Thành phố hòa bình

[Giangtvx]

        Từ xa, tên chỉ huy Đức giơ khẩu súng ngắn lên dọa dọa cậu ta và lại la mắng gì đó. Bọn lính đi tản ra khỏi sân. Lê-na và Vi-chi-a lùi lũi bước đi dưới mũi súng trường và tiểu liên. Hai người đi kề bên nhau, Lê-na hất ngược đầu để tóc khỏi xõa vào mắt — hai tay cũng bị trói ra sau. Còn Vê-rép-kin, quay lại lân cuối cùng, nhìn đúng vào chỗ bạn cậu đang căng thẳng nằm sâu dưới bóng cây thông lớn.

        «Cậu ấy đang kêu gọi mình đấy...» — Vô-lỡ-đi-a tuyệt vọng thầm nghĩ.

        Sân nhà cụ An-drây lại vắng lặng và cái đoàn diễu hành ngắn ngủi kia lát sau cũng khuất dần sau các nhà bên cạnh. Vô-lô-đi-a lồm ngồm trở mình, ngồi lên trên mặt tuyết. Ý định đâu tiên của cậu là cứ ngồi yên dưới gốc cây này, sụy nghĩ, phân tích xem chúng nó sẽ đưa Lê-na và Vê-rép-kin đi đâu; sẽ tổ chức cứu hai bạn, cho dù việc này không thể đủ sức làm thì cậu sẽ báo tin bất hạnh này khẩn cầu đội du kích giúp đỡ, nhưng Vô-lô-đi-a cũng hiểu ngay cả hai giả thuyết này là không thực hiện được, vì cần phải có thời gian.

        Ngày đông ngắn ngủi hôm nay đã gần hết; mặt trời đã khuất sau rừng và cần phải trở về thành phố ngay mới kịp được thời hạn quy định.

        — Đã đến lúc phải đi... — Vô-lô-đi-a lầm bầm thành tiếng, giọng dứt khoát.

        Nhưng cậu cảm thấy như không đủ sức. Cậu có cảm giác như mình đã phản bội các bạn, đã bỏ mặc, không làm gì để cứu họ...

        — Cần phải đi. — Cậu nhắc lại nhưng vẫn không nhúc nhích.

        — Phải đi ngay... Đúng... Phải đi ngay...

        Cậu bỗng cảm thấy một sự ác cảm lạ lùng đối với Nhi-ki-ta Đa-ni-lô-vích, người đã hạ lệnh phải mang báo cáo vào thành phố. Vì rằng, nếu không có cái lệnh này thì có thể, Lê-na và Vi-chi-a đã được giải thoát.

        — Chỉ được cái nháy mắt... — cậu lầm bầm giọng run run. — Việc gì mà nháy mắt ?... Lúc nào cũng cười được cả...

        Cuối cùng rồi câu cũng đứng dậy, lắng nghe. Từ trong làng vẫn lao xao vọng ra tiếng ồn ào lộn xộn. Nhưng không nhìn thêm nữa, Vô- lô-đi-a đi sâu vào rừng, bỏ làng Vư-xen-lốc. Bàn tay cậu vẫn nắm chặt khẩu súng ngắn, tê cứng và không duỗi ra được — những ngón tay tựa như đã dính chặt vào báng thép. Vô-lô-đi-a liền vung mạnh, với vẻ giận dữ man đại, tay phải đánh khẩu súng vào tay trái đến nỗi làm xước cả da.

        «Phải thế mới được» — cậu nghĩ và xuýt xoa vì đau.

        Mặt trời màu đỏ sẫm lấp ló sau các hàng cây; bóng tối trong rừng càng đặc hơn chuyền từ màu hồng nhạt sang màu khói lam, đục dần và mất hẳn màu sáng hồng. Ở vài nơi trong rừng, bỗng sáng đỏ vẫn còn có để lại những mảng đỏ vàng trên ngọn cây. trên mặt tuyết... Vô-lô-đi-a chậm chạp, khó khăn bước đi trong tuyết, nơi ngập đến đầu gối, nơi ngập đến thắt lưng - đôi giày trượt của cậu đã để lại nhà cụ An-đrây. Dừng lại vì mệt nhoài, cậu sờ sờ vào tập giấy nắm gọn trong lần áo ngực và, lại thầm nhẩm: «... Đội du kích « Búa liềm » sẽ đến địa điểm xuất phát đúng theo mệnh lệnh quy định.. Tín hiệu quy ước: hai pháo hiệu đỏ... ».

        Không nhắc hết câu, cậu bỗng cau mày, cẵn môi nhưng vẫn không kìm được, rùng mình, tựa như trong cơn sốt. Cậu nhớ lại hình ảnh Lê-na trong chiếc áo da sổ tung, chiếc săng-day đen tím, giơ cánh tay đỡ đòn, và Vê-rép-kin — thằng bạn chung thủy, thân thiết của mình — hai tay bị trói ra sau mà vẫn lao tới đánh tên lính Đức, bảo vệ Lê- na như thế nào.

        — Vi-chi-a!... Mình cảm ơn cậu... Cảm ơn suốt đời!... — Vô- lô-đi-a thốt lên..

        Và hiểu rằng sẽ không thể làm gì được vì Vi-chi-a, cậu lại nấc lên để mặc cho nước mắt trào ra, đau buồn, tuyệt vọng. Cầm một nắm tuyết, cậu xát vào mặt như muốn làm dịu bớt đôi má đang nóng bừng bừng...

        Đã đỡ mệt, cậu lại tiếp tục đi, bước ngập trong tuyết và những hạt tuyết nhẹ, xốp, trắng tinh rơi cả vào ủng, vào ống tay áo. Mặt trời tắt hẳn, trong rừng tối sầm lại, mặc dù trên bầu trời vẫn còn vương lại làn ánh sáng xanh nhạt, yếu ớt...

        Tận khuya Vô-lô-đi-a mới lần mò về tới ngôi làng là tuyến tiền tiêu của quân Đức; thở hổn hển, chân như long ra. Nằm một lát ngoài bìa rừng đề lấy lại sức, cậu lại tiếp tục đi dọc theo ven rừng, vòng qua khu làng bị địch chiếm... Bên phải, trong màn sương mù dày dặc và lạnh ngắt lập lòe ánh lửa sáng — sau làng, phía trước, đang đánh nhau. Rẽ sang trái, Vô-lô-đi-a lại tiếp tục lần mò dọc theo rừng, khi đi, khi bò. Khu vực đầy khe rãnh, khó đi này kéo dài đến tận tuyến phòng thủ của quân ta, và chính tại nơi này, hai ngày trước đây đội trinh sát đã vượt qua mặt trận chót lọt. Nhưng đêm nay, Vô-lô-đi-a lại phải tới đây để trở về sau khi suýt nữa thì đụng phải một tổ tuần tiễu Đức.

        — Wer ist da? Du, Fred?¹

        — Cậu gịật nảy mình, khi nghe tiếng hỏi.

        — lch, ich... Schoess nur nicht² — Thật may, có một gã lính Đức nào đó tên là Fred, ở phía sau lên tiếng trả lời.

------------------------
        1. Ai đấy? Phrét, cậu phải không?

        2. Tôi, tôi đây... Đừng bắn.

[Giangtvx]

        Lùi nhanh sang bên phải, một lát sau Vô-lô-đt-a đã ra đến khoảng đất trống, đen dặc, lỗ chỗ dầy hố đạn — khoảng trống chạy dài giữa hai tuyến hỏa lực: quân ta và quân Đức. Đêm đã sắp tàn, bản báo cáo phải kịp đưa tận tay đúng lúc sáng sớm nên Vô-lô-đi-a đành quyết định bò qua khoảng trống «cỉa tử thần ».

        Nằm dán mình trên tuyết, tai láng nghe tiếng đạn rít, Vô-lô-đi-a sống trong cảm giác kỳ lạ: giống như trong giấc mơ, con người chia ra làm hai phần... Trong khi thận trọng bò nhích từng tấc một trên mặt đất lạnh cứng, lổn nhổn, tai lắng nghe tiếng súng máy lúc rộ lên sằng sặc, lúc dịu đi, im hẳn như đợi chờ, cậu vẫn phải quan sát chăm chú từ nơi xa, đến từng điểm cao sau mình. Chân, tay, mắt, tai, ý nghĩ của cậu đều phải thận trọng phối hợp từng cử động nhỏ nhất, kiên trì phấn dấu nhích lên từng thước trên khoảng trống mênh mông đó. Đồng thời, cậu lại có cảm giác hình như cậu không tham gia vào cái công việc này nên chẳng cảm thấy sợ hãi gì cả... Cậu như đang bay đâu đó trong bóng đêm dày đặc; cậu là một vật thể mà lửa đạn đang hoành hành ở dưới không thể trông thấy được, không thể diệt trừ được...

