe tăng địch bằng lựu đạn.

[Giangtvx]

        Nhoài người khỏi công sự, loạng choạng vì vấp phải đất đồ lởm chởm, cố lấy lại thăng bằng, Pa-ven vung lựu đạn lên quá đầu, hô lớn:

        — Đi thôi... Ôi! — Quên mất khẩu lệnh, anh dài giọng gào to. — Theo tôi, các bạn ơ... ơi!

        Pa-ven trông thấy các chiến sĩ của anh cầm súng leo lên bờ công sự. Thấp thoáng thân hình lom khom với khẩu súng trường trước mặt là Trô-sin, rồi đến người chiến sĩ cầm trung liên xông lên. Chính Pa-ven cũng đang lao xuống dưới như thể lặn ngụp vào một không gian thoai thoải tối mò... Anh lao đi những bước dài và chẳng mấy chốc đã bỏ xa các chiến sĩ chạy theo sau. Bầu không khí nồng nặc khét lẹt đến nôn mửa phả vào ngực, vào mặt và cái mùi khó chịu đó mỗi lúc một tăng. Thở hổn hển, Pa-ven chỉ cảm thấy anh chạy vất vả lạ thường và rất lo mình không kịp tới chi viện. Quả lựu đạn anh vung đều trong tay dường như lúc này hoàn toàn không có trọng lượng. Từ rìa làng còn vọng lại những tràng súng máy, những loạt đạn đại bác từ trên xe tăng nổ rất to, song không trông thấy xe tăng đâu cả. Ngọn lửa chập chờn mau lẹ đang liếm cái góc gỗ tròn của ngôi nhà rìa làng; nhiều đám khói bốc lên nghi ngút ở những ngôi nhà bên cạnh. Pa-ven quay lại — thấp thoáng bóng các chiến sĩ đang lao xuống đồi thành từng nhóm một. Chờ họ tới gần, anh vung tay chỉ hướng rồi tiếp tục chạy. Nhảy qua một hàng rào thấp, Pa-ven roi vào mảnh vườn khoai tây vuông vắn; ở phía trước, trong bầu thán khí màu đỏ nhạt thấp thoáng ngôi nhà gỗ có cửa trước quay ra mặt đường. Ngập ngụa trong đám đất màu, Pa-ven chạy vội tới đó, nhưng anh bỗng dừng sững lại, thậm chí còn lùi thêm một bước. Trước mặt anh, một người mặc bành tô đầu trần đang nắm sóng soài trên đám cây héo quắt, hai tay đang ra hai bên, Ngực vả phía dưới mặt người đó bê bết đất cát nhưng trán vẫn còn sạch, Pa-ven đã cui xuống định đỡ người đó đứng dậy, nhưng lại đứng thẳng lên. Anh căng thẳng nhìn vào đôi mắt người chết đang lim dim như sắp mở ra, vào hai mí mắt, vào đôi vai bất động, nhưng nhô lên như đang cử động một cách chậm chạp, vào cái thái dương hồng hào như của người đang sống khỏe mạnh.

        Phút sau, Pa-ven dồn hết sức lao về phía trước. Nỗi đau đớn xót xa cho một con người anh chưa hề quen biết đã bị kẻ thù giết hại, nỗi đau đớn cho chính mình, cho các đồng chí của mình lớn lao đến mức anh không kìm nổi tiếng kêu ngắn gọn như tiếng nấc. Quả lựu đạn trong tay tuy không có trọng lượng nhưng lúc này làm anh vô cùng vất vả.

        Theo Pa-ven thì ngôi nhà bên vườn khoai tây không có người ở, chủ nhà đã bỏ đi. Khi vượt qua ngôi nhà, Pa-ven đá phải cái xô không, làm nó lăn loảng xoảng mấy vòng. Pa-ven chạy qua sân con, nhìn qua hàng rào ra đường. Mặt đường sáng rực các đám cháy và hoàn toàn vắng vẻ, cả tiếng súng cũng không còn nữa. Những cọng rơm đỏ lừ lởn vởn trong không trung. Ngọn lửa ở cổng làng chảy giần giật và từ đấy bốc lại mùi khét lẹt của cao su và sơn cháy. Chăm chú nhìn, Pa-ven mới trông thấy ở trong đám khói có người: người đang đi, người đang bò lồm ngồm. Ngôi nhà xinh xắn có khung viền dăng ten của đại đội tạm thời chưa bị bén lửa, nhưng mái đã bị thủng một chỗ.

