Mười vị đại tướng Trung Quốc - Những điều chưa biết - Tập 1

[chuongxedap]

Ngày một tháng chín năm 1953, một học viện công trình quân sự đâu tiên trong lịch sử nước Trung Quốc đã được thành lập. Hiệu trưởng kiêm chính ủy Trần Canh chủ trì lễ khai mạc. Chủ tịch Mao Trạch Đông trong lời huấn từ đối với học viện có nói: "Việc xây dựng Học viện Công trình quân sự của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, có một ý nghĩa hết sức trọng đại đối với sự nghiệp quốc phòng của nước ta".

Với tinh thần tôn sư trọng đạo, dùng lễ đãi hiền sĩ, trong thời gian ông làm hiệu trưởng học viện, đã tỏ ra hết sức ưu ái những giáo sư và chuyên gia mà phải khó khăn lắm ông mới mời họ tới được. Ông gọi họ là "Tài sản quý báu nhất của quốc gia".

Xin các bạn nghe một vài mẩu chuyện sau đây:

Trần Canh lúc nào cũng xem những phần tử trí thức là "người nhà". Ông không bao giờ xem mình là người cải tạo, là người giáo dục, là người lãnh đạo, mà cư xử bình đẳng với tất cả những người trí thức, tin yêu họ hoàn toàn, và thân mật với họ như tay chân.

Về mặt chính trị, ông đối với những giáo sư chuyên gia hết sức tin dùng. Đối với tình huống của họ, ông cũng hiểu hết sức rõ ràng, và thể hiện là người lãnh đạo khi đã dùng ai, thì không bao giờ nghi ngờ người đó.

Lúc ấy có một nữ giáo viên là em gái của một nhân vật quan trọng trong Quốc dân đảng tại Đài Loan. Phòng bảo vệ của học viện phản ánh việc này với Trần Canh, và đề nghị ông không nên lưu giữ cô này ở lại làm giáo viên.

Trần Canh nói:

— Các đồng chí chỉ biết cô ấy có một người anh là nhân vật quan trọng trong Quốc dân đảng ở Đài Loan, nhưng không biết cô ấy lại có một người anh là ủy viên Trung ương Đảng Cộng sản của chúng ta. Cô ấy không theo người anh ở Đài Loan để chạy sang đó, mà lại theo người anh đảng viên Cộng sản ở lại lục địa của Tổ quốc. Như vậy, không phải chứng minh cô ấy là người tiến bộ hay sao?

Có rất nhiều chuyên gia giáo sư nhận thấy được những đức tính cao đẹp của người đảng viên Cộng sản qua con người của Trần Canh, nên họ đua nhau xin gia nhập Đảng Cộng sản. Trần Canh nói với họ, cánh cửa của Đảng bao giờ cũng rộng mở và lúc nào cũng hoan nghênh những người con của dân tộc bước vào cánh cửa đó của Đảng.

Đứng về mặt công tác, đối với chuyên gia, giáo sư, Trần Canh tỏ ra hết sức tôn trọng. Trong khi sắp xếp công tác cho họ, bao giờ ông cũng nói: "Đã trao công tác cho họ làm, thì phải cho họ có chức, có quyền, để họ mạnh dạn mà làm". Ông luôn luôn khích lệ các giáo sư già, nên an tâm công tác, đừng có tư tưởng "làm khách", mà phải có tư tưởng làm chủ. Ông nói với các giáo sư: "Tôi đứng ra xây dựng trường học, chẳng qua là tạm thời phải làm thế, còn về sau, ngôi trường tôi phải giao lại cho các ông, để các ông làm tốt hơn". Trần Canh còn nói thêm: "Bản lãnh gì khác thì tôi không có, nhưng bản lãnh ủng hộ các vị làm khoa học thì tôi có. Để có thể thực hiện các hoạt động khoa học kỹ thuật tốt, tôi sẽ không kể chi tất cả, để ủng hộ các vị. Phàm các vị muốn làm gì, tôi cũng sẽ tích cực ủng hộ hết mình".

Để phát huy tốt tác dụng của những phần tử trí thức, giúp cho họ có chức, có quyền, Trần Canh đã quyết định về các mặt nghiệp vụ, đều bố trí các chuyên gia, các giáo sư làm cán bộ lãnh đạo. Đứng về mặt đời sống. Trần Canh rất quan tâm tới các giáo sư và các chuyên gia. Với khả năng tối đa, ông luôn luôn hậu đãi họ để giải tỏa những băn khoăn trong tương lai của họ. Lúc đó về nhà ở rất khó khăn, Trần Canh đã lấy một ngôi lầu đẹp nhất trong Học viện, để làm chỗ ở cho các giáo sư già, còn mình thì ở tại một dãy nhà trệt, bình thường với cán bộ lãnh đạo của trường. Trần Canh đã lo lắng cho từng nhóm chuyên gia và giáo sư, xây cất nhà ăn cho họ, và mời một đầu bếp giỏi từ Hồ Nam lên để nấu thức ăn cho các chuyên gia và giáo sư. Lúc bấy giờ, có rất nhiều giáo sư và chuyên gia không muốn công tác tại Cáp Nhĩ Tân, vì thứ nhất, họ chê ở đấy khí hậu khắc nghiệt, quá lạnh. Thứ hai, họ sợ sinh hoạt trong một Học viện quân sự có nếp sống mà họ không quen. Nhưng khi họ tiếp xúc với Trần Canh rồi, thấy ông quan tâm hết mình đối với mọi người, tính chất lại bình dị dễ gần, hoàn toàn không có vẻ "nhân vật lớn" chi cả, nên cảm thấy hết sức ấm áp. Do vậy, những chuyên gia và giáo sư vốn không có ý định ở lâu dài tại đó, liền thay đổi ý định của mình.