        Trời hửng sáng cũng đúng là lúc cậu đứng trước đại úy chỉ huy đội trinh sát, trong ngôi nhà bỏ trống ở ngoại vi thành phố, được chiếu sáng bởi một ngọn đèn dầu. Vô-lô-đi-a vẫn thực hiện đúng tư thế: đưa tay lên chào xong, cậu rút tập báo cáo trong túi áo ngực thấm ướt mồ hôi và trao cho người chi huy. Sau đấy, cậu bước lên một bước, nhìn quanh và khẽ lẩm bẩm :

        — Tôi được lệnh truyền miệng: « Đội du kích « Búa liềm » sẽ tới nơi tập kết đúng như mệnh lệnh quy định. — Vô-lô-đi-a hầu như hết hơi, nên vừa nói vừa ngắt quãng, hít không khí — Tín hiệu quy ước: hai pháo hiệu đỏ, một xanh».

        — Đúng, Vô-lô-đi-a, — Đại úy nói và ngừng bặt suýt nữa định buột nói riêng: «Tôi đã biết rõ tất cả... Em về muộn chút ít...».

        Nửa giờ trước đây, anh cũng đã được người liên lạc riêng của đội du kích « Búa Liềm» tới T. trước Vô-lô-đi-a, truyền đạt lại nguyên văn như vậy (Nhi-ki-ta, trong những trường hợp tương tự, khi có những báo cáo quan trọng thường hay cử hai liên lạc đi). Nhưng sau một lúc nhìn kỹ người trinh sát của mình, đại úy thấy không nên nói điều này ra. Còn Vô-Iô-đi-a, mình vương đày khói thuốc súng đen nhẻm, vẫn đứng nghiêm, đôi mắt to, ngái ngủ, sâu hoắm nhìn chằm chàm vào chỉ huy; tay phải cậu còn đọng vệt máu khô.

        — Em sao vậy, bị thương à ? — Đại úy hỏi.

        — Không ạ, chỉ bị xước da thôi. — Vô-lô-đi-a trả lời. — Xin phép báo cáo thêm, — và cậu lại mím môi, hít đầy không khí. — Các chiến sĩ Hồng quân Lê-na Cô-lếc-nhi-cô-va và Vi-chi-a Vê-rép-kin đã bị quân thù bắt khi đang làm nhiệm vụ.

        — Lê-na và Vi-chi-a à ? Sao, em nói sao ? — Đại úy nghẹn ngào thốt lên. — Nói kỹ xem nào, chuyện ra sao? Và em, em đã thoát được như thế nào ?

        Vô-lô-đi-a bóp chặt ngón tay. Lòng bàn tay cậu vốn đã bị xước da, đau nhói lên tựa như bị dốt lửa, nhưng chính nhờ nó mà cậu nén được nỗi đau xót trong lòng.

        — ...Em trông rõ tất cả. Em thấy rõ chúng giải Lê-na và Vi- chi-a đi ra sao, thấy rõ tay các bạn ấy bị trói như thế nào. Nhưng

        em không thể làm gì được — Cậu kết thúc câu chuyện. — Không thể làm gì được. — Cậu nhắc lại, lòng sợ hãi có thể họ sẽ không tin cậu. — Em không được phép liều lĩnh, vì em cần phải mang báo cáo về. Thế có đúng không ạ? — Mất hết tự chủ, cậu bước sát tới đội trưởng. — Em nhận được lệnh... và suy cho cùng, điều quan trọng hơn là phải mang báo cáo về. Em nghĩ như vậy.

        Cậu ngừng bật, lui lại một bước và đứng nghiêm như cũ, hai tay duỗi thẳng trên đùi.

        — Tất nhiên là quan trọng hơn rồi... Em hành động hoàn toàn đúng. — Đại úy vội nói.

        Không hiểu sao, anh vội nhìn sang nơi khác... Chỉ huy dội du kích biết rất rõ tình bạn lớn lao đã gắn bó các chiến sĩ của anh là Lê-na, Vô-lô-đi-a và Vê-rép-kin. Và, xúc động khi hiểu rõ điều gì đã khiến Vô-lô-đi-a phải bỏ bạn trong cơn hoạn nạn, đại úy muốn an ủi cậu. Nhưng biết nói thế nào với chàng trai mảnh khảnh hãy còn niên thiếu này, với ánh mắt buồn rầu, đau khổ, đang thở hổn hển, đang như sôi máu lên và cũng đang lạnh ngắt đi vì cảnh nghiệt ngã oái oăm; đồng thời cũng rất anh dũng đối với bạn bè và với chính bản thân mình.

        — Cảm ơn em, Vô-lô-đi-a, — đại úy nói và đặt tay lên vai định ôm choàng lấy cậu. — Tôi hiểu, em đã chịu đựng như thế nào... Khá lắm.

        Nhưng, Vô-lô-đi-a bỗng bất ngờ quay mạnh vai, thoát khỏi vòng tay vỗ về an ủi của đại úy.

        — Em có muốn về thăm mẹ vài ba hôm không ? — đại úy hỏi, với vẻ hơi ngượng ngùng.

        — Xin phép được đề nghị một vấn đề riêng. — Vô-Iô-đi-a nói.

        — Ừ tất nhiên rồi! Nói đi! — Đại úy sốt sắng đáp.

        — Nhất định chúng đã giải Lê-na và Vi-chi-a về A-rxê-nhi-ép Chỗ này gần thị trăn Vư-xen-lốc. — Vô-lô-đi-a nói. — Xin phép cho em được đến đấy ít hôm.

        — Em nói gì vậy? — Đại úy đăm chiêu hỏi. — À, nếu vậy thì tôi có một đề nghị đối với em... Chờ một lát nhé...

        Và quay lại máy điện thoại đặt trên giá, anh cầm ống nghe...

[Giangtvx]

        Bọn Đức ập đến nhà cụ An-đrây rất bất ngờ đối với Lê-na và Vi-chi-a. Khi trông thấy chúng vào đến cổng, Lê-na thậm chí không kịp rút súng ngắn khỏi bao, còn Vi-chi-a chỉ kịp bẳn có một phát. Bọn lính lao đến họ, đánh đập túi bụi... Từ phút ấy, Lê-na và Vi- chi-a bắt đâu sống trong cảnh tàn bạo, kinh hoàng mà hai người chưa khi nào hình dung tới — họ là tù binh, và đang trong tay thù.

        Ở lại ngủ đêm tại khu làng Vư-xen-lốc, sau khi chiếm hẳn ngôi nhà gỗ lớn nhất, bọn Đức vứt hai tù binh vào chuồng gia súc tối tăm, hôi hám. Tại đây họ được cởi trói.

        Vi-chi-a Vê-rép-kin co dúm lại trong chiếc áo va rơi rách nát, vừa nhảy nhảy giậm giậm chân chạy hết góc này sang góc khác cố làm cho người ấm lên...

        — Lại đây với tôi... Tôi ở đây, ở đây này. — Lê-na gọi. — Lại đây đi... Cậu ở đâu?

        Cô cởi chiếc áo ngoài, và cả hai ngồi xệp trên đống rơm ẩm lạnh, định chui vào đấy.

        — Ngồi địch gần vào... Nào, để mình ôm lấy cậu. Cậu chết cóng rồi đây này. — Lê-na nói. — Run bần bật thế này.

        — Chẳng ăn thua gì... Vô-lô-đi-a có lẽ đã đi thoát khỏi đây rồi. — Vi-chi-a lầu bàu khó khăn mấp máy đôi môi sưng vù bị đánh, rớm máu.

        — Có lẽ, — Lê-na tán đồng. — Cũng may mà cậu ấy không bị bắt cùng chúng mình. Còn cậu, đừng nói nữa, cậu bị đánh đau lắm, và đừng có cụa quậy luôn như thế...

        Nhưng lát sau cô cũng run bần bật như lên cơn sốt phần vì lạnh, phần vì sốt ruột và hy vọng.

        Mặc dù Vô-lô-đi-a — người bạn lớn tuổi, tin cậy của họ — vẫn được tự do, nhưng tai họa đáng sợ đang trùm lên cô và Vi-chi-a vẫn chưa phải là đã hết. Điều đòi hỏi duy nhất có lẽ là chỉ cần một hành động kiên quyết của Vô-lô-đi-a để mọi việc lại thay đổi ngay và tình hình lại thuận lợi như buổi chiều hôm nay.

        — Cậu ấy không để phí thời gian đâu. Cậu ấy không phải là con người như vậy... — Vê-rép-kin lại làu bàu. — Còn bạn, nếu có gì xảy ra thì phải bám sát lấy tôi đấy, nghe chứ!...

        — Nhất định cậu ấy sẽ nghĩ điều gì đó... mình tin rằng... — Le-na thì thầm.

