Đại thắng mùa xuân 1975 theo những cánh quân thần tốc

[vnmilitaryhistory]

Trên hướng Dầu Tiếng - Chơn Thành (Đường 13)

Trung tuần tháng 3 năm 1975, theo mệnh lệnh của Quân đoàn. Sư đoàn 9 chuyển về Đường 13 tiến công chi khu quân sự Chơn Thành, mở thêm một hướng tiến công mới. Lúc này, sau khi thống nhất ý kiến ở Sở chỉ huy cơ bản, đồng chí Tư lệnh Quân đoàn Hoàng cầm chuyển trực tiếp chỉ huy hướng tiến công Định Quán - Lâm Đồng, đồng chí Chính ủy Quân đoàn Hoàng Thế Thiện ở lại chỉ huy hướng tiến công Dầu Tiếng - Chơn Thành.


Trước thời cơ chiến lược mới, phát triển tiến công, Sư đoàn 9 được cấp ủy Đảng, nhân dân và lực lượng vũ trang địa phương phối hợp và giúp đỡ diệt một loạt đồn bốt địch, giải phóng đoạn Đường 26 từ ngã ba Đất Sét đến xóm Phan và một số đoạn trên Đường số 22; đồng thời nhanh chóng ổn định tình hình khu vực mới giải phóng, chuẩn bị địa bàn tập kết lực lượng cho các đơn vị tiến đánh Sài Gòn từ phía Bắc và Tây Bắc.


Chi khu quân sự, quận lỵ Chơn Thành (tỉnh Bình Long), nằm trên trục Đường chiến lược số 13, cách Sài Gòn 80 ki-lô-mét về phía Bắc. Trong cuộc tiến công chiến lược năm 1972, Chơn Thành đã bị ta bao vây, cô lập. Quân đoàn 3 Ngụy buộc phải tăng thêm lực lượng cố giữ địa bàn quan trọng này nhằm kiểm soát Đường số 13, tạo bàn đạp để khi có điều kiện sẽ nối lại Đường số 13, đoạn từ Bàu Bàng lên An Lộc.


Giữa tháng 3 năm 1975, trước sức tiến công và uy hiếp ngày càng tăng của ta, Quân đoàn 3 Ngụy phải bỏ thị xã An Lộc, rút hai liên đoàn biệt động quân và lực lượng của tiểu khu An Lộc về Chơn Thành, xây dựng thành một cụm phòng thủ mạnh trên hướng Bắc Sài Gòn. Chấp hành lệnh của Bộ Tư lệnh Miền và Bộ Tư lệnh Quân đoàn 4, Trung đoàn 273 (Sư 431) đang chốt chặn trên Đường 13 cùng bộ đội địa phương tỉnh Bình Phước và huyện Nhơn Thành lập tức chuyển sang đánh đuổi quân địch rút chạy. Từ ngày 22 đến ngày 30 tháng 3, bộ đội ta đã gây cho địch nhiều thiệt hại trên đoạn Đường 13 từ An Lộc về Chơn Thành. Nhưng do chưa tập trung lực lượng đủ mạnh, nhất là hỏa lực chưa được chuẩn bị đầy đủ cho phương án đánh địch trong công sự vững chắc nên khi địch co cụm trong chi khu Chơn Thành, dựa vào hệ thống công sự chống trả, cuộc tiến công vào Chơn Thành từ ngày 24 đến ngày 30 tháng 3 của hai Trung đoàn 1 và 2 (Sư đoàn 9) và hai tiểu đoàn bộ đội địa phương Bình Phước đã không dứt điểm được.


Ngày 31 tháng 3, sau khi tập trung đủ ba trung đoàn bộ binh và được tăng cường Trung đoàn 273 (Sư đoàn 341), 15 khẩu pháo, trong đó có bốn khẩu pháo 130, Sư đoàn 9 mở đợt tiến công mới. Các Trung đoàn 273 đảm nhận các hướng tiến công chính ở các hướng Tây, Nam và Đông chiếm được một số mục tiêu trong chi khu. Trong khi đó, Tiểu đoàn 1 (Trung đoàn 273) sẵn sàng đánh quân chi viện của địch từ Bàu Bàng lên Chơn Thành, Đại đội 11 (Trung đoàn 273) gặp rất nhiều khó khăn trong khi vào thay một đại đội thuộc Trung đoàn 3 (Sư đoàn 9) chốt chặn đánh chiếm vị trí ở xóm Rớt (Nam Chơn Thành 3 ki-lô-mét). Ngày 1 tháng 4, địch cho Lữ đoàn kỵ binh thiết giáp 3 từ Bàu Bàng lên cứu ngụy cho đồng bọn ở Chơn Thành.


Sư đoàn trưởng Sư đoàn 9 Võ Văn Dần lệnh cho các đơn vị tiếp tục bao vây địch ở Chơn Thành, sử dụng hai tiểu đoàn của Trung đoàn 1 và 2 cơ động về Bàu Lồng, chặn đánh quân viện của địch. Trước nguy cơ bị tiêu diệt, chiều ngày 1 tháng 4, quân địch ở Chơn Thành rục rịch tháo chạy. Trung đoàn trưởng Trung đoàn 1 Nguyễn Văn Chia và Trung đoàn trưởng Trung đoàn 2 Lê Tấn Cẩm thống nhất nhận định quân địch nghi binh ở hướng Nam để rút chạy theo Đường liên tỉnh số 14. Do phát hiện đúng, hai trung đoàn đã tập trung lực lượng trity diệt quân địch rút chạy và phối hợp với các đơn vị bạn đánh chiếm các mục tiêu còn lại trong chi khu. Ngày 2 tháng 4 năm 1975, toàn bộ quân địch ở Chơn Thành bị diệt, tan rã và bị ta bắt. Lực lượng của Sư đoàn 5 và Lữ đoàn 4 kỵ binh thiết giáp địch lên phản kích bị loại khỏi vòng chiến đấu hơn 1.000 tên. Tỉnh Bình Long được giải phóng.


Đến đây, đợt chiến đấu liên tục gần 30 ngày đêm (từ 4 tháng 3) mở đầu đợt hai của toàn Miền trên hướng Bắc, Tây Bắc Sài Gòn đã giành thắng lợi lớn. Cùng với lực lượng vũ trang và nhân dân các địa phương, Sư đoàn 9 và một bộ phận của Sư đoàn 341 vừa vào đến chiến trường đã đánh chiếm một tiểu khu, hai chi khu, giải phóng Dầu Tiếng, Chơn Thành và toàn tỉnh Bình Long. Vùng giải phóng phía Tây, Tây Bắc Sài Gòn được mở rộng và hoàn chỉnh từ biên giới đến vùng trung tuyến tạo nên một địa bàn đứng chân rộng lớn và rất thuận lợi cho các Binh đoàn chủ lực. Với bàn đạp quan trọng này, ta có thể đưa những Binh đoàn lớn từ phía Bắc theo hai con đường chiến lược số 14, 13 vào áp sát tuyến phòng thủ cơ bản của địch, tiến đánh Sài Gòn từ hướng Bắc và Tây Bắc. Cũng trong đợt hoạt động này, cùng với lực lượng tại chỗ, Quân đoàn 4 đã tiêu diệt, thu hút và giam chân một bộ phận quan trọng sinh lực địch, phối hợp tốt với chiến dịch tiến công giải phóng Tây Nguyên và các hướng khác ở Tây Nam, Đông và Đông Bắc Sài Gòn, thúc đẩy thêm quá trình suy yếu và tan rã của địch, chuẩn bị một bước quan trọng cho trận quyết chiến chiến lược giải phóng Sài Gòn - Gia Định.


Ngày 2 tháng 4 năm 1975, sau khi nhận chỉ thị trực tiếp từ đồng chí Trung tướng Lê Đức Anh, Phó Tư lệnh Miền, Chính ủy Quân đoàn Hoàng Thế Thiện chỉ huy các đơn vị chiến đấu của Quân đoàn trên hướng Dầu Tiếng - Chơn Thành (trừ Sư đoàn 9) hành quân sang hướng Đông chuẩn bị tiến công hệ thống phòng ngự của địch tại Xuân Lộc.

[vnmilitaryhistory]

Trên hướng Định Quán Lâm Đồng (Đường số 20)

Theo kế hoạch chiến lược và kế hoạch chiến dịch Tây Nguyên, trong bước tiến công chiến lược, ở khu vực Tây Nguyên, quân và dân ta sẽ cắt các con Đường bộ số 19, 20, 11 từ đồng bằng Trung Bộ lên, đồng thời khống chế đường không, bao vây, cô lập quân địch. Hướng Đông Nam, từ miền Đông Nam Bộ lên Tây Nguyên chỉ có một đường bộ là Đường số 20. Con đường này bắt đầu từ ngã ba Dầu Giây, điểm nối với Đường số 1, ngược lên phía Bắc nối với Đường số 21 ở số 21 ở quận lỵ Đức Trọng. Trên Đường số 20, chi khu quân sự Định Quán là cứ điểm phòng thủ quan trọng của địch ở địa đầu Quân khu 3 và cuối Quân khu 2. Đánh chiếm Định Quán ta sẽ mở được đầu mối của một con đường chiến lược, không cho địch sử dụng Đường 20. Tiếp đó nếu ta làm chủ được vùng giải phóng Nam Tây Nguyên, mở thông hành lang từ phía Bắc vào và bàn đạp tiến công Sài Gòn trên hướng Đông Bắc. Thực hiện nhiệm vụ này còn có ý nghĩa trực tiếp phối hợp với Chiến dịch Tây Nguyên, cùng bộ đội Tây Nguyên và Quân khu 5 chia cắt chiến lược đối với toàn chiến trường miền Nam. Ở khu vực chiến trường hoạt động của ta trên hướng này sẽ góp phần căng kéo địch, phối hợp với hướng Dầu Tiếng, hướng Tây Nam của Đoàn 232 và các hoạt động của Quân khu 7, Quân khu 6 (ở Tánh Linh, Võ Đắc, Hoài Đức).


Ngày 5 tháng 3 năm 1975, tại căn cứ Đồng Xoài, đồng chí Lê Đức Anh, Phó Tư lệnh Miền trực tiếp giao nhiệm vụ cho Sư đoàn 7 (Quân khu 4 cùng lực lượng vũ trang Quân khu 6 và 7 mở mặt trận mới ở Đông Bắc Sài Gòn, đánh chiếm Định Quán, giải phóng Đường số 20 và tỉnh Lâm Đồng. Đồng chí Bùi Cát Vũ, Phó Tư lệnh Quân đoàn đi cùng Sư đoàn 7, trực tiếp chỉ huy hướng quan trọng này. Ngày 6 tháng 3, Sư đoàn 7 bắt đầu hành quân. Tiểu đoàn công binh 25 đi trước chuẩn bị bến vượt sông Đồng Nai ở khu vực Tà Lài. Trong ba đêm (14, 15 và 16 tháng 3), Sư đoàn đưa toàn bộ đội hình, gồm cả xe pháo qua sông Đồng Nai bí mật, an toàn và nhanh chóng tiến về phía mục tiêu.


Chi khu quân sự Định Quán (thuộc tỉnh Long Khánh nằm ở địa đầu lãnh thổ Quân khu 3 Ngụy, một cứ điểm kiên cố trên tuyến phòng thủ Đông Bắc Sài Gòn. Địa hình ở đây rất đặc biệt, có lợi cho lực lượng phòng thủ. Phía trước chi khu là một bãi rộng gồm nhiều núi đá chồng. Những tảng đá rất lớn, mòn nhẵn, hình bầu dục, xếp chồng lên nhau thành tầng, tầng cao nhất tới 50 mét. Bằng tay không khó có thể trèo lên những tảng đá này. Giữa các tảng đá là những hang, hóc, những “gộp đá”. Quân địch dựa vào những "gộp đá" này làm dải chướng ngại thiên nhiên để bảo vệ chi khu. Dưới chân các chồng đá chúng giăng dây thép gai, gài mìn. Trên các chồng đá xây lô cốt, hỏa điểm. Bao quanh Định Quán còn có các Điểm cao 112, 258... thuận lợi cho việc quan sát và phòiig thủ. Tên Chỉ huy trưởng chi khu Huếnh hoang nói với đồng bọn rằng, dựa vào các "gộp đá" này, chúng có thể chống lại một sư đoàn của ta.