[chuongxedap]

Người trí thức Trung Quốc có một ý thức truyền thống về đạo đức là "sĩ vi tri kỷ giả tử” (Người trí thức bằng lòng chết cho người hiểu mình). Thái độ cư xử chân thành của Trần Canh đã làm cho người trí thức thực sự xúc động. Nhờ đó, mà ông đã phát huy được tính tích cực rất to lớn của họ. Các chuyên gia, các giáo sư đều xem Trần Canh là người hiểu lòng mình, nên gọi ông là "Người chấp hành chính sách trí thức của Đảng trung thực nhất. Đó là người bạn tri kỷ của chúng tôi". Giáo sư Châu Minh Khê nói: "Trần Canh là một trong những người thân, được tôi yêu thích và tôn kính nhất".

Ngoài việc trọng thị các giáo sư, Trần Canh cũng đặc biệt quan tâm, yêu mến các học viên: "Học viên là của quý của chúng ta. Sự nghiệp của chúng ta có hy vọng hay chăng, và các bộ môn công tác của chúng ta sau này đều phải nhờ các học viên phục vụ".

Mỗi lần có sinh viên mới vào học, Trần Canh đều đến tiếp xúc thẳng với họ, để vừa thăm, vừa dẫn dắt cho họ có một động cơ đúng đắn trong việc học hành, khuyến khích họ cố gắng đạt đỉnh cao trong khoa học kỹ thuật.

Để bảo đảm sức khỏe cho học viên, ông đặc biệt điều động mấy người nấu bếp giỏi trong quân đoàn ba của chí nguyện quân về học viện, lo chuyện nấu ăn cho học viên. Ông còn yêu cầu họ mỗi tháng đều phải báo cáo cho ông một lần về tình hình cải thiện bữa ăn. Ông chủ trương học viên phải ăn no, ăn ngon, và phản đối một phòng ăn chỉ có hình thức, mà không có nội dung.

Ngoài việc ăn uống, Trần Canh còn nhân lúc học viên sắp tới giờ ngủ, đi thẳng vào ký túc xá của họ để xem tình hình vệ sinh và trật tự, ông sờ vào mền đắp của học viên xem có đủ ấm hay không. Cho nên tất cả học viên Viện công trình quân sự đều xem người hiệu trưởng già của mình như bậc trưởng thượng và có một cảm tình rất sâu sắc.

Tháng ba năm 1961, khi tin đồng chí Trần Canh qua đời truyền tới Học viện, thì Lưu Chi, một sinh viên tốt nghiệp khóa hai và ở lại công tác cho nhà trường, đã đau đớn nhắc:

— Năm 1953, một buổi chiều sau khi tôi vừa về học viện, bỗng thấy có một người "lính già" đến ký túc xá của chúng tôi. Người "lính già" này mặc quân phục bằng vải. Trước ngực có đeo một tấm phù hiệu "Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc". Ông vừa vào cửa là thân mật hỏi chúng tôi: "Từ địa phương nào đến? Tên gọi là gì? Có nhớ mẹ không?...”. Chúng tôi nhất nhất trả lời từng câu, khi nghe ông hỏi tới mẹ, tôi không còn cảm thấy một sự gượng gạo nào nữa. Mặc dù chúng tôi thấy sau lưng của người "lính già" này còn cả đội trưởng của chúng tôi, nên đoán biết ông hẳn là một vị thủ trưởng, nhưng chúng tôi vẫn nói năng tự nhiên trước mặt người. Sau khi người "lính già" ấy đi khỏi, chúng tôi mới biết đó chính là Viện trưởng Trần Canh thân ái của chúng tôi.

Dưới sự quan tâm như vậy của Trần Canh, từng toán một các công trình sư đỏ của Giải phóng quân Nhân dân cứ nối tiếp nhau mà xuất hiện và trưởng thành.

Năm 1954, Học viện công trình quân sự Cáp Nhĩ Tân đã có qui mô bước đầu, nhưng những cơn nhồi máu cơ tim cứ luôn xảy ra với Trần Canh. Thế nhưng, ông vẫn ngoan cường nói:

— Tôi còn sống là tôi phải tiếp tục làm!

Vì để được làm mà sống, nên ông đã đấu tranh mãnh liệt với cơn bệnh. Nhưng, do cuộc sống vật chất thiếu thốn, do nhiệm vụ nặng nề luôn gánh vác trên hai vai, nên sức khỏe của ông ngày một suy giảm. Với quả tim nhiệt thành của mình, ông vẫn kiên nghị đấu tranh với tử thần.

Khi còn sống, Trần Canh luôn luôn bôn ba, chịu nhọc để xây dựng Học viện công trình quân sự Cáp Nhĩ Tân, nhằm đẩy mạnh việc hiện đại hóa nền quốc phòng... Và, ông đã luôn thách thức với tử thần.