        Vung lựu đạn về phía sau chuẩn bị ném, Pa-ven nhìn chung quanh, nhưng anh lại từ từ hạ tay xuống: kẻ thù đã gây ra tất cả những gì trước mắt anh không còn ở đây nữa. Một ý nghĩ làm anh nhức nhối là những chiếc xe tăng đột phá được qua làng đang chạy về phía bắc vào thành phố; lúc này tiếng gầm của chúng đã yếu đi, chỉ vọng lại từ đầu đường làng tối om.

        Pa-ven thoáng nghĩ tới vợ, tới bố, — đây là lần đầu tiên trong suốt cả thời gian này — và chạy ra khỏi cổng...

        Ngay bây giờ, không đề phí một phứt nào, phải tập trung tất cả những ai lành lặn, rồi nhanh chóng kéo về thành phố, cần phải chạy để khỏi muộn thêm lần nữa. Bỗng nhiên có người gọi Pa-ven, anh nghe rõ tiếng gọi cả họ tên mình liền quay lại.

        Trong mảnh vườn bên cạnh có một người ngồi, đúng hơn là nửa nằm nửa ngồi nghiêng trên luống rau gồ ghề, một tay tì xuống đất, bóng tối của hàng giậu trùm lên chiếc ca pốt màu xám của anh ta.

        — Đồng chí trung úy! Đồng chí trung úy! — Pa-ven thốt lên khi trông thấy đại đội trưởng.

        Đại đội trưởng ngồi thẳng dậy, người chiến sĩ đứng sau cổ giữ lấy lưng anh. Pa-ven chạy vào mảnh vườn và cũng ngồi xuống luống rau.

        — Anh bị thương phải không? — Pa-ven kêu lên.

        — Người của anh... ở đâu? — Trung úy hỏi ngắt quãng. Khuôn mặt trẻ xương xương của anh đã vàng xám lại và hàng lông mày như được tô qua loa bằng than.

        — Họ ở đây... lát nữa họ sẽ tới đây... Nào, để tôi giúp anh. —  Pa-ven nói.

        — Không cần... Tôi đã ra lệnh chuẩn bị... chiến đấu... — Trung úy nói tựa như có đưa ra từng lời — Anh hãy theo dõi để họ mang theo... tất cả thương binh. Chính trị viên ở đâu? Anh không biết à? Nếu bị giết rồi thì phải mang xác đồng chí ấy đi... Anh đã rõ tất cả chưa ?

[Giangtvx]

        Trung úy cố ngồi thẳng người lại và thậm chí định đứng lên, một chân anh như cắm xuống đất, nhưng chân kia phủ kín dưới tà áo ca pốt vẫn thẳng đờ, không động đậy. Hình. như anh vẫn còn giận Pa-ven.

        — Vãng, vâng, vâng. — Pa-ven trả lời.

        — Anh hãy nhắc lại!... — Trung úy cúi đầu, tì cằm vào ngực và rùng mình.   

        — Mang theo tất cả những người bị thương! — Pa-ven nói.— Mang xác chính trị viên...

        — Đúng vậy... Cử trinh sát... vào làng Mới! Xe tăng đã quay về hướng đó... Tôi đã gửi báo cáo vào thành phố. Lực lượng tiến công vào chúng ta gồm hai mươi ba xe tăng và hai xe bọc thép... Chúng ta đã diệt được năm xe tăng...

        Cánh tay trung úy khuỵu lại và nếu không có người thiến sĩ đỡ dằng sau, anh đã ngã nghiêng xuống rồi. Chiếc mũ lưỡi trai còn mới rời khỏi đầu, đè lộ mái tóc ngắn lởm chởm như lông nhím. Song ngay lúc đó trung úy lại chống thẳng tay lên và ngực anh gập lại.