Sau khi thị xã Buôn Ma Thuột bị ta đánh chiếm, cuộc phản kích của Sư đoàn 23 thất bị, địch đã quyết định rút bỏ Tây Nguyên, đưa quân về co cụm ở dải đồng bằng ven biển để bảo toàn lực lượng. Tây Nguyên mất, Lâm Đồng và Đường 20 bị uy hiếp, địch buộc phải tăng cường lực lượng cố thủ các vị trí còn lại giữ Đường 20 và tạo thế ngăn chặn ta từ xa. Tư lệnh Quân đoàn 3 Ngụy Nguyễn Văn Toàn lệnh cho Lê Minh Đức, Sư đoàn trưởng Sư đoàn 18 chuyển Bộ Tư lệnh Sư đoàn từ Long Bình lên thị xã Long Khánh, đồng thời đưa Chiến đoàn 43 và một chi đoàn M113 lên tăng cường phòng thủ Định Quán. Chiến đoàn 52 và Chi đoàn thiết giáp số 2 giữ khu vực từ Túc Trưng đến Kiệm Tân.


Đặc điểm địa hình khu vực Định Quán và việc địch tăng thêm lực lượng phòng thủ gây thêm nhiều khó khăn cho ta. Sư đoàn trưởng Sư đoàn 7 Lê Nam Phong cùng cán bộ chiến sĩ Trung đoàn 141 đã thảo luận dân chủ bàn cách diệt địch trong các "gộp đá". Đại đội trưởng Đại đội 7 Phạm Văn Thiệu đề xuất phương án sử dụng một đại đội bí mật thọc sâu vào các chồng đá, bịt hang không cho địch chui vào cố thủ. Cách đánh này đòi hỏi tinh thần quả cảm cao và người chỉ huy phải rất linh hoạt khi xử trí tình huống. Đại đội 7 anh hùng được Sư đoàn trưởng giao nhiệm vụ khó khăn này. Để cán bộ chiến sĩ làm quen với địa hình và tập cách đánh vào Định Quán, trước khi vào trận, Trung đoàn 141 đã sử dụng căn cứ cũ của địch ở cầu sông Nha Bích, cấu trúc lại gần với cách bố phòng của địch trong chi khu để huấn luyện bộ đội. Đồng thời, Trung đoàn tổ chức hiệp đồng trên sa bàn lần cuối cùng tại Vĩnh An, căn cứ của Khu ủy Khu 7.


Đêm 16 rạng ngày 17 tháng 3, Tiểu đoàn 2 và 3 (Trung đoàn 141), đơn vị đảm nhận mũi chủ yếu của trận đánh đến vị trí xuất phát xung phong. Các chiến sĩ bắt đầu liên kết bộc phá chuẩn bị mở cửa. Các trận địa của sư đoàn cũng sẵn sàng nhả đạn. Hướng Đại đội 7, đại đội trưởng Phạm Văn Thiệu và Chính trị viên quyết định động viên các chiến sĩ chuẩn bị thật tốt, khi pháo nổ sẽ vọt tiến qua quãng trống khoảng 100 mét, chiếm "gộp đá" đầu tiên.


5 giờ sáng ngày 17 tháng 3, Sư đoàn 7 nổ súng tiến công Định Quán (sau Dầu Tiếng 6 ngày). Pháo ta bắn vào các mục tiêu quân sự trong chi khu và các vị trí địch ở Phương Lâm, La Ngà, Núi Tràn, đồi Đăng Ca, Điểm cao 112. Trung đoàn 209 do Trung đoàn trưởng Trần Đức Nhạn và Chính ủy Phạm Ngọc Nghinh chỉ huy tiêu diệt cụm phòng thủ của địch ở Núi Tràn, chia cắt Định Quán với lực lượng Quân đoàn 3 Ngụy ở Túc Trưng. Quân địch trong chi khu rối loạn, tìm nơi ẩn nấp. Các mũi tiến công của Trung đoàn 141 nhanh chóng vượt qua cửa mở, đánh chiếm các vị trí đầu cầu. Đại đội 7 thọc sâu chiếm được "gộp đá" đầu tiên. Sau mấy phút hoảng loạn, quân địch bắt đầu phát hiện được các hướng tiến công của ta. Chúng dựa vào các chồng đá chống trả quyết liện, nhất là hướng Đại đội 7. Máy bay A37, F5, AD6 bay cao trên tầm pháo cao xạ ném bom xuống các trận địa pháo, các đường tiến quân và các khu vực ta vừa chiếm được. Phó Trung đoàn trưởng Bế Ích Quân phải cho bộ đội dừng lại đào công sự, bổ sung thêm đạn, chuẩn bị đợt tiến công mới. Trời về trưa nắng gắt. Khói bom, đạn và cát bụi ngột ngạt, bộ đội đói, mệt và không tìm được nước uống. Ở hướng Đại đội 7, có chiến sĩ phải tiểu tiện để uống. Đại đội phải tổ chức cho một số chiến sĩ bò ra bìa rẫy chặt cây chuối về cho anh em ăn đỡ khát. Chính ủy Sư đoàn Phan Liêm đã xuống Sở chỉ huy Trung đoàn 141, cùng Ban Chỉ huy Trung đoàn giải quyết các khó khăn, động viên bộ đội "đánh chắc, tiến chắc".


Chiều ngày 17 tháng 3, Trung đoàn 141 tổ chức đợt tiến công thứ hai. Trước sức tiến công của ta, quân địch phải bỏ khu quân sự và trận địa pháo, chạy vào các "gộp đá". Đại đội 7 chiếm thêm hai "gộp đá" nữa, tiến sát núi đá Ba Chồng và núi đá Ông Phật.

[vnmilitaryhistory]

Sáng ngày 18 tháng 3, sau một đêm củng cố lực lượng, nghiên cứu thêm cách đánh, Sư đoàn trưởng lệnh cho các đơn vị tiếp tục tiến công. Tiểu đoàn 4 (Trung đoàn 165) được tăng cường ba xe tăng đánh chiếm Điểm cao 258. Tiểu đoàn 6 (Trung đoàn 141) được pháo 85, 37, ĐKZ bắn thẳng chi viện hỏa lực diệt từng ổ đề kháng địch trong các "gộp đá". Trung đội trưởng Vũ Văn Bộ (Đại đội 7) bị thương vào tay vẫn cùng đồng đội anh dũng đánh thẳng vào núi đá Ba Chồng. Trung đội phó Nguyễn Văn Hoan (Đại đội 7), người đã cắm cờ Quyết chiến Quyết thắng lên Sở chỉ huy tiểu khu Phước Long 77 ngày trước dẫn đầu Trung đội đánh chiếm núi đá Ông Phật, đã hy sinh anh dũng trong trận đánh này. Phó Đại đội 2 (Tiểu đoàn 1) Nguyễn Trọng Tấn vừa chỉ huy đơn vị, vừa bắn bảy quả đạn B40 diệt các hỏa điểm địch và cắm lá cờ Quyết chiến Quyết thắng lên nóc nhà Chỉ huy chi khu. Tên Thiếu tá quận trưởng Chánh và bốn sĩ quan cấp đại úy chỉ huy chi khu Định Quán ra hàng.


Sau khi giải phóng Định Quán chấp hành mệnh lệnh của Bộ Tư lệnh Miền, Sư đoàn 7 chỉ để lại một tiểu đoàn của Trung đoàn 209, đơn vị có kinh nghiệm chốt chặn Đường 13 năm 1972 ở lại phía Bắc Túc Trưng, ngăn chặn Chiến đoàn 52 (Sư đoàn 18 Ngụy). Ngày 24 tháng 3, toàn bộ lực lượng của Sư đoàn chia thành hai mũi tiến lên thị xã Lâm Đồng.


Mũi vu hồi, Trung đoàn 141 được tăng cường pháo mang vác của Sư đoàn và một Tiểu đoàn pháo 130 của Quân đoàn do Sư đoàn trưởng Lê Nam Phong, Chính ủy Phan Liêm, Tham mưu trưởng Đỗ Mạnh Thứ trực tiếp chỉ huy. Được Khu ủy Khu 6, Tỉnh ủy Lâm Đồng và nhân dân các dân tộc giúp đỡ, Trung đoàn bắt đầu hành quân bằng cơ giới theo đường xe ben (đường cho xe chở gỗ), sau đó hành quân bộ, vượt qua nhiều đèo dốc cạo, sông suổi, ngày 27 tháng 3 chiếm lĩnh bàn đạp tiến công phía Tây Bắc thị xã (tiểu khu Bảo Lộc).


Mũi đột phá theo Đường 20 chia thành hai khối. Khối thứ nhất có Trung đoàn 209 (thiếu) và Tiểu đoàn 4 (Trung đoàn 165) được phối thuộc xe tăng, pháo 85, pháo cao xạ 37 hành quân cơ giới vừa đi vừa đánh địch trên đoạn đường từ cầu Đa Gùi đến thị xã Bảo Lộc. Khối thứ hai Tiểu đoàn của Trung đoàn 165 các đơn vị lựu pháo, làm lực lượng dự bị và lực lượng sẽ phát triển lên Di Linh khi thị xã Lâm Đồng được giải phóng. Đồng chí Lê Ngọc Bì, Tham mưu phó Quân đoàn và các đồng chí Nguyễn Văn Thái, Phó chính ủy, Bùi Tài Tuệ Tham mưu phó Sư đoàn 7 đi cùng hai khối này. Sở chỉ huy Quân đoàn gồm Chủ nhiệm các binh chủng và cán bộ các cơ quan đi cùng khối thứ hai.


14 giờ ngày 27 tháng 3, Đại đội 11 (Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 165) có ba xe tăng dẫn đầu diệt đồn bảo an Đa Gùi (Nam Đắc Oai 7 ki-lô-mét), sau đó phát triển diệt các đồn dân vệ từ Đa Gùi đến Đắc Oai làm rung chuyển hệ thống đồn bốt địch trên Đường 20, tạo điều kiện cho Tiểu đoàn 5 tiêu diệt địch ở tiểu khu Đắc Oai.


Đêm 27 rạng ngày 28 tháng 3, đội hình tiến công bằng cơ giới của Sư đoàn 7 nhanh chóng phát triển lên hướng Lâm Đồng. Đi đầu là các đội trinh sát, xe tăng, bộ binh và công binh. Tiếp theo là lựu pháo và cối 160mm. Xe tăng sử dụng chín chiếc chia làm ba đội, ba chiếc làm dự bị và hoạt động ở phía sau để nghi binh. Pháo đi cùng các Trung đoàn bộ binh có bốn khẩu 85; bổn khẩu 120, ba khẩu 105 và hai khẩu cối 160 do Sư đoàn nắm. Pháo 130 bố trí Tây - Tây Bắc tiểu khu do Quân đoàn nắm. Một tiểu đoàn cao xạ bảo vệ các cầu lớn, một tiểu đoàn đi cùng bộ binh và xe tăng. Đội hình tiến công của trung đoàn bộ binh chia thành hai thê đội. Thê đội một có một tiểu đoàn bộ binh, xe tăng, công binh, pháo binh đi cùng, pháo cao xạ và sở chỉ huy nhẹ của Trung đoàn. Thê đội hai gồm lực lượng còn lại và Sở chỉ huy cơ bản.