Ngày hai mươi lăm tháng ba năm 1958, Học viện công trình quân sự Cáp Nhĩ Tân cử hành lễ tốt nghiệp cho học viên khóa một. Những mầm cây nhỏ được Trần Canh tưới bằng tâm huyết của mình, nay đã trưởng thành và kết quả. Nhưng ông đang bệnh nặng, không thể đích thân đến Học viện công trình quân sự Cáp Nhĩ Tân, để dự lễ tốt nghiệp của những học viên mà ông đã đổ mồ hôi đào tạo. Ông chỉ có thể gửi thư đến chúc mừng các học viên tốt nghiệp:

"Việc đào tạo hằng loạt các sĩ quan của nhiều loại quân chủng, binh chủng, có trí thức cao và có kỹ thuật mới như thế này, là lần đầu tiên trong lịch sử quân sự của chúng ta".

Việc này, đủ làm cho vị hiệu trưởng già của Học viện công trình quân sự Cáp Nhĩ Tân mỉm một nụ cười mãn nguyện.

[chuongxedap]

NHỮNG ĐIỀU CHƯA BIẾT VỀ
ĐẠI TƯỚNG ĐÀM CHÁNH

1. ĐÀM CHÁNH VÀ TRẦN CANH

Trong phong trào Thái Bình Thiên Quốc có Dương Tú Thanh và Tiêu Triều Quí là hai người cùng chung một làng, lớn lên cùng nhau tham gia Thái Bình Thiên Quốc, làm nên những sự nghiệp hiển hách, sống chết có nhau. Đàm Chánh và Trần Canh cũng thế, giữa họ với nhau có một mối tình bè bạn rất khăng khít, mọi người đều truyền tụng và đều cảm phục.

Đàm Chánh nguyên có tên là Đàm Thế Danh, hiệu Cử An. Ông chào đời tại một làng miền núi có tên Nam Trúc, thuộc vùng Tương Hương, tỉnh Hồ Nam, vào ngày mười ba tháng sáu năm 1906, trong một gia đình thân sĩ phong kiến.

Cha ông là Đàm Nhuận Khu; đối với người con trưởng nam của mình, cha ông ký thác rất nhiều hy vọng.

Đàm Thế Danh vừa sáu tuổi, được Đàm Nhuận Khu xem là người con trưởng nam sẽ nối dõi tông đường. Đàm Thế Danh do vậy, được đưa ngay vào Mông Quán (trường tư thục vỡ lòng thời xưa). Điều đó, làm cho Đàm Thế Danh cảm thấy mình hơn mọi người nhiều.

Sau khi vào Mông Quân để học, Thế Danh quen biết với nhiều bạn bè cùng lứa tuổi. Chẳng riêng gì những bạn bè ở cùng thôn, mà ở những thôn bên cạnh cũng có. Thế Danh quen biết với Trần Canh (nguyên có tên là Trần Thứ Khang), đó là người con cả của Trần Thiệu Thuần, bạn thân của cha Thế Danh, ở Liễu Thọ Phố, thuộc vùng Nhị Đô.

Năm đó, Thứ Khang chín tuổi, lớn hơn Thế Danh ba tuổi. Hai người cùng học chung một Mông Quán, và Thứ Khang luôn xem mình như người anh, lúc nào cũng chiếu cố và bảo vệ cho Thế Danh.

Nào ai ngờ, hai người bạn học thời thơ ấu này về sau lại trở thành hai vị đại tướng của Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, tiếng tăm lẫy lừng.

Tính tình của Trần Thứ Khang hoạt bát vui vẻ, có năng lực tự lập rất cao. Liễu Thọ Phố thuộc vùng Nhị Đô cách Thất Tinh Kiều sáu bảy dặm đường, nên cậu ta ít khi về nhà, mà ở lại Mông Quán. Việc ăn uống có khi không ngon, nên cậu thường dỗ dành Thế Danh:

— Để bữa khác đi học, anh sẽ mang theo đồ ăn ngon cho!

Tất nhiên Thế Danh bao giờ cũng nghe theo lời chỉ dẫn của Trần Thứ Khang.

Có khi Thế Danh tan học buổi trưa thì dẫn Thứ Khang cùng về nhà mình ăn cơm, rồi mới trở lại trường học.

Do vậy, Đàm Thế Danh và Trần Thứ Khang ngay từ lúc nhỏ đã có tình bằng hữu sâu sắc. Mỗi khi tư thục có lễ nghỉ, thì Thế Danh theo Thứ Khang về Liễu Thọ Phố ở Nhị Đô để chơi.

Người thầy họ Phan dạy ở Mông Quán tại Thất Tinh Kiều là bạn đồng song của Đàm Nhuận Khu, cha của Thế Danh, là người có tính tình rất độc đáo. Lúc Đàm Nhuận Khu làm thầy dạy học, thường tỏ ra yêu thích những học sinh có tính trung thành, thật thà, biết chăm lo việc học. Còn ông thầy họ Phan thì trái lại, rất yêu thích những học sinh đầu óc thông minh, lanh lợi, phá phách, to gan, và có tính tình rộng rãi, dám nghĩ dám làm. Ông cho rằng những học sinh như thế sau này mới có thể làm nên chuyện.

