Đại thắng mùa xuân 1975 theo những cánh quân thần tốc

[vnmilitaryhistory]

Sau khi nghe đồng chí Nguyễn Hòa - Tư lệnh Quân đoàn báo cáo tình hình mọi mặt của Quân đoàn 1 trước giờ nổ súng, Đại tướng thông báo: Cánh quân phía Đông và Đông Nam đang phát triển nhanh. Pháo của Bộ và pháo của Quân đoàn 2 bắt đầu hoạt động mạnh, bắn vào sân bay Tân Sơn Nhất và kiềm chế các trận địa pháo binh địch. Hiện nay địch vẫn chưa phán đoán được ý đồ và cách đánh của ta vào Sài Gòn như thế nào, nên chúng đối phó rất bị động và lúng túng. Chiến dịch đang phát triển thuận lợi.


Đại tướng nhấn mạnh: Quân đoàn 1 chuẩn bị chiến đấu như thế là tốt, nhưng phải tăng cường theo dõi chặt chẽ tình hình sau khi ta đánh mở cửa cài thế chiến dịch. Phải nắm chắc mọi động thái của Sư đoàn 5 Ngụy, kịp thời tổ chức tiến công tiêu diệt khi chúng rút chạy, co cụm. Đồng thời chuẩn bị sẵn sàng cho mũi thọc sâu theo kế hoạch, kịp thời xử trí các tình huống bất trắc có thể xảy ra.


Thực hiện quyết tâm chiến đấu đã được cấp trên phê duyệt, đúng 16 giờ 30 phút ngày 27 tháng 4 năm 1975, từ sở chỉ huy Quân đoàn, ở trên là trung tướng Tư lệnh Quân đoàn ra lệnh cho Sư đoàn 312 nổ súng tiến công cứ điểm Bình Cơ và Bình Mỹ. Trận chiến đấu mở màn trên hướng Bắc chiến dịch bắt đầu. Hỏa lực pháo binh của cụm pháo Lữ đoàn 45 và Trung đoàn 186 tập trung bắn phá dữ dội vào 2 căn cứ địch. Được sự chi viện đắc lực của pháo binh, Đại đội 9 (Tiểu đoàn 3 Trung đoàn bộ binh 141), dưới sự chỉ huy của đại đội trưởng Hoàng Long Biên cùng Tiểu đoàn bộ đội địa phương 2 Phú Lợi dũng mãnh xung phong đánh chiếm mục tiêu. Chỉ sau ít phút bị bất ngờ, địch nhanh chóng sử dụng pháo lớn từ Tân Uyên, Phú Lợi chi viện, bắn phá dữ dội hòng ngăn chặn các mũi tiến công của ta. Bộ binh địch dựa vào công sự vững chắc, ngoan cố chống cự. Được hỏa lực cối 120mm, pháo 85mm của Trung đoàn chi viện mạnh, Đại đội 9 (Tiểu đoàn 141) xung phong tiêu diệt địch ở Ấp 1; Tiểu đoàn địa phương 2 Phú Lợi, tiến công sở chỉ huy Tiểu đoàn bảo an 306 ở Ấp 2. Sau nửa giờ chiến đấu, ta đã làm chủ trận đánh, tiêu diệt 42 tên (trong đó có 1 tên thiếu tá tiểu đoàn trưởng), bắt 22 tên và thu toàn bộ vũ khí trang bị. Số địch còn lại tháo chạy về hướng Phước Hòa, Cống Xanh. Đến 18 giờ, ta tiêu diệt và làm tan rã hoàn toàn Tiểu đoàn bảo an 306 tại Bình Mỹ, Bình Cơ, mở thông Đường 16, tạo điều kiện thuận lợi cho Sư đoàn 312 đưa lực lượng vào triển khai ở phía Bắc cầu Thơ Út (trên Đường 15) thực hành bao vây cài thế chiến dịch theo kế hoạch.


Cùng thời gian trên, trong khi ta tiến công tiêu diệt cứ điểm Bình Mỹ, uy hiếp Bình Cơ thì quân địch vội vã điều chiến đoàn 8 ra ngăn chặn ở khu vực An Mỹ (bắc An Lợi), đồng thời chúng điều 1 đại đội bộ binh của Sư đoàn 5 về tăng cường chốt giữ Tân Uyên; pháo binh địch từ Chánh Lưu, Tân Uyên, Phú Lợi, Phú Giáo bắn phá ác liệt dọc Đường 16 và các trận địa pháo của ta. Một số quả pháo địch rơi trúng đội hình quân ta đang vượt Đường 16, làm cho nhiều chiến sĩ bị thương. Trinh sát ta phát hiện có nhiều dấu hiệu cho thấy Trung đoàn 7 Sư đoàn 5 Ngụy rút khỏi căn cứ Lai Khê, tháo chạy co cụm ở Phước Hòa. Tuy nhiên, trên hướng thọc sâu của quân đoàn theo trục Đường 8 từ Tân Uyên đến Phú Lợi, địch chưa có phản ứng gì lớn. Từ ngày 25 đến ngày 27 tháng 4, Tiểu đoàn 5 (Trung đoàn 27 Sư đoàn 320B) do Tiểu đoàn trưởng Hoàng Đức Ký và Phó chính ủy Hoàng Ngọc Sinh chỉ huy cơ động luồn sâu về hướng Lái Thiêu.


Lực lượng phòng không của Sư đoàn cao xạ 367 nổ súng bắn rơi 1 trực thăng ở phía Nam ngầm Bến Bầu.

Tiểu đoàn 4 (Trung đoàn 27) được lệnh tiến công một số đồn bốt địch trên Đường 16, nhưng do bộ phận trinh sát bị lạc đường (bộ phận này gồm tiểu đoàn trưởng Cư và các đại đội trưởng) về chậm nên Trung đoàn quyết định cử các đồng chí cấp phó tiếp tục trinh sát, làm công tác chuẩn bị. Đến 10 giờ ngày 28 tháng 4, cả hai bộ phận trinh sát đã về, khẩn trương tổ chức cho đơn vị chuẩn bị bước vào chiến đấu. Mười bảy giờ ngày 28, được sự chi viện của các loại hỏa lực pháo 85mm, 82mm của trung đoàn. Tiểu đoàn 4 chia làm 2 mũi dũng mãnh tiến công địch ở khu vực dốc Bà Nghĩa. Mũi thứ nhất do đại đội bộ binh 1 đảm nhiệm đánh chiếm khu vực xóm Chùa và dốc Bà Nghĩa. Mũi thứ 2 do đại đội bộ binh 2 tiến công đánh chiếm đồi Cây Sao và sân bay Ông Lình. Sau 3 giờ chiến đấu ác liệt, Tiểu đoàn 4 đã tiêu diệt và làm tan rã 2 đại đội, Tiểu đoàn bảo an 316, diệt 2 trận địa cối 81mm của địch, bắt 2 tù binh, thu 1 cối 81mm, 1 đại liên, làm chủ đoạn đường từ dốc Bà Nghĩa về Bình Cơ. Số địch còn lại chạy về xóm Chùa và quận lỵ Tân Uyên, về phía ta có 15 đồng chí hy sinh và 47 đồng chí bị thương. Đến 21 giờ cùng ngày, sau khi bàn giao trận địa vừa đánh chiếm cho Tiểu đoàn 7 (Trung đoàn 64) chốt giữ, Tiểu đoàn 4 tiếp tục cơ động luồn sâu về hướng Lái Thiêu.


Sau hai ngày đêm hành quân vừa chiến đấu vừa tiến công địch, các đơn vị luồn sâu của Sư đoàn 320B vào hướng Lái Thiêu mới tiến được 30km. Nửa chặng đường còn lại phải tiến quân trong thời gian rất gấp, lại gần địch, ta phải tránh không nổ súng để giữ bí mật hướng luồn sâu. Mọi người đều hiểu rằng: Mục tiêu chính là Lái Thiêu và Bộ Tổng Tham mưu, khu binh chủng Ngụy tại Sài Gòn, Gia Định. Bởi vậy, chủ trương của Sư đoàn lúc này là: Vòng tránh, bỏ qua các mục tiêu dọc đường; nhanh chóng tiến quân vào các mục tiêu chủ yếu với tinh thần táo bạo nhất, bất ngờ nhất! Dù cho đôi chân phồng rộp, đôi vai bỏng rát bởi những nòng pháo, cối nặng nề... nhưng các chiến sĩ thuộc Tiểu đoàn 3 (Trung đoàn 48), Tiểu đoàn 5 và Tiểu đoàn 4 (Trung đoàn 27) vẫn khẩn trương cơ động, bất chấp những cơn khát cháy họng, vượt qua những khoảng rừng miền Đông khô cháy bởi bom đạn địch để nhanh chóng tiến vế mục tiêu đã định trên hướng bắc Sài Gòn.


Như vậy, những trận đánh địch ở khu vực Đường 16 đã diễn ra theo đúng kế hoạch, giành thắng lợi có ý nghĩa mở cửa, cài thế chiến dịch, tạo điều kiện cho Quân đoàn chiếm lĩnh khu vực Tây Đường 16. Từ đây, Sư đoàn 312 cùng các lực lượng phối thuộc phát triển nhanh chóng sang trục Đường 13 và 14, thực hiện nhiệm vụ đánh chia cắt, bao vây cô lập Sư đoàn 5 Ngụy, không cho chúng co cụm. Sư đoàn 320B cùng các lực lượng trong đội hình thọc sâu nhanh chóng triển khai lực lượng để tiến sâu vào phía trong. Thế trận của Quân đoàn trên cánh Bắc chiến dịch đã triển khai áp sát địch. Đó là thế trận hiểm hóc, tạo điều kiện cho các đơn vị trong Quân đoàn phát triển tiến công hiệp đồng binh chủng qui mô lớn trên toàn tuyến một cách kịp thời và hoàn toàn áp đảo quân địch.

[vnmilitaryhistory]

Cho đến ngày 28 tháng 4, Quân đoàn đã cơ bản đưa lực lượng, phương tiện và vũ khí, trang bị vào chiếm lĩnh trận địa trên dải tiến công Bắc Sài Gòn, với chiều rộng 13km, chiều sâu hơn 70km sớm hơn dự kiến. Ta đã hoàn thành nhiệm vụ mở cửa đánh chiếm một số căn cứ địch án ngữ Đường 16 từ Bình Mỹ về Bắc Tân Uyên, đưa lực lượng vào triển khai cài thế chiến dịch, tạo nên thế trận tiến công rất linh hoạt. Với thế trận này, nếu được lệnh xuất kích gấp, Quân đoàn có thể sử dụng 1 trung đoàn bộ binh hoặc 1 sư đoàn bộ binh (thiếu) cùng một lúc ngăn chặn, bao vây Sư đoàn 5 Ngụy trước ngày N (ngày 29 tháng 4); đồng thời triển khai đội hình xe tăng, thiết giáp vào sát địch (7km) để sẵn sàng chi viện cho Sư đoàn 312 đánh địch co cụm và Sư đoàn 320B rút ngắn cự ly thọc sâu, tạo nên sức mạnh tổng hợp, buộc địch phải căng ra đối phó trên toàn tuyến, không chi viện hỗ trợ được cho nhau.


Sáng ngày 29 tháng 4, các cánh quân được lệnh đồng loạt tiến công vào sào huyệt cuối cùng của địch tại Sài Gòn. Trong lúc này, lực lượng tiến công của Quân đoàn trên cả 2 hướng đã cơ động áp sát căn cứ địch, sẵn sàng nổ súng thèo kế hoạch. Trên hướng bao vây chia cắt của Sư đoàn bộ binh 312, Trung đoàn 165 và Tiểu đoàn 1 (Trung đoàn 141) đã bao vây căn cứ Phú Lợi; lực lượng ta chỉ còn cách địch khoảng 2km. Đúng 0 giờ ngày 29 tháng 4, Tư lệnh Quân đoàn ra lệnh cho Sư đoàn 312 tiến công căn cứ Phú Lợi. Nhưng do chuẩn bị gấp, lượng thuốc nổ phá rào và mìn định hướng chưa kịp chuyển đến, nên để Sư đoàn 312 làm tốt công tác chuẩn bị và theo để nghị của chỉ huy sư đoàn, Bộ Tư lệnh Quân đoàn quyết định lui giờ nổ súng tiến công vào rạng sáng ngày 30 tháng 4.