0 giờ ngày 28 tháng 3, pháo 130 bắt đầu bắn vào sân bay và các mục tiêu quân sự ở phía Bắc thị xã, chi viện hỏa lực cho Sư đoàn 7 tiến công trong hành tiến. Trước sức tiến công nhanh bằng cơ giới và hỏa lực mạnh của ta, quân địch ở các chốt dọc đường bỏ chạy về đèo Ba Cô rồi chạy về thị xã. Tỉnh trưởng Lâm Đồng điều một đại đội pháo ra cầu Đại Lào, nhưng mới nghe tiếng gầm của xe tăng và tiếng nổ của trọng pháo ta, bọn này bỏ cả súng chạy vào rừng, 4 giờ 30 phút sáng ngày 28 tháng 3, cánh quân đột phá trên Đường 20 bắt được liên lạc với Trung đoàn 141 ở mũi vu hồi. Phát hiện quân địch đang hoảng loạn và lực lượng tiến công đã đến đủ, chỉ huy Sư đoàn 7 lệnh cho các đơn vị nổ súng sớm hơn một giờ so với kế hoạch ban đầu.


Trời hửng sáng. Pháo ta bắn cấp tập vào các mục tiêu quân sự trong thị xã. Bộ binh có xe tăng dẫn đầu chia thành hai mũi đột phá và thọc sâu đánh chiếm từng mục tiêu. Lực lượng địch giữ thị xã có gần 4.000 tên được trang bị đầy đủ, có hệ thống công sự kiên cố nhưng không còn tinh thần chiến đấu, đã bị ta tiêu diệt một số, phần lớn tan rã, bỏ chạy về Di Linh và tản mát vào rừng. Thị xã Lâm Đồng được giải phóng lúc 9 giờ ngày 28 tháng 3.


Ngày 31 tháng 3, Trung đoàn 165 được tăng cường ba xe tăng, hai khẩu pháo 105, một khẩu pháo 85 hành quân bằng cơ giới đánh chiếm khu Di Linh, diệt và làm tan rã ba tiểu đoàn địch. Sau đó, Trung đoàn được lệnh dừng lại để quay về Long Khánh. Toàn tỉnh Lâm Đồng đã được giải phóng. Ý đồ của địch lập tuyến phòng thủ Sài Gòn từ xa, bắt đầu từ Tây Ninh qua Lâm Đồng đến Nha Trang bị đập tan.


Đường số 20 từ Lâm Đồng đến Túc Trưng hoàn toàn do ta làm chủ. Một trong những điểm phòng thủ mạnh của địch trên hướng này là chi khu quân sự Định Quán bị ta đánh chiếm. Quân đoàn 4 cùng lực lượng vũ trang các địa phương đã mở thêm một hành lang chiến lược để cơ động lực lượng và binh khí kỹ thuật vào chiến trường trọng điểm, tạo thêm một bàn đạp tiến công Sài Gòn trên hướng Đông Bắc.


Đến cuối tháng 3 năm 1975, những hoạt động theo kế hoạch chiến lược của Bộ Tông Tư lệnh trên toàn miền Nam đã thu được những thắng lợi quan trọng, ở chiến trường, theo kế hoạch và sự chỉ đạo thống nhất của Trung ương Cục, Quân ủy và Bộ Tư lệnh Miền, được tiến hành khẩn trương và với một quyết tâm rất cao, nhân dân và các lực lượng vũ trang Nam Bộ và cực Nam Trung Bộ đã thực hiện một bước quan trọng các công tác chuẩn bị chiến trường, tạo nên những yếu tố thiết yếu bảo đảm thắng lợi nhanh chóng, triệt để cho trận quyết chiến chiến lược giải phóng Sài Gòn - Gia Định. Đó là các hoạt động tác chiến tạo thế; mở đường, làm ngầm, bắc cầu trên các hướng chiến dịch; vận tải súng, đạn, gạo, thực phẩm... đến các vị trí tập kết. Đặc biệt là hoạt động của Quân đoàn 4 và lực lượng vũ trang các Quân khu trên hai hướng Bắc, Tây Bắc (đánh chiếm Dầu Tiếng, Chơn Thành, mỏ thông Đường 13, 14) và hướng Đông Bắc (đánh chiếm Định Quán, giải phóng Đường 20 và tỉnh Lâm Đồng) đã trực tiếp góp phần mở ra các hành lang cơ động lực lượng và vận chuyển vật chất quy mô lớn vào chiến trường trọng điểm, tạo bàn đạp trên những hướng quan trọng nhất và chuẩn bị trước địa bàn tập kết lực lượng của mình và của các quân đoàn bạn trước khi đánh vào Sài Gòn: diễn ra vào lúc ở phía Bắc, quân và dân ta mở Chiến dịch giải phóng Tây Nguyên, Chiến dịch giải phóng Huế, Đà Nẵng và các tỉnh Trung Bộ, các hoạt động của Quân đoàn còn có ý nghĩa phối hợp chiến trường, căng kéo và kìm chân một bộ phận quan trọng quân chủ lực Ngụy. Qua các trận Dầu Tiếng, Chơn Thành, Định Quán, cán bộ chiến sĩ Quân đoàn 4 đã trưởng thành lên, có thêm nhiều kinh nghiệm tác chiến hiệp đồng Binh chủng tiêu diệt quân địch trong công sự vững chắc, đánh chiếm chi khu, tiểu khu quân sự giải phóng thị xã, thị trấn. Trong trận tiến công giải phóng Đường 20 và tỉnh Lâm Đồng, Quân đoàn bắt đầu có kinh nghiệm tổ chức đội hình tiến công bằng cơ giới, cơ động nhanh, vừa đi vừa đánh địch... Những kinh nghiệm sát thực và nóng hổi này cùng với kết quả của các hoạt động chuẩn bị chiến trường đã tạo thếm thế và lực, bảo đảm cho Quân đoàn 4 cùng các đơn vị bạn giành thắng lợi to lớn và nhanh chóng trong trận quyết chiến chiến lược giải phóng Sài Gòn - Gia Định.

[vnmilitaryhistory]

Trên hướng Xuân Lộc - Biên Hoà

Quân đoàn 4 giao nhiệm vụ cho Sư đoàn 341 trên hai hướng Đường 20 từ cầu La Ngà đến ngã ba Dầu Giây và thị xã Xuân Lộc (tỉnh Long Khánh) chuẩn bị mọi mặt để khi có lệnh sẽ đánh tập trung tiêu diệt lớn.

Khu vực Sư đoàn 341 đảm nhiệm là tiến công vào phòng tuyến bảo vệ Sài Gòn từ xa của địch. Lực lượng của chúng gồm ba Sư đoàn bộ binh 18, 25, 5 và các đơn vị biệt động quân, lính thủy đánh bộ, các chi đoàn xe tăng, thiết giáp, pháo binh. Các lực lượng này chưa bị đánh đau, còn sung sức và ngạo mạn; chúng lại được lực lượng không quân các sân bay Biên Hòa, Tân Sơn Nhất, Cần Thơ chi viện tối đa. Trong lúc đó Sư đoàn chưa qua chiến đấu, một số hình thức chiến thuật chưa học, còn gần một nửa số quân chưa được huấn luyện cơ bản, chiến trường mới lạ. Liệu có hoàn thành nhiệm vụ được không? - Nhiều cán bộ tỏ ra băn khoăn, lo lắng.


Tuy nhiên, được chiến đấu trong đội hình Quân đoàn 4 - một quân đoàn chủ lực bao gồm các đơn vị đã dạn dày trong khói lửa của cuộc chiến tranh, đã từng lập chiến công vang dội ở Bàu Bàng, Đồng Xoài, Bình Giã..., "với tính chất là một quân đoàn chủ lực cơ động, bố trí hoạt động trên chiến trường miền Đông Nam Bộ, chủ yếu là tiêu diệt địch, giải phóng dân, đồng thời làm nòng cốt trong ba thứ quân, làm chỗ dựa vững chắc cho phong trào đấu tranh vũ trang và chính trị của quần chúng ở nông thôn và đô thị; tạo ra và thúc đẩy cao trào đấu tranh vũ trang, đấu tranh chính trị tại chiến trường, sẵn sàng đảm nhận một hướng chiến lược, phối hợp chiến trường toàn Miền, tiến lên giành thắng lợi quyết định"¹ (Trích Nghị quyết Đảng ủy Quân đoàn 4 ngày 25 tháng 7 năm 1974).


Tính chất, chức năng và nhiệm vụ của Quân đoàn đã nói lên đầy đủ cả thời gian và không gian, cả đặc điểm và nhiệm vụ, cả sở trường hoạt động, tác chiến và xây dựng, càng chứng minh sự gắn bó với địa bàn, với dân, với Đảng, với chiến trường miền Đông Nam Bộ. Trong cán bộ quân đoàn có nhiều đồng chí đã từng đi từ buổi cây tầm vông, lựu đạn đốt ngòi, đã từng lặn lộn chiến đấu gian khổ, bám trụ kiên cường, đã đánh những trận oanh liệt, lập công vẻ vang từ những nám 1947 - 1948 ở La Ngà, Phương Lâm, Định Quán... đã từng trải qua những năm tháng thiếu thốn, gian khổ. Các anh đã sống và chiến đấu ở chiến trường này từ những năm "Nam tiến" và bây giờ là những người chỉ huy cả một quân đoàn hùng mạnh, ở các anh là cả một kho tàng kinh nghiệm vô giá về chiến đấu và xây dựng, về bám dân, bám đất ngay tại chiến trường.


Những điều đó rất quý đối với một đơn vị mới vào chiến trường. Đó là cả một kho tàng kinh nghiệm để Sư đoàn học tập. Vì vậy mà những suy nghĩ, lo âu, băn khoăn của cán bộ đã dần dần vợi đi. Chiến trường mới lạ đã nhanh chóng trở nên thân quen. Sư đoàn rất tự tin khi bước vào tham gia Chiến dịch mùa Xuân năm 1975 lịch sử.


Ngày 2 tháng 3 năm 1975, Thường vụ Đảng ủy Sư đoàn họp nghiên cứu nhiệm vụ trên giao, đánh giá toàn diện về địch, về ta, khả năng chiến đấu của Sư đoàn. Tại cuộc họp này, Thường vụ Đảng ủy Sư đoàn đã nhất trí nêu quyết tâm: "Phát huy vai trò, vị trí của toàn Đảng bộ, với tinh thần quyết chiến quyết thắng, kiên quyết chấp hành và hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ chiến đấu. Tranh thủ mọi thời gian để tổ chức huấn luyện, hết sức coi trọng những kinh nghiệm của các đơn vị bạn, đưa đơn vị nhanh chóng thích nghi với chiến trường, khẩn trương bắt tay vào thực hiện nhiệm vụ".


Căn cứ nhiệm vụ trên giao, Sư đoàn tổ chức thành ba bộ phận:

- Một bộ phận do Tham mưu trưởng Vũ Thang, phó Chính ủy Phạm Thành Minh trực tiếp chỉ huy Trung đoàn 273 thay thế Trung đoàn 1 (Sư đoàn 9), hoạt động tại khu vực Dầu Tiếng - Chơn Thành - Đường 13 (tỉnh Tây Ninh).

Một bộ phận do Sư đoàn trưởng Trần Văn Trân, phó Tham mưu trưởng Hồ Đình Quý cùng Trung đoàn trưởng các Trung đoàn 270, 266, 55 và các cơ quan đi chuẩn bị chiến trường ở hướng Đường 20 - Bà Rịa - Long Khánh.


Một bộ phận do Chính ủy Trần Nguyên Độ, phó Tư lệnh Vũ Cao cùng Chủ nhiệm chính trị, Chủ nhiệm hậu cần và một số cán bộ cơ quan chỉ huy bộ đội vào vị trí tập kết và tổ chức huấn luyện cho chiến sĩ mới.