        Họ khao khát lắng nghe, chờ đợi: sẽ có những loạt súng vang lên sau tường, rồi tiếp đó, cánh cửa bung ra vì bị một cú đánh rất mạnh và thật hạnh phúc biết bao, Vô-lô-đi-a lao đến họ... Điều tốt nhất là ngay đêm nay cậu ấy phải tìm cách cứu các bạn ra vì để đến mai thì có thể họ sẽ bị giải đi khỏi làng Vư-xen-lốc tới vùng xa xôi nào đó trong hậu phương quân Đức.

        Đã mấy lần Vi-chi-a đứng đậy, đi lại sờ soạng khắp chuồng gia súc. Tình cờ chạm phải chiếc đinh lớn đóng trên tường, cậu lay lay và cố hết sức rút ra rồi giắt vào trong ủng. Nhưng Vi-chi-a chẳng còn phát hiện thêm được gì có ích đối với cậu trong cái chuồng trống trải làm bằng các cây gỗ tròn, như vậy là không thể thoát ra khỏi đây nếu không có sự giúp đỡ từ bên ngoài.

        — Có lẽ Vốp-ca đang chờ cho bọn Đức ngủ say. — Vi-chi-a nói, lại ngồi xuống bên cạnh Lê-na và dựa sát vào cô. — Sao cậu lại cởi áo ngoài cho tôi, người cậu cũng đang lạnh cóng đây này...

        — Nhưng tôi không rét như cậu... — Lê-na choàng hai tay ôm chặt lấy Vi-chi a, kéo đầu cậu ta gục vào ngực mình. — Tất nhiên phải chờ cho bọn Đức ngủ say. Cậu biết rõ Vô-lô-đi-a rồi, cậu ấy không làm điều gì hú họa đâu...

        Cả hai đều lặng im, nín thở ngóng chờ từ phía nửa căn nhà ấm áp nơi bọn Đức đang ở vang lên tiếng hô oang oang hoặc từ đâu đó trong làng rộ lên tiếng chó sủa. Nhưng đêm tối đầy lo sợ, nóng bỏng, hầu như vô tận vẫn lặng lẽ đơn điệu trôi qua và chẳng có cuộc giải thoát nào xảy ra cả. Bọn Đức cũng dần dần im lặng, ngủ yên. Chỉ có sau cánh cửa vọng vào tiếng lính đổi gác, hoặc thỉnh thoảng một tên nào đó bước vào phòng, vấp phải thùng, xô loảng xoảng... Khung cửa sổ dài dài, màu sẫm dưới mái nhà đã hiện mờ mờ trong ánh màn đêm hửng sáng. Lê-na đã ngủ thiếp đi trước lúc bình mình chợt tỉnh dậy và, khi nhớ lại những gì đã xảy ra trước đây, cô khe khẽ rên lên vì tuyệt vọng.

        — Không có gì cả, Len-ca.— Vê-rép-kin thì thào. — Có lẽ Vô- lô-đi-a đã chạy đến chỗ chú Nhi-ki-ta Qa-ni-lô-vích. Cậu ấy không phải là loại người bỏ rơi bạn đâu... Cậu ấy đã tinh toán rồi.

        ... Sáng sớm, bọn Đức bát thêm một tù binh thứ ba nữa — cụ An-đrây I-va-ri-ô-nô-vích — chủ nhân ngôi nhà chứa các chiến sĩ trinh sát bị bắt; và sau đó đưa cả ba ra khỏi chuồng bò, giải lên xe ngựa. Bọn lính đang chuẩn bị rút, bận rộn chạy ra chạy vào xếp lên xe ngựa nào gà, lợn đã mổ sẵn, và các thứ linh tinh khác đựng trong giỏ đạn. Hôm nay bọn chúng trông không hung dữ, tàn bạo như hôm qua vì đã được ăn no, ngủ đẫy giấc. Chúng vui vẻ trò chuyện, cười nói (thậm chí còn trêu chọc, đùa nghịch lẫn nhau) — lấy tuyết ném nhau. Còn tên lính thấp lùn đeo khẩu tiểu liên — hình như là tên hay đùa nhất trong đội — vừa cười nói oang oang vừa dùng dây điện thoại trói Lê-na và Vi-chi-a lại. Mấy người dân trong làng đứng phía xa lặng lẽ nhìn mọi việc diễn ra. Một phụ nữ trẻ, vừa từ sân nhà bên cạnh chạy sang vừa cởi chiếc khăn vuông ấm áp trên vai ra vò lại và vứt vào xe cho Vi-chi-a. Tên lính lái xe ngựa vung báng súng đánh chị, chị chỉ kêu lên một tiếng, né ra sau tránh đòn, nhưng hắn cũng không lấy chiếc khăn lại. Cụ An-đrây liền quấn khăn lên đầu Vi-chi-a.

[Giangtvx]

        Khi xe vừa ra khỏi làng, Vi-chi-a liền cựa quậy mạnh, cố tìm cách ngồi sao để có thể nhìn rõ hai bên đường... Đúng như cậu phỏng đoán, bọn Đức rẽ sang phía thị trấn A-rxê-nhi-ép. Vi-chi-a cũng còn nhớ rõ, hôm qua đội du kích cũng đi về hướng này. Theo Vi-chi-a có thể là, Nhi-ki-ta cũng đã được Vô-lô-đi-a báo cho biết việc xảy ra nên có khả năng chú ấy sẽ bố trí đội phục kích ở đâu đó trên đường vào thành phố. Giờ đây thì Vi-chi-a đã nghiêng về giả thuyết là Vô-lô-đi-a hành động rất đúng khi cố kìm mình không tiến còng vào bọn Đức ở làng Vư-xen-Iốt. Cậu cố nhỏm dậy, nhìn vào các bụi cây ven đường; chiếc đầu trọc nhô ra khỏi khăn nghển cao đề nhìn khi khu rừng phủ tuyết trắng sừng sững như bức thành hiện ra hai bên đường.

        Lê-na ngồi lấp ngay sau lưng tên lính đánh xe; phía trước có một số xe ngựa nữa và đằng sau, rộ lên tiếng cười của bọn lính đi bộ. CÔ phải quay mặt đi đè khỏi nhìn thấy bộ mặt kinh tởm, bẩn thỉu của những con người đáng căm hờn đang nhăn nhở cười đùa trong bộ áo lính màu đất sét. Khi nhìn lên bầu trời xanh, trong suốt như hôm qua, hay nhìn lên các hàng cây ven đường lòng cô bỗng thấy nhẹ nhõm — trong khoảnh khắc đó, cô có cảm giác như chẳng có gì thay đổi số phận của cô cả. Nhưng vết trói ở tay đau nhức nhối đã đưa cô về với thực tại; cô vội cắn chặt môi lại để khỏi phải la lên, khỏi phải bật khóc.

        « Gan dạ biết bao! Thật đáng tự hào! — Vi-chi-a thầm nghĩ khi nhìn sang Lê-na. — Hãy cố chịu một chút nữa thôi...».

        Chỉ có mình cụ A-đrây, đang ngồi dựa vào thành sau xe là không ngừng nói. Đầu cụ rụt sâu vào cổ áo lông, thinh thoảng lại gật gật vì xóc ổ gà, nhưng khuôn mặt già nua, nước da vàng vàng nhăn nheo, với chòm râu rễ tre lưa thưa lại lộ vẻ xao động, bất an. Cụ cất giọng yếu ớt, kêu lên với tên lính đánh xe ngựa:

        — Này, hãy cởi trói cho bọn trẻ đi chứ, có nghe không ? Sao mày hành hạ chúng thế? Ôi chà, liệu hồn, rồi có lúc đến lượt mày đấy.

        Như thấy cần phải nói chuyện cho quên đi, cụ An-đrây bắt đầu kể cho Lê-na và Vi-chi-a nghe chuyện thời xa xưa mà cụ là người chứng kiến hoặc đã tham gia như để ôn lại quãng đời đã qua của mình. Hình như cụ muốn tìm trong quá khứ của mình lời giải thích cho điều đang diễn ra quanh cụ hôm nay. Những điều cay đắng và đầy lo âu...

        —... Này các cháu, nghe đây, đời ông đã chứng kiến bốn cuộc chiến tranh rồi. và chính ông đã tham gia ba... Suýt nữa thì chết chìm ở Ô-ca, — cụ già liệt kê. — Cuộc đời đã trải qua đủ thứ: đói, rét, và nỗi kinh hoàng của cái chết... Cháu vẫn nghe đấy chứ. — Cụ già lên giọng, bắt hai đứa trẻ phải chú ý lắng nghe. — ông cũng đã gặp đủ hạng người. Chính ông đã gặp bá tước Li-ép Ni-cô-lai Tôn-xtôi¹ và ông vẫn còn nhớ như in con người ấy... Cụ ấy là người địa phương đây, cụ đã học và qua đời ở đây. Cụ ấy sống thật giản dị, đi giây bện rơm đấy. Mọi công việc của nông dân, cụ đều biết cả. Các cháu vẫn nghe chứ... Cụ ấy đã dạy gì nào?...