Sau khi Thế Danh vào học ở Mông Quán, ông thầy họ Phan đã cố gắng tạo gạch nối giữa Thế Danh và Thứ Khang, muốn dần dần thay đôi tính cách nhu nhược của Thế Danh, do xuất thân từ một gia đình phong kiến thân sĩ tạo nên. Về sau, mỗi chặng đường lịch sử mà Đàm Chánh đi qua đều đã chứng tỏ dụng tâm của ông thầy họ Phan, rõ ràng là có ảnh hưởng rất tốt đến Thế Danh.

Đàm Nhuận Khu đưa Thế Danh vào học ở Mông Quán, hy vọng sau này con học thành tài, trở về nhà sẽ giúp cho mình cai quản sự nghiệp. Hy vọng đó ông hoàn toàn ký thác vào đứa con trai trưởng nam. Thế nhưng, chuyện đời vẫn thường xảy ra khác hơn nguyện vọng của mình. Trong khi Thế Danh được cha đưa vào Mông Quân để học, thì ngay năm đó cách mạng Tân Hợi đã bùng nổ tại mảnh đất Trung Quốc này.

[chuongxedap]

Làn sóng "cách mạng Tân Hợi" ào ào cuốn tới. Tôn Trung Sơn với chức vụ Tổng Thống lâm thời đã phát lệnh đi khắp các nơi, phế trừ tất cả những luật lệnh bất hợp lý trước đây của triều đình Mãn Thanh. Những tập quán, phong tục phong kiến, bị thanh trừ khắp trong toàn quốc, xem như là rác rưởi phải quét ra khỏi nhà.

Thế nhưng, tẩy chay phong trào này quá nửa là những người còn tư tưởng phong kiến lạc hậu, nhất là những thân sĩ ở thôn quê như Đàm Nhuận Khu, cha của Thế Danh. Họ trở thành những nhân vật tiêu biểu cho nhóm người duy trì văn hóa phong kiến, bảo vệ cho chế độ giáo dục cũ kỹ. Như việc "cắt bỏ bím tóc", lớp người trẻ tuổi như Thế Danh, nghe "cắt bỏ bím tóc" thì cắt ngay tức khắc. Nhưng trái lại, đối với lớp già có đầu óc phong kiến, thì xem việc đó còn đau đớn hơn là cắt đầu mình nữa!

Đối với việc cải cách giáo dục, như đổi Mông Quán thành trường tiểu học, đổi cổ văn thành văn bạch thoại, thêm các khoa mục đối với nền giáo dục quốc dân như môn sử, môn địa lý, môn khoa học, môn thể dục, v.v... Đàm Nhuận Khu là người phản đối một trăm phần trăm.

Nhưng dù sao, ngọn sóng của phong trào cách mạng mới của giai cấp tư sản, cũng giống như một cơn lũ khổng lồ quét tới khắp cả địa phương trong tỉnh Hồ Nam, mà nơi bị cơn lũ đó quét mạnh nhất là Mông Quán của tông tộc họ Đàm tại Thất Tinh Kiều, thuộc Trúc Sơn thôn. Cho dù Đàm Nhuận Khu là người đang nắm quyền từ đường của tông tộc họ Đàm, vẫn còn có một chút quyền thế và uy danh trong gia tộc, nhưng cũng không thể không phục tùng theo phép lệnh cải cách của đại Tổng thống Tôn Trung Sơn.

Mông Quán ở Thất Tinh Kiều do đó được đổi làm trường tiểu học. Còn về thầy dạy, cũng đổi một giáo viên họ Hoàng, nguyên là học sinh tốt nghiệp trường cao đẳng tiểu học Đông Sơn của huyện Tương Hương.

Thầy giáo họ Hoàng tên gọi Đốc Trực, tóc cắt ngắn, chải rẽ bảy ba, đeo một cặp mắt kính rất tân thời, mình mặc áo dài truyền thống, trông rất uy nghiêm. Trước đây, người giáo viên này cùng học chung với Mao Trạch Đông tại trường Đông Sơn. Cả hai đều thuộc thành phần cấp tiến, ủng hộ cuộc cách mạng của giai cấp tư sản.

Hoàng tiên sinh khi lên lớp dạy học, thường kết hợp với bài dạy, nói cho học sinh nghe nhiều chuyện rất lý thú. Học sinh nghe đến say mê. Đàm Thế Danh về sau nhớ lại khung cảnh học hành ở trường tư thục cũ, mới thấy suốt ngày chỉ lo học thuộc lòng, ê a những bài trong "Thiên Tự Văn", "Tam Tự Kinh”, "Bách Gia Tính", "Tứ Thư”, "Ngũ Kinh", chứ đâu được nghe những chuyện của thầy Hoàng kể như thế này.

Đàm Thế Danh khi học lớp sơ tiểu học, rất thích nghe thầy họ Hoàng nói về những bài học trong lịch sử. Ông đã dựa vào câu chuyện Nghĩa Hòa Đoàn nổi dậy, nói cho học sinh mình nghe việc tám nước liên minh xâm nhập vào Trung Quốc, chiếm lãnh thổ của Trung Quốc, giết nhân dân Trung Quốc, và cũng nói cho học sinh nghe sự chiến đấu dũng cảm của các chiến sĩ Nghĩa Hòa Đoàn, chống lại bọn xâm lăng.