Thực hiện Nghị quyết của Thường vụ, ngày 4 tháng 3 năm 1975, Trung đoàn 273 thay Trung đoàn 1 Sư đoàn 9 bảo vệ thị trấn Dầu Tiếng vừa được giải phóng, đồng thời chốt chặn, đánh địch, bảo vệ đoạn đường từ Bàu Bàng đến Chơn Thành (trên Đường 13).


Con Đường 13 được rải nhựa dày, đường rộng tám đến mười mét, chạy qua An Lộc, Chơn Thành, Xóm Rốt xuống phía Nam qua Bàu Bàng, Lai Khê, Thủ Dầu Một và đi vào Sài Gòn. Từ những năm 1968 - 1972, Đường 13 đã nổi tiếng là "con đường đẫm máu và nước mắt" đối với Mỹ - Ngụy. Các đơn vị sừng sỏ "Anh cả đỏ", "Kỵ binh bay" của Mỹ, Sư đoàn 5, Sư đoàn 25 chủ lực Ngụy đã từng bị no đòn ở đây. Những tên làng Minh Hòa, Bến Cát, Bàu Bàng, Tàu Ô, Xóm Ruộng... còn ghi đậm chiến công của Quân giải phóng miền Đông Nam Bộ.


Vào những tháng đầu năm 1975, khi mà thế tiến công chiến lược của ta đang áp sát hơn nữa vào Sài Gòn, thì con Đường 13 càng trở nên quan trọng. Nó là hành lang vận chuyển lực lượng và phương tiện cho miền Tây Nam Bộ, là một hướng cơ động lực lượng rất mạnh của ta từ phía Bắc khi có thời cơ tiến công giải phóng Sài Gòn. Vì vậy mà địch tăng cường phòng thủ, tăng cường phản kích, hòng chiếm lại các vị trí đã mất, đồng thời củng cố thành "lá chắn" ngăn chặn tuyến giao liên từ Đông sang Tây Nam Bộ của ta và bảo vệ Sài Gòn từ phía Bắc.


Lực lượng địch tại đây gồm Liên đoàn 32 biệt động quân ở An Lộc, Liên đoàn 31 biệt động quân ở Chơn Thành, Tiểu đoàn 366 bảo an ở Xóm Rớt, Tiểu đoàn 36 biệt động ở nam Xóm Rớt, Chiến đoàn 7 và 8 của Sư đoàn 5 cùng với Chi đoàn xe tăng 182 ở Bàu Bàng. Sở chỉ huy Sư đoàn 5 đóng ở Lai Khê - Bên Cát. Với lực lượng đông đặc và thế đứng chân như vậy, địch hy vọng có đủ khả năng "phong tỏa" kiểm soát con đường, bảo vệ Sài Gòn từ phía Bắc.


Sau khi được Sư đoàn 9 cung cấp tình hình và qua báo cáo của bộ phận cán bộ chuẩn bị chiến trường, Trung đoàn 273 thống nhất sử dụng lực lượng như sau:

Tiểu đoàn 2 do Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Văn Phú, Chính trị viên Đặng Tố chỉ huy, vào tiếp quản và bảo vệ quận lỵ Dầu Tiếng.

Lực lượng còn lại có nhiệm vụ chốt chặn, giữ vững con Đường 13 từ Xóm Rớt về Bàu Bàng, bảo vệ con đường cơ động của ta từ miền Đông sang miền Tây Nam Bộ.

[vnmilitaryhistory]

Đêm 5 tháng 3, các đơn vị hành quân tới vị trí và suốt đêm ấy khẩn trương xây dựng trận địa chốt.

Sáng hôm sau, trời vừa hừng đông, sương sớm còn phủ kín cánh rừng thưa, một đại đội thuộc Tiểu đoàn 36 biệt động quân đã bất ngờ tiến công lấn chốt ở phía Đông Đường 13 chếch về phía nam Xóm Rớt gần 1 km. Đại đội 9 cảnh giác cao, nổ súng kịp thời, diệt tại chỗ 10 tên, bọn sống sót vội tháo chạy.


Ngày 7, địch dùng pháo đánh vào chốt Đại đội 9, dọn đường cho một đại đội khác của Tiểu đoàn 31 biệt động quân tiến công lên chốt. Lúc này Đại đội 9 chỉ để Trung đội 1 do Trung đội trưởng Nguyễn Văn Va chỉ huy ở lại giữ chốt. Với tinh thần tiến công, mỗi viên đạn phải diệt một quân thù, Trung đội 1 đã chiến đấu kiên cường giữ vững trận địa. Chiến sĩ Phạm Tiệp với 18 quả lựu đạn, liên tiếp tung vào đội hình địch, diệt hàng chục tên, đánh lui một hướng tiến công của địch. Chiến sĩ bắn tỉa Lê Hồng Thái cứ mỗi viên đạn diệt một tên. Suốt ngày 7 tháng 3, Trung đội 1 đã đánh bật tám đợt phản kích của bộ binh địch. Trận địa chốt vẫn đứng vững, án ngữ một quãng dài phía nam Xóm Rớt, sát phía Đông Đường 13.

Đêm 7 tháng 3, Trung dội 1 họp rút kinh nghiệm, bổ sung tình huống vào phương án chiến đấu và chuẩn bị sẵn sàng cho những trận đánh ngày hôm sau. Cuộc họp thống nhất: Phải chủ động tiến công địch từ xa, không ngồi trong chốt chờ địch đến mới đánh.


Sáng ngày 8 tháng 3, các đồng chí Dương Mạnh Dằn, Nguyễn Minh Thắng, Trần Văn Tơ, Phạm Tiệp rời khỏi vị trí chốt, lợi dụng địa hình, tiếp cận vào vị trí đứng chân của địch và bất ngờ tiến công, đánh sập ba lô cốt một ụ súng đại liên, diệt tại chỗ 25 tên, số địch còn lại chạy vào Xóm Rớt.


Cùng ngày, từ phía Dầu Tiếng, địch dùng một liên đội xe tăng, yểm trợ cho bộ binh nống ra vùng giải phóng của ta. Tiểu đoàn 2 nổ súng kịp thời, đánh bại cuộc phản kích của địch, bắn cháy bốn xe tăng, bắt sống hơn 20 tên.


Khẩu đội trưởng Phương Văn Dày dùng ĐKZ bắn cháy chiếc xe tăng địch đầu tiên. Tiếp theo Phương Văn Dày lại xuất hiện dũng sĩ bắn xe tăng Đinh Quốc Sắc. Hai năm về trước, khi còn huấn luyện ở miền Bắc, Đinh Quốc Sắc chỉ có một suy nghĩ "muốn rèn luyện tốt, phải lao mình vào trong gian khổ, ác liệt vì nơi đó sẽ tạo ra mọi vẻ đẹp". Những ngày trên thao trường nóng như lửa, những đêm lần mò trong mưa hành quân diễn tập, Đinh Quốc Sắc đã chăm chỉ, miệt mài hăng say rèn luyện. Được giao giữ súng B.41, Sắc vô cùng sung sướng: "Tổ chức đã tin cậy giao cho mình thứ hỏa lực lợi hại này, mình phải làm chủ nó như người công nhân sử dụng thành thạo chiếc búa, chiếc kìm. Mỗi trái đạn phải diệt một xe tăng, một lô cốt địch!".


Tới chiến trường, Sắc xung phong lên chốt. Vừa chuẩn bị xong công sự, nhá tạm nắm cơm, đã nghe ì ầm tiếng xe tăng vọng lại. Sắc phán đoán hướng đi và bàn với Trung đội trưởng Trần Thanh Đạo: "Muốn giữ được chốt phải đánh chúng từ xa. Trung đội trưởng cho tôi ra chặn đầu xe tăng lại".


Trung đội trưởng đồng ý, Sắc xách B.41 vận động tới vị trí có lợi nằm chờ. Nhưng tiếng rú của xe tăng xa dần.

- Quái! Chúng chạy đường khác à? Định lấn chốt Đại đội 7 chắc?

Sắc cùng đồng đội chạy tắt đón đầu. Đúng như dự đoán, chiếc xe tăng đi đầu bò ra cảnh giới cho gần chục chiếc đi sau cắt đường định càn bừa lên chốt Đại đội 7.

Bí mật luồn lách, lợi dụng địa hình có lợi, Đinh Quốc Sắc kê súng ngắm chiếc xe tăng cảnh giới. Viên đạn đỏ lừ lao vút đi, chiếc xe tăng bốc cháy dữ dội. Bọn địch tập trung hỏa lực bắn xối xả về phía Sắc. Được đồng đội yểm hộ, anh ôm súng lăn mấy vòng ra khỏi mục tiêu lộ, nâng súng bắn phát thứ hai. Viên đạn vun vút lao vào cụm xe tăng: lại một chiếc nữa bốc cháy, cả bầy xe tăng tháo chạy. Cuộc càn của gần chục xe tăng địch bị bẻ gãy.


Sáng 9 tháng 3, địch lại dùng xe tăng tiến công lấn chốt Đại đội 5. Đinh Quốc Sắc cắt rừng non đón đầu cũng là lúc bầy xe tăng địch lọt vào trận địa Trung đội 1. Chiếc thứ nhất vừa mò đến đã dính đạn B.41 của Sắc, bốc cháy. Đội hình xe tăng địch rối loạn, Sắc bắn cháy thêm chiếc nữa. Bầy xe tăng tháo chạy, bọn bộ binh cũng nháo nhác tháo lui. Trung đội 1 truy kích; diệt gần 30 tên ngay trước chốt của mình.


Chốt chặn được 20 ngày thì nhiệm vụ của Trung đoàn phát triển. Ngày 25 tháng 3, phó Tham mưu trưởng Quân đoàn 4 Lê Ngọc Bì giao cho Trung đoàn 273: "Ngoài nhiệm vụ chốt giữ, không cho địch từ Bàu Bàng lên và từ Chơn Thành chạy về, Trung đoàn sử dụng một lực lượng cùng với Sư đoàn 9 tham gia đánh vào chi khu quân sự quận lỵ Chơn Thành".


Nhận được lệnh, Trung đoàn 273 sử dụng Tiểu đoàn 1 do Tiểu đoàn trưởng Chu Đức Hùng và Chính trị viên Đặng Xuân Lợi chỉ huy, làm nhiệm vụ chốt giữ, đánh địch từ Bàu Bàng lên ứng cứu cho quận lỵ Chơn Thành.

Đại đội 11 do đại đội trưởng Hoàng Văn Anh và Chính trị viên Nguyễn Trọng Phủ chỉ huy, tiến công tiêu diệt địch tại Xóm Rớt (nam Chơn Thành 3 km).

Tiểu đoàn 2, Đại đội 9 và Đại đội 10 (Tiểu đoàn 3) đánh vào Chơn Thành dưới sự chỉ huy của Tham mưu trưởng Sư đoàn Vũ Thang và phó Trung đoàn trưởng Trung đoàn 273 Nguyễn Văn Giáp.

Đúng 5 giờ ngày 30 ngày 31 tháng 3, tiếng súng tiến công vào Chi khu quân sự quận lỵ Chơn Thành bắt đầu.

Đại đội 7 được chọn làm đơn vị mở cửa. Sau quả bộc phá đầu tiên, địch tập trung bắn xối xả vào cửa mở, đại đội trưởng Hoàng Sĩ Hối bị thương nặng, Chính trị viên Bùi Công Bình hy sinh, bảy chiến sĩ ngã xuống ngay hàng rào ngoài cùng. Phó đại đội trưởng Phạm Văn Tiến hô lớn:

- Các bộc phá viên theo tôi, quyết mở bằng được cửa mở!