        — Lúc này chúng ta có thể rút. Anh hãy dẫn đoàn người, —  trung úy tiếp tục trao mệnh lệnh — anh hãy cho người... đi đầu bảo vệ... Chúng ta đi tắt qua rừng...

        Một đám tia lửa bay trên đường làng soi sáng một khoảng trời và Pa-ven nhận thấy người trung úy đầm đìa mồ hôi.

        — Anh hãy cho thương binh đi vào giữa đoàn người. Tôi sẽ đi cùng các anh... — Trung úy lấy tay khác nhặt chiếc mũ lưỡi trai và đội lện đầu — Chúng ta sẽ tiến công... quân chó đẻ này từ sau lưng chúng.

        — Ta tiến công quân chó đẻ này từ sau lưng chúng. — Pa-ven nhắc lại.

        Ý chí chiến đấu và chiến thắng đáng kinh ngạc của người thanh niên chỉ huy này làm anh xao xuyến.

        — Hết rồi! Hãy hành động đi! — Chàng trai chỉ huy ra lệnh.

        — Nào để tôi cõng anh. — Pa-ven nói. — Chúng tôi đưa anh tới viện quân y.

        — Anh đi ngay đi! — Trung úy cau có nói. — Hừ! Không kìm nổi cơn giận, anh thở hồng hộc và nhắm mắt lại, hàng lông mày rậm lạ thường tạo thành một vệt than dày.

        Một cô gái đeo túi cứu thương từ đường làng chạy vào sân và một người nào đó nữa chạy sau cô.

        — Thi hành đi! Thi hành đi! — Không mở mắt, trung úy nhắc lại.

        Pa-ven loanh quanh, sau đó chạy ra đường làng. Ở đấy có nhiều người đang chạy đi chạy lại lộn xộn mang theo thương binh, nhiều giọng nói vang lên khắp nẻo, các chiến sĩ trung đội anh đang đi ngược chiều anh theo từng tổ một.

        Bu-kha-xép khóa hai vòng cửa và trở lại với những người khách của mình. Họ đã ngồi yên bên bàn. Người khách trẻ cỏ khuôn mặt dài choắt, bỏ mũ chào mào và lấy tay vuốt ngược mái tóc thẳng màu vàng ra sau gáy, còn người cùng đi với hắn cứ để mũ lưỡi trai trùm xuống hàng lông mày. Từ cửa ra vào đến mọi nơi trong phòng, những vết chân sũng nước còn hằn rõ trên chiếc, sàn ván ghép cu kỹ.

        — Rất vui sướng, chào ông, ông Bô-rít Ni-cô-ỉai-ê-vích! Rất hân hạnh được các ông tới thăm. — Cúi người liếc nhìn vị khách dội mũ lưỡi trai, Bu-kha-xép nói.

        Đây là lần đầu tiên người họa sĩ già này gặp hắn và ngay cả với E-vê-min-gơ, người khách trẻ, mái tóc vàng có tên là Bô-rít Ni-cô-lai-ê-vích, ông ta mới chỉ được quen biết cách đây không lâu. Người họa sĩ già này chỉ mới tạm biết rằng y được người ta vất qua trận tuyến tới đây và chắc không phải chỉ một mình mà với cả nhóm: bây giờ ở trong thành phó đã xuất hiện bọn chỉ điểm bằng pháo sáng và xảy ra nhiều vụ tiến công những người gác đêm.

        — Ông không đợi ai chứ? Không một ai nghe thấy chúng ta chứ? — E-vê-min-gơ hỏi.

        Đúng là y nói tiếng Nga, nhưng phát âm từng từ rất cứng và quá rõ ràng.

        — Tường thế nào? Trần nhà ra sao? Tường nhà ông là tường gì ? — Y vừa lắp bắp hỏi vừa quay nhìn quanh phòng.

        — Pháo đài thực sự... Đại bác không xuyên được đâu, vững như boong ke ấy ! — Bu-kha-xép hấp tấp trả lời.

        — Ngôi nhà cũ, tôi hiểu. — E-vê-min-gơ quay sang gã đồng hành của mình. — Ni-ki-tin, anh thấy thế nào? Hình như được bà gọi về... Nói theo tiếng Nga là như vậy phải không?