Từ chuyện từng anh hùng dân tộc, được kể rất hấp dẫn, khiến Đàm Thế Danh nghe đến mê mệt. Cậu ta có thể không ngủ, có thể không ăn cơm, nhưng không thể không nghe thầy Hoàng nói chuyện về các vị anh hùng dân tộc được!

Cứ mỗi ngày đến giờ tan học, là các em trai, em gái của Thế Danh đứng xếp hàng chờ anh mình ngoài cổng. Cô em gái nhỏ tuổi nhất cũng được anh cả yêu mến nhất, có đôi mắt rất nhạy bén. Khi anh cả vừa xuất hiện ở cuối đường, là cô bé đã trông thấy trước tiên. Không cần ai ra lệnh, tất cả những em trai, em gái, đều đồng loạt la lên:

— Anh cả về kia rồi!

Thế là cả bọn ùa tới, cùng kéo lấy tay anh đi vào nhà. Vừa đi chúng vừa hỏi:

— Này anh, hôm nay anh có học được bài hát mới chưa vậy?

Nhưng riêng cô em gái bé nhỏ thì khăng khăng nói:

— Kể từ hôm nay, không nghe anh hát nữa, mà để cho anh nói chuyện đời xưa nghe!

Đàm Thế Danh học lớp tiểu học chỉ mới hai năm, thế mà biết rất nhiều chuyện trong đời. Cậu kể thao thao cho các em nghe, không biết bao nhiêu là chuyện cổ tích.

Đặc biệt là khi cha vắng nhà, anh em họ chẳng khác chi một bầy chim sẻ, lúc nào cũng ríu rít nghe thật vui tai. Nhưng cha về, thì khắp cả trong nhà đâu đâu cũng im phăng phắc. Cha Đàm Thế Danh thường dùng giọng nói trách cứ, hỏi cậu:

— Lại là ông thầy họ Hoàng đó nói chuyện đời xưa để thu hút chúng bay chứ gì?

Thế Danh không nói ra, nhưng trong lòng cậu hiểu rõ cha mình vẫn còn đầu óc thủ cựu, luôn luôn muốn khôi phục trở lại Mông Quán, mà không tin rằng trường tiểu học có thể đào tạo ra những học sinh tốt. Cho nên, cứ mỗi lần tan học trở về nhà, Thế Danh bao giờ cũng đem chuyện mình biết được ở trường học, nói lại cho mẹ nghe.

[chuongxedap]

Một hôm, thầy họ Hoàng nói về cuộc cách mạng Tân Hợi của Tôn Trung Sơn, và cho biết Tôn Trung Sơn đã ban lệnh bỏ tục lệ "bó chân" ở phụ nữ¹. Khi tan học về nhà, Đàm Thế Danh bèn đem câu chuyện đó kể lại cho mẹ nghe:

— Bắt đầu từ hôm nay, Tôn đại Tổng thống đã có lệnh, phụ nữ không được bó chân nữa!

Thế Danh chỉ vào chiếc chân bé nhỏ của mẹ, nói:

— Nếu sớm có lệnh cấm của Tôn Trung Sơn tiên sinh, thì đôi bàn chân của mẹ đâu có bé nhỏ đến như thế này!

Bà mẹ nghe qua, cười một cách hiền hòa, nói:

— Lớp người của mẹ gặp vận không may. Chính vì việc bó chân mà khổ sở không biết bao nhiêu. Từ đây về sau sẽ tốt đẹp rồi. Các em của con, sẽ không còn bị cái khổ của tệ bó chân nữa.

— Nói cho cùng, sự cải cách của Tôn Trung Sơn tiên sinh vẫn là tốt! - Thế Danh tuy mới chín tuổi, nhưng cũng biết nói một câu phụ họa theo lời của mẹ.

Bà mẹ không khỏi cảm động trước thái độ hiếu kính cha mẹ của con trai, nên gật đầu rồi nói với Thế Danh:

— Danh nhi, lời con nói rất phải.

Riêng phụ thân của Thế Danh thì khác. Ông chẳng những phản đối việc cải cách giáo dục, nhưng không biết làm cách nào hơn vì không dám phản đối ra mặt. Ông vẫn không tin "trường học kiểu Tây", trường sơ cấp tiểu học, sơ đẳng tiểu học, không cho học sinh học kinh sách, thay đổi cổ văn, mà chỉ toàn dạy những gì là chính trị, lại tuyên truyền "cách mạng", học tập anh hùng dân tộc. Nếu cứ dạy như thế, thì những học sinh không phải sẽ đều trở thành "ma vương" trong thời loạn hay sao? Con em của những gia đình khác thì không nói chi, nhưng Thế Danh nhà này, thì không thể đi theo con đường đó được.

Trước khi tốt nghiệp tiểu học, Thế Danh đã thương lượng với cha, yêu cầu được tiếp tục đi học ở trường cao đang tiểu học Đông Sơn. Ban đầu, cha cậu không tỏ thái độ gì, nhưng về sau lấy cớ kinh tế gia đình đang suy thoái, không đủ sức cung cấp tiền cho cậu đi học, và cự tuyệt việc cậu đi dự thi tuyển.