Quả bộc phá của Tiến xé tung hai lớp rào, và Tiến cũng hy sinh. Thêm một số chiến sĩ thương vong, cửa mở đã khai thông, nhưng Đại đội 7 hầu như mất sức chiến đấu.

Trong lúc đó, Đại đội 5 bị lộ ngay từ đần, địch tập trung hỏa lực đánh vào trận địa. Đại đội 5 phải chuyển sang đột kích. Vượt qua cửa mở, dập tắt được hai hỏa điểm đầu cầu, đánh sập thêm được ba lô cốt, nhưng lực lượng của Đại đội 5 không đủ sức phát triển vào tung thâm. Địch lại tập trung phản kích dữ dội, hướng chính gặp khó khăn lớn. Mờ tối ngày 31 tháng 3, Quân đoàn ra lệnh cho các lực lượng chuyển sang vây ép; dùng pháo binh bắn phá liên tục vào các mục tiêu trong chi khu, gây cho chúng nhiều tổn thất.

[vnmilitaryhistory]

7 giờ sáng ngày 1 tháng 4, hai tiểu đoàn thuộc Chiến đoàn 8 vào 20 xe tăng của Sư đoàn 5 địch từ Bàu Bàng lên ứng cứu cho đồng bọn đang bị vây ép tại quận lỵ Chơn Thành. Chúng vừa lò dò tới ấp Xà Mách đã lọt vào trận địa phục kích của Tiểu đoàn 1, bị diệt gọn hai đại đội, bắt sống 103 tên, bắn cháy năm xe tăng. Số còn lại tháo chạy về Bàu Bàng. Âm mưu chi viện cho Chơn Thành của địch bị bẻ gãy.


Đúng 22 giờ 40 phút ngày 1 tháng 4, Bộ Tư lệnh Quân đoàn 4 thông báo: "Địch ở Chơn Thành bỏ chạy, Sư đoàn 9 đang truy kích trên hướng ra Sông Bé". Quân đoàn lệnh cho Trung đoàn 273 chuẩn bị đón đánh địch từ Chơn Thành chạy về Bàu Bàng; đồng thời không cho cánh quân địch từ Bàu Bàng lên đón đám tàn quân ở Chơn Thành chạy về.


Trung đoàn 273 bố trí lại lực lượng theo phương án chiến đấu mới. Toàn Trung đoàn bí mật chuẩn bị trận địa với tư tưởng chỉ đạo: Nắm vững thời cơ, vận động nhanh, hiệp đồng chặt chẽ, nhanh chóng bao vây chia cắt, tiêu diệt gọn từng bộ phận, tiến tới tiêu diệt toàn bộ quân địch, làm chủ chiến trường.


2 giờ sáng ngày 2 tháng 4, các đơn vị đã chuẩn bị xong và sẵn sàng xuất kích.

4 giờ 30, một tốp địch lọt vào trận địa cối 82 của Đại đội 14. Anh em nổ súng, diệt một tên đại úy, bắt sống hai tên, có một thiếu úy. Tù binh khai: Tiểu đoàn 366 bảo an và một số tàn binh của Tiểu đoàn 31 biệt động quân được lệnh bỏ Xóm Rớt rút chạy về Bàu Bàng lúc 20 giờ ngày 1 tháng 4. Hiện đang hành quân phía sau.


Trung đoàn trưởng Hoàng Trung Trực lệnh cho các đơn vị chuẩn bị chiến đấu.

Đúng 5 giờ 15 phút ngày 2 tháng 4, đại đội đi đầu của địch lọt vào trận địa phục kích của Đại đội 14. Lập tức Đại đội 14 nổ súng tiến công. Bị đòn phủ đầu, bọn địch hốt hoảng chạy sang hướng Tây, bị Đại đội 16 hạ nòng 12,7 bắn quét, diệt một số lớn. Lúc này Tiểu đoàn 3 và Đại đội 20 cũng bắt đầu nổ súng.


Từ phía Tây - Tây - Nam Đường 13, các Đại đội 9, 14, 16, 20 đánh sang. Phía Đông Đường 13, các Đại đội 10, 11 đánh tới. Bọn địch bị đòn bất ngờ, rồi loạn đội hình, tìm đường tháo lui. Các chiến sĩ ta cắt địch ra mà đánh; xác địch ngổn ngang trên trận địa. Một số tên sống sót kéo nhau chạy trở lại hướng Chơn Thành, bị ngay Tiểu đoàn 2 từ Chơn Thành chặn lại. Tiểu đoàn 366 bảo an và số tàn quân Tiểu đoàn 31 biệt động quân bị tiêu diệt hoàn toàn.


Cũng trong ngày 2 tháng 4, bọn địch điều Tiểu đoàn 2 (Chiến đoàn từ Bàu Bàng lên đón đám tàn quân trên. Chúng vừa tối ấp Xà Mách, bị Tiểu đoàn 1 chặn đánh, diệt tại chỗ 81 tên, bắt sống 23 tên. Tiểu đoàn 2 địch bị xóa sổ. Sang ngày 3 tháng 4, Tiểu đoàn 1 diệt thêm 120 tên. Tiểu đoàn 3 diệt 254 tên, Đại đội 2 Sông Lam diệt 86 tên.


Toàn bộ quân địch từ Chơn Thành chạy về Bàu Bàng và từ Bàu Bàng lên Chơn Thành ứng cứu hoàn toàn bị tiêu diệt và bắt sống.

Gần một tháng làm nhiệm vụ chốt chặn, trong điều kiện ăn, ngủ dưới hầm, vật lộn với những cơn khát cháy cổ, với muỗi rừng, với biết bao nhiêu đợt phản kích pháo kích ác liệt của địch, các chiến sĩ Trung đoàn 273 đã kiên cường trụ vững, liên tục đánh địch, giữ vững chốt, cửa ngõ phía Bắc Sài Gòn bị chọc thủng một mảng lớn, tạo điều kiện cho lực lượng ta áp sát hơn nữa vào Sài Gòn. Hành lang vận chuyến từ miền Đông sang miền Tây Nam Bộ được thông suốt, bảo đảm cho đồng bằng sông Cửu Long có đầy đủ tiềm lực và khả năng để bước vào cuộc Tổng tiến công và nổi dậy trong chiến dịch Mùa Xuân 1975 lịch sử.


Sau khi hoàn thành nhiệm vụ ở hướng Đường 13, Trung đoàn 273 lật cánh về tỉnh Long Khánh trong đội hình chiến đấu của Sư đoàn ở mặt trận phía Đông Sài Gòn - Gia Định.

Ngày 26 tháng 3, Trung đoàn 270 hành quân tới Đồng Xoài thì được lệnh của Bộ Tư lệnh Quân đoàn 4 tiếp tục xuyên rừng đi tiếp về hướng đông 20 làm lực lượng dự bị cho Sư đoàn 7 và sẵn sàng đánh địch lấn chiếm các chi khu Định Quán, La Ngà, Phương Lâm do Sư đoàn 7 vừa giải phóng.


Từ Đồng Xoài, qua Bù Đốp, xuyên rừng Mã Đà, đến sáng 18 tháng 3, toàn Trung đoàn đã tới bờ sông Đồng Nai. Tại đây, đồng chí Bùi Cát Vũ, Phó tư lệnh Quân đoàn 4 giao nhiệm vụ cụ thể: "Trung đoàn 270 (thiếu Tiểu đoàn 6) chốt giữ Đường 20 từ cua chữ C đến Phương Lâm, đồng thời cùng với trinh sát Sư đoàn nghiên cứu chiến trường, chuẩn bị cho Trung đoàn 270 đánh vào Túc Trưng và Trung đoàn 266 đánh vào Gia Tân - Gia Kiệm".


Sau khi Định Quán, La Ngà thất thủ, bọn địch ở Túc Trưng, Kiệm Tân phải co lại. Trước tình hình đó, viên tướng Nguyễn Văn Toàn. Tư lệnh Quân đoàn 3 và Quân khu 3 họp Bộ tham mưu của y ở Biên Hòa, nhận định: "Chi khu Định Quán kiên cố như vậy vẫn bị san bằng, La Ngà cũng rơi vào tay Cộng sản, Đường 20 coi như đã thuộc về họ. Rồi sẽ đến lượt Túc Trưng, Kiệm Tân. Đối phương mà cắt được ngã ba Dầu Giây thì Xuân Lộc đi đời và Biên Hòa cũng bị uy hiếp nghiêm trọng". Y chỉ thị cho Lê Minh Đảo, Tư lệnh Sư đoàn 18 phải nhanh chóng củng cố căn cứ Gia Tân, Gia Kiệm, Túc Trưng, Núi Đốt, lập một phòng tuyến ngăn chặn tại La Ngà, cố giữ cho bằng được, đến mùa mưa sẽ phản công chiếm lại.


Lê Minh Đảo tung toàn bộ Chiến đoàn 52, ba tiểu đoàn bảo an, 12 khẩu pháo 105, hai khẩu pháo 155, một chi đoàn xe tăng, xe bọc thép 20 chiếc để củng cố và bảo vệ Túc Trưng và Núi Đốt. Hàng ngày, chúng dùng pháo bắn phá liên tục lên La Ngà, Định Quán. Từng tốp máy bay A37 và F5 thay nhau ném bom vào các khu rừng xung quanh, thường xuyên tung biệt kích, thám báo lùng sục thăm dò, gài mìn. Chúng còn sử dụng bộ binh từng bước lấn đất, nống ra hai bên Đường 20 từ 500 đến 1.000 mét. Đêm 20 tháng 3, chúng cho Tiểu đoàn 2 và đại đội trinh sát của Chiến đoàn 52 nống ra lấn chiếm Núi Tràn - một Điểm cao quan trọng án ngữ phía Tây cầu La Ngà, phía Bắc Túc Trưng 4km, nằm sát Đường 20.


Bộ Tư lệnh Sư đoàn lệnh ngay cho Trung đoàn 270 khẩn trương cơ động lực lượng ra tiêu diệt địch khi chúng chưa kịp đào công sự.

Thực hiện nhiệm vụ trên, 4 giờ sáng ngày 31 tháng 3, Tiểu đoàn 5 vượt sông Đồng Nai, áp sát chân Núi Tràn về phía Tây - Bắc. Hai đại đội của Tiểu đoàn 4 vượt sông La Ngà, áp sát Đường 20 Đông - Nam Núi Tràn.

Ở Sở chỉ huy Trung đoàn, Trung đoàn trưởng Nguyễn Thế Vân và Chính ủy Lê Nguyễn theo dõi và chỉ đạo chặt chẽ các mũi. Đây là trận đầu Trung đoàn 270 chiến đấu đánh địch ở dã ngoại. Khi bàn về cách đánh, sở chỉ huy và phân đội tác chiến đã dự kiến hai phương án: 

- Bao vây chặt và đánh lấn từ ngoài vào.

- Thọc sâu, chia cắt địch ra để tiêu diệt.

Mọi người thống nhất theo phương án 2, kết hợp với bao vây chặt. Yêu cầu của trận đánh là phải táo bạo, bất ngờ, đánh đau, đánh hiếm, đánh cho địch từ bỏ ý đồ lấn chiếm vùng giải phóng.

[vnmilitaryhistory]

5 giờ sáng ngày 31 tháng 3, hai mũi đột kích của Tiểu đoàn 5 chọc thẳng vào trung tâm Điểm cao. Mũi của đại đội trưởng Đại đội 6 Nguyễn Văn Tý đánh vào khu chỉ huy. Mũi của đại đội trưởng Đại đội 7 Vi Văn Bê đánh hất từ phía Tây - Tây - Bắc Điểm cao. Địch, lớp chết, lớp nhốn nháo bỏ chạy xuống chân đồi, bị Đại đội 1 và Đại đội 2 chặn đánh. Kết quả hai đại đội địch bị diệt gọn, hai đại đội bị thiệt hại nặng. Cuộc hành quân lấn chiếm vùng giải phóng của Tiểu đoàn 2 Ngụy bị đập tan và cũng từ đó bọn địch co cụm về Túc Trưng, không dám mở các cuộc hành quân giải tỏa.