Trước đó, Bộ Tư lệnh Sư đoàn 312 đã cử đồng chí Nguyễn Kiệm - Phó Tư lệnh Sư đoàn sang bờ Bắc Sông Bé để đôn đốc đoàn xe chở thuốc nổ vào gấp cho Trung đoàn 165.

Trên hướng Trung đoàn 209 làm nhiệm vụ chốt chặn, theo kế hoạch ngày 28 tháng 4, đơn vị phải cắt đứt Đường 13 và Đường 14 không cho lực lượng Sư đoàn 5 Ngụy tháo chạy về Bình Dương, Sài Gòn. Nhưng vì lực lượng chốt chặn còn cách xa mặt đường từ 200-300m nên khi ta chưa kịp tiến công thì 5 giờ đến 10 giờ ngày 29 tháng 4, một bộ phận địch thuộc Sở chỉ huy nhẹ Sư đoàn 5 Ngụy cơ động bằng 54 xe ô tô thiết giáp của thiết đoàn 1 đã chạy thoát từ Lai Khê về Bình Dương.


Nếu không kịp thời cắt đứt Đường 13 và Đường 14, địch sẽ rút về co cụm chống trả, gây trở ngại cho ta tiến công Phú Lợi và Bình Dương, ảnh hưởng đến nhiệm vụ bao vây, chia cắt, cô lập Sư đoàn 5 Ngụy và tốc độ thọc sâu vào Sài Gòn. Căn cứ vào tình hình thực tế và phán đoán khả năng địch sẽ còn tiếp tục rút chạy theo Đường 13, 14, Tư lệnh Quân đoàn ra lệnh cho Sư đoàn 312: "Vô luận tình huống nào cũng không được để Sư đoàn bộ binh 5 Ngụy rút chạy về phía Bắc Thủ Dầu Một".


Tư lệnh Quân đoàn còn chỉ rõ: Hướng bao vây chia cắt phải nhanh chóng đưa lực lượng ra chốt chặn Đường 13. Nếu trận Phú Lợi có trở ngại thì tạm dừng để tập trung lực lượng chia cắt cho bằng được Đường 13, cô lập Sư đoàn 5 Ngụy, không cho chúng co cụm về Sài Gòn.


Chấp hành mệnh lệnh của Tư lệnh Quân đoàn, Bộ Tư lệnh Sư đoàn 312 cử các đồng chí: Hoàng Lê - Phó Tư lệnh và đồng chí Đỗ Trường Quân - Phó Chính ủy Sư đoàn xuống trực tiếp kiểm tra, đôn đốc và chỉ đạo Trung đoàn 209 triển khai chốt chặn; đồng thời lệnh cho Trung đoàn 209 tổ chức lực lượng đánh chiếm một số ấp dọc Đường 13 để xây dựng trận địa chốt chặn ngay trên mặt đường, kiên quyết chặn đứng ý đồ của địch rút chạy về Bình Dương.


Đường 13 và Đường 14 là các tuyến giao thông huyết mạch nối các tỉnh phía Bắc, Tây Bắc với Bình Dương vào Sài Gòn. Sư đoàn 5 Ngụy - một trong những Sư đoàn chủ lực vào loại mạnh nhất của quân Ngụy Sài Gòn do Chuẩn tướng Lê Nguyên Vỹ cầm đầu "tử thủ" trên tuyến đường này. Trước sức tiến công ngày càng tăng của ta, địch tăng cường bố phòng quyêt giữ các cứ điểm và mở nhiều cuộc hành quân nhằm giải tỏa Đường 13 và Đường 14. Lúc 11 giờ ngày 29 tháng 4, địch huy động 25 chiếc xe GMC chở đầy lính của Trung đoàn 7 (Sư đoàn 5 Ngụy) theo Đường 14 về tăng cường cho cứ điểm An Lợi. Khi đoàn xe địch đến khu vực Tam Tháp, Tiểu đoàn 9 chốt giữ ở đây đã chặn đánh quyết liệt, bắn cháy 3 xe đi đầu. Buộc cả đoàn xe địch phải quay trở lại, một số bộ phận co về ấp An Lợi. Cuộc hành quân giải tỏa Đường 14 của địch bị đập tan.


Quyết tâm không cho địch rút chạy theo Đường 13 và Đường 14, ngay trong đêm 29 tháng 4, Trung đoàn 209 lệnh cho các tiểu đoàn triển khai lực lượng lên chốt giữ mặt đường, đồng thời tổ chức đánh chiếm các cứ điểm địch ở An Lợi, trên Đường 14; cầu Tây, Mỹ Thạnh, xóm Xoài trên Đường 13.


Trận chiến đấu tiến công địch ở An Lợi diễn ra rất quyết liệt. Tiểu đoàn 9 được hỏa lực của trung đoàn chi viện đã dũng mãnh tiến công địch. Trung đội trưởng Phạm Văn Hoan dẫn đầu mũi chủ công xông lên đánh chiếm cửa mở, bị trúng đạn anh dũng hy sinh. Cùng lúc đó chính trị viện Tích chỉ huy các phân đội đánh thắng vào trung tâm. Hai trung đội của Đại đội 11 phối hợp tiến công chia cắt cứ điểm An Lợi làm đôi. Địch dùng một lực lượng từ phía ngoài đánh vào ứng cứu, bị ta chặn đánh diệt nhiều tên. Ta và địch giành giật nhau từng ụ súng, từng lô cốt. Đên rạng sáng ngày 30 tháng 4, Tiểu đoàn 9 đã hoàn toàn làm chủ trận địa, tiêu diệt nhiều tên địch, số còn lại chạy tháo thân. Cứ điểm An Lợi trở thành trận địa chốt chặn của ta trên Đường 14. Cũng trong đêm 29 rạng ngầy 30 tháng 4, phối hợp với hướng tiến công của Tiểu đoàn 9 vào An Lợi, Tiểu đoàn 7 đồng loạt đánh chiếm các cứ điểm địch trên Đường 13 tại Mỹ Thạnh, xóm Xoài và Điểm cao 40, cắt đứt hoàn toàn Đường 13 (đoạn từ Bến Cát về Thủ Dầu Một). Như vậy cho đến lúc này, Sư đoàn 5 Ngụv đã bị bao vây chia cắt, không còn khả năng hỗ trợ chi viện cho nhau. Về phía ta, Trung đoàn 165 và Tiểu đoàn 1 (Trung đoàn 141) khẩn trương làm tốt công tác chuẩn bị, kiên quyết tiến công tiêu diệt căn cứ Phú Lợi vào sáng ngày 30 tháng 4. Để tạo thuận lợi cho Sư đoàn 312 tiến công địch, Tư lệnh Quân đoàn lệnh cho Tư lệnh Sư đoàn phòng không 367 nhanh chóng triển khai đội hình chiến đấu trên hướng Phú Lợi - Bình Dương. Các trận địa pháo của Lữ đoàn pháo binh, sẵn sàng giội bão lửa xuống các căn cứ trên.

[vnmilitaryhistory]

Trong khi Sư đoàn 312 tổ chức tiến công, bao vây, chia cắt, cô lập Sư đoàn 5 Ngụy, thì trên hướng thọc sâu của quân đoàn, Sư đoàn 320B tiếp tục đẩy nhanh tốc độ tiến công. 2 giờ sáng ngày 29 tháng 4, đội hình thọc sâu của quân đoàn cơ động bằng hơn 300 xe các loại bắt đầu xuất phát tiến về hướng Lái Thiêu - Sài Gòn.


Do cơ động trên địa hình mới lạ, lại vào ban đêm, cộng với việc tổ chức chốt và chỉ đường của công binh chưa chặt chẽ nên tốc độ tiến quân rất chậm. Thêm nữa vào lúc 4 giờ 30 phút ngày 29 tháng 4, lực lượng đi đầu của Trung đoàn bộ binh 48 đến khu vực xóm Chùa (Bắc Tân Uyên) thì gặp địch chặn đường. Lực lượng trinh sát trung đoàn phối hợp với đại đội bộ binh 2 (Tiểu đoàn 1) do Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Như Hoạt chỉ huy nổ súng tiến công hất địch ra khỏi xóm Chùa, mở đường cho đội hình sư đoàn tiếp tục tiến quân. Nhưng ngay sau đó, địch trong chi khu quận lỵ Tân Uyên mới được tăng cường ngăn chặn quyết liệt nhằm cản đội hình tiến công của quân đoàn. Chúng dùng đủ các loại hỏa lực pháo, cối và tên lửa chống tăng TOW bắn rất dữ dội vào đội hình ta. Một xe tăng của ta trong lực lượng đi đầu bị trúng tên lửa địch, bốc cháy; nhiều chiến sĩ bị thương; đội hình xe tăng và ô tô chở bộ binh phải tạm thời dừng lại.


Trước tình hình đó, Bộ Tư lệnh Quân đoàn ra lệnh cho Sư đoàn bộ binh 320B phải nhanh chóng tiêu diệt chi khu quân sự Tân Uyên bằng lực lượng binh chủng hợp thành để nâng cao tốc độ thọc sâu. Bộ Tư lệnh Sư đoàn 320B do đồng chí Lưu Bá Xảo - Tư lệnh Sư đoàn và Đỗ Mạnh Đạo - Chính ủy Sư đoàn trực tiếp ra lệnh cho Trung đoàn 48 tổ chức đánh địch. Trung đoàn 48 sử dụng lực lượng đi đầu gồm: Đại đội 6 (Tiểu đoàn 2) và Đại đội 1 (Tiểu đoàn 1) có xe tăng, thiết giáp và pháo binh chi viện; kết hợp với 1 trung đội của Đại đội 2 (Tiểu đoàn 7 Trung đoàn 64) và một bộ phận Đại đội 3 của (Tiểu đoàn 4 Trung đoàn 27) chia thành 3 mũi tiến công vào chi khu quận lỵ Tân Uyên. Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Như Hoạt ngồi trên xe thiết giáp trực tiếp chỉ huy mũi chính diện chọc thẳng vào trung tâm căn cứ địch, một mũi do Chính trị viên Đại đội 2 Nguyễn Văn Sơn chỉ huy vòng bên phải đánh tạt sườn quân địch, một mũi khác do đại đội trưởng Hoàng Văn Dinh chỉ huy vòng bên trái đánh vào chi khu.


Trận đánh diễn ra rất quyết liệt. Hỏa lực pháo binh Lữ đoàn 45 và các trận địa cối của Sư đoàn triển khai ngay trên mặt đường tiến quân bắn phá dữ dội vào các căn cứ địch. Sau hỏa lực chuẩn bị, ta tổ chức xung phong đột phá vào chi khu. Nhưng bị hào chống tăng và hệ thống rào bùng nhùng của địch ngăn cản, lực lượng đột phá không tiến thêm được. Lợi dụng lúc chiếc xe thiết giáp K63 - 85 của Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Như Hoạt dừng lại, một khẩu ĐKZ của địch ở lô cốt gần nhất nã đạn vào chiếc xe, làm xạ thủ 12.7mm bị thương nặng; địch tổ chức lực lượng phản kích hòng đánh bật quân ta ra khỏi căn cứ. Tiểu đoàn trưởng lệnh cho bộ đội xuống xe chiến đấu tiêu diệt địch. Thêm một chiếc xe tăng của ta bị bắn đứt xích. Ngay lập tức, một chiếc khác lao lên hạ tầm pháo bắn thắng vào các lô cốt địch tiêu diệt khẩu ĐKZ và một tốp địch đang xông vào chiếc xe đi đầu của Tiểu đoàn trưởng. Lực lượng bộ binh theo sau xe tăng xung phong mãnh liệt vào căn cứ địch. Bị đánh mạnh ở chính diện và hai bên sườn, địch vẫn ngoan cố co cụm chống trả. Khi đột phá vào trung tâm chi khu, mũi chính diện phát hiện một tốp địch đang thao tác tên lửa chống tăng TOW, chiến sĩ Hà Thanh Chương kịp thời hạ nòng pháo 12,7mm quét một loạt đạn, tiêu diệt 3 tên địch. Trong khi đó, một hỏa điểm địch bất ngờ nã đạn tới tấp vào xe của Chương làm cho đồng chí lái xe hy sinh, Chương cũng bị thương nặng. Sau gần 30 phút chiến đấu, cả 3 mũi tiến công của ta đã đột phá vào trung tâm, làm chủ hoàn toàn căn cứ địch. Toàn bộ quân địch ở chi khu gồm Tiểu đoàn bảo an 316, một trung đội cảnh sát dã chiến bị tiêu diệt và tan rã. Tên thiếu tá Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn bảo an 316 bị bắt cùng 35 tên khác; ta thu 25 xe quân sự các loại, 2 pháo 105mm, 1 cối 81mm, 1 khẩu ĐKZ, nhiều đại liên, tiểu liên và các phương tiện chiến tranh khác của địch. Phía ta hy sinh 3 đồng chí, bị thương 14 đồng chí; bị bắn cháy 2 xe tăng và 1 xe thiết giáp.