        — Nắm tay thì to mà vai lại hẹp, người ta cũng nói như thế. — Người khách thứ hai đáp lại, giọng to và lè nhè. — Hôm qua, một ôn con đã theo dõi tôi từ bãi trống. Bây giờ thì họ đã vây kín cả vùng này.

        E-vê-min-gơ lặng lẽ tựa vào lưng ghế bành. Hắn nghĩ là hắn đã không thận trọng khi hắn đi đến một ngôi nhà quá đông đúc và với một người không được tin tưởng cho lắm. Song không còn cách nào khác được, hai ngày gần đây hắn và Ni-ki-tin đã phải chạy từ đầu này tới đầu kia thành phố đề đánh lạc hướng truy tìm. Và E-vê-min-gơ nhất định phải thoát khỏi người đồng hành nguy hiểm đang bị truy lùng của mình. Mặc dù dẫn Ni-ki-tin tới đây, hứa với y một đêm ngủ ngon lành, nhưng chính E-vê-min-gơ lại không định ở đây lâu.

        — Và thế là ông... — Ngước mắt nhìn chủ nhà, E-vê-min-gơ nói, sau một lát im lặng. — Và thế là ông đã sống trong ngôi nhà này hai mươi năm ròng phải không?

[Giangtvx]

        Bu-kha-xép— một người gầy gò, bộ ngực lép xẹp, mặc bộ com blê loang lổ thuốc vẽ, chiếc sơ-mi nhàu nát, cái quần đã cũ, buông thõng đôi tay dài thượt đứng thẳng trước mặt hai người khách. Dù lão mặc bộ com blê, dù dáng lão gù gù vì tuổi già, người ta vẫn nhận ra vẻ quân nhân trên thận hình gầy đét của lão.

        — Đúng như vậy, hai mươi mốt năm tại đây, ông Bô-rít Ni-cô- lai-ê-vích ạ ! — Ông ta đáp, tư thế như người đang báo cáo.

        Gian nhà rộng rãi, vuông vẫn, có mái trần nham nhở với tháng năm và thành gờ nổi, trông gần như trống rỗng. Qua bóng tối lờ mờ ở góc trong, có chiếc giường sắt với những cái bướu mạ kền, chiếc bàn vuông chân nhỏ kê sát vào cửa sổ được che bằng chiếc chăn cũ làm rèm. Từ những ngày xa xưa, khi nơi đây còn là khách sạn loại hai, những lái buôn Mát-xcơ-va hạng trung, các công chức của Bộ công nghiệp, những vị quý tộc bị phá sản làm nghề bảo trợ, những người chủ gánh các tỉnh lẻ đã tới trọ tại ngôi nhà này. Đến giờ, trong các phòng vẫn còn giữ lại cái tủ to thấp với nóc trên uốn cong như sóng nước cùng chiếc ghế bành gỗ đỏ bên chiếc bàn. Song, cả những cái đó nữa cũng không làm thay đổi ấn tượng chung. Dường như người chủ căn phòng này như sống trong trại lính dựng tạm, trên cái sa mạc ghép gỗ ván được ngăn bởi những bức tường trần trụi bàn màu xanh.

        — Ô hố, hai mươi mốt năm! — E-vê-min-gơ thốt lên. Hắn suồng sã nhìn chủ nhà bằng đôi mắt tròn quá gần nhau bên sổng mũi của mình. Tuy phút vừa qua hắn còn vẻ lo lắng nhưng lúc này giọng đã có vẻ giễu cợt.

        — Còn đây là bộ sưu tập của ông phải không ? Đây là nghệ thuật của ông chứ gì ? — Giơ ngón tay chỉ trỏ, hắn tò mò hỏi.

        Trên sàn nhà, những bức tranh sơn dầu vẽ phong cảnh giống nhau trên bìa các tông đang được phơi khô dọc chân tường: một đầm nước hình bầu dục, những con thiên nga trắng như bông trên mặt nước trong xanh, cây cối xanh biếc với cành đối xứng và mặt trời tròn như năm cô-pếch bằng đồng. Một bức tranh khác, y như vậy nhưng còn nằm dở trên giá gỗ cọng, xung quanh là những hộp thuốc màu và bút vẽ.