        Cụ An-drây ngừng bặt và đưa đôi mắt đờ đẫn nhưng vẫn hồn nhiên nhìn xung quanh một cách bất lực.

        — Hôm ấy đúng vào ngày, lạy Chúa, tôi còn nhớ rõ, lễ Chúa giáng sinh... — Vừa thở lấy hơi, ông già nói tiếp, có vẻ như cụ muốn nói thật nhanh chừng nào vẫn còn thời gian, vẫn còn có thể nói được điều quan trọng nhất, có tính giáo huấn nhất. — Có một ông nông dân chính gốc Ba Lan; dầm nhà bị mọt, ông ta bèn vào rừng — chẳng có tiền để mua gỗ thay dầm mới. Ông ta đốn một cây bạch dương mơn mởn, buộc vào xe ngựa và, ngay lúc ấy lại gặp Tôn-xtôi: « Chuyện gì vậy ?» — cụ ấy hỏi. Ông nông dân rụt rè bỏ mũ: « Chả là. — ông ta nói — thưa đại nhân... Cái dầm nhà nhà tôi bị mọt, trần sắp sập». «Thôi, chẳng sao, — Tôn-xtôi nói. — Cứ lấy đi, phải buộc chặt vào, nào tôi giúp một tay ».

        Cụ đã buộc cây bạch dương chắc chắn và khéo léo làm sao. Xong xuôi rồ!, cụ còn nói: «Ông bạn ạ, chở về đi, lạy trời, ông chặt một cây này thì có mười cây khác sẽ mọc lên...». Đấy, cụ đã dạy thế nào: «Một cây bị chặt, mười cây sẽ mọc lên...». Hê, cái thằng kia, cái thằng chiến tranh kia, mày nghe rõ chứ! — Cụ An-đrây hét lên the thé ngay sau lưng tên lính Đức.

        Tên đánh xe quay lại — hai má béo phị đô săm vì rét, lông mày dựng lên vì sương muối — và hắn ngơ ngác, tò mò nhìn ông già dò hỏi.

        Rừng đã hết, con đường từ đây chạy trên cánh đồng trống bằng phẳng, sáng lên một cách lạnh lẽo dưới ánh mặt trời. Và Vi-chi-a dù có lừa dối mình bằng sự hy vọng cũng phải tự nhận rằng, địa điểm thuận lợi cho phục kích đã lùi lại phía sau rồi. Một lát sau, trong màn sương lạnh, đã hiện ra những bức tường của tu viện cổ sừng sững ở cửa ngõ vào A-rxê-nhi-ép... Tên lính Đức rét run lên trong chiếc áo ca pốt, nhảy khỏi xe vừa nhón chân đi đôi ủng ngắn, vừa xoa xoa tay, chạy tại cạnh xe.

        — A, a... a, a...! — Hắn kêu lên.

------------------------
        1. Nhà văn Nga vĩ đại (1828 — 1910) — Tác giả những tác phẩm văn học lớn như: An-na Ka-rê-ni-na, Chiến tranh và hòa bình, Sống lại...

[Giangtvx]

        Hình như điều này làm cho hắn thích thú, và vừa nhìn mẩy người tù binh, hắn vừa cười tựa như mời mọc họ chia sẻ sự sảng khoái với hắn.

        ... Tòa nhà ba tầng của trường trung cấp kỹ thuật nông nghiệp ở A-rxê-nhi-ép bị bọn Giét-ta-pô dùng làm nhà tù, chật ních người.

        Mấv ngày gần đâv, bọn Đức đã tăng cường các vụ bát bớ bừa bãi và đã dẫn từ khắp các nơi về đây. Trong căn phòng không lấy gì làm lớn lắm, nơi cụ An-đrây cùng Lê-na và Vi-chi-a bị tạm giam chờ hỏi cung, cũng đã có tới năm, sáu chục người đàn ông và đàn bà... Thỉnh thoảng, một vài người ở đây lại bị gọi lên hỏi cung và không thấy trở về nữa. Chỗ của họ lại có những người mới đến thay thế.

        Ngoài sân vẫn là ban ngày nhưng ở đây đã mờ tối; ánh sáng chỉ lọt được qua những khe gỗ đóng bít ngoài cửa sổ. Sương muối dày đặc phủ đầy trên tường, trần nhà cũng đầy sương đọng lại; mùi hôi thối, mùi nước tiểu và mùi rác rưởi từ góc phòng xông lên... Chẳng có ghế bàn gì ở đây cả. Những con người bị đầy dọa trong cái cảnh tranh tối tranh sáng này chỉ còn cách chen chúc nhau ngồi bệt ngay trên nền nhà bàn, đen như đất. Ít ai trong họ có thể tin được việc gì đang xảy ra... Thỉnh thoảng, qua tường vọng vào tiếng ồn ào không rõ — những tiếng nói khô khan, những tiếng kêu ấp úng ; ngoài hành lang vang vào tiếng ủng đóng cá sắt, tiếng vũ khí lách cách. Bên cạnh họ, trên đầu họ, trong tất cả các dãy gác, các phòng thí nghiệm, phòng học cũ đang diễn ra những công việc tàn bạo, độc ác nhưng được sắp xếp rất kỹ càng, liên tục, khéo léo. Bọn lính SS mặc áo choàng đen đến gọi, mang những người tù đi với vẻ mặt tàn ác rất thản nhiên, như làm một công việc thường xuyên hàng ngày, như một cái máy. Và trong khi ở những phòng bên cạnh, bọn nhân viên điều tra đang hỏi cung những người bị bắt; trong khi họ bị đánh đập, tra khảo, hành hạ, bị trói bằng dây da vào những chiếc ghế dài thấm máu; trong khi ở sân sau tường được dựng hàng rào đây thép gai dầy đặc, họ đang bị thủ tiêu, thì những người khác ở dãy vẫn cứ phải im lặng chờ đến lượt mình — tức là chờ đến với sự đau đớn và cái chết không thể thoát được. Sợ hãi hoặc uất hận, cau có hay thấp thỏm nghi ngờ — họ im lặng chuẩn bị đương đầu, theo từng cách của họ có thể làm được, với cuộc đấu tranh tuyệt vọng cuối cùng của đời mình...

        Vi-chi-a đầu trùm kín khăn, ngồi bó gối dựa vào tường, bên phải cậu là Lê-na, bên trái là một người đàn ông tuổi trung niên, đeo đôi kính cận dày, mắt kính lồi lên, mặc chiếc áo da cổ lông. Ông ta luôn luôn cựa quậy, khi thì dựng cổ áo lên, khi thì bỏ xuống, xoa xoa bóp bóp hai tay, ho, khạc; ròi đột ngột đứng bật dậy, lách ra quãng trống chật hẹp ngay giữa phòng giam. Trong góc gần đấy là hai người phụ nữ ngồi ôm ghì lấy nhau đang thì thào nói chuyện. Cũng ngay đấy một thanh niên đầu tóc bù xù, mặc chiếc bành tô ngán ngủn, có lẽ là của người khác, đang cúi úp mặt vào tường... Cụ An-đrây ngồi bệt trên sàn cựa quậy, xê dịch chọn thế ngồi cho thuận tiện.; và hít một hơi dài, cụ lại nói chuyện thì thào:

        — Các con ở đâu đến đây? — Cụ quay hỏi hai phụ nữ bên cạnh. — Ở nhà máy sữa trong thành phố à? Ra thế, đến mười năm nay tôi không vào thành phố... Già cả rồi, chả có việc gì mà đi lại nữa...

        Mặc dù sức khỏe của cụ đã giảm sút nhưng cái tính sôi nổi, hay bất chuyện không hề giảm đi; cụ An-đrây chỉ sợ có một điều là không nói đầy đủ được những gì cụ muốn và chúng sẽ tước mất của cụ cái khả năng này.

        — ... Tôi cũng chả có ý muốn đi đâu cả, tôi nghĩ rằng, tôi sẽ chết ngay cạnh bếp lò để bọn con trai vuốt mắt cho .. Thế mà không được, chúa Trời lại phán xét khác. — Cụ nói, giọng yếu ớt.

        Vi-chi-a lo lắng nhìn Lê-na ngồi cúi gục đầu, khóc thầm —  những giọt nước mắt từ mi mắt sưng húp trào ra, đọng lại trên hàng mi cô.

        — Sao vậy, Lê-na ? — Cậu hỏi và nhíu mày, môi sưng vù, rớm máu nên mỗi làn nhếch mép là đau nhói.