Theo Đường 20 (Đà Lạt về Sài Gòn), quân ta đã áp sát đến Túc Trưng.

Thời gian này, trên Mặt trận Tây Nguyên, dưới sự chỉ đạo, chỉ huy trực tiếp của Quân ủy Trung ương và Bộ Tổng Tư lệnh, đứng đầu là Đại tướng Văn Tiến Dũng và Bộ Tư lệnh Mặt trận Tây Nguyên, với tinh thần nỗ lực vượt bậc, quân ta đã hoàn thành việc đánh chiếm Buôn Ma Thuột một cách nhanh chóng, dồn dập, gây niềm tin tưởng, phấn khởi rất lớn cho tất cả các đơn vị, các chiến trường. Trận Buôn Ma Thuột hiểm và mạnh quá, tiếp đến trận đánh diệt quân viện ở phía Đông Buôn Ma Thuột nhanh và gọn quá làm cho địch hốt hoảng, rôi loạn, phải rút chạy khỏi Tây Nguyên đưa quân về đồng bằng hòng giữ lực lượng và giữ đất. Nhưng nào có đưa được lực lượng về giữ được đất. Chúng đã bị tiêu diệt gần như hòan toàn trên đường rút chạy.


Trên mặt trận Trị - Thiên - Huế, Quảng Nam - Đà Nẵng, cho đến cuối tháng 3 năm 1975, với sự chỉ đạo tài tình của Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương, kết hợp giữa tiến công và nổi dậy, quân và dân ta đã tiêu diệt, làm tan rã và bắt sống toàn bộ quân địch, giải phóng hoàn toàn các tỉnh trong khu vực này.


Cùng với chiến trường Tây Nguyên, chiến thắng Huế - Đà Nẵng làm thay đổi hẳn so sánh lực lượng về mặt chiến lược hoàn toàn có lợi cho ta, trực tiếp đánh bại âm mưu co cụm chiến lược của địch, làm cho Ngụy Sài Gòn suy yếu, tạo điều kiện cho ta tập trung lực lượng áp đảo trong trận quyết chiến cuối cùng.


Sau đòn đánh trúng huyệt vào thị xã Buôn Ma Thuột, ta đã bắt đầu khai tử cho quân Ngụy Sài Gòn... Sau Quân khu 2, đến Quân khu 1 địch bị xóa sổ. Một loạt các tỉnh từ Phan Rang trở ra đã được giải phóng.

Trước thời cơ nghìn năm có một, chấp hành chủ trương sáng suốt của Bộ Chính trị, các binh đoàn chủ lực hùng mạnh của ta được lệnh tiến thẳng về phía Nam, áp sát Sài Gòn. Đường hành lang từ các cánh, các hướng nối liền các con đường vận chuyển chiến dịch và chiến lược.Từng đoàn xe vận tải từ Tây Nguyên, từ Nam Trung Bộ đi suốt miền Đông, qua miền Tây Nam Bộ. Sau khi giải phóng các chi khu Dầu Tiếng, Chơn Thành, An Lộc phía Bắc Sài Gòn, ta đã áp sát Bàu Bàng. Phía Tây Sài Gòn, ta đã đến bờ sông Vàm Cỏ Đông, phía Đông - Bắc quân ta đã bao vây Gia Kiệm.


So sánh lực lượng quân sự và tình thế chính trị chuyển biến mạnh mẽ, đựa đến một bước ngoặt hoàn toàn bất lợi cho địch. Thế bố trí chiến lược "mạnh ở hai đầu" của chúng bị ta phá vỡ từng mảng... Nhưng ngoan cố và xảo quyệt vốn là bản chất của đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai. Bọn cuồng chiến Mỹ còn cố sức bày mưu, tính kế hòng cứu vãn tình hình. Chúng phái Đại tướng Uây-en, Tham mưu trưởng Lục quân Mỹ, người đã cuốn lá cờ Mỹ cùng đơn vị Mỹ cuối cùng cút khỏi miền Nam hai năm về trước, đến Sài Gòn trực tiếp vạch kế hoạch cho bọn Ngụy xây dựng một phòng tuyến mạnh bảo vệ Sài Gòn, ngăn chặn quân ta từ xa ở Phan Rang.


Vâng lệnh quan thầy, bọn Ngụy Sài Gòn vội vàng củng cố khẩn cấp tuyên phòng thủ Phan Rang, đồng thời hình thành từ ngoài vào trong nhiều tuyến ngăn chặn, bao gồm nhiều sư đoàn bộ binh và các đơn vị thiết giáp, pháo binh. Các khu vực phòng thủ then chốt được tăng cường thêm mìn, dây thép gai, vật chướng ngại chống tăng, kết hợp với hệ thống đồn bốt bảo an, dân vệ thành một màng lưới dày đặc, nhằm buộc quân ta dũi dần từng bước, tốc độ tiến công bị chậm lại.


Trong một loạt hệ thống phòng thủ dày đặc ấy, bọn Mỹ - Ngụy đã chọn thị xã Xuân Lộc làm tuyến phòng ngự trọng yếu để bảo vệ Sài Gòn từ phía Đông - Bắc, một phòng tuyến ngăn chặn hai đường tiến của quân ta về Sài Gòn: Đường số 1 và Đường số 20. Nhà trắng bảo Thiệu phải: "Bằng bất cứ giá nào cũng phải giữ cho được Xuân Lộc, nếu để mất Xuân Lộc thì Hoa Kỳ sẽ cắt viện trợ", "Nếu để mất Xuân Lộc thì yếu tố quân sự sẽ tuyệt vọng"... Đại sứ Mỹ Ma-tin cũng khuyên Thiệu: "Quân lực Việt Nam cộng hòa phải lấy tiểu khu Xuân Lộc làm bằng chứng của sự cố thủ đổi với Cộng sản". Nguyễn Văn Thiệu hứa hẹn với quan thầy: "Dù có chết, tôi cũng giữ cho được Xuân Lộc". Chuẩn tướng Lê Minh Đảo, Tư lệnh Sư đoàn 18 Ngụy cũng huênh hoang: "Sẽ đánh một trận oai hùng cho thế giới biết...".


Thiệu đã tập trung vào đây toàn bộ Sư đoàn 18 gồm ba Chiến đoàn 43, 48, 52; bốn Tiểu đoàn bảo an 340, 342, 343, 367; hai Tiểu đoàn pháo binh 181, 192; hai chi đoàn xe tăng, thiết giáp của Thiết đoàn 5; trên 3.000 dân vệ, quân cảnh và phòng vệ dân sự. Sau này chúng đã ném vào thị xã này lúc cao nhất đến 9 chiến đoàn bộ binh, lính dù, lính thủy đánh bộ và Sư đoàn 3 không quân trực tiếp chi viện.


Về phía ta, thắng lợi to lớn vừa qua có ý nghĩa chiến lược, đánh dấu một bước ngoặt mới trong cuộc chiến tranh giải phóng ở miền Nam, đánh dấu sự phát triển mới trong cục diện chung, một bước suy sụp mới của Mỹ - Ngụy. Địch đang có ý đồ thực hiện co cụm chiến lược quy mô lớn nhằm tập trung lực lượng lớn trên những phòng tuyến quan trọng, hòng tạo một thế tương đối vững, hòng ghìm sức tiến công của ta, hy vọng kéo dài được đến mùa mưa.


Vì vậy, chúng ta cần tranh thủ thời gian hành động khẩn trương, táo bạo tiến công, thừa thắng xốc tới, liên tục tiến công, làm cho địch không kịp ứng phó, không kịp co cụm, củng cố.

Bộ Chính trị chủ trương "Tập trung nhanh nhất lực lượng, binh khí kỹ thuật và vật chất giải phóng Sài Gòn trước mùa mưa". Muốn giải phóng Sài Gòn, chúng ta phải đập nát những phòng tuyến vòng ngoài kiên cố của chúng. Phòng tuyến thị xã Xuân Lộc của địch đã được Bộ chỉ huy chiến dịch ta khoanh tròn đậm nét chì đỏ trên tấm bản đồ tác chiến.


Ngày 4 tháng 4, Thiếu tướng Hoàng cầm, Tư lệnh Quân đoàn 4 giao nhiệm vụ:

"Sư đoàn 341 (thiếu Trung đoàn 273) cùng với Sư đoàn 7 tiến công tiêu diệt Sư đoàn 18 và toàn bộ lực lượng địa phương của địch tại thị xã Xuân Lộc, hỗ trợ đồng bào địa phương, cùng với địa phương tiến công và nội dậy, giải phóng tỉnh Long Khánh".

Hướng tiến công: Bắc - Tây - Bắc.

Mục tiêu: Dinh tỉnh trưởng, các khu vực cố vấn Mỹ, Trung tâm thông tin, cảnh sát, Tình báo CIA, Tiểu đoàn 1, Chiến đoàn 43 và bốn Tiểu đoàn bảo an 340, 342, 243, 367, sẵn sàng đánh địch từ Núi Thị, Gia Tân lên chi viện cho Xuân Lộc.

Thời gian nổ súng: Đêm 8 rạng 9 tháng 4".

[vnmilitaryhistory]

Nhận nhiệm vụ xong, Sư đoàn trưởng Trần Văn Trân cùng các đồng chí phó Tham mưu trưởng Hồ Đình Quý, Trung đoàn trưởng Trung đoàn 270 Nguyễn Thế Vân, Trung đoàn trưởng Trung đoàn 266 Nguyễn Quang Thuật, Trung đoàn trưởng Trung đoàn 55 Lê Văn Cúc và các cán bộ cơ quan sư đoàn, trung đoàn khẩn trương đi trinh sát, chuẩn bị chiến trường.


Vượt qua ngầm La Ngà, đoàn cán bộ trinh sát vào thắng hậu cứ Tỉnh ủy Long Khánh và Thị ủy thị xã Xuân Lộc để cùng với địa phương trao đổi chuẩn bị kế hoạch phối hợp hành động. Đồng chí Tư Lạc Tỉnh đội trưởng Long Khánh và đồng chí Nam Thắng, Bí thư Thị ủy Xuân Lộc đã báo cáo toàn bộ tình hình địch, tình hình dân và địa hình trong khu vực tác chiến. Hội nghị đã bàn bạc kỹ về những tình huống có thể xảy ra và thống nhất phương án tác chiến. Riêng về sử dụng lực lượng địa phương, Hội nghị nhất trí: đại đội địa phương do Bộ chỉ huy quân sự tỉnh trực tiếp nắm, có nhiệm vụ hỗ trợ cho quần chúng nổi dậy. Chọn một số du kích làm nhiệm vụ dẫn đường cho trinh sát Sư đoàn và giúp đơn vị chuẩn bị vị trí giấu quân. Toàn bộ tù binh, hàng binh sẽ giao cho địa phương quản lý.


Sau Hội nghị, đoàn cán bộ được các tổ trinh sát dẫn vào tận hàng rào sát thị xã.

Lực lượng vũ trang địa phương cử các tổ đưa các mũi trinh sát của Sư đoàn, trung đoàn luồn qua các cứ điểm trong thị xã. Ba tổ trinh sát Sư đoàn do Trưởng ban trinh sát Lê Anh Thiện chỉ huy. Ba tổ trinh sát của Trung đoàn 2 56 do Trưởng tiểu ban trinh sát Trung đoàn Nguyễn Bá Núc chỉ huy đã vào bám suốt mấy đêm liền trong thị xã. Thưởng ban trinh sát Lê Anh Thiệu đã vào tận nhà tên Tỉnh trưởng Nguyễn Văn Phúc.