Buộc phải đánh ngoài kế hoạch, nhưng trận tiến công chi khu quân sự Tân Uyên đã giành được thắng lợi. Đường tiến quân của hướng thọc sâu theo Đường 16 từ Tân Uyên - Búng đến Lái Thiêu vào Sài Gòn đã được mở.


Tuy nhiên do một mặt phải đánh Tân Uyên; mặt khác trên đoạn đường từ Tân Uyên ra Khánh Vân, địch bố trí dày đặc các loại mìn chống tăng, mìn sát thương (có bãi mìn chống xe cơ giới rộng 100m, dài hơn 200m) nên đội hĩnh hành tiến bị ùn tắc; Sư đoàn 320B phải mất khá nhiều thời gian để khắc phục vật cản, mở đường tiếp tục tiến lên phía trước. Theo sát tình hình của sư đoàn, lúc 12 giờ ngày 29 tháng 4, Tư lệnh Quân đoàn ra lệnh cho Sư đoàn 320B:

- Bằng mọi cách phải nâng cao tốc độ hành tiến theo kế hoạch, không thể để chậm. Thời gian lúc này là lực lượng. Chậm sẽ lỡ thời cơ và sẽ gặp nhiều khó khăn hơn.

- Cần thấu triệt cách đánh chiến dịch: Táo bạo, nhanh chóng, bất ngờ, chắc thắng. Trên cơ sở đó mà quyết đoán, linh hoạt xử trí các tình huống phức tạp xảy ra.

- Nếu còn gặp địch chống cự, chỉ cần sử dụng một lực lượng vừa đủ để bao vây, tiêu diệt. Không ham đánh dọc đường. Toàn bộ đội hình thọc sâu phải nhanh chóng tìm đường phát triển tiến công, không được dừng lại.

Mệnh lệnh được truyền đạt tức khắc đến mọi cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 320B. Bộ Tư lệnh Sư đoàn quyết tâm giữ vững đội hình và triển khai lực lượng hành tiến theo 2 trục đường:

Trục thứ nhất gồm Trung đoàn bộ binh 27 và các phân đội xe tăng, công binh, cao xạ... dưới sự chỉ huy của Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu và Chính ủy Trịnh Văn Thư, tiến theo Đường 16 từ Tân Uyên qua Tân Ba, Bình Chuẩn, xuống quận lỵ Lái Thiêu.

Trục thứ hai gồm Trung đoàn bộ binh 48 và các đơn vị binh chủng, do Trung đoàn trưởng Đoàn Trưng và Lê Xuân Yến - Chính ủy Trung đoàn chỉ huy tiến theo đường tắt qua sân bay Ông Lình đi Bình Chuẩn - Búng, xuống Lái Thiêu.

Quyết định trên đây là một xử trí tình huống sáng tạo, không những đỡ tốn thời gian, xương máu của bộ đội để dò gỡ khắc phục bãi mìn mà còn rút ngắn được thời gian, tăng tốc độ tiến công trong hành tiến vào Sài Gòn.

[vnmilitaryhistory]

15 giờ ngày 29 tháng 4, sau khi tháo gõ 8 quả mìn chống tăng, làm đường tránh bãi mìn và sử dụng tù binh dẫn đường, Trung đoàn 27 tiếp tục thọc sâu. Ta càng tiến sâu vào trong, địch càng chống trả quyết liệt. Các cỡ pháo của địch từ các cụm pháo Biên Hòa, Sóng Thần, Phú Lợi liên tục bắn chặn đường. Đến ngã ba Bình Chuẩn, một đại đội bảo an địch thuộc Tiểu đoàn 312 chặn đánh ta quyết liệt. Trung đoàn 27 sử dụng Tiểu đoàn 6, do Tiểu đoàn trưởng Lê Thế Dũng chỉ huy đánh áp đảo quân địch. Dũng lệnh cho 2 xe tăng đi đầu bắn chế áp vào đội hình địch, làm cho chúng không thể ngóc đầu lên được. Từ phía sau, 2 chiếc chở bộ đội ta nhanh chóng vượt lên. Các chiến sĩ nhảy xuống đánh vỗ mặt quân địch. Bị tiến công mạnh, địch tan rã nhanh chóng. Ta bắt thêm một số tù binh dẫn đường, số còn lại ta thu vũ khí rồi tha cho về với gia đình. Đội hình thọc sâu của Trung đoàn 27 tiếp tục hành tiến.


Lúc 16 giờ 30 ngày 29 tháng 4, cũng với cách đánh "Gạt địch ra" để tiến, Trung đoàn 48 lại gặp khó khăn trở ngại. Lúc 6 giờ ngày 29 tháng 4, địch cho nhiều tốp máy bay F4 đến oanh tạc dữ dội khu vực dốc Bà Nghĩa - nơi đội hình tiến công chủ yếu của Sư đoàn 320B đang cơ động qua, làm 20 đồng chí bị thương, hỏng 1 pháo cao xạ 37mm và 1 xe kéo pháo. Lực lượng phòng không thuộc Trung đoàn pháo cao xạ 280 (Sư đoàn 367), Tiểu đoàn phòng không 16 (Trung đoàn 54) và các Phân đội tên lửa A72 lập tức nổ súng đánh hất máy bay địch, bảo vệ đội hình tiến quân. Khi vượt qua khỏi Tân Uyên 3km, do trời tối nên đoàn xe cơ động bị lạc đường, Sư đoàn buộc phải tung lực lượng trinh sát tìm đường. 19 giờ ngày 19 tháng 4, Trung đoàn 48 tiếp tục hành quân theo trục đường ủi ra Đường 8 đến Khánh Vân vào áp sát mục tiêu qui định.


Cùng thời gian này, lực lượng luồn sâu Tiểu đoàn 3 (Trung đoàn 48) tiếp tục cơ động. 20 giờ 20 phút ngày 29 tháng 4, khi đến Nam ngã tư Búng thì bất ngờ gặp địch ngăn chặn. Tiểu đoàn 3 nổ súng tiến công. Sau hơn 20 phút chiến đấu ta đã đánh tan trung đội dân vệ và lực lượng bảo an trên Đường 8 chạy về, bắt 5 tên, thu 10 súng. Ta bị thương 6 đồng chí. Qua khai thác tù binh, ta nắm được tình hình địch đã phá hỏng cầu Bình Lợi trên đường vào Sài Gòn. Vì thế, ta sử dụng 2 tù binh dẫn đường đi theo phía Đông Đường 13 để tiếp cận khu vực cầu Bình Triệu. Lúc 4 giờ sáng ngày 30 tháng 4, khi đến Bắc Lái Thiêu, Tiểu đoàn 3 bắt được liên lạc với Trung đoàn 27 đang chuẩn bị tiến công Lái Thiêu.


Trong khi đó, Tiểu đoàn 5 (Trung đoàn 27) luồn sâu theo đường Tân An - Phước Khánh vào Lái Thiêu. Lúc 4 giờ sáng ngày 29 tháng 4, Tiểu đoàn đến khu vực Tân Hiệp thì gặp địch chặn đường. Bộ phận trinh sát đi đầu nổ súng, bắt 2 tên và sử dụng chúng dẫn đường đánh vào 1 đại đội bảo an địch ở Tân Hiệp, diệt 13 tên, thu một số vũ khí. 17 giờ ngày 29 tháng 4, Tiểu đoàn tiếp tục cơ động, gặp địch cản đường, liền nổ súng áp đảo để lướt qua nên đến 23 giờ đêm, Tiểu đoàn 4 đã vào vị trí qui định tại phía bắc quận lỵ Lái Thiêu.


Như vậy, chỉ sau 1 ngày chiến đấu, trên hướng tiến công của quân đoàn, các đơn vị đã táo bạo, dũng mãnh tiến công, phá vỡ tuyến phòng thủ vòng ngoài của địch ở phía Bắc Sài Gòn. Hướng chia cắt của Sư đoàn 312 đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bao vây, cô lập Sư đoàn 5 Ngụy. Trung đoàn 209 đã cắt đứt hoàn toàn Đường 13 và 14, không cho Sư đoàn 5 Ngụy cơ động, ứng cứu được cho nhau. Trung đoàn 165 và 1 tiểu đoàn của Trung đoàn 141 cùng lực lượng xe tăng thiết giáp đã áp sát Căn cứ Phú Lợi, chuẩn bị sẵn sàng tiến công đánh chiếm "Pháo đài tử thủ" mạnh nhất của địch trên tuyến phòng thủ Bắc Sài Gòn. Trên hướng thọc sâu chiến dịch của quân đoàn, do Sư đoàn 320B đảm nhiệm đã đột kích nhanh trong hành tiến, thọc sâu vào tuyến phòng ngự của địch hơn 60km, chuẩn bị tiến công đánh chiếm Lái Thiêu và Bộ Tổng Tham mưu Ngụy, khu Bộ Tư lệnh các binh chủng Ngụy ở nội đô. Lực lượng thọc sâu chiến dịch của quân đoàn chỉ còn cách địch trong sào huyệt của chúng hơn 15km.


Cũng trong ngày 29 tháng 4, hưởng ứng lời kêu gọi của Bộ Chính trị: "Hãy nhanh chóng đánh thắng vào sào huyệt cuối cùng của địch với khí thế hùng mạnh nhất, đập tan mọi sức đề kháng của địch, kết hợp chặt chẽ giữa tiến công và nổi dậy giải phóng hoàn toàn Thành phố Sài Gòn - Gia Định. Cùng với Quân đoàn 1 trên hướng Bắc Sài Gòn, các Quân đoàn 2, 3, 4 và Đoàn 232 cũng đã đồng loạt tiến công, phá vỡ tuyến phòng thủ vòng ngoài của địch xung quanh Sài Gòn.


Hướng Đông, Quân đoàn 2 đánh chiếm Nhơn Trạch, khu kho thành Tuy Hạ, phát triển đến Cát Lái; lực lượng thọc sâu của Quân đoàn 2 tiến đến Bắc cầu Xa Lộ trên sông Đồng Nai, chuẩn bị vượt cầu vào nội thành.

Hướng Đông Nam, Quân đoàn 4 vượt Hố Nai tiến công Biên Hòa.

Hướng Tây Bắc, Quân đoàn 3 đánh chiếm Đồng Dù, Củ Chi, Gò Dầu Hạ, Trảng Bàng, chuẩn bị tiến công Tân Sơn Nhất.

Hướng Nam và Tây Nam, Đoàn 232 đánh chiếm thị xã Hậu Nghĩa; một lực lượng thọc sâu đã tiến sát vào vùng ven Sài Gòn.

Hoảng sợ trước sức mạnh tiến công không có gì ngăn cản nổi của ta, Đại tướng Cao Văn Viên - Tổng Tham mưu trưởng và nhiều tướng tá Ngụy bỏ chạy. Mỹ cấp tốc điều máy bay lên thẳng chở nốt 5.000 người Mỹ trong chiến dịch di tản mang tên "Người liều mạng" khỏi miền Nam. Rạng sáng ngày 30 tháng 4, đại sứ Mỹ Matin trèo lên máy bay trực thăng chuồn khỏi Sài Gòn. Quân Ngụy Sài Gòn vô cùng hoảng loạn. Quân và dân Sài Gòn sục sôi khí thế cách mạng, phối hợp chặt chẽ giữa nổi dậy với tiến công, cùng các binh đoàn chủ lực, tiến về giải phòng thành đô. Cả nước hướng về Sài Gòn - Gia Định!