        Lê-na không đáp. Đối với cô, niềm hy vọng được giải thoát mà cô cố níu lấy cho đến giờ, đã bị tiêu tan. Vi-chi-a động viên cô:

        — Còn chưa có gì rõ ràng cả... — Cậu thì thầm chậm rãi. — Vô-lô-đi-a không phải là người có thể dễ quên bạn bè, đồng chí đâu...

        Cô vẫn lặng thinh, những giọt nước từ lông mi lăn lăn trên đôi má đỏ hồng, tròn trĩnh.

        — Bạn chưa hiểu rõ cậu ấy lắm đâu. — Vi-chi-a lúng túng nói mặc dù cậu cũng không tin rằng Vô-lô-đi-a giờ đây có thể thành công trong việc cứu họ.

        — Không, tôi biết. — Lê-na chỉ thì thào đủ nghe. — Có thể, anh ấy cũng đã bị bắt, và cũng có thể...

[Giangtvx]

        Cô gái không nói hết nhưng Vi-chi-a vẫn hiểu: cô khóc Vô-lô- đi-a vì cho rằng, cậu áy đã chết. Thật ra, làm sao để giải thích được là, cậu ấy — người bạn vô cùng tốt và người chỉ huy kiên quyết của họ — thậm chí lại khổng làm một điều gì cả để cứu họ, thậm chí cũng không báo một dấu hiệu gì — hãy đợi đấy, mình sẽ hành động. Nhưng nếu cậu ấy bị bát thật thì nhất định hôm nay cậu ấy đã ở đây cùng với họ.

        — Mình hiểu Vô-lô-đi-a còn chưa nhiều. — Lê-na hiểu khẽ nói. —  Anh ấy dũng cảm nhất trong chúng ta. Mình giận anh ấy nhưng vì một điều khác... Còn anh ấy chưa bao giờ giận mình lần nào cả... Anh ấy hầu như đã nói những lời từ giã mình...

        — Chả có chuyện gì xảy ra với cậu ấy đâu —Vi-chi-a lẩm bẩm, lòng hoang mang và im bặt; ý nghĩ về Vô-lô-đi-a đã chết làm cậu sợ hãi đến sững sờ.

        Phòng giam tối hơn — trời đã về chiều... Có tiếng chốt cửa bên ngoài lạch cạch và hai tên cảnh sát mặc áo blu dông đen ngắn, tay lăm lăm súng ngắn, bước qua cửa; một tên vừa đi vừa nói tiếp câu chuyện với tên thứ hai.

        — ... Đến tháng 12 này tao sẽ nghỉ phép. Tao đã viết thư cho vợ báo tin là sẽ cùng nhau đón lễ Giáng sinh. Cô ấy đang ở Kên-me với mẹ tao.

        — Mày thật may mắn, sắp được gặp gỡ gia đình.

        Người đàn ông mặc áo va rơi cổ lông cáo, khi thấy bọn SS vào, liền lùi lại và không rời mắt khỏi chúng. Tên cảnh sát thứ nhất, cất giọng oang oang nặng trịch gọi:

        — Tên Xa-pô-sờ-ni-cốp-phơ Xi-li-an-ti có ở đây không ?

        Cái giọng phát âm nặng và sai họ tên này vang lên một cách lạ tai, ngay cả người được gọi cũng khó hiểu. Một bóng người thấp, mặc áo bông chăn, đội mũ trùm tai đứng quay lưng về phía bọn SS, đang nói gì đó với người bên cạnh như để từ biệt.

        — Schneller!¹ — Tên cảnh sát thứ hai sốt ruột giục.

        Hắn có thái độ hách dịch, cố dằn giọng với người tù, có vẻ để tăng thêm phần oai vệ khi làm phận sự.

        Người mặc áo bông chần — ông Xi-lan-ti Xa-pô-giơ-nhi-cốp hầu như không chú ý đến bọn SS. Không hề vội vã, ông lần lượt bắt những bàn tay chìa ra và khi đã làm xong việc từ biệt này, không hiểu sao ông lại thong thả buộc lại đây mũ dưới cằm.

        — Nhanh lên! Chạy lên! — Tên cảnh sát thứ nhất vẫn nhắc lại với cái giọng không được tự nhiên ấy.

        Chỉ sau khi đã buộc xong dây mũ đàng hoàng, ông mới bước ra cửa; chính dáng diệu thong dong đó biểu hiện sự khinh bi, phản kháng. Tên cảnh sát thứ nhất thở dài vẻ sốt ruột và bực tức, chờ ông đến gần liền vung báng súng ngắn đấm mạnh vào ngực ông. Ông loạng choạng ôm lấy ngực nhưng cố giữ khỏi ngã.

        — Đồ chó! — Không nén được, Vi-chi-a thốt lên, và may cho cậu, tên cảnh sát không nghe thấy lời chửi đó.

        ... Một lát sau, Vi-chi-a lại mấp máy đôi môi khô nứt :

        — Lê-na. — Cậu gọi.

        — Sao, rét lắm hả ? — Cô gái hỏi.

        — Không sao. — Cậu ghé vào tai cô. — Hãy nghe mình dặn đây. Chúng ta sẽ bị gọi ra . Trong khi hỏi cung, cứ chối hết: chỉ nói một điều là không biết gì cả, thế nhé. Cứ nói là, cậu không quen biết tôi; cứ nói là tình cờ gặp mình. Cậu đến làng Vư-xen-lốc để mua thức ăn.

        — Chúng nó không tin đâu... Chúng thấy khẩu súng ngắn và bốn băng đạn trong túi mình.— Lê-na thì thầm.

        — Thế thì đã sao? Cứ nói không phải của cậu mà là của tôi... Mình sẽ nói là chính mình đã đút những thứ đó vào túi áo cậu, khi chúng xộc vào nhà. Và cái chính là cậu đừng có khóc, cậu cứ nghe tôi, cậu chờ đấy...

        Đó là tất cả những gì Vi-chi-a có thể nói được để động viên, an ủi cô. Nhưng giờ đây, khi tin rằng có lẽ Vô-lô-đi-a đã hy sinh và không còn có thể làm gì được để cứu người yêu cô đơn, mồ côi của mình thì Vi-chi-a cảm thấy phải có trách nhiệm chăm sóc cô gấp hai lần. Mọi sức lực còn lại của cậu giờ chỉ còn có một điều là, hết sức che chở cho cô.

        — Cậu nghĩ là mình sợ hay sao ? Mình không sợ! — Lê-na nói. —  Dĩ nhiên, thật đáng tiếc là mình chết quá sớm, nhưng chẳng sao, mình có phải là người đầu tiên đâu. — Đôi má bầu bĩnh của cô ánh lên vì nước mắt chưa khô, nhưng giọng nói yếu ớt của cô lại rất bình tĩnh. — Còn với bọn phát xít thì mình sẽ không thèm nói một lời nào đâu. Chúng đừng hòng chờ đợi ở mình một lời khai nào đâu.

        Cô dưa bàn tay lên miệng và thổi thổi vào vết hàn tím bầm trên cổ tay.

        — Cậu chờ chết à ? — Vi-chi-a tức giận nói. — Chúng ta sẽ còn phải trả thù bọn lang sói này... Và trả thù cho Vô-lô-đi-a nữa.

        Lê-na khẽ đưa đầu ngón tay xoa xoa vào vết đau nơi cổ tay.

        — Cứ như bị bỏng ấy. — Cô rên rỉ.

        Vi-chi-a rụt đầu vào vai. Cần phải biểu lộ thật kiên quyết sự bất đồng của mình với Lê-na là đối với họ, mọi điều đã kết thúc. Đúng vậy, từ giờ, họ cần phải trả thù cho bản thân mình và cho cả những người tù ở đây nữa. Chỉ cần có một cơ hội may mắn dù chỉ là một tia hy vọng nhỏ nhoi, một lời chỉ dẫn thiện ý nào đấy, hoặc một lời khuyên để cậu có thể tự hành động. Cũng chưa biết rõ là cần phải làm gì nhưng Vi-chi-a vẫn sẵn sàng lao vào cuộc chiến đấu với một nghị lực rõ ràng, cháy bỏng. Tuy nhiên, mọi người trong phòng giam vẫn im lặng, mải mê suy nghĩ hoặc đăm chiêu thất vọng, duy chỉ có mình cụ An-đrây là vẫn rì rầm nói chuyện...

---------------------
        1. Nhanh lên!

[Giangtvx]

       

*

        ... Từ ngoài sân vọng vào tiếng ô tô gầm gừ — có lẽ chúng chở đến thêm những người mới bị bắt. Lát sau, vọng vào tiếng ủng và chốt cửa lại rít lên. Một làn ánh đèn pin chói lòa chiếu rọi từ bức tường này sang bức tường khác, lướt lên lưng, lên đầu, lên khăn, lên mũ trùm tai những con người đang lặng lẽ ngồi trên sàn, những cặp mắt chao đảo, những cánh tay giơ lên che ánh đèn trông như đề dỡ đòn, những đôi vai cựa quậy, chiếc cổ lông cáo của người nào đó đeo kính cận nhấp nhổm, mái đầu với những bím tóc vàng của Lê-na ngọ nguậy...