Các mục tiêu tiến công, vị trí cửa mở, cấu trúc các hàng rào, các vật chướng ngại đã được trinh sát xác định. Cùng với lực lượng trinh sát tiền nhập, điều tra địch ban đêm, sáu Đài quan sát của sư đoàn, bốn Đài của hai trung đoàn bộ binh cùng các bộ phận trinh sát kỹ thuật, kết hợp với khai thác tù binh, đã cơ bản nắm chắc các quy luật hoạt động của địch và những lực lượng của chúng tại thị xã. Các đầu mối cơ sở hoạt động trong lòng địch cũng đã cử người về căn cứ báo cáo và nhận kế hoạch mới.


Đêm 5 tháng 4, đoàn cán bộ trinh sát luồn vào trong các hàng rào để xem lại lần cuối.

Mọi sự đi lại của địch trong thị xã vẫn bình thường, chứng tỏ chúng chưa biết gì về những hoạt động của ta. Chúng có ngờ đâu đã gần một tuần nay những chiến sĩ trinh sát của ta đang dán mình xuống đất để quan sát, đánh dấu các mục tiêu nơi chúng ở. Và cũng trớ trêu thay, đêm 24 tháng 3, Đài BBC đưa tin: "Sư đoàn 341 đã vượt sông Mỹ Chánh, đang áp sát Thành phố Huế". Không phải áp sát Thành phố Huế, mà đang áp sát cửa ngõ đông - bắc Sài Gòn.


Sáng ngày 6 tháng 4, Đảng ủy Sư đoàn họp thông qua quyết tâm chiến đấu. Đảng ủy xác định: Nhiệm vụ cụ thể của từng đơn vị trong kế hoạch tác chiến của Sư đoàn, Quân đoàn có quan hệ mật thiết đến việc thực hiện nhiệm vụ trọng đại của toàn chiến dịch. Vì vậv, tiêu diệt được Sư đoàn 18, giải phóng được tỉnh Long Khánh thì sẽ phá vỡ được hệ thống phòng ngự của địch ở Đông - Bắc Sải Gòn, tạo điều kiện áp sát Sài Gòn, tác động rất lớn đến phong trào đấu tranh của nhân dân Sài Gòn - Gia Định, đẩy tốc độ suy sụp của quân Ngụy vốn đã dao động mạnh càng sa sút hơn.


Thị xã Xuân Lộc là mục tiêu phòng ngự rất trọng yếu của địch ở Quân khu 3 Ngụy, bảo vệ Sài Gòn từ phía Đông, một trọng điểm phòng ngự từ xa của Mỹ - Ngụy. Nếu giữ được Xuân Lộc, Long Khánh thì tuyến Biên Hòa - Nhơn Trạch - Bà Rịa - Vũng Tàu chưa trực tiếp bị uy hiếp. Sân bay Biên Hòa và cả sân bay Tân Sơn Nhất còn hoạt động được. Vì vậy, bằng mọi giá, địch cố giữ cho được Xuân Lộc - Long Khánh.


Đây là trận đầu tiên Sư đoàn đánh tập trung hiệp đồng binh chủng, có trang bị kỹ thuật lớn vào một thị xã lớn. Trong lúc đó, các đơn vị đang trên đường hành quân vào vị trí tập kết, có đơn vị chưa đến, thời gian lại khẩn trương. Nhưng trong tình hình suy sụp không thể gượng nổi của Mỹ - Ngụy, trong sự lớn mạnh vượt bật của ta, Sư đoàn đang có những thời cơ mới, những điều kiện và nhân tố mới để hoàn thành nhiệm vụ. Hơn nữa, đây là một trận đánh có ý nghĩa to lớn đối với việc xây dựng truyền thống chiến đấu và chiến thắng của Sư đoàn.


Các cấp ủy đảng, chi bộ và các đơn vị phải quán triệt các yêu cầu sau:

- Tranh thủ thời cơ, mạnh dạn, táo bạo thọc sâu, bao vây chia cắt, thực hiện đánh tiêu diệt và làm tan rã địch.

- Đề cao tinh thần chủ động hiệp đồng chiến đấu, phát huy tinh thần độc lập chiến đấu, nhất là các trường hợp thọc sâu, bị địch chia cắt, hiệp đồng theo tiếng súng, tiến công kiên quyết, liên tục, tiêu diệt từng đại đội, tiểu đoàn, trung đoàn địch, tiên tới tiêu diệt toàn bộ quân địch trên địa bàn tác chiến và sẵn sàng nhận nhiệm vụ tiếp theo.

- Phối hợp chặt chẽ giữa tiến công và nổi dậy của quần chúng, hỗ trợ cho quần chúng nổi dậy.

- Triệt đê chấp hành mọi mệnh lệnh chiến đấu, chấp hành nghiêm kỷ luật chiến trường và các chính sách.

Phương án tác chiến của Sư đoàn được Bộ Tư lệnh Quân đoàn phê chuẩn. Chiều ngày 6 tháng 4, Bộ Tư lệnh Sư đoàn giao nhiệm vụ cho các đơn vị:

- Trung đoàn 266, được bổ sung Tiểu đoàn 5 Trung đoàn 270 thay Tiểu đoàn 8 (Quân đoàn đã sử dụng nghi binh ở hướng TÚc Trừng), được tăng cường bốn khẩu cối 120, hai khẩu 85, hai khẩu 37 của Trung đoàn 55, trực tiếp tiến công vào các mục tiêu do Sư đoàn đảm nhiệm trong thị xã.

- Trung đoàn 270 (thiếu Tiểu đoàn 5) đánh địch vòng ngoài, ngăn chặn địch từ Gia Tân, Núi Thị, không cho chúng ứng cứu, đồng thời chuẩn bị sẵn sàng bước vào chiến đấu nếu Trung đoàn 266 gặp khó khăn.

- Trung đoàn 55 (thiếu đại đội lựu pháo 122) bố trí một cụm pháo bắn trực tiếp, chi viện cho Trung đoàn 266 và kiềm chế các trận địa pháo của địch. Tiểu đoàn 12 pháo cao xạ 37 làm nhiệm vụ canh giữ bầu trời, sẵn sàng bắn máy bay, bảo vệ đội hình chiến đấu của Sư đoàn, đồng thời chuẩn bị đầy đủ các phần tử để có thể bắn tất cả các mục tiêu trên địa bàn tác chiến.

[vnmilitaryhistory]

Sau khi nhận nhiệm vụ ở Sư đoàn, các đơn vị tiến hành họp Đảng ủy và triển khai công tác tổ chức chiến đấu.

18 giờ ngày 8 tháng 4, các đơn vị được giao nhiệm vụ đánh vào Xuân Lộc xuất phát.

0 giờ 30 phút ngày 9 tháng 4, Sợ chỉ huy Sư đoàn đă nhận được báo cáo từ các hướng:

- Tiểu đoàn 5 đã áp sát bìa rừng cao su, đang to chức vượt trảng trống.

- Tiểu đoàn 7 đã tới Bình Lộc Sở, đang vượt Đường 1 về lô cao su phía Đông.

- Tiểu đoàn 9 đã vượt qua Suối Tre.

- Các khẩu đội cối, cao xạ 37, pháo 85 đang cấu trúc trận địa.

4 giờ sáng, các hướng báo về: Bộ đội đã áp sát hàng rào, các trận địa pháo đã chuẩn bị xong phần tử.

5 giờ, ở hướng Tây - Bắc xảy ra tình huống nhân dân trong thị xã mở cổng ấp chiến lược đi làm nương, thấy bộ đội ta đào công sự ngay sát hàng rào, bà con đứng lưỡng lự ở cổng ấp. Để giữ bí mật đến giờ "G", Chính trị viên Đại đội 9 Tạ Quang Trung tới gặp nhân dân, đề nghị bà con đi làm và không một ai quay về nhà.


Hai chiến sĩ được lệnh đứng chặn ngang cổng ấp đề phòng tình huống bất trắc. Đồng bào vui vẻ kéo nhau ra rẫy, không một ai quay trở lại.

Trời vẫn còn tối và dày đặc sương mù. Cùng thời gian ấy, trên các trận địa pháo, các pháo thủ đang chỉnh tầm, hướng và sẵn sàng lao đạn. Trên đài quan sát, Tiểu đoàn trưởng Tạ Duy Bảo và đại đội trưởng Nguyễn Hữu Đa cũng đã đánh dấu xong cự ly các mục tiêu.


Giờ "G" chỉ còn 10 phút nữa, nhưng sương mù vẫn còn dày. Sư đoàn điện lên Quân đoàn xin kéo dài thêm 10 phút nữa cho sương tan bót, nhìn mục tiêu rõ hơn. Quân đoàn chuẩn y.

Trực ban tác chiến Lê Hải Anh điện phổ biên lại giờ "G" cho khai tử tiểu khu Xuân Lộc.

Pháo chiến dịch và các trận địa pháo của Trung đoàn 55 đồng loạt nhả đạn. Từng đụn khói trùm lên các mục tiêu. Quả đạn 85 đầu tiên bắn trực tiếp, phá tung cụm ăn-ten của khu trung tâm thông tin. Quả lựu đạn 122 đầu tiên cũng bẻ gãy nốt cột ăng-ten trên đỉnh Núi Thị.


Sau mỗi loạt đạn nổ, tiếng các chiến sĩ thông tin ở các đài quan sát pháo binh và các mũi tiến quân của bộ binh lại báo cáo về Sở chỉ huy Sư đoàn. Pháo bắn chính xác ngay loạt đầu đạn. Trúng khu trung tám thông tin...


Bọn địch trong tiểu khu Xuân Lộc gào bọn pháo binh chi viện.

Các trận địa pháo địch ở Núi Thị, Suối Tre, ngã ba Tân Phong bắn như vãi đạn dọc Đường số 1 về phía Bắc - Tây - Bắc. Chúng định dùng hàng rào lửa ngăn chặn bộ binh và phản pháo các trận địa của ta. Máy bay trinh sát vè vè trên bầu trời. Máy bay AD6, A37, F5 điên loạn, lồng lộn chúc đầu xuống trút bom.


Các trận địa cao xạ 37 kịp thời nhả đạn, hất ngược chúng lên.

Mặc cho bom đạn địch nổ đinh tai, nhức óc, mặc cho máy bay địch gầm rú xé rách bầu trời, các khẩu đội pháo vẫn giữ đúng phần tử rót vào các mục tiêu trong thị xã. Sau một trận mưa pháo khủng khiếp, phần lớn các hỏa điểm địch đã bị pháo ta phá hoại hoặc làm tê liệt.


Đúng 6 giờ 40 phút, hai phát pháo hiệu đỏ rực bay vụt lên bầu trời.

Các chiến sĩ bộ binh vọt dậy lao qua cửa mở, đánh thẳng vào các căn cứ.

Tiểu đoàn 7 tiến công trên hướng Tây - Bắc - hướng tiến công chủ yếu vào mục tiêu. Tiểu đoàn 5, hướng Đông - Bắc, Tiểu đoàn 9 kẹp sườn bên phải Tiểu đoàn 7.

Ở hướng Tiểu đoàn 5, Đại đội 5 được chọn làm đơn vị mở cửa.

4 giờ sáng, Đại đội 5 đã tới vị trí sát hàng rào và dùng kéo bí mật cắt được vài lớp. Đến giờ nổ sung, pháo binh cấp tập vào các mục tiêu thì tổ mở cửa của Nguyễn Xuân Loan, Nguyễn Văn Đấu, Trần Văn Ngọc đã đút bộc phá ống vào dưới lớp rào. Bộc phá nổ, xé tung đến hàng rào thứ năm. Địch phát hiện ra hướng cửa mở, tập trung hỏa lực bắn ra như mưa. Máy bay C.130 xổ từng tràng liên thanh vào con đường dẫn tới cửa mở. Một số chiến sĩ thương vong. Bộ phận hỏa lực của Đại đội 8 lên khẩu nào cũng bị thương, cửa mở gặp khó khăn, đội hình ùn lại. Khẩu đội trưởng Nguyễn Đăng Trinh vác khẩu ĐKZ lao lên sát hàng rào, lợi dụng mô đất cao, nhằm thắng khẩu đại liên đầu cầu của địch, néo cò. Hỏa điểm đầu tiên của địch bị dập tắt. Trinh diệt luôn hai khẩu đại liên của địch ở phía Trường Trung học Hòa Bình đẳng bắn ra cửa mở.