Thực ra, Đàm Nhuận Khu đối với việc học của con trai đã có ba sự tính toán từ trước. Một là, không cho thi vào trường cao đẳng tiểu học của huyện. Hai là, không cho lên tỉnh thi vào trung học. Ba là, phải tìm một ông thầy dạy tư thục để về dạy cho con. Ông vì "tương lai" của con, mà phải bôn ba khắp nơi, tìm kiếm cho được một tư thục chưa chịu tiến hành cải cách ở thôn bên cạnh.

Đàm Nhuận Khu đối với việc cải cách giáo dục, cảm thấy thật nhức đầu. Nhất là khi ông nhận thấy Thế Danh đã học được những gì trong hai năm qua, thì lại càng sợ hãi: "Nếu không chặn đứng lại, thì thằng bé này e là sẽ giống như những nhân vật trong truyện kể của ông giáo họ Hoàng, chắc chắn sẽ bỏ nhà ra đi, và sẽ trở thành một người anh hùng trong thời loạn".

Do vậy, ông phải đi tìm kiếm khắp nơi, và rốt cục đã tìm được một ngôi tư thục chưa bị đóng cửa, vẫn còn dạy học trò ở Liễu Thọ Phố thuộc vùng Nhị Đô. Ông quyết định đưa Thế Danh đến đó để tiếp tục học tư thục. Ông nghĩ rằng chỉ có làm như vậy, thì mới có thể cách ly được Thế Danh với cuộc đời.

Liễu Thọ Phố ở vùng Nhị Đô chính là quê hương của Trần Canh. Hai người họ đã là bạn thân từ bấy lâu nay. Một điều thật lý thú là tổ phụ của Đàm Thế Danh khi còn sinh tiền, có mối quan hệ rất tốt với tổ phụ của Trần Thứ Khang. Hai cụ già này có sự giao du rất mật thiết. Tổ phụ của Đàm Thế Danh nay đã qua đời. Mối quan hệ giữa hai gia đình này được tiếp nối bằng mối quan hệ của Đàm Nhuận Khu, phụ thân của Đàm Thế Anh, và Trần Thiệu Thuần, phụ thân của Trần Thứ Khang.

Trần Thiệu Thuần năm đó bốn mươi hai tuổi, nối tiếp cha mình để lo quản lý sự nghiệp của gia đình. Ông là người tính tình ngay thẳng, lòng dạ rộng rãi, thích làm chuyện thiện. Hai nhà lại là chỗ có mối giao du lâu đời, nên khi Đàm Nhuận Khu biết được tin ở Liễu Thọ Phố còn có tư thục, bèn đi thẳng tới gặp Trần Thiệu Thuần để nhờ giúp đỡ một tay, đưa con mình vào học nơi tư thục đó. Tóm lại, Đàm Nhuận Khu nhất định phải cho con mình học theo con đường cổ văn mới được.
______________________________________
1. Chú thích: Tục lệ bó chân của chế độ phong kiến Trung Quốc bắt buộc các cô gái thuộc các gia đình tầng lớp trên đều phải bó chân cho nhỏ lại.

[chuongxedap]

Một hôm trời nắng ráo, Đàm Nhuận Khu đi bộ đến Liễu Thọ Phố ở Nhị Đô, và tìm tới trước cổng nhà của Trần Thiệu Thuần. Sau khi ông gõ mạnh vào cánh cửa cổng, bên trong có tiếng người hỏi:

— Tìm ai vậy?

Khi cánh cổng mở ra thì thấy đó là cô con gái thứ tư của nhà họ Trần, tên Thu Quỳ.

Thu Quỳ dẫn khách vào trong sân.

Nhất cử nhất động của Thu Quỳ đều gieo cho Đàm Nhuận Khu những ấn tượng rất sâu sắc. Ông buột miệng nói:

— Cô bé này tuổi hãy còn nhỏ, thế mà rất có lễ phép, đúng là con nhà gia giáo! Con nhà gia giáo!

— Nhuận Khu huynh quá khen thôi. Nhuận Khu huynh dạy con mới thật là chu đáo. Cậu Thế Danh còn ngoan ngoãn hơn Thu Quỳ nhiều.

— Lúc cha anh còn sống, hai anh em chúng tôi thường đàm đạo với nhau. Cha anh qua đời nay ít nhất cũng mười năm rồi chứ? - Câu hỏi của cụ Trần Hoài Ích đã đưa Đàm Nhuận Khu vào chính đề của buổi gặp gỡ hôm nay.

— Thưa phải! Thưa đại thúc, Thế Danh năm nay vừa tốt nghiệp tiểu học... Đàm Nhuận Khu đã đi vào chính đề - Sau khi tốt nghiệp, nó làm được gì đâu? Tuổi hãy còn bé, nếu cho lên học ở trường tiểu học huyện, hoặc trung học ở tỉnh, thì cháu cũng không được yên lòng. Nên cháu muốn cho nó đến vùng Nhị Đô này để tiếp tục học thêm tư thục mấy năm nữa.