        Mọi người trông rõ bọn cảnh sát đi vào. Từ trong bóng tối lại vang lên cái giọng hách địch gượng gạo:

        — Phê-lô-ren-cô I-phan!...

        — Có tôi. — Người đàn ông mặc va rơi lên tiếng.

        Ánh đèn pin chiếu thẳng vào mặt ông, một vệt sáng chói ánh lên trong đôi mắt kính của người tù.

        — Các đồng chí, — người đàn ông kêu lên. — Nếu có ai thoát khỏi đây xin nhờ nhắn hộ vợ tôi: tôi là Phê-đô-ren-cô, bác sĩ ở đây... đường Pu-skin, sổ ba...

        — Nhanh lên! Nhanh lên! — Tẻn Đức ra lệnh.

        — Tôi ra ngay đây. Nhờ nói hộ với vợ tôi là lúc nào tôi cũng nghĩ đến cô ấy... Tôi chuyển lời chào... — ông gào to lên... Phố Pu- skin, số ba. Nói hộ là tôi không chịu hạ mình, tôi không đầu hàng...

        — Schueller! — Tên cảnh sát thứ hai ngât lời ông.

        — Tao sẽ bắn. — Tên thứ nhất dọa. — Chạy lên !

        — Chà, tao đi ngay đây! — Người thầy thuốc cũng gắt lên.

        Ông hơi nghiêng đầu, so vai lại làm cho cổ áo xù lên, và bước ra. Đi đến gần bọn SS. bác sĩ bỏ kính, giụi giụi bụi trên mắt.

        Một tên SS nắm lấy tay ông, kéo lại phía hắn, rồi giúi mạnh ông ra hành lang. Cánh cửa đóng sầm, trong phòng giam lại tới như bưng.

        — Chúng cứ lần lượt thủ tiêu từng người một cho đến hết, còn chúng ta thi cứ chờ. — Một người nào đó lầm rầm trong bóng tối. —  Chúng ta chờ gì cơ chứ?

        Vi-chi-a tươi tỉnh hẳn lên — những lời nói đó là những lời công khai kêu gọi hành động.

        — Bọn thú vật! — Một giọng đàn bà la lên the thé và thổn thức. —  Mọi người nguyền rủa chúng bay! Các bà mẹ chúng mày cũng nguyền rủa vì đã sinh ra chúng mày!...

        — Tôi biết Phê-đô-ren-cô... ông ấy làm ở bệnh viện nhi... Vợ ông ấy cũng làm y tá ở đấy... rất cần mẫn và tài năng. — Một người nào đó ở góc bên kia nói ngắt quãng.

        Rời khỏi tường, Vi-chi-a thận trọng lần lần đến chỗ người thanh niên mặc chiếc bành tô đầu tóc bù xù nhô cao hẳn lên. Chẳng hiểu sao Vi-chi-a thấy tin tưởng ở người thanh niên này. Cụ An-drây im lặng được một lúc, giờ lại lên tiếng :

        — Làm sao lại không chống chúng nó được? Ngay cả con chim nó cũng phải đầu tranh chống lại khi có ai phá tổ của nó. Thằng con út của ông. A-lếc-xây, là học sinh xuất sắc của trường kỹ thuật nông nghiệp. Từ thời thơ ấu, nó đã không sợ phải làm những việc lặt vặt, nào cắt cỏ, nào dọn vườn... Thế mà giờ đây đã là xạ thủ súng máy đấy...

        Vi-chi-a sờ sờ ống tay áo bành tô viền lông cừu tơ.

        — Ai đấy? Cần gì đấy. — Người thanh niên hỏi.

        — Người mình. —Vi-chi-a vội đáp, sau khi đã nhận ra cái giọng cáu kỉnh đó và cậu vui sướng vì mình đã không nhầm lẫn.

        — Người mình là ai ?

        — Chúng bắt chúng em đến đây lúc chiều nay, — ấp úng như định tự giới thiệu, rồi nói thêm. — Chúng em có ba người, còn anh là ai? Có phải anh là người đã nói là đừng chờ đợi gì...

        Gần cửa sổ có tiếng ồn ào không rõ — ở đấy có tiếng người đang thì thầm, lan từ nơi này sang nơi khác... Một giọng mới, trầm và nhẹ, khỏe vang lên khắp phòng.

        — Các bạn ạ, đừng cúi đầu mãi nữa! Trong đội tôi có đồng chí chính trị viên đã nói như thế này: « Chừng nào tâm hồn anh còn tỉnh táo thì anh vẫn là chiến sĩ». Tuyệt đấy chứ, hả? Đồng chí ấy còn giải thích: « Có thể giết chết một chiến sĩ Hồng quân, nhưng không bao giờ chiến thắng anh ta được, không bao giờ ». Thật bực quá, tôi không trông rõ được các bạn. Nhưng điều đó không quan trọng. Tôi muốn nói là đừng đầu hàng, hãy đứng vững trên vị trí của mình và như vậy là đủ. Hồng quân không còn xa đâu, họ đang đánh khắp nơi, suốt ngày đêm...

        — Tôi thì lại nghĩ thế này. Hãy cho tôi... — Người nào đó giọng còn trẻ trung, ấp úng nói. — Mọi người chúng ta đều rõ là mọi bệnh tật đều do vi trùng, do chất bẩn thỉu gây nên. Đôi khi làm chết người... Nhưng dầu sao thì đó vẫn là một con người, còn chúng nó, đúng là một lũ vi trùng, là thứ bẩn thỉu nhất.

        — Đúng lắm! Không còn gì đúng hơn được nữa! — Cái giọng mềm mại lại vang lên vui sướng. — Chúng ta sẽ chứng minh cho bọn phát xít bẩn thỉu ấy, cho bọn súc sinh Hít-le ấy biết rằng, chúng ta là chiến sĩ Xô-viết. Người anh em, lại đây, cho tôi hôn một cái... Tôi không thể lại với anh được, chân tôi bị giập nát rồi...

[Giangtvx]

        Tựa như sống lại, những con người bị giam chật trong phòng tối đen, lạnh lẽo và hôi thối này sôi nổi hẳn lên, trao đổi những lời cổ vũ và hy vọng. Những con người chưa hề quen biết nhau trước cái đêm tưởng như là đêm cuối cùng này, đã tìm thấy sự liên hệ chặt chẽ giữa những người bạn cùng sống chết với nhau.

        — Các bạn thấy đấy, chúng ta ở đây rất nhiều. — Người thanh niên nói với giọng hằn học.

        — Tất nhiên rồi. —Vi-chi-a ghì chặt lấy cánh tay áo của anh. —  Ở đây có người ở các nông trang, người thành phố... Ở đây, tất cả đều là người chúng ta...

        — Sao em run và đánh răng cầm cập dữ thế? — Người thanh niên hỏi.

        — Em lạnh lắm, thật tai hại. — Vi-chi-a đáp.

        Ở các góc phòng giờ đây đã rào rào râm ran đủ giọng nói chuyện.

        — Hồng quân sẽ trả thù cho chúng ta, trả thù cho mọi sự đau khổ của chúng ta! — Một giọng phụ nữ trong trẻo nổi lên giữa tiếng ồn ào, râm ran.

        — Anh ở Pa-vlốp-xcơ à?... Mình ờ xa hơn một chút, tận Đnie-prô-pê-trốp-xcơ, nhưng phục vụ ở Xê-va-xtô-pôn. Tất cả chúng ta từ các vùng khác nhau đến, nhưng nhiệm vụ chỉ có một thôi... — Giọng trầm của người lính thủy trùm lên không khí ồn ào này. — Bọn quỷ ranh này đã tính nhầm là chúng có thể đe dọa, khuất phục được chúng ta... Thật chỉ mới nghe cũng đã thấy buồn cười... Các đồng chí của tôi ở đội lính thủy đánh bộ đã chiến đấu cùng chúng tôi đến hơi thở cuối cùng, chính tôi đã chứng kiến họ vừa hát vừa xông lên trước hỏa lực dầy đặc. Còn kẻ thù như mọi người đã biết đấy thì lại khóc rống lên khi cái chết đến gần...   \

        Bỗng trên đâu họ vang một tiếng động nặng nề tựa như trên tầng gác hai nổ súng... Mọi người im bặt trong giây lát và có một mệnh lệnh tiếng Đức vọng vào phòng giam.

        — Chúng ta còn chờ gì nữa? — Vi-chi-a thì thào, nhón chân lên, nhưng vẫn không ghé tới được tai người bạn mới quen biết nên mất đà, cậu ngả cả người vào anh ta — Khi nào bọn súc sinh ấy đến, chúng ta sẽ từ phía sau xông tới... Em có một cái đinh lớn, có thể thay dao găm được... Chúng ta sẽ cướp súng của chúng.