Cùng với các Binh đoàn chủ lực, lực lượng tiến công Quân đoàn 1 vào Sài Gòn đã sẵn sàng. Cán bộ, chiến sĩ sục sôi khí thế quyết thắng. Ai nấy đều mong chờ giờ xuất kích vào giải phóng Sài Gòn - thành phố mang tên Bác Hồ kính yêu. Trên mỗi tháp pháo xe tăng, nòng pháo, thành xe, hay trên mũ mọi người đêu ghi đặm lòi "hịch" của Bác Hồ: "Tiến lên! Toàn thắng ắt về ta".


Rạng sáng ngày 30 tháng 4, trên các hướng tiến công của Quân đoàn 1, các đơn vị đồng loạt nổ súng tiến công đánh chiếm các mục tiêu quy định. Pháo 130mm, Đ74, 122mm của Lữ đoàn pháo binh 45, Trung đoàn pháo binh 54 và 186 dồn dập bắn phá các mục tiêu trong khu vực Bộ Tổng Tham mưu Ngụy, quận lỵ Lái Thiêu, căn cứ Phú Lợi, Bến Cát, Lai Khê. Đúng 5 giờ sáng, trên các hướng chia cắt của Sư đoàn 312, Trung đoàn 165 tiến công đánh chiếm Phú Lợi.

[vnmilitaryhistory]

Rạng sáng ngày 30 tháng 4, quá trình ta cơ động vào áp sát căn cứ, đã bị địch dùng pháo binh từ bến Than, Chánh Lưu, Bình Dương bắn phá ngăn chặn. Lực lượng địch ở Nam cầu Thơ Út và Phú Chánh bắn phá dữ dội vào đội hình cơ động của Trung đoàn 165, phá hỏng của ta 1 khẩu pháo 85mm; một số chiến sĩ bị thương. Càng gần đến thất bại, như con thú dữ bị thương, bọn địch càng điên cuồng chống trả. Bộ đội ta phải hứng chịu những đợt "mưa" đạn pháo địch. Mặc dù có thêm những thương vong, nhưng với truyền thống "Đoàn kết - anh dũng - chiến thắng", đã từng lập công vang dội, cắm lá cờ "Quyết chiến, Quyết thắng" do Bác Hồ trao tặng lên nóc hầm tướng giặc Đờ Cátxtơri trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 312 vẫn vững vàng tay súng, tin tưởng vào thắng lợi, quyết vượt qua mọi ác liệt, hy sinh để giành toàn thắng.


Đúng 5 giờ 5 phút 9 ngày 30 tháng 4, Tư lệnh sư đoàn Nguyễn Chuông lệnh cho Trung đoàn 165 nổ súng tiến công đánh chiếm căn cứ Phú Lợi. Các trận địa pháo của quân đoàn, sư đoàn bắn phá dồn dập vào căn cứ địch. Lợi dụng hỏa lực pháo binh đang kiềm chế địch, Tiểu đoàn 6 nhanh chóng khắc phục 6 lớp hàng rào và hào chống tăng, liên tiếp dùng bộc phá mở cửa, mở thông các hàng rào bùng nhùng, cũi lợn còn lại ở phía trong. Địch dùng 2 xe tăng M-48 ra ngăn chặn hướng mở cửa, nhưng chúng bị hỏa lực ĐKZ của ta bắn cháy. Đến 8 giờ, Tiểu đoàn 6 đã mở cửa xong, Trung đoàn trưởng Trần Măng ra lệnh cho lực lượng xe tăng xuất kích phối hợp cùng bộ binh xung phong vào trung tâm căn cứ, tiêu diệt địch. Nhưng do bị lạc đường, 2 chiếc xe tăng bị sa lầy (trong tổng số 6 chiếc) nên đến chậm thời gian so với quy định. Nhận thấy trận đánh phát triển chậm, Tư lệnh Sư đoàn một mặt ra lệnh cho Trung đoàn 209 kiên quyết giữ vững chốt chặn Đường 13 và Đường 14, không cho địch rút chạy; mặt khác đốc thúc các lực lượng công binh, xe tăng khẩn trương chống lầy, mở đường đưa xe tăng tiến lên phía trước. Quyết không để khó khăn trước mắt làm ảnh hưởng tói kết quả trận đánh, các chiến sĩ xe tăng chủ động vòng về hướng Đông Bắc để tìm đường. Khi vượt qua 3 lớp hàng rào đơn thì một chiếc bị sa hố chống tăng, 5 chiếc còn lại chạy dọc đường trong sân bay về phía Đông căn cứ, sau đó vòng xuống hướng Nam theo cổng chính, hiệp đồng cùng Tiểu đoàn 6 đánh từ hướng Bắc xuống.


Trên hướng Tiểu đoàn 4, sau khi đưa lực lượng áp sát mục tiêu đã nhanh chóng đánh chiếm cổng ra vào căn cứ (thay cho mở cửa) và phát triển chiến đấu vào trung tâm. Các loại hỏa lực bắn thẳng của ta lần lượt phá tan các ụ súng, lô cốt, hầm ngầm của địch. Các lực lượng tiến công áp đảo trên cả 2 hướng, bọn địch trong căn cứ không tổ chức phản kích được. 10 giờ 5 phút ngày 30 tháng 4, từ ba hướng Bắc, Đông và Nam, phối hợp với bộ đội địa phương, Trung đoàn 165 đồng loạt xung phong đánh chiếm các mục tiêu: Khu Bộ Tư lệnh tiểu khu Phú Lợi, khu vực đại đội cảnh sát dã chiến và khu gia binh. Trong lúc trận chiến đấu còn diễn ra quyết liệt thì chiến sĩ Lê Xuân Sanh cùng tổ cắm cờ Đại đội 9 nhanh chóng vận động về phía cột cờ ở trung tâm căn cứ. Lá cờ Giải phóng lập tức được kéo lên. Đúng 10 giờ 30 phút, Trung đoàn 165 đã hoàn toàn làm chủ căn cứ Phú Lợi; ta tiêu diệt 44 tên địch, bắt 510 tên (trong đó có tên Đại tá tiểu khu trưởng), thu 5 khẩu pháo (1 khẩu 175mm "Vua chiến trường", 2 khẩu 155mm và 3 khẩu 105mm), 2 khẩu cối 106,7 mm cùng nhiều vũ khí, phương tiện chiến tranh khác của địch.


Thừa thắng, Đại đội 6 Tiểu đoàn 5 do Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Văn Thức và Chính trị viên Nguyễn Thanh Nhà dẫn đầu phối hợp với lực lượng Tiểu đoàn 1 và Tiểu đoàn 2 địa phương Phú Lợi, phát triển từ hướng Đông Nam tiến công đánh chiếm khu dinh Tỉnh trưởng Bình Dương. Tại đây, tên Đại tá Nguyễn Văn Của - Tỉnh trưởng tỉnh Bình Dương cùng thuộc hạ buộc phải ra hàng Quân giải phóng. Tiếp đó, ta tiếp tục tiến công và làm chủ khu Phú Văn, Căn cứ giang đoàn Bạch Đằng và Trường Sĩ quan Công binh Ngụy.


Trong lúc trận chiến đấu tiến công các mục tiêu địch trong thị xã Bình Dương còn diễn ra quyết liệt, thì tại ấp Hòa Mỹ, xã Định Hòa huyện Châu Thành, tỉnh Bình Dương (cách thị xã gần 3km vê phía Bắc), đại diện tỉnh ủy Bình Dương gồm: đồng chí Sáu Phát - Bí thư Tỉnh ủy, Năm Thuận - Phó Bí thư, Một Hữu - Thường vụ Tỉnh ủy - Tỉnh đội trưởng, Năm Châu - Tham mưu trương tỉnh đội đã tiến hành hội nghị liên tịch, cùng các đồng chí đại diện Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Quân đoàn 1 và Đảng ủy Bộ Tư lệnh Sư đoàn 312 (gồm: đồng chí Nguyễn Hùng Phong - Phó Chính ủy Quân đoàn và Đỗ Trường Quân - Phó Chính ủy Sư đoàn 312). Hội nghị thống nhất thành lập Ủy ban Quân quản tỉnh Bình Dương do đồng chí Sáu Phát làm Chính ủy, đồng chí Nguyễn Chuông - Tư lệnh Sư đoàn 312 làm Chủ tịch; đồng chí Một Hữu làm Phó Chủ tịch. Hội nghị cũng quyết định một số công việc cần làm ngay để phối hợp chặt chẽ giữa tiến công và nổi dậy, giữ vững trật tự trị an vùng mới giải phóng, nhanh chóng ổn định đời sống nhân dân và giải quyết chính sách tù binh, hàng binh địch ra trình diện chính quyền cách mạng.


Như vậy cho đến trưa ngày 30 tháng 4 năm 1975, Sư đoàn 312 đã hoàn thành nhiệm vụ đánh chiếm các căn cứ Phú Lợi, giải phóng thị xã Bình Dương; chặt đứt được một mắt xích quan trọng trong tuyến "tử thủ" của địch ở Bắc Sài Gòn. Phát triển thắng lợi, thực hiện chủ trương của Bộ Tư lệnh quân đoàn, Sư đoàn 312 tiếp tục tổ chức các lực lượng khóa chặt, cô lập, tiến tới tiêu diệt và làm tan rã hoàn toàn Sư đoàn 5 Ngụy, bảo vệ hành lang hướng thọc sâu vào Sài Gòn.

[vnmilitaryhistory]

Sau khi đánh chiếm một loạt các căn cứ trên Đường 13 và 14 như: Mỹ Thạnh, xóm Xoài, Hương Phùng, Chủ Búng, An Lợi...sáng 30 tháng 4, Trung đoàn bộ binh 209 đã ngăn chặn, bẻ gãy cuộc hành quân giải tỏa Đường 13 của Trung đoàn 9 (Sư đoàn 5) Ngụy. Bị vây hãm và chặn đánh khắp mọi nơi Sư đoàn 5 Ngụy vô cùng hoang mang, rối loạn. 12 giờ ngày 30 tháng 4, địch sử dụng 1 chi đoàn xe tăng - thiết giáp gồm 22 chiếc từ Bến Cát theo Đường 14 tiến về Bình Dương. Khi vào gần đến ấp An Lợi, chúng dùng hỏa lực trên xe bắn chế áp mạnh và thực hiện mưu đồ dùng tốc độ cao để vượt qua trận địa chốt chặn của ta. Nắm được âm mưu của địch, Tiểu đoàn 9 chốt giữ An Lợi đã dùng hỏa lực bắn thắng tiêu diệt 4 xe tăng và 1 xe thiết giáp M113 đi đầu, làm cho đội hình địch rối loạn và buộc phải dừng lại đối phó. Bộ đội ta nhanh chóng triển khai đội hình bao vây tiến công kết hợp gọi địch ra hàng. Chỉ sau 20 phút chiến đấu ác liệt, Tiểu đoàn 9 đã tiêu diệt và "bắt" gọn cả 22 xe địch. Trước sức tiến công áp đảo của ta, tại sở chỉ huy địch ở Lai Khê, Chuẩn tướng Lê Nguyên Vỹ - tư lệnh Sư đoàn 5 Ngụy buộc phải tự sát trong cơn tuyệt vọng. Trước khi tự kết liễu đời mình bằng 1 viên đạn súng ngắn vào đầu, viên tướng bại trận này viết : dòng chữ cuối cùng: "Nhục nhã, nhục nhã, nhiều tiền quá, nhục nhã..." như một lời thú nhận tội lỗi của kẻ cam tâm làm tay sai, bán nước. Như rắn mất đầu, toàn bộ Sư đoàn 5 Ngụy hoảng loạn rút chạy về Bình Dương. Nắm chắc thời cơ, một bộ phận của Trung đoàn 209 và Trung đoàn 141 tiến đánh Lai Khê, Bến Cát. Sư đoàn 5 Ngụy đã hoảng loan càng thêm rối loạn. Địch rút chạy với đội hình cả đoàn xe dài hớn 3km theo Đường 13. Khi đến ấp xóm Xoài bị Đại đội 3 (Tiểu đoàn 7) bắn cháy chiếc xe đi đầu, địch ở những chiếc xe sau ngoan cố liều chết vượt qua trận địa chốt của ta. Nhưng đến ấp Hương Phùng, chúng bị Tiểu đoàn 8 bộ binh (Trung đoàn 209) chặn đánh quyết liệt. Các lực lượng của ta bố trí hai bên đường phối hợp chặt chẽ với Đại đội 3 (Tiểu đoàn 7) đồng loạt nổ súng tiến công đoàn xe địch. Bị ta bao vây, tiến công quyết liệt, toàn bộ lực lượng địch gồm 2 Trung đoàn 7 và 9, một bộ phận của Trung đoàn 8 cùng cơ quan Tham mưu Sư đoàn 5 Ngụy buộc phải đầu hàng. Đến 17 giờ ngày 30 tháng 4, Trung đoàn 209 hoàn toàn làm chủ trận địa, tiêu diệt 155 tên địch, bắt 7.205 tên (trong đó có 6 Trung tá, 33 Thiếu tá), thu 222 xe các loại, 22 xe tăng thiết giáp, 7 khẩu pháo và nhiều phương tiện chiến tranh khác của địch.