— Được đấy! Được đấy! Tổ phụ của Thế Danh đã qua đời, vậy chuyện học hành của cháu ông ấy, ta đây có thể lo được chăng? - Cụ già Trần Hoài Ích lại quay sang con trai mình - Này Thiệu Thuần, nếu Nhuận Khu bằng lòng cho Thế Danh sang đây học, thì hãy để nó ở nhà chúng ta vậy.

— Được! Được! - Trần Thiệu Thuần đáp lại câu nói của cha già, rồi lại quay sang Đàm Nhuận Khu nói tiếp - Nhuận Khu huynh, nếu vậy thì hãy đưa cháu Thế Danh sang đây. Tôi mặc dù con cái đông, nhưng thêm một miệng ăn là Thế Danh nữa, cũng chẳng sao. Có thêm một đứa bé, thì nhà lại càng vui nhộn.

Những lời đối thoại trong gian phòng Thu Quỳ đều nghe rõ tất cả. Thu Quỳ cũng đã biết Đàm Thế Danh, vì trước đây người anh cả Thứ Khang có dẫn Thế Danh về nhà chơi. Sau khi cô bé đưa Đàm Nhuận Khu đại thúc ra khỏi cổng, bèn gài cổng lại, rồi hối hả quay vào nói với mẹ:

— Mẹ ơi! Mẹ ơi! - Cô bé gọi mẹ liên tiếp mấy lần.

— Có chuyện gì vậy? Mẹ xem con có vẻ vui mừng quá vậy?

Thu Quỳ đem việc vừa rồi nói lại cho mẹ nghe, và vui vẻ cười không dứt.

— Được đấy! Được đấy! Như vậy là mẹ sẽ có thêm một đứa con nữa!

Bà mẹ hiền lành Bành Học Nhàn này lại phụ họa với nỗi vui mừng của con gái.

Năm Đàm Thế Danh đến Liễu Thọ Phố ăn ở tại nhà Thu Quỳ để đi học, thì Trần Canh đã mười ba tuổi, và đã kết thúc việc học tư thục tại thôn nhà, đi đến huyện Tương Hương, cách đó hai mươi dặm, để tiếp tục học ở Trường cao đẳng tiểu học Đông Sơn. Ngôi trường này khá có tiếng tăm trong những huyện lân cận, cho nên rất nhiều thanh niên có chí hướng đều đua nhau tới để dự thi tuyển. Nhà trường, ngoài việc dạy văn hóa, còn phổ biến cho những tư tưởng yêu nước, như làm thế nào để "nước giàu binh mạnh" v.v...

Thu Quỳ năm đó đã bảy tám tuổi, mặc y phục bằng vải thô của vùng thôn quê tỉnh Hồ Nam. Cô bé rất giỏi giang, làm việc gì cũng gọn gàng. Phía sau ót của cô bé là một chiếc bím tóc nhỏ, trông rất dễ thương. Cô bé giúp mẹ làm việc nhà, trông nom các em, việc gì làm cũng nhanh, cũng gọn. Hình dáng cô bé trông cũng đẹp, có đôi mắt to, có khuôn mặt trái xoan, chiếc mũi dọc dừa, chiếc miệng nhỏ màu anh đào tươi thắm, trông rất xinh. Cô bé vừa thông minh lanh lợi, tính tình lại trong sáng, lúc nào cũng vui vẻ lạc quan, điềm tĩnh. Cô bé luôn gần tổ phụ của mình, và bằng lòng làm tất cả những việc khi mà tổ phụ cần đến. Vì mỗi khi có rảnh, tổ phụ thường kể cho cô nghe nhiều chuyện truyền kỳ trong đời mình. Anh cả của cô bé đi học xa, nên cô có nhờ anh mình viết cho một số chữ để học. Khi rãnh rỗi thì cô bé lại học thuộc lòng và xếp sách lại viết những chữ đó. Bây giờ, người anh cả đã đi xa, mấy tháng mới về chơi một lần, nhưng Thế Danh lại sắp đến đây ở trọ, nên cô bé luôn luôn trông chờ, để lại nhờ Thế Danh dạy cho mình học chữ.

Thu Quỳ là một cô bé mà người trong thôn ai ai cũng mến.

[chuongxedap]

Cứ mỗi lần phụ thân của Thế Danh là Đàm Nhuận Khu tới gia đình họ Trần, thì Thu Quỳ mở cổng, đón khách, bưng trà, và làm tất cả những việc gì cần làm một cách có lễ phép. Cho nên từ đó, Đàm Nhuận Khu bèn nhờ người làm mai mối, để tính chuyện hôn nhân sau này giữa Thế Danh và Thu Quỳ.

Sau mấy hôm, Đàm Thế Danh với tuổi lên mười, theo ý nguyện của cha, quảy hành lý đơn giản và một số áo quần vừa đủ thay đổi đến nhà Thu Quỳ. Thu Quỳ quan tâm đến Thế Danh cũng như là đối với anh cả của mình. Mẹ Thu Quỳ đã cho người nhà dọn sẵn một gian phòng nhỏ, bên trong có đầy đủ đồ đạc. Thế Danh vừa bước vào nhà họ Trần, thì người đón tiếp cậu chính là Thu Quỳ. Cô bé lấy nước cho Thế Danh rửa mặt, rồi mang hành lý của Thế Danh vào phòng. Khi bước, vào gian "tiểu thư phòng” mới dọn sạch sẽ, cô bé lên tiếng hỏi:

— Anh Thế Danh, anh xem gian phòng nhỏ này thế nào?