        — Cậu xem ra có vẻ mưu trí đấy... — Anh thanh niên mặc va rơi thì thầm nhận xét và thấp giọng nói thêm. — Nhưng cậu không nhớ là ở hành lang có lính gác à?

        — Ở đấy không có lính gác đâu, chỉ ở cầu thang và ngoài sân mới có. — Vi-chi-a thì thầm.
         
— Anh em ơi! Không được lùi bước... — Người lính thủy nói to trong bóng tối. — Hãy giữ vững lời thề: sẽ chiến đấu đến cùng!

        — Này, khẽ một tí, chúng nó nghe đấy. — Một người nào đó tức giận nói.

        — Việc gì phải im lặng? Im lặng cái gi? Im lặng mãi rồi, muộn quá rồi... — Giọng người thanh niên ngân lên.

        Ngoài cửa có tiếng mở chốt lách cách, rồi một ánh đèn pin chói lòa, xé tan bóng tối.

        — Gô-léc-bép-hờ An-drây có đây không? — Lần này thì tên SS gọi gần đúng cái tên tiếng Nga.

        — Tôi đây, đây. — Cụ An-đrây I-Ia-ri-ô-nô-vích trả lời ngay.

        Đèn pin chiếu vào, cụ già chống hai tay xuống nền nhà đang cố đứng dậy, hai mắt lim dim, nhấp nháy vi chói... Lê-na ngồi bên cạnh, nhìn cụ, người cô lộ ra trong quàng ánh sáng và mọi người trông rõ cô nhanh nhẹn hất mái tóc đang phủ trên trán.

        — Nhanh lên! — Tên cảnh sát thứ nhất giục.

        Lầm rầm gì đó không rõ, cụ ngồi quỳ gối, vươn thẳng người lên, nhưng dù đã hết sức cố gắng cũng không đứng dậy nổi. Trong tiếng lầm rầm của cụ, Lê-na chỉ thoáng nghe được những câu khó hiểu:

        — «... Nếu hồn con không lên được thiên đường của Người, thì đó cũng là ý Người đã định ; hồn con vui lòng bình an dưới đất...» — Té ra cụ An-đrây đang cầu nguyện.

        — Nhanh lên! Nhanh lên! — Tên cảnh sát thứ nhất ra lệnh và hắn quay sang tên thứ hai, bực dọc nói thêm:

        — Trước chiến tranh, tao không hề biết thế nào là cáu giận, nhưng sự bướng bỉnh của bọn Nga làm tao phát khùng lên.

        — Ngồi địch ra, cháu — Cụ An-đrây 1-la-ri-ô-nô-vích đề nghị — « Và cầu chúa cho chúng con bình yên để bắt những kẻ mắc nợ Chúa phải đền tội». — Cụ lắp bắp vội vàng nói tiếp. — Hãy nói hộ với các con tôi, với thằng Xtê-van : tôi, bố nó đã cầu phúc cho nó... Nó phải trả thù, phải trừng phạt để cho bọn quỷ này không còn lấy một tên, để cho gia đinh chúng nó không còn lấy một đứa nào. — Cụ lạc giọng, chỉ lắp bắp đôi môi không thành tiếng và thở dài: « và chung ta phải bắt chúng trả nợ... ».

        Tên cảnh sát thứ hai tức giận quát:

        — Aufstehen! Schneller¹!

        — Tao sẽ bắn! — Tên thứ nhất dọa.

        — Cụ ấy không thể... Các ông hãy xem! — Lê-na đứng bật dậy, ưỡn thẳng người hét lên, giọng lanh lảnh.

        Cô chỉ thấy được một chùm ánh sáng trắng chói lòa chiếu thẳng vào mặt và hàng cúc lóng lánh trên áo ca pốt của tên cảnh sát cầm đèn pin. Nhưng cô cũng biết rằng, từ trong bóng tới che khuất bọn Đức đang có một nòng súng hướng vào cô theo bản năng, cô bỗng giơ tay lên che mặt như để tránh viên đạn.

        — Cụ ấy già quá rồi, hiểu chưa! — Cố nhớ lại, cô nói luôn bẵng tiếng Đức, rành rọt.— Er ist sehr al t, sehr alet... verstehensie² ?

---------------------
        1. Đứng dậy! Nhanh lên!

        2. Cụ ấy rất già, già quá rồi... Hiểu chưa ?

[Giangtvx]

       
        Im lặng vài giây và chỉ còn nghe giọng rì rầm, rì rầm đều đều của cụ An-đrây: « ... Xin cầu cho thiên đường của Người... sức mạnh và niềm quang vinh của Người... đời đời vĩnh cửu...».

        Ánh đèn pin chiếu thẳng vào mắt Lê-na nhưng cô không tránh mà còn ngẩng cao đầu, toàn thân như rướn cao hơn; mái tóc vàng nhạt trông tựa đám mây óng ánh vàng nhẹ phủ trên đầu cô. Từ phía bậc cửa có tiếng hô:

        — Zuriick¹!

        — Lùi lại! Tao sẽ bắn cả mày nữa. — Tên cảnh sát thứ hai vung súng lên.

        — Bắn ư? — Lê-na kinh ngạc. — Mày có thể bắn ư? — Cô nhón chân lên tựa như định bay khỏi mặt đất.

        — Đồ dã man, chúng mày là đồ súc vật! Hãy chờ đấy, người của chúng tao đến, họ sẽ trừng phạt chúng mày! Và chúng mày sẽ không làm gì được chúng tao đâu, chúng tao không sợ chúng mày đâu !...

        — Chà, các bạn, đỡ tôi đứng dậy với! — Giọng nói khỏe của người lính thủy vang lên. — Đỡ tôi dậy với nào!

        Có người nào đó xô mạnh vai Lê-na, cô lảo đảo, dựa vào tường để khỏi ngã. Do đó, thoát ra khỏi làn ánh sáng. Vi-chi-a bé nhỏ đang cuống lên ngay cạnh cô. Lê-na đoán chắc là cậu ta đã làm như vậy để cô thoát khỏi viên đạn sắp bắn vào mình.

        Vi-chi-a và hai người đàn ông nữa đã che khuất cô; Làn ánh sáng chói lòa rê đi khắp phòng giam, soi rõ những khuôn mặt, ánh mắt, cánh tay, chiếu tỏa trần nhà sần sùi nham nhờ rồi đột nhiên tắt ngấm. Tất cả tù nhân đã đừng dậy, do đó trông như họ đã đông lên gấp hai. Có người tiến lại phía cửa, có người tiến sát đến bọn cảnh sát làm chúng hoảng lên.

        — Auf ihre platze! Ah, zum teufel! Zuruck, Schenelk²! — Giọng hốt hoảng vang lên trong bóng tối. Nhưng lần này, những tiếng « lùi lại», « nhanh lên» lại dành cho chính bọn Đức.

        Cửa đóng sập lại và tiếng chốt lách cách, bọn cảnh sát đã kịp tháo thân.

        — Chúng cút rồi! Chúng ta đã đuổi chúng. — Vi-chi-a tự hào thốt lên.

        — Chúng sẽ trở lại bây giờ đấy... Được, chúng ta đã cho chúng một đòn phủ đầu. — Anh thanh niên mặc va rơi nói.

        Vi-chi-a rút trong ống ủng ra chiếc định lớn, sờ sờ vào đầu nhọn và sau một lát do dự, bèn đút vào tay Lê-na.

        — Nàv, cầm lấy, có lức cần dùng đấy, — cậu ta nói.

        Cậu đã trao cho cô gái cái quí nhất lúc này — thứ vũ khí duy nhất của cậu. Thật ra, trước trận chiến đấu — không thể tránh khỏi và rõ ràng là, không có hy vọng gì thắng lợi, cậu không thể có món quà nào tốt hơn và xứng đáng hơn.

        — Cảm ơn, Vi-chen-ca! — Lê-na nói gọn lỏn.

        — Nào, ai còn trẻ, khỏe, hãy đến đây với tôi. — Giọng trầm của người lính thủy lại vang lên. — Hãy sẵn sàng đón trận chiến đấu kiên cường cuối cùng! Em gái, em đâu rồi ? — Anh gọi Lê-na. — Chào em và vĩnh biệt em, eựn gái thân yêu của đất nước chúng ta!...