Như vậy, sau 2 ngày đêm chiến đấu liên tục, dũng cảm, cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 312 đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đánh bao vây, chia cắt, cô lập, tiến tới tiêu diệt và làm tan rã hoàn toàn Sư đoàn 5 Ngụy; phối hợp chặt chẽ với các lực lượng vũ trang địa phương đập tan một mắt xích quan trọng trong tuyến "tử thủ" Bắc Sài Gòn, diệt 279 tên địch, bắt 17.740 tên, gọi hàng 3.500 tên; góp phần giải phóng hoàn toàn tỉnh Bình Dương và góp phần làm nên chiến thắng chung của Quân đoàn trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.


Trên hướng thọc sâu của Quân đoàn 1, ngay từ khi cuộc chiến đấu của Sư đoàn 312 tiến công bao vây, tiêu diệt Sư đoàn 5 Ngụy đang diễn ra quyết liệt ở khu vực Phú Lợi, Lai Khê, Bình Dương và trên Đường 13, 14 thì trên hướng thọc sâu vào Sài Gòn, Bộ Tư lệnh Quân đoàn đã kịp thời chỉ đạo Sư đoàn 320B đẩy nhanh nhịp độ tiến công, phối hợp với các cánh quân đánh chiếm các mục tiêu chủ yếu của địch trong thành phố. Toàn bộ đội hình thọc sâu triển khai tiến công theo 2 hướng: Trung đoàn 27 do Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu và Chính ủy Trung đoàn Trịnh Văn Thư chỉ huy, từ Tân Uyên qua Tân Ba, tiến đánh quận lỵ Lái Thiêu. Trung đoàn 48 do Trung đoàn trưởng Đoàn Trưng và Chính ủy Lê Xuân Yến chỉ huy tiến theo đường Trại Hủi. Khánh Vân, Búng xuống Lái Thiêu.


Đến 3 giờ ngày 30 tháng 4, toàn bộ lực lượng chiến đấu của Trung đoàn 27 đã tập kết đầy đủ ở phía Bắc Lái Thiêu, chuẩn bị tiến công đánh chiếm quận lỵ. Một bộ phận trinh sát do Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu dẫn đầu gặp được má Sáu Ngẫu là cơ sở cách mạng (trú tại ấp Thạnh Hòa, xã An Thạnh, quận Lái Thiêu) trao cho tấm bản đồ tự tay má đánh dấu các vị trí địch đóng quân chốt giữ trong quận lỵ. Được các lực lượng vũ trang địa phương phối hợp và dẫn đường. Trung đoàn 27 khẩn trương tổ chức tiến công giải phóng Lái Thiêu.


Quận lỵ Lái Thiêu là cửa ngõ và là một căn cứ quân sự lớn cuối cùng của địch trong tuyến "tử thủ" Bắc Sài Gòn, cách trung tâm Thành phố khoảng 14 - 15 km về phía Bắc. Lực lượng địch ở đây có 10 đại đội bộ binh chốt giữ cùng gần 2.000 sĩ quan, binh lính tại trung tâm huấn luyện Huỳnh Văn Lương (trung tâm huấn luyện hạ sĩ quan của Sư đoàn 5 Ngụy) và 3 tiểu đoàn bảo an, 1 tiểu đoàn pháo binh hỗn hợp, 2 chi đoàn xe tăng, thiết giáp ở Biên Hòa mới chạy về. Chúng dựa vào hệ thống công sự, lô cốt, hầm ngầm và các ụ súng bằng bao cát để cố thủ, ngán chặn ta tiến công. Những ngày cuối tháng 4, địch tăng cường thêm lực lượng phòng thủ Lái Thiêu hòng chặn đứng hướng thọc sâu của ta từ phía Bắc vào Sài Gòn.


Để đánh chiếm Lái Thiêu, Trung đoàn 27 chọn cách đánh: Tập trung lực lượng, kết hợp luồn sâu, ém sẵn với thọc sâu bằng cơ giới tiến công từ hai hướng. Tiểu đoàn 5 (mũi luồn sâu) tiến công địch từ hướng Nam, đánh chiếm cầu Lái Thiêu, bao vây tiêu diệt Trung tâm huấn luyện Huỳnh Văn Lương. Tiểu đoàn 6 (mũi thọc sâu co giới) tiến công từ hướng Bắc, phối hợp chặt chẽ với mũi tiến công của Tiểu đoàn 5 từ hướng Nam đánh lên, tiêu diệt địch trên Đường 13 (đoạn từ Lái Thiêu đến cầu Vĩnh Bình, Bình Phước); đồng thời chặn các hướng khác, buộc địch phải đầu hàng; đảm bảo cho đội hình thọc sâu của sư đoàn phát triển thuận lợi.


Bốn giờ 15 phút sáng ngày 30 tháng 4, Trung đoàn trưởng Trung đoàn 27 ra lệnh nổ súng tiến công Lái Thiêu. Các trận địa pháo, cối của trung đoàn đồng loạt bắn vào chi khu. Pháo bắn thắng của xe tăng, súng máy cao xạ 12,7mm hạ thấp nòng bắn chế áp các lô cốt vòng ngoài, chi viện cho bộ binh xung phong mở cửa.

[vnmilitaryhistory]

Trên hướng Tiểu đoàn 6, các chiến sĩ Đại đội 11 dùng bộc phá ống quét tung các lớp hàng rào kẽm gai bùng nhùng và "cũi lợn", mở cửa đánh chiếm chi khu. Lực lượng xe tăng Đại đội 3 do Hoàng Thọ Mạc - đại đội trưởng chỉ huy từ Đường 13 tiến vào phối hợp cùng Đại đội 11 tiến công đánh chiếm trung tâm chi khu. Hỏa lực trên xe tăng và B40, B41 nhanh chóng tiêu diệt các ụ súng, lô cốt trong căn cứ. Địch hoàn toàn bị bất ngờ, không kịp nổ súng chống trả. Nhiều tên vứt súng, lột bỏ quân phục, chạy tháo thân. Trận địa địch hoàn toàn bị chia cắt, cô lập từng mảng, không liên lạc được với nhau. Thừa thắng, Đại đội 11 phát triển nhanh vào trung tâm, cùng phối hợp với mũi tiến công của Tiểu đoàn 5, vừa đánh vừa gọi địch ra hàng. Sau gần 30 phút chiến đấu, Đại đội 11 hoàn toàn làm chủ khu vực trung tâm chi khu.


Trên hướng Tiểu đoàn 5 (đơn vị luồn sâu lót sẵn) khi nghe tiếng súng nổ trong chi khu, Tiểu đoàn trưởng Hoàng Đức Ký lệnh cho Đại đội 6 từ phía Tây đánh vào trung tâm huấn luyện Huỳnh Văn Lương và Đại đội 5 từ phía Đông chủ động nổ súng cùng Tiểu đoàn 6 đánh chiếm quận lỵ Lái Thiêu. Trong lúc Đại đội 6 bao vây, tiến công trại Huỳnh Văn Lương buộc gần 2.000 hạ sĩ quan binh lính địch ra hàng (trong đó có tên Trung tá Nguyễn Văn Hinh - Chỉ huy trưởng trung tâm huấn luyện) thì mũi tiến công của Đại đội 5 do đại đội trưởng Vương Văn Vinh chỉ huy xung phong đánh chiếm cầu Lái Thiêu, phối hợp cùng Đại đội 7 theo Đường 13 tiến đánh chi khu. Mũi vu hồi của Tiểu đoàn 5 phát triển đánh chiếm dinh quận trưởng. Được 2 nữ du kích Hương và Mỹ dẫn đường, các chiến sĩ Tiểu đoàn 5 có xe tăng chi viện nhanh chóng đánh chiếm các mục tiéu chủ yếu của địch. Tên Trung tá quận trưởng Nguyễn Thái Bình trốn xuống hầm ngầm, nhưng cũng bị ta tóm gọn cùng toàn bộ Ban chỉ huy quận lỵ Lái Thiêu. Binh lính địch trong căn cứ lũ lượt kéo cờ trắng ra hàng.


Như vậy, sau gần 2 giờ chiến đấu, Trung đoàn 27 đã hoàn toàn làm chủ Lái Thiêu, mở toang cánh cửa phía Bắc Sài Gòn. Mắt xích quan trọng cuối cùng trong tuyến "tử thủ" bắc Sài Gòn của địch đã bị đập tan, tạo điều kiện thuận lợi cho Trung đoàn 48 - lực lượng thọc sâu chủ yếu của Sư đoàn 320B nhanh chóng tiến đánh Bộ Tổng Tham mưu Ngụy trong Thành phố.


Ngay sau khi trận đánh Lái Thiêu kết thúc thắng lợi, Trung đoàn 27 giao cho Tiểu đoàn 5 triển khai đội hình chốt giữ khu vực đã chiếm, còn toàn bộ trung đoàn có sự phối hợp của đại đội xe tăng 3 tiếp tục phát triển chiến đấu về phía Bắc cầu Bình Phước, tiến vào đánh chiếm các mục tiêu: Khu binh chủng Ngụy, quận lỵ Gò Vấp và tiểu khu Gia Định. Vào lúc 6 giờ sáng ngày 30 tháng 4, Tiểu đoàn 5 phải xử trí một tình huống bất ngờ: Vì không biết ta đã làm chủ Lái Thiêu, nên một đoàn xe của địch chạy từ Bình Dương về Sài Gòn đã ngang nhiên tiến vào quận lỵ Lái Thiêu. Ngay lập tức, Tiểu đoàn 5 nhanh chóng triển khai lực lượng chặn đánh. Tốp xe địch đi đầu gồm 20 xe (trong đó có 2 xe tăng) bị tiêu diệt ngay trên Đường 13 cũ vào Lái Thiêu, ta bắt và gọi hàng 250 tên địch. Tốp xe địch phía sau gồm 13 xe (có 1 xe tăng và 2 pháo tự hành 175mm) vẫn liều chết vượt qua chặng Đường 13 cũ đến Bình Hòa (Bắc Lái Thiêu) để ra Đường 13 mới về Sài Gòn. Các chiến sĩ Đại đội 5 do đại đội trưởng Vương Văn Vinh chỉ huy đã dùng B40, B41 và các loại hỏa lực bắn thẳng nhanh chóng tiêu diệt đoàn xe, diệt và bắt 90 tên địch. Xác xe tăng và xe quân sự địch nằm ngổn ngang trên đường vào Lái Thiêu.