Lợi dụng thời cơ, Nguyễn Văn Lái ôm bộc phá lao lên, giật nụ xòe phá tung thêm hai lớp rào nữa. Địch ở gác hai của Trường Trung học xả đại liên vào cửa mở. Lái hy sinh. Thêm một số đồng chí bị thương. Đại đội trưởng Nguyễn Quốc Hoàn vừa ôm bộc phá lao lên vừa nói: "Dù thương vong cũng quyết hoàn thành nhiệm vụ. Hãy trả thù cho những đồng chí đã hy sinh!". Một viên đạn tiểu liên cực nhanh của địch dính vào tay trái Hoàn, ống bộc phá văng sang bên. Tiểu đội phó Nguyễn Xuân Hải nhào đến, ôm ống bộc phá đút vào hàng rào, giật tung lớp hàng rào thứ bảy thì gặp ngay lớp rào vướng chân là là mặt đất.


Đại đội 5 quyết định mở thêm cửa thứ hai. Các xạ thủ súng ĐKZ Đinh Quang Tạo, Nguyễn Văn Nhung, Nguyễn Đăng Trinh ở Đại đội 8 tập trung bắn sập những hỏa điểm lợi hại của địch từ Trường Trung học Hòa Bình, từ trong các căn nhà, cũng là lúc Nguyễn Khắc Sơn mở xong cửa thứ nhất.


Trung đội 2 do Nguyễn Xuân Loan chỉ huy cũng mở gần xong cửa thứ hai. Còn một lớp rào thì hết bộc phá ống, trợ lý tác chiến Tiểu đoàn 5 Lê Hồng Sơn lấy ván bắc qua hàng rào.

Tiểu đoàn 5 ào ạt tiến qua hai cửa mở như những cơn lốc, tiêu diệt hàng loạt vị trí của hai Tiểu đoàn bảo an 340, 342 bảo vệ mé ngoài và thọc sâu vào các cứ điểm, các mục tiêu ở khu vực xung quanh Dinh tỉnh trưởng.


Cùng lúc đó, ở hướng chủ yếu, Đại đội 1 Tiểu đoàn 7 đã mở gần xong cửa mở thì địch điều hỏa lực bắn vào cửa mở. Một số chiến sĩ thương vong. Chính trị viên Tiểu đoàn 7 Nguyễn Hữu Điệt bị thương vào tay phải. Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Văn Huyên điều khiển ĐKZ của Đại đội 4 lên diệt ngay cụm hỏa lực mới kéo tới của địch. Các đồng chí Trần Văn Quang, Nguyễn Viết Xuân chớp thời cơ mở xong cả hai cửa, cũng là lúc phát pháo hiệu đỏ rực vút lên. Tiểu đoàn 7 thành hình chữ A ào ạt công kích vào hướng Bắc - Đông - Bắc của thị xã.

[vnmilitaryhistory]

Đến 7 giờ 05 phút, Tiểu đoàn 7 đã đánh chiếm xong khu vực Bắc nhà thờ, Tây - Bắc Dinh tỉnh trưởng, Tây - Bắc bến xe Văn Thành.

Ở hướng Tiểu đoàn 5, Đại đội 5 hình thành ba mũi, tiến công thần tốc, phát triển về phía Dinh tỉnh trưởng. Tiểu đoàn 9 cũng đã đánh chiếm và làm chủ khu gia bỉnh và nhà máy điện.

7 giờ 40 phút, cả ba tiểu đoàn đã thanh toán xong các mục tiểu khu thông tin, Khu cố vấn, Khu cảnh sát và đang hợp điểm tại khu vực Dinh tỉnh trưởng.

Địch bị dồn cả vào khu vực này, lợi dụng các dãy nhà nhiều tầng kiên cố đặt đại liên, trung liên, M.79... bắn chặn các mũi tiến công của ta. Khẩu đội trưởng Nguyễn Đăng Trinh ôm khẩu ĐKZ đặt lên thùng phuy đất, bắn hỏng khẩu đại liên địch ở gác cao mé trái nhà thờ. Từ cánh phải Trường trung học, một toán địch co cụm bắn M.79, tiêu liên cực nhanh ra phía Trinh, một mảnh đạn cắm vào đùi Trinh.


Đang băng bó, nghe anh em gọi phát hiện địch co cụm bắn vào đội hình bộ binh, nép sát người vào tường, Trinh vận động tới, vác khẩu ĐKZ lên vai bắn. Bọn địch giạt sang phòng cuối. Trinh quay nòng chuyển hướng bắn tiếp một phát. Cả mảng tường đố sập, bọn địch bị tiêu diệt.


Thấy vết thương ở đùi Trinh ra nhiều máu, Chính trị viên Phạm Văn Bình bảo anh lùi về phía sau. Trinh nói: "Tôi còn chiến đấu được. Đề nghị xin thêm đạn".

Tiểu đội chuyển thêm hai quả. Trinh vận động lên 200 mét, bắn hỏng khẩu đại liên của địch ở góc phải Nhà thờ. Lúc này, Trinh đã bị thương lần thứ hai. Anh giấu đồng đội, ngồi dựa vào tường định nghỉ một lát để lấy sức. Bỗng nghe chính trị viên Bình gọi:

- Địch dùng xe tăng phản kích, đang tập trung ở ngã tư đường Quang Trung và Đường 1.

- Chính trị viên, để tôi!

Còn viên đạn cuối cùng, Trinh lẻn vào một căn nhà dân, nhìn thấy ba xe tăng địch đang bắn mạnh về phía Dinh tỉnh trưởng. Anh kê khẩu ĐKZ vào bục cửa sổ, ngắm chiếc đi đầu. Chiếc xe tăng rùng mình đứng sững lại. Hai chiếc còn lại quay vòng bỏ chạy. Anh tiếc rẻ vì đạn đã hết.


Qua ba giờ chiến đấu, Nguyễn Đăng Trinh đã bắn 14 phát ĐKZ, phá sập nhiều lô cốt, bắn cháy một xe tăng địch, nêu tấm gương bị thương không rời trận địa chiến đấu kiên cường, táo bạo, lập công xuất sắc.

Sau khi đưa xe tăng ra chi viện, bị bắn cháy, nhiều hỏa điểm lợi hại bị tiêu diệt, bọn địch đành rút lui dần về phía sân bay Cáp Rang.

Đến 9 giờ 30 phút, khu vực nhà tên Tỉnh trưởng đã bị chiếm. Các chiến sĩ Phạm Lê Canh, Nguyễn Văn Trọng của Tiểu đoàn 5 và Nguyễn Thanh Sơn, Nguyễn Minh Đức của Tiểu đoàn 7 cùng lên cắm cờ trên nóc nhà tên Tỉnh trưởng. Hai lá cờ chiến thắng phần phật trong nắng sớm vẫy gọi các chiến sĩ tiếp tục tiến lên.

10 giờ, các đơn vị đã cơ bản làm chủ các mục tiêu được phân công.

Đến 11 giờ, địch điều Tiểu đoàn 1 (Chiến đoàn 48) từ ngã tư Tân Phong đến phản kích ở hướng Tây - Bắc và điều Tiểu đoàn 2 (Chiến đoàn 52) từ Gia Tân đánh vào bên sườn Trung đoàn 266, nhằm bịt cửa của ta. Chúng còn điều một chi đội xe tầng từ ấp Tân Xuân, men theo đường Quang Trung, chọc một mũi qua ngã tư dường Hoàng Diệu, kết hợp với Tiểu đoàn 1, (Chiến đoàn 48) phản kích, nhằm chiếm lại các mục tiêu tại khu vực Dinh tỉnh trưởng. Mặc khác, địch dùng máy bay, pháo binh bắn bừa bãi và dọn đường cho bộ binh tiến công, đồng thời ngăn chặn ta phát triển xuống sân bay.


Trước tình hình đó, phó Trung đoàn trưởng Lê Tiến Hạt hội ý chớp nhoáng với các cán bộ tiểu đoàn và thống nhất: Kiên quyết tập trung binh lực, hỏa lực để tiêu hao, tiêu diệt sinh lực địch, giữ vững các mục tiêu đã chiếm. Trước mắt, phải diệt bằng được bọn địch đang co cụm trên tháp chuông Nhà thờ, trên gác ba nhà Ngân hàng Đồng Tiến và tại ngã ba đường sắt. Tổ chức hỏa lực ngăn chặn xe tăng, đồng thời lùng sục, truy quét và củng cố các vị trí đã chiếm, chuẩn bị đánh địch phản kích.


Lúc này, Sư đoàn trưởng lệnh cho Trung đoàn 270 tung Tiểu đoàn 4 từ Bình Lộc Sở hiệp đồng với Tiểu đoàn 9 đánh tạt sườn quân địch đến phản kích.

Tiểu đoàn 1 (Chiến đoàn 48 Ngụy) từ ngã ba Tân Phong vừa mon men đến lô cao su sát Đường số 1 ở hướng Tây - Bắc, bị Tiểu đoàn 9 đánh hất trở lại, lại bị Tiểu đoàn 4 đánh tạt sườn bị tiêu diệt một số, phải lùi về vị trí cũ. 

Trong thị xã, Tiểu đoàn 7 tổ chức lực lửợng gọn nhẹ, lợi dụng các dãỵ phố, các căn nhà nhiều tầng, tiến sát ngã tư đường Hoàng Diệu - Quang Trung bắn cháy bốn xe tăng, tiêu diệt một số bộ binh. Tiểu đoàn 5 bắn cháy hai chiếc khác ở đoạn ngã tư đường sắt. Âm mưu phản kích của địch tạm thời bị bẻ gãy. Qua một ngày chiến đấu, ta tiêu diệt và làm tan rã một số lớn quân địch, bắt sống 235 tên, bắn cháy bảy xe tăng, làm chủ các mục tiêu được Quân đoàn phân công.


Bộ Tư lệnh Sư đoàn nhận định: Địch bị đánh bất ngờ, đối phó lúng túng. Nhưng ở hướng chủ yếu của Quân đoàn gặp khó khăn và không đánh trúng các mục tiêu, nên Chiến đoàn 43 địch còn tăng cường lực lượng để phản kích, giành lại các vị trí đã mất.


Về phía ta, Trung đoàn 266 phát triển thuận lợi, tinh thần chiến đấu tốt, nhất là Tiểu đoàn 5 và Tiểu đoàn 7. Nhưng do chuẩn bị vật chất chưa tốt, đạn hết, nên tốc độ tiến công và phát triển có chậm. Tiểu đoàn 4 đánh vận động tương đối tốt, đã bẻ gãy đợt phản kích của Tiểu đoàn 2 (Chiến đoàn 52), bảo vệ tốt cạnh sườn cho Trung đoàn 266.


Bộ Tư lệnh Sư đoàn chủ trương:

- Kiên quyết giữ vững những mục tiêu đã chiếm.

- Nhanh chóng giải quyết thương binh, tử sĩ.

- Bổ sung đạn, gạo, xốc lại lực lượng để ngày mai tiếp tục tiến công, tạo điều kiện cho hướng chủ yếu của Quân đoàn đột phá.

Suốt đêm 9 tháng 4, các đơn vị triển khai thực hiện các chủ trương trên.