        — Sản phẩm của tôi... hay nói theo cách khác là nguồn sống của tôi đấy! — Bu-kha-xép báo cáo. — Tôi mang ra chợ bán vào các ngày chủ nhật. Tất nhiên là bây giờ chẳng còn ai quan tâm tới tranh tới ảnh nữa.

        — Ở đây chỉ có một lối ra ở hành lang chung. — Người khách thứ hai bỗng lẩm bẩm, giọng cứng đờ khô như củi. — Chà, bất tiện quá đấy !

        — Cứ yên tâm, Ni-ki-tin! Chúng ta chỉ còn đêm nay nữa thôi. Cho tôi xin ngụm nước! — E-vê-min-gơ nói như ra lệnh cho chủ nhà. — Tôi xin cốc nước! Họng khô khốc rồi...

        Quay ngoắt lại theo kiểu quân sự, Bu-kha-xép lê giày tới xô nước ở cửa ra vào.

        — Tôi không biết mời khách quý cái gì đây. — Ọuay lại với cốc nước trong tay, lão ta nói. — Chỉ có trà thôi, có được không? Trong nhà này việc gì cũng đến tay tôi.

        — Hẳn là trà màu cà rốt, ông có trà không? — Người có tên Ni-ki-tin hỏi. — Hay là trà vụn. Hẳn là trà vụn chứ gí?

        Hắn đội lệch chiếc mũ lưỡi trai vuông che đến nửa khuôn mặt với cái cằm phảng, tay luôn thọc sâu trong túi áo bành tô.

        — Trong hoàn cảnh này, ai tim được trà hảo hạng? — Bu-kha- xẻp nói.

        Lê dôi giày, ông ta vội vã tới cửa sổ thứ hai, nơi đặt bếp điện và ấm đun nước. Trong lúc Bu-kha-xép đang lúi húi sửa soạn thì những người khách của lão nói chuyện khá sôi nổi, lão nghe được vài tên phố, tên người; Bô-rít nói một điều gì đó về kho quân nhu, hỏi xem người ta đã dưa phạm nhân trong tủ ra khỏi thành phố chưa, Song Bu-kha-xép không nắm được nội dung câu chuyện. Đã lâu quá rồi lão ta — đại úy, cựu sĩ quan từ thuở xa xưa, tham mưu trưởng chiến binh của tướng Cô-nhi-lốp, người tham gia « cuộc hành quân băng giá » — âm thầm chờ đợi sự thay đổi số phận mình trong cái thành phố này. Mỗi năm lão thêm già nhưng khả năng đổi đời ngày một ít đi. Và những biến cố đột ngột trong mấy tháng gần đây: sự tiến công nhanh chóng của các tập đoàn quân phát xít vào đất Nga, sự xuất hiện của các nhân viên tình báo Đức mà đã một thời lão ta có liên lạc, đã gieo vào lòng Bu-kha-xẻp một tác động kinh hoàng. Từ hành lang, tiếng gõ nhỏ nhẹ của dầu nặng bịt cao su vọng vào trong phòng và lão ta chú ý lắng nghe.

        « Cái thằng què ấy cứ chạy lăng xăng! — Với vẻ hằn học, lão ta thầm rủa Gô-ga. — Vẫn không chịu ngồi yên cho ! ».

        Sự có mặt của cậu bé sau bức tường làm cho Bu-kha-xép lo sợ, dù chẳng có lý do chính đáng nào cả. Hơn nữa, nỗi lo sợ lẫn bực tức của lão ta cứ tăng lên ngày này qua ngày khác và càng ngày lão càng khó kiềm chế chúng. Trải qua nhiều năm, nhiều giai đoạn và sắc thái, lòng căm giận sâu sắc xa xưa thông thường hay tập trung vào chính những con người mà hàng ngày chung sống. Dạo này lão ta lờ mờ nhớ tới cái thời lão buộc phải an phận và náu mình trong thành phố này.