Kết quả chiến đấu tại Lái Thiêu: Trung đoàn 27 đã tiêu diệt 195 tên địch, bắt 350 tên, gọi hàng 1.740 tên, diệt và phá hủy 31 xe quân sự (có 3 xe tăng M-48, 2 pháo tự hành 175mm), thu 6 khẩu pháo 175mm và 105mm, 2 xe tăng, 5 xe thiết giáp, 23 xe ô tô các loại, 1.900 khẩu súng và nhiều phương tiện chiến tranh khác của địch.


Trận đột phá Lái Thiêu nhanh chóng giành thắng lợi giòn giã là kết quả của sự vận dụng cách đánh táo bạo, linh hoạt xử trí các tình huống, kết hợp chặt chẽ giữa luồn sâu, bao vây chia cắt với thọc sâu bằng cơ giới, giữa tiến công và nổi dậy, tạo nên sức mạnh tổng hợp áp đảo quân địch.


Thừa thắng, các chiến sĩ Trung đoàn 27 tiếp tục phát triển chiến đấu về phía cầu Bình Phước, tiến đánh khu Bộ Tư lệnh các binh chủng Ngụy. Khi tiến đến Bắc cầu Vinh Bình khoảng gần 1km thì gặp địch chặn đường, các chiến sĩ Đại đội bộ binh 10 (Tiểu đoàn 6) nhanh chóng xuống xe, vận động lên cùng xe tăng Đại đội 3 (Lữ đoàn 202) đánh mở đường, vượt qua hệ thống vật cản dày đặc của địch, thọc vào phía Bắc cầu Vĩnh Bình. Địch chốt giữ hai đầu cầu chống trả quyết liệt. Gần 30 chiếc xe tăng thiết giáp địch từ căn cứ chỉ huy Bộ Tư lệnh thiết giáp tiến ra phản kích. Các loại hỏa lực trên xe địch và pháo cối bắn rất dữ dội vào đội hình ta. Một chiếc xe tăng K63-85 của ta đi đầu bị trúng đạn bốc cháy. Mũi đột kích của ta bị chững lại. "Phải chiếm ngay được cầu!" - đại đội trưởng đại đội xe tăng 3 Hoàng Thọ Mạc vừa ra lệnh vừa động viên bộ đội xông lên đánh bật địch khỏi đầu cầu. Cùng lúc đó, Trung đoàn 27 kịp thời điều Đại đội 10 lên chi viện. Được tăng cường lực lượng, Hoàng Thọ Mạc tổ chức đơn vị thành hai mũi tiến công vào đội hình xe tăng, thiết giáp địch. Một cuộc đấu xe tăng giữa ta và địch diễn ra rất ác liệt. Mũi tiến công chính diện trên Đường 13 do Hoàng Thọ Mạc chỉ huy liên tiếp bắn cháy 3 xe tăng M-48 của địch và bắn chế áp, yểm trợ cho Đại đội 10 thọc sâu vào bên sườn địch, dùng B40, B41 bắn cháy 10 xe tăng của địch, địch tạm thời bị đẩy lùi.


Càng tiến gần về phía Bắc cầu Vĩnh Bình, xe tăng và bộ binh ta càng bị địch chống trả quyết liệt. Chúng dựa vào hệ thống công sự kiên cố bằng bê tông và các ụ súng bằng thùng phuy đựng cát, cùng những bãi mìn chống tăng và mìn sát thương để ngăn chặn ta chiếm cầu. Lợi dụng khoảng thời gian ta dừng lại để khắc phục vật cản, địch cho xe tăng và pháo tự hành nống ra phản kích và thực hiện âm mưu phá sập cầu. Không chần chừ, chiếc xe tăng chỉ huy mang số hiệu 454 của Hoàng Thọ Mạc tiên lên trước đội hình, chỉ thị mục tiêu cho chiếc xe tăng số 956 ở phía sau dùng đạn xuyên bắn cháy 1 khẩu pháo tự hành 175mm "Vua chiến trường" của địch. Quân địch ở phía sau hốt hoảng dừng lại. Chớp thời cơ đại đội bộ binh 10 chia thành nhiều mũi từ các hướng đánh vào trận địa địch, diệt thêm một xe tăng và nhiều tên địch. Số còn lại chạy về đầu cầu phía Nam cố thủ hòng chặn ta qua cầu. Cùng lúc đó, một lực lượng địch chạy thoát từ phía Lái Thiêu về Sài Gòn đã tiến sát sau lưng đội hình chiến đấu của ta. Như vậy cả phía trước và phía sau đều có địch. Nếu không nhanh chóng đánh chiếm được cầu thì tình hình sẽ trở nên khó khăn, nguy hiểm hơn. Càng vào gần địch, hỏa lực bắn thẳng của xe tăng ta càng khó phát huy tác dụng diệt địch. Hoàng Thọ Mạc quyết định tháo mũ công tác nhảy xuếng xe, chỉ huy tổ mũi nhọn gồm các chiến sĩ: Khỏe, Mộc, Hạnh, Ngọ, Bằng, Mừng, Chuẩn xông lên đánh chiếm cầu. Mạc cắp ngang khẩu súng AK quét một loạt đạn dài vào đội hình địch, đồng thời chỉ thị mục tiêu cho chiến sĩ B40 Nguyễn Văn Mộc tiêu diệt hỏa điểm địch ở đầu cầu. Anh thoăn thoắt di chuyển từ vị trí này sang vị trí khác, vừa động viên bộ đội chiến đấu vừa chỉ thị mục tiêu cho các chiến sĩ B40, B41 tiêu diệt địch. Trong lúc chồm người lên để ném lựu đạn vê phía địch thì Hoàng Thọ Mạc bị một mảnh pháo địch găm vào ngực. Anh lảo đảo ngã xuống, nhưng vẫn gắng gượng dậy chỉ huy mũi tiến công đánh địch. Trận chiến đấu trên cầu Vĩnh Bình tiếp tục diễn ra quyết liệt. Phát hiện ở phía đầu cầu bên kia, một tốp địch đang dùng cối cá nhân và súng M79 bắn sang đội hình ta, chiến sĩ Hoàng Văn Khỏe nhổm ngươi lên ném liền 2 quả lựu đạn về phía địch. Cùng lúc đó, bỗng nghe một tiếng "xoẹt" rợn ngươi; bằng kinh nghiệm từng trải qua chiến trận, Hoàng Thọ Mạc thét lên: Khỏe nằm xuống! và ngay tức khắc, Mạc chồm lên người Khỏe, che đạn cho đồng đội. Một chớp lửa lóe lên trùm kín nơi Mạc và Khỏe nằm. Cả hai đều đã anh dũng hy sinh.

[vnmilitaryhistory]

Noi gương chiến đấu dũng cảm của Hoàng Thọ Mạc và Hoàng Văn Khỏe, các chiến sĩ đại đội xe tăng 3 và đại đội bộ binh 10 ào ạt xông lên đánh chiếm cầu. Địch chốt giữ ở hai bên đầu cầu bị tiến công dữ dội, phải bỏ xe và công sự, vứt súng đầu hàng. 8 giờ 30 phút sáng ngày 30 tháng 4, sau khi đánh chiếm cầu Vĩnh Bình, Trung đoàn 27 nhanh chóng xốc lại đội hình, dùng tù binh dẫn đường khẩn trương vượt qua cầu Bình Phước, tiến đánh khu binh chủng Ngụy.


Từ 9 giờ 30 đến 10 giờ ngày 30 tháng 4, các đơn vị lần lượt phát triển tiến công đánh chiếm Bộ Tư lệnh thiết giáp, Căn cứ 60, Bộ Tư lệnh lục quân công xưởng, Căn cứ pháo binh, Tổng kho quân nhu, Căn cứ 31 và Tổng Y viện Cộng hòa.


Trận đánh chiếm Bộ Tư lệnh thiết giáp - lực lượng mạnh nhất trong khu Bộ Tư lệnh các binh chủng quân Ngụy, đã diễn ra rất quyết liệt. Địch ở đây đã bố trí trận địa phòng ngự dày đặc, nhiều tầng, nhiều lớp bằng tất cả các loại xe tăng, thiết giáp hiện đại nhất nhằm ngăn chặn ta tiến công. Tại khu vực cổng chính Bộ Tư lệnh thiết giáp, hàng chục xe tăng địch tập trung hỏa lực bắn xối xả vào mũi đi đầu của Trung đoàn 27. Không chùn bước trước hỏa lực của địch, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 27 vẫn kiên quyết xông lên đánh chiếm căn cứ địch. Những chiếc xe tăng ta dẫn bộ binh tiến lên đánh thang vào đội hình xe tăng của chúng. Trong lúc cuộc chiến đấu đang diễn ra quyết liệt, phát hiện ra điểm yếu của địch là rất ít bộ binh nên chúng không dám nống ra phản kích; Chỉ huy trung đoàn quyết định thay đổi ngay cách đánh: Lệnh cho xe tăng dùng hỏa lực pháo trên xe chế áp trận địa địch; các phân đội bộ binh chia thành nhiều mũi, dùng B40, B41 áp sát tiêu diệt xe tăng địch. Nhận lệnh, đại đội xe tăng 3 dồn dập nã pháo vào trận địa địch. Các xạ thủ B40, B41 rời xe ô tô, vượt qua làn đạn địch tiến lên bắn cháy 10 xe tăng địch. Bị thiệt hại nặng nề, xe tăng địch phải lui về cố thủ trong trung tâm căn cứ. Các chiến sĩ Trung đoàn 27 tiếp tục truy kích tiêu diệt địch và triển khai bao vây chặt toàn bộ khu vực Bộ Tư lệnh thiết giáp. Không còn đường nào thoát, Trung tá Chiều - Chỉ huy căn cứ, buộc phải dẫn thuộc hạ ra hàng.


Cùng lúc đó, trước sức tiến công táo bạo và dũng mãnh của ta, toàn bộ sĩ quan, binh lính địch chiếm giữ các khu binh chủng Ngụy và quận lỵ Gò Vấp buộc phải ra hàng, trong đó có tên Chuẩn tướng Phạm Bá Thanh - Tổng chỉ huy Y viện Cộng hòa và trung tâm tiếp huyết quân đội Ngụy, Đại tá Ngọc - chỉ huy khu kho quân nhu và Trung tá Chiến - chỉ huy phó căn cứ 60.


Thừa thắng, lúc 10 giờ 30 phút, Trung ttoàn 27 tiếp tục phát triển tiến công đánh chiếm khu vực lục quân công xưởng và quận lỵ Gò Vấp. Toàn bộ quân địch ở đây không dám chống cự, kéo cò trắng ra hàng (trong đó có tên Chuẩn tướng Huỳnh Thu Toàn - Giám đốc điều hành lục quân công xưởng). Ta tịch thu nguyên vẹn trung tâm công nghiệp quân sự sửa chữa xe tăng, súng pháo, xe quân sự và trung tâm truyền tin điện tử lớn nhất của quân đội Ngụy ở miền Nam. Sau đó, một bộ phận của Tiểu đoàn 6 đi trên 7 xe vận tải do Tiểu đoàn trưởng Lê Thế Dũng phát triển vào đánh dinh Độc Lập, 4 xe vận tải do Tiểu đoàn phó Liên phát triển đánh sang Bộ Tổng Tham mưu Ngụy. Đến đây, hướng tiến công của Trung đoàn 27 đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao.


Trong khi Trung đoàn 27 tiến công đánh chiếm quận lỵ Lái Thiêu, cầu Vĩnh Bình, làm chủ đoạn đường từ Lái Thiêu vào cửa ngõ Sài Gòn, tạo điều kiện thuận lợi cho đội hình thọc sâu của quân đoàn phát triển nhanh hơn... thì Trung đoàn 48 từ Bắc Khánh Vân tăng tốc độ hành tiến, vượt qua Lái Thiêu, qua cầu Vĩnh Bình rồi tiến vào Sài Gòn đánh chiếm Bộ Tổng Tham mưu Ngụy. Cùng thời gian, Tư lệnh Quân đoàn quyết định bố trí thêm một cụm pháo binh thuộc Lữ đoàn 45 tại ngã tư Búng (triển khai trận địa cạnh Đường 13) bắn trực tiếp vào Bộ Tổng Tham mưu Ngụy. Trong khi pháo của ta bắn chính xác vào các mục tiêu quân sự của địch trong Thành phố (nhiều viên đạn pháo 130mm rơi trúng trung tâm hành quân, trung tâm thông tin và sân bay trực thăng trong Bộ Tổng Tham mưu Ngụy), Trung đoàn 48 nhanh chóng triển khai lực lượng đánh địch chặn đường ở ấp Gò Dừa và ngã tư Bình Phước. Trước áp lực tiến công của xe tăng, thiết giáp ta, quân Ngụy ở các vị trí nàv chống cự yếu ớt rồi hoảng hốt vứt súng chạy tháo thân.