        ... Kể từ lúc Vô-lô-đi-a Ti-khô-nốp đến với đội biệt động trượt tuyết của Hồng quân được phái vào vùng hậu phương địch tới cậu lúc nào cũng cảm thấy như bị giày vò cả thể xác và tâm hồn vì khó hiểu những gì đang xảy ra xung quanh. Cũng đi lại, đứng ngồi, chuyện trò như tất cả mọi người, cũng lau súng, ăn uống, nhưng nếu cố ai bỗng hỏi là đã làm gì mười lăm phút vừa qua, thì có lẽ cậu không trả lời được. Chỉ có một điều duy nhất không ngừng sôi động trong lòng mỗi lúc một mãnh liệt hơn là sự sốt ruột chờ mệnh lệnh lên đường. Đôi lúc Vô-lô-đi-a thậm chí đã quên mất mình sẽ đi đâu, sốt ruột để làm gì, — trí nhớ hình như đã phản lại cậu, và một nỗi lo lắng càng xâm chiếm lòng cậu mạnh mẽ hơn trong những giờ phút này.

        Mấy giờ trước lúc tiến công, toàn đội được lệnh ngủ đề lấy sức và Vô-lô-đi-a cũng ngoan ngoãn đi nằm như những người khác. Thật không ngờ ngay với chính mình, cậu ngủ say ngay vì đã quá mệt... Nhưng sau đấy có cảm giác người nào đó đánh thức cậu nhưng cậu không tỉnh dậy được. Biết rõ là cần phải tỉnh ngay và nếu không mở mắt, không ngồi dậy thì sẽ có thể gặp điều không may, nhưng không hiểu sao cậu không thể nhấc chân, động tay được. Một nỗi sợ hãi khác thường, không kim nổi đang đè nặng lên cậu... Bỗng nhiên nhớ ra — cậu không ngồi dậy được không phải vì ngủ say mà vì hai tay hai chân đã bị trói chặt. Điều này làm cậu kinh hoàng đến nỗi phải hét lên. Ngay lúc ấy, cậu thực sự bừng tinh. Quả là đang sớm, xung quanh các chiến sĩ còn ngủ nhưng cậu sốt ruột muốn làm sao đánh thức mọi người dậy ngay.

--------------------
        1. Lùi lại !

        2. Đứng tại chỗ! A, đồ quỷ!... Lùi lại! Nhanh lên !

[Giangtvx]

        Trời vừa chạng vạng, các chiến sĩ trượt tuyết lên đường; sau khi đi qua vườn hoa thành phố đang chìm dần trong bóng chiều tà, họ ra thẳng đường cái lớn và đi dọc theo tuyến phòng thủ của ta trước khu làng Mư-skin. Đội trượt tuyết đi về hướng A-rxê-nhi-ép. Như bộ chỉ huy khu T. được biết, tại đấy có một căn cứ hậu cần lớn của quân Đức hoạt động ở vùng Nam và Đông Nam thành phố. Để giảm bớt tiềm lực của địch, bộ chỉ huy quyết định phải phá tan căn cứ này —  phá hủy các tuyến đường sắt và các kho hàng hóa do bọn chúng xây dựng. Cú đấm vào A-rxê-nhi-ép — nơi có những doanh trại lớn của quân địch, dự định sẽ do các đơn vị du kích và các đội biệt động Hồng quân phối hợp thực hiện. Đâu đó trong rừng, các đội du kích đang chờ đội trượt tuyết vì ngay đêm nay, cả hai lực lượng này sẽ bất ngờ tiến công cùng một lúc. Mãi tới bây giờ, trong cuộc hành quân đêm, Vô-lô-đi-a mới đoán được, mối liên quan rõ rệt giữa bản báo cáo của đội trưởng du kích Nhi-ki-ta Đa-ni-lô-vích và trận đánh phối hợp này... Cái số mệnh hết sức tàn nhẫn chiều hôm qua hầu như lại mỉm cười với Vô-lô-đi-a và các bạn cậu — vì mọi việc lại diễn ra có vẻ thuận lọi. Nếu như quả thật Lê-na và Vi-chi-a vừa được giải tới A-rxê-nhi-ép thì giờ giải thoát cho họ sẽ không còn xa nữa. Vô-lô- đi-a được cử đến với danh nghĩa là chiến sĩ trinh sát của đội trượt tuyết, đang cùng gần một trăm chiến sĩ Hồng quân đến để giải thoát cho các bạn mình. Đây là lần thứ ba trong vòng hai ngày nay, cậu lại vượt qua tuyến phòng thủ một cách thuận lợi. Cuộc hành quân từ ban đầu đã thắng lợi, một số lớn chiến sĩ lọt được vào vùng hậu địch, đã vượt qua hai mươi lăm cây số đường rừng và đến A-rxê-nhi-ép trước giờ qui định chút ít.

        Tại ven rừng, đội dừng lại tổ chức chiến đấu... Nhưng Vô-lô- đi-a còn phải chờ hiệu lệnh tiến công tới gần nửa tiếng nữa. Trước rạng sáng không lâu, trên nền trời không trăng, đen sẫm, bỗng thấy xuất hiện một đốm sáng màu hồng rồi dõm thứ hai, và khi chúng biến mất thì một ánh lửa xanh lại mập mờ xuất hiện.

        — Hai pháo hiệu đỏ, một xanh... — Vô-lô-đi-a làm bàm.

        Một cảm giác mơ hồ, nóng bỏng choán lấy người cậu. Đấy, cuối cùng cậu đã nhìn thấy chúng: hai phát pháo hiệu đỏ. một xanh lập lòe chốc lát trong bầu trời lạnh ngắt và lần lượt tắt ngấm đi. Cậu rất đỗi ngạc nhiên là những ngôi sao mỏng manh, yếu đuối ấy sao lại chóng tắt thế.

        Ngay sau khi pháo hiệu xuất hiện, các chiến sĩ Hồng quân lao ra khỏi các hàng cây. Xa xa, phía A-rxê-nhi-ép, vùng ngoại vi chạy dài thành một đường viền đen mập mờ, vang lên tiếng chó sủa. Ngay lúc đó mọi người hiểu rằng, đến những dãy nhà đầu tiên của thị trấn này gần hơn là họ tưởng. Lát sau, tại vùng ngoại vi, bừng lên ánh lửa, những loạt đạn súng máy vang rền — có lẽ dội du kích đã bước vào trận đánh. Vô-lô-đi-a, tay phải nắm chặt lựu dạn, hơi nhăn mặt vì đau, cùng lao lên phía trước với mọi người.

        «Chỉ cần các bạn ấy, Lê-na và Vi-chi-a đang còn ở đây! — Cậu thoáng nghĩ... — Chỉ cần mình đừng đến muộn».

        Một bộ phận chiến sĩ Hồng quân tiến thẳng đến nhà ga xe lửa, phân khác mở đường thẳng vào trung tâm thị trấn. Các chiến sĩ du kích ở phía đối diện cũng sẽ tiến tới đây... Trung tâm thị trấn là nơi tập trung lực lượng chủ yếu của bọn Đức gồm tiểu đoàn bộ binh và đại đội hiến binh SS, ở đây cũng là nơi đặt ban chỉ huy quân quản, đội Gié-ta-pô, nhà tù, vốn là trường trung cấp kỹ thuật nông nghiệp. Mặc dù tất cá diễn biến về sau hoàn toàn khớp với kế hoạch trận đánh, mặc dù, đơn vị du kích đã chạm trán với một đội tuần tiễu mạnh ở ngoại ô thị trấn buôc phải nổ súng sớm hơn giờ quy định, nhưng sự kháng cự hỗn loạn của các đơn vị đồn trú ở đây, do bị đánh bất ngờ, đã bị tan rã nhanh chóng.

        Vô-lô-đi-a bắt gặp đội trưởng Nhi-ki-ta Đa-ni-Iô-vích ở quảng trường trung tâm thị trấn. Trận đánh đang diễn ra chung quanh —  những tràng tiểu liên vang lên, kính vỡ loảng xoảng rồi trên thềm ngôi nhà hai tầng có dòng chữ to tướng « BÁCH HÓA TỔNG HỢP» đang lấp lánh trong ánh lửa vàng, trắng. Khắp nơi vang lên tiếng kêu la, gọi nhau... Đại đội hiến binh đóng ở hiệu bách hóa đang còn chống đỡ. Trong cảnh hỗn loạn mù mịt khói đạn, ánh lửa bập bùng của trận đánh đêm trên đường phố đó, Vô-lô-đi-a thấy bóng Nhi-ki-ta đang phi trên con ngựa màu hung sẫm, cao to...

        — Đồng chí chỉ huy! Đồng chí chỉ huy! — Vô-lô-đi-a sung sướng kêu lên.

        Cậu nhảy ào tới đường theo Nhi-ki-ta, lòng đinh ninh là chỉ có nói được với Nhi-ki-ta về Lê-na và Vi-chi-a thì mới mong giải thoát sớm cho họ được. Vươn tay ra giữ yên cương và bàn đạp, cậu chạy theo ton ngựa đã ghìm bước lại.

        — Xin phép... Xin phép báo cáo!... — Cậu la lên.

        — À, em đấy à, tổ trưởng! — Nhi-ki-ta đã nhận ra cậu! — Sao lại đến đây được?