Khi cơ động đến Nam ấp Bình Phước, chuẩn bị tiến công trận địa chốt giữ tại Trường tiểu học Hiệp Bình thì Trung đoàn 48 nhận được điện của Tiểu đoàn 3 (đơn vị luồn sâu) báo cáo về "Địch đã phá hỏng cầu Bình Lợi trước khi đơn vị hành quân đến. Chúng tập trung Lữ đoàn kỵ binh 3 từ Biên Hòa rút về phối hợp cùng 2 đại đội bảo an, 2 đại đội chủ lực của Sư đoàn 18 và bọn tàn quân dù, lính thủy đánh bộ, biệt động quân... lập tuyến phòng thủ mới từ ấp Mai Liên đến cầu Bình Triệu". Trước tình hình ấy, Trung đoàn trưởng Đoàn Trưng quyết định điều Tiểu đoàn 3 vận động khẩn trương về cầu Bình Triệu, phối hợp với lực lượng thọc sâu đánh chiếm cầu để mở đường tiến công. Cùng lúc đó, phân đội đi trước của hướng thọc sâu phát triển đến Nam ấp Bình Phước thì gặp địch chốt giữ tại Trường tiểu học Hiệp Bình ra ngăn chặn. Chúng dùng hỏa lực pháo cối và xe tăng bắn phá ác liệt vào đội hình ta. Trung đoàn trưởng lệnh cho Đại đội 3 xuống xe, chia làm 2 mũi bao vây, tiêu diệt địch; còn toàn bộ lực lượng thọc sâu nhanh chóng lướt qua tiến về cầu Bình Triệu.


Càng tiến sâu vào phía trung tâm Thành phố, lực lượng địch phòng thủ càng dày đặc. Khi có lực lượng thọc sâu Trung đoàn 48 phát triển đến khu vực ấp Mai Liên (bắc cầu Bình Triệu) lại bị xe tăng và bộ binh địch ngăn chặn quyết liệt. Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 2 Thiều Quang Nông lệnh cho Đại đội 6 tiến công địch ở ấp Mai Liên, Đại đội 8 triển khai trận địa cối ngay trên mặt đường bắn chặn địch ở cầu Ông Đen, không cho chúng ra ứng cứu. Đại đội 5 phối hợp với lực lượng xe tăng tiến đánh cầu Bình Triệu. Nếu cầu hỏng, bộ đội sẽ vượt sông.


Trận đánh của Đại đội 6 vào ấp Mai Liên gặp khó khăn. Địch chốt giữ ở đây chống trả rất quyết liệt. Chúng lợi dụng các công sự bao cát và thùng phuy đựng đất xếp thành lô cốt cố thủ, bắn ác liệt vào đội hình ta. Mũi tiến công do đại đội trưởng Bộ chỉ huy vẫn chưa phát triển được vào trong ấp. Phát hiện mấy ổ đề kháng và cụm xe tăng thiết giáp của địch, anh lệnh cho cối 60mm, 120mm tập trung tiêu diệt; cùng lúc đó hỏa lực pháo tăng và súng 12,7mm cũng bắn chế áp các lô cốt, công sự địch. Hai xe bọc thép của địch bị đạn pháo tăng của ta bắn thủng, bốc cháy dữ dội. Các mũi tiến công bộ binh Đại đội 6 ào lên đánh chiếm ấp Mai Liên. Một đại đội bộ binh Ngụy chốt giữ ở đây đã phải nhanh chóng nộp vũ khí đầu hàng.

[vnmilitaryhistory]

Trong khi Đại đội 6 đánh ấp Mai Liên, Tiểu đoàn 3 vận động tiến công trong hành tiến cắt Đường số 1 (đoạn giữa Thủ Đức - Bình Lợi), thì đội hình thọc sâu của Trung đoàn 48 nhanh chóng phát triển tiến công qua cầu Ông Đen, đánh thẳng vào trận địa địch phòng ngự ở ấp Bình Triệu. Xe tăng ta tiến công ào ạt, quân Ngụy vội vã tăng cường thêm hàng chục xe tăng - thiết giáp chốt chặn ngã tư xa lộ Đại Hàn và lập tuyến co cụm, phòng thủ dày đặc từ Nam cầu Ông Đen đến Bắc cầu Bình Triệu nhằm ngăn chặn ta qua cầu.


Trung đoàn trưởng Đoàn Trưng lệnh cho các đơn vị phải kiên quyết đánh bại âm mưu co cụm của địch, đánh chiếm bằng được cầu Bình Triệu. Mũi tiến công của Tiểu đoàn 2 sau khi vượt qua ngã tư Đường số 1 và Đường 13, vòng bên phải theo Đường số 1 đánh thốc vào cụm quân địch phòng ngự ở phía Bắc cầu Bình Triệu. Trận chiến đấu diễn ra hết sức quyết liệt. Bộ binh, xe tăng địch dựa vào hệ thống lô cốt bê tông, bao cát và hỏa lực xe tăng bắn dữ dội vào đội hình ta. Đã có một số chiến sĩ ta bị thương nặng. Mũi tiến công của Tiểu đoàn 2 không phát triển được.


Quyết không để bọn địch làm chậm tốc độ thọc sâu vào Sài Gòn, Trung đoàn 48 quyết định sử dụng lực lượng xe tăng thiết giáp, có bộ birh của Tiểu đoàn 2 ngồi trên xe thọc ngang qua đội hình địch, sau đó bộ binh xuống xe tổ chức thành 3 mũi tiến công. Mũi thứ nhất: đại đội bộ binh 6, do đại đội trưởng Nguyễn Trọng Bệ chỉ huy, vòng phía Tây Đường 13 đột kích thẳng vào giữa đội hình địch, mũi thứ hai, do Trung đội 3 Đại đội 6 phụ trách (Chính trị viên Trần Hạng chỉ huy) vòng sang phía Đông đánh vào sườn quân địch. Mũi thứ ba: đại đội bộ binh 5, do đại đội trưởng Lại Đức Lưu chỉ huy phối hợp cùng xe tăng từ phía Bắc theo Đường 13 đánh chính diện vào đội hình quân địch, dồn ép chúng lại. Cả ba mũi cùng đột phá nhanh, tiến công mạnh mẽ, đánh bật địch ra mà chiếm cầu, mở đường tiến công vào Thành phố.


Trước giờ phút quyết định, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 48 - đơn vị đã từng lập công xuất sắc, kiên cường dũng cảm vượt qua mưa bom, bão đạn của Mỹ - Ngụy, giữ vững Thành cổ Quảng Trị trong 81 ngày đêm Mùa Hè năm 1972; nay lại tỏ rõ phẩm chất anh hùng, dù biết là có thể hy sinh trước cửa ngõ Sài Gòn trong ngày toàn thắng, nhưng quyết không để cho địch phá cầu. Không một ai chần chừ, do dự. Nhiều chiến sĩ xung phong vào đội cảm tử đột phá trận địa địch. Một chiến sĩ bị thương, vẫn tiếp tục chiến đấu không chịu về tuyến sau.


Được hỏa lực cụm pháo binh quân đoàn trực tiếp chi viện, lực lượng xe tăng - thiết giáp của ta vừa tiến vừa bắn mãnh liệt vào đội hình xe địch. Các chiến sĩ bộ binh trên cả ba mũi tiến công dùng B40, B41 và tiểu liên bắn mãnh liệt vào xe tăng và bộ binh địch. Địch vẫn ngoan cố chống cự. Nhưng trước sức tiến công áp đảo của ta, chúng nhanh chóng bị tan rã và bỏ chạy hết từ vị trí này đến vị trí khác.


Đến 8 giờ ngày 30 tháng 4, sau khi bị ta tiêu diệt thêm 2 xe tăng và 1 khẩu pháo tự hành 175mm, toàn bộ quân địch phòng ngự ở Bắc cầu Bình Triệu gồm các Thiết đoàn 18, 15, 22 của Lữ đoàn kỵ binh 3 cùng 2 tiểu đoàn lính dù, các đại đội lính biệt động và bảo an... buộc phải hạ vũ khí đầu hàng. Trận đánh kết thúc thắng lợi, ta thu được 144 xe tăng thiết giáp và chiến xa địch; 1 khẩu cao xạ 4 nòng và gọi hàng 1.500 tên địch.


Điểm "tử thủ" cuối cùng của địch ở Bắc Sài Gòn đã bị đập tan. Tranh thủ thời cơ, Trung đoàn 48 sử dụng 8 chiếc xe tăng vừa thu được của địch, bắt lính Ngụy lái dẫn đường tiến vào đánh chiếm Bộ Tổng Tham mưu Ngụy.


Bộ Tổng Tham mưu Ngụy là một trong năm mục tiêu chủ yếu của chiến dịch; là cơ quan đầu não, trung tâm điều hành chiến tranh của quân Ngụy Sài Gòn. Cấu trúc của Bộ Tổng Tham mưu Ngụy rất kiên cấ Nhà cửa được xây dựng hầu hết là 1 tầng và 2 tầng bằng vật liệu nặng. Tòa hành chính (văn phòng Tổng Tham mưu trưởng) được xây dựng 2 tầng, nền cao, trong đó có hầm trú ẩn và làm việc; trung tâm hành quân có hầm nổi bằng bê tông kiên cố, bên ngoài đắp bao cát. Phòng nhất, phòng nhì, phòng ba và các đơn vị 15, 16, 17 nhà bằng bê tông cốt thép. Tòa nhà chính và trung tâm hành quân có hầm ngầm và đường hào ngầm kiên cố. Xung quanh Bộ Tổng Tham mưu Ngụy có tường xây bằng bê tông và dây thép bao bọc; có 5 cổng ra vào nối thông với các trục đường lớn, gồm: cổng số 1, số 5 ở hướng Nam theo đường Võ Tánh chạy thẳng vào trung tâm Thành phố, cổng 2 và cổng 4 ở hướng Bắc đi ra quận lỵ Gò Vấp, cổng số 3 ra đường Võ Duy Nghi về khu binh chủng và lục quân công xưởng.


Là cơ quan đẩu não của quân Ngụy Sài Gòn nên Bộ Tổng Tham mưu được chúng tổ chức canh phòng rất cẩn mật. Ở mỗi cổng ra vào đều có từ 2- 3 tổ hỗn hợp canh gác; các cổng chính đều được tăng cường lực lượng khoảng 1 đại đội quân cảnh, 1 đại đội an ninh quân đội và lính đặc nhiệm. Ngoài ra còn có lực lượng bảo vệ riêng Tổng hành dinh gồm: Tiểu đoàn biệt kích dù 81.


Tiểu đoàn quân xa và một chi đoàn thiết giáp thường trực; có sân bay lên thẳng và lực lượng tuần tra cơ động được trang bị vũ khí hiện đại sẵn sàng chống trả các cuộc tiến công của đối phương. Khu vực phòng ngự chủ yếu của địch là trụ sở của Bộ Tổng Tham mưu (nơi đặt văn phòng Tổng Tham mưu trưởng) và trung tâm hành quân; trung tâm truyền tin và khu vực sân bay lên thắng.


Sau khi đánh tan cụm quân địch phòng ngự khu vực cầu Bình Triệu, Trung đoàn 48 - lực lượng thọc sâu chủ yếu của Sư đoàn 320B nhanh chóng vượt cầu, qua ngã tư Phú Nhuận, tiến theo đường Võ Tánh vào đánh chiếm Bộ Tổng Tham mưu Ngụy. Cùng lúc đó, cụm pháo binh Lữ đoàn 45 đặt tại Búng dồn dập bắn 47 phát đạn 130mm vào khu vực Bộ Tổng Tham mưu Ngụv. Một số viên đạn rơi trúng trung tâm hành quân, phá hủy sân bay trực thăng và khu kho đạn, kho xăng dầu làm bốc cháy dữ dội; trung tâm thông tin bị tê liệt hoàn toàn. Bọn địch trong Bộ Tổng Tham mưu Ngụy vô cùng hoảng lọan.

[vnmilitaryhistory]

Khi tiến tới gần mục tiêu, Trung đoàn 48 cho đơn vị dừng lại trên đường Võ Tánh để điều chỉnh đội hình tiến công. Căn cứ vào tình hình bố phòng của địch, Trung đoàn trưởng Đoàn Trưng quyết định triển khai đội hình thọc sâu làm 3 mũi tiến công vào Bộ Tổng Tham mưu.

Mũi 1: Gồm Tiểu đoàn 2 (thiếu 1 đại đội bộ binh), được tăng cường 8 xe tăng - thiết giáp cùng các phân đôi trinh sát, công binh, súng phun lửa và hỏa lực cối 82mm tiến công theo cổng số 1. Lúc 8 giờ 45 phút, bộ phận đi đầu đã tiếp cận mục tiêu. Địch ở trong cổng 1 lợi dụng công sự bắn chéo qua đại lộ Võ Tánh rất ác liệt, ngăn chặn ta. Tiểu đoàn 2 dùng cối 82mm và súng máy 12,7mm bắn chế áp 10 phút vào khu vực cổng 1. Lợi dụng kết quả hỏa lực, Đại đội 5 và 1 trung đội của Đại đội 7 vận động 2 bên đường Công Lý đánh ép vào cổng 1. Cùng lúc đó, từ trong cổng 1 có 2 chiếc M-48 chạy ra, vừa chạy vừa bắn mạnh vào 2 bên đường Công Lý để hòng thoát thân. Ngay lập tức, đồng chí Nguyễn Kiên - Trung đội phó và Tiểu đội trưởng Phạm Đình Văn dùng hỏa lực B41 bắn cháy 1 chiếc, chiếc còn lại tháo chạy theo đường Tân Bình về hướng trại Phi Long. Tiểu đoàn 2 dùng 4 xe, do đồng chí Tới - Chính trị viên phó Tiểu đoàn chỉ huy nhanh chóng truy kích bắn cháy chiếc xe này và sau đó chốt lại tại khu hành chính Tân Bình. Tiếp đó, ta sử dụng 2 chiếc xe tăng K-63 và 4 chiếc M-48 thu được của địch đột kích thẳng vào khu nhà 2 tầng. Địch rút nhanh về sân vận động và tổ chức chống trả. Lực lượng địch cố thủ trên tầng 2 dùng súng phun lửa xuống bắn xuống chiếc xe tăng M-48 do lính Ngụy lái; chiếc xe bốc cháy dữ dội, khói đen trùm kín khu vực cổng 1. Ta và địch giành giật nhau quyết liệt từng góc nhà. Địch tổ chức 2 đợt phản kích nhưng đều bị ta bẻ gãy; tuy nhiên mũi tiến công của Đại đội 5 cũng không qua được cổng 1. Tổ cắm cờ do Lại Đức Lưu phụ trách phải vòng sang cổng số 2.


Mũi 2: Gồm Đại đội 7 (được tăng cường 4 xe tăng - thiết giáp); đại đội cối 120mm, đại đội súng cao xạ 12,7mm, một trung đội công binh hỗn hợp và xe chỉ huy tiến công vào cổng số 2. Lúc 9 giờ ngày 30 tháng 4, sau khi dùng hỏa lực cối 120mm chế áp mục tiêu địch, bộ đội ta được xe tăng yểm trợ, xung phong đánh chiếm cổng 2, sau đó tiến về khu vực tháp nước và cắm cờ chiến thắng lên vị trí cao nhất trên tháp nước trong khu vực Bộ Tổng Tham mưu Ngụy. Tổ cắm cờ của Lại Đức Lưu phối hợp cùng Đại đội 7 tiếp tục phát triển tiến công sang sân bay lên thẳng, tiếp về trụ sở Bộ Tổng Tham mưu Ngụy và bắt được liên lạc với mũi tiến công từ cổng 1.


Mũi 3: Đại đội 6 Tiểu đoàn 2 (được tăng cường 6 xe tăng và 4 khẩu pháo cao xạ 37mm 2 nòng) theo đường Võ Duy Nghi từ hướng Bắc đánh xuống cổng 3 khoảng 200m, Đại đội 6 bị địch chốt giữ trong khu tiếp liệu bắn chặn rất ác liệt. Đạn súng máy, tiểu liên cực nhanh từ các ô cửa quét ràn rạt xuống mặt đường; 5 chiến sĩ Đại đội 6 bị thương nặng, phải đưa về tuyến sau. Trước tình hình đó, chính trị viên Trần Hạng quyết định dùng hỏa lực 12,7mm trên xe tăng và pháo cao xạ 37mm bắn tiêu diệt các ổ đề kháng của địch. Sau đó Đại đội 6 chia thành 2 mũi tiến công; Hướng thứ nhất do chính trị viên Trần Hạng chỉ huy, vượt qua làn đạn địch nhằm hướng trụ sở Bộ Tổng Tham mưu Ngụy tiến vào. Mũi thứ 2 do đại đội phó Dương dẫn đầu tiến công tiêu diệt địch trong khu tiếp liệu và phát triển sang trung tâm viễn thông, bắt liên lạc được với mũi tiến công của Đại đội 7, sau đó phối hợp với Đại đội 7 đánh chiếm trận địa pháo 105mm, chiếm phòng nhất, phòng nhì và tổng cục tiếp vận trong trung tâm căn cứ.


Trong khi đó, mũi tiến công do chính trị viên Mạnh chỉ huy cùng tổ cắm cờ của Lại Đức Lưu vận động tiến công đánh chiếm cụm quân huấn rồi theo đường Ngô Xuân Soạn phát triển lên. Một phân đội bộ binh của Sư đoàn 10 (Quân đoàn 3) từ hướng sân bay Tân Sơn Nhất phát triển sang phối hợp cùng Trung đoàn 48 đánh chiếm Bộ Tổng Tham mưu Ngụy.


Vào khoảng 9 giờ 30 phút ngày 30 tháng 4, ba mũi tiến công từ ba cổng đã gặp nhau ở khu vực cột cờ trước sân trụ sở Bộ Tổng Tham mưu. Trước sức tiến công áp đảo của ta, binh lính sĩ quan địch thuộc Tiểu đoàn biệt kích dù, Tiểu đoàn bảo vệ Tổng hành dinh và các đơn vị đặc nhiệm khác đã phải lột bỏ quân phục, vứt súng chạy tháo thân. Ta bắt 1 Đại tá, 1 Đại úy và nhiều binh sĩ địch.


Trung đoàn trưởng Đoàn Trưng và Chính ủy Trung đoàn Lê Xuân Yến tiến vào phòng làm việc của Cao Văn Viên - Tổng Tham mưu trưởng quân Ngụy Sài Gòn thu hồi ấn, kiếm (có 3 con dấu của Cao Văn Viên - Tổng Tham mưu trưởng và Trưởng đoàn DAO Mỹ) cùng nhiều tài liệu quan trọng khác. Tổ cắm cờ gồm 3 đồng chí: Lại Đức Lưu, Hoàng Xuân Tiến, Nguyễn Văn Đông, do đại đội trưởng Lại Đức Lưu chỉ huy nhanh chóng vận động lên cắm lá cờ giải phóng trên nóc nhà trụ sở Bộ Tổng Tham mưu Ngụy trong tiếng reo hò của cán bộ, chiến sĩ; lúc đó khoảng 10 giờ 30 phút ngày 30 tháng 4 năm 1975.


Sau khi đánh chiếm Bộ Tổng Tham mưu Ngụy, Bộ Tư lệnh Quân đoàn ra lệnh cho Sư đoàn 320B dùng Trung đoàn 64 phối hợp với đơn vị bạn đánh chiếm căn cứ Gia Long và Bộ Quốc phòng Ngụy; Trung đoàn 64 tiến công đánh chiếm tiểu khu Gia Định. Một lực lượng khác do đồng chí Lê Minh - Tham mưu trưởng Sư đoàn chỉ huy phát triển sang Dinh Độc Lập; khi đến nơi thấy đơn vị bạn đã chiếm giữ ở đó liền quay sang cùng lực lượng của Trung đoàn 64 chiếm giữ các mục tiểu khu vực Bộ Quốc phòng Ngụy.


Đến 16 giờ ngày 30 tháng 4 nàm 1975, các hướng chiến đấu của Quân đoàn đều đã cơ bản hoàn thành nhiệm vụ được giao. Một số đơn vị tiếp tục truy quét những tên địch ngoan cố chống cự, gọi hàng bọn địch còn lẩn trốn. Đồng thời, các đơn vị phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Quân quản, chính quyền địa phương triển khai phương án bảo vệ vùng mới giải phóng và các mục tiêu đã đánh chiếm, tổ chức tiếp nhận sự trình diện của sĩ quan và binh lính địch; tổ chức các tổ công tác giúp chính quyền địa phương giữ gìn trật tự trị an, ổn định đời sống nhân dân trong vùng mới giải phóng trên khu vực đứng chân của Quân đoàn.


Cũng trong thời gian này, Thường vụ Đảng ủy và Bộ Tư lệnh Quân đoàn tiếp tục chỉ đạo, quán triệt các đơn vị thực hiện nghiêm chỉnh chính sách tù hàng binh, chính sách thương binh tử sĩ và nhiều quy định về tiếp quản vùng giải phóng; các quy định về canh gác, bảo vệ an toàn các mục tiêu trọng điểm như: Bộ Tổng Tham mưu Ngụy, khu Bộ Tư lệnh các binh chủng, khu lục quân công xưởng, trung tâm tiếp huyết và tổng y viện cộng hòa...


Như vậy chỉ sau 2 ngày đêm chiến đấu, Quân đoàn đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Với lối đánh "Thần tốc, táo bạo, bất ngờ, chắc thắng", Quân đoàn đã tiến công dũng mãnh, đánh chiếm các mục tiêu quan trọng được giao như: Bộ Tổng Tham mưu - cơ quan đầu não của quân Ngụy Sài Gòn, khu Bộ Tư lệnh các binh chủng, lục quân công xưởng, phối hợp cùng lực lượng vũ trang và nhân dân địa phương nổi dậy giải phóng tiểu khu Gia Định, quận lỵ Gò Vấp, tiểu khu Bình Dương và các chi khu: Bến Cát, Châu Thành, Tân Uyên, Lái Thiêu; giải phóng hoàn toàn tỉnh Bình Dương, phần lớn tỉnh Gia Định và góp phần quan trọng giải phóng Thành phố Sài Gòn.


Quân đoàn đã tiêu diệt và làm tan rã hoàn toàn Sư đoàn bộ binh 5 Ngụy; các Thiết đoàn 1, 18, 22 và một bộ phận Thiết đoàn 15; 2 Tiểu đoàn bảo an 306 và 316; tiêu diệt 795 tên địch (trong đó có tên Chuẩn tướng Lê Nguyên Vỹ - Tư lệnh Sư đoàn 5 Ngụy buộc phải tự sát); bắt làm tù binh 13.580 tên (trong đó có 3 Đại tá, 26 Trung tá, 114 Thiếu tá, 925 sĩ quan cấp úy). Bắn cháy và phá hủy 60 xe tăng địch, 3 khẩu pháo 105mm, 2 cối 81mm, bắn rơi 1 máy bay trực thăng; thu 113 xe tăng, thiết giáp, 583 xe quân sự, 105 khẩu pháo cối các loại, 22 tàu, xuồng chiến đấu, 12 bộ siêu tần số, 100 máy vô tuyến điện các loại và toàn bộ trang bị kỹ thuật, phương tiện chiến tranh trong khu vực Bộ Tổng Tham mứu Ngụy, khu binh chủng và lục quân công xưởng quân đội Ngụy.