Câu hỏi đó làm cho Thế Danh bừng đỏ cả mặt, nhưng Thu Quỳ thì không để ý, vừa lo dọn giường, vừa nói tiếp:

— Sống trong gian phòng này có lẽ không được rộng rãi bằng ở nhà anh. Nhưng nó nằm ở vào một góc của chiếc sân rộng, nên rất yên tĩnh. Anh đến đây không phải để học hay sao? Gian phòng này dùng làm nơi học hành là rất tốt... Chính mẹ em đã cho người nhà dọn sẵn để đón anh đấy.

Thu Quỳ vừa nói chuyện với Thế Danh, vừa dọn giường cho người bạn mới đến. Thế Danh không biết phải nói gì với cô bé, chỉ đưa mắt nhìn cô bé thu xếp chiếc giường thật gọn gàng. Những y phục dùng để thay đổi của Thế Danh, được cô bé xếp kỹ nơi một góc giường, đâu ra đấy. Trước khi bước ra khỏi phòng, cô bé còn nói:

— Anh Danh, sống ở nhà em, anh đừng ngại chi cả. Anh muốn ăn gì, uống gì, cứ nói thẳng. Tổ phụ, phụ thân và mẫu thân em đều là người tốt. Họ xem anh như là cháu ruột, con ruột vậy. Anh cả em bận đi học tại Đông Sơn, thỉnh thoảng cũng có về... Sau này, anh em chúng em có thêm được anh ở trong nhà thì cuộc sống sẽ càng vui vẻ hơn.

Lời nói và cử chỉ của Thu Quỳ khiến cho một cậu bé ít nói như Thế Danh cũng cảm thấy hết sức thân thiết. Trần Thế Danh sau mấy năm học tiểu học, nay bỗng chuyển sang học tư thục, nhai lại mớ cổ văn, cảm thấy thật vô vị. Nhưng dù sao, mình cũng có một cơ hội để học tập thêm, lại có sự quan tâm giúp đỡ của chú Trần và thím Bành, và được cô em Thu Quỳ, hằng ngày bưng cơm, bưng trà, lại mang quần áo dơ đi giặt sạch sẽ, rồi xếp ngay ngắn, để sẵn bên góc giường, khiến Đàm Thế Danh cảm thấy rất an tâm.

Thế Danh tỏ ra rất chịu khó học hỏi. Khi ăn cơm mà quyển sách cũng không rời tay, nếu cần viết bài vở, Thế Danh ở luôn tại tư thục để có người thầy hướng dẫn viết cho xong rồi mới về nhà. Cho nên, cậu vẫn thường về nhà trễ, không thể cùng ngồi vào ăn chung cơm với mọi người. Bà mẹ của Thu Quỳ vốn có lòng từ thiện, bao giờ cũng bảo Thu Quỳ để dành lại một mâm cơm riêng, lấy nắp dậy kín để cho khỏi nguội, rồi chờ Thế Danh về nhà ăn cho ngon miệng. Cuộc sống như thế kéo dài được hai năm. Có khi các em trai, em gái của Thu Quỳ trêu chị, bảo cô bé đặc biệt lo lắng cho anh Thế. Thu Quỳ bừng đỏ cả mặt, giải thích:

— Anh Danh là khách kia mà!

Thế Danh sống trong nhà Thu Quỳ, anh chị em cùng sinh hoạt chung, cảm thấy thật là vui vẻ. Thời niên thiếu của Thế Danh, xem như có được thêm nhiều bạn bè.

Anh cả Thứ Khang thỉnh thoảng từ trường tiểu học Đông Sơn trở về nhà để thăm cha mẹ, bao giờ cậu ta cũng quan tâm đến sự trưởng thành của các em. Cậu biết rõ tính chất của Thế Danh và lại càng yêu thích cô Tư Thu Quỳ. Cho nên, đã vui miệng nói đùa:

— Tốt đấy! Cô Tư ạ, anh phải đi học ở thị trấn rồi, ở nhà đã có con mọt sách Thế Danh làm bạn với em, nên cũng quên mất anh cả rồi!

Thứ Khang lại nói:

— Thế Danh học hành rất siêng năng, bài vở làm rất tốt, vậy có thể giúp cho cô Tư học chữ và viết chữ đấy.

Đối với Thế Danh, thì đó là một việc làm không thể từ khước được.

[chuongxedap]

Tổ phụ Trần Hoài Ích là người đã nửa đời sống trong quân đội, trải qua bao nhiêu cuộc chinh chiến gian truân. Ông là một kỵ sĩ trong Tương Quân, có tánh hào hiệp, võ công thâm hậu, riêng kế tổ mẫu Hùng Thị là người cũng biết cưỡi ngựa bắn tên. Cứ mỗi khi rảnh rỗi, là họ lại kể chuyện chinh chiến lúc còn ở Tương Quân cho con cháu nghe, lại truyền dạy cho con cháu môn võ công mà mình am hiểu. Khi luyện võ, kế tổ mẫu thường lấy một cây côn, bảo các cháu nhỏ nhào lộn trên thân côn để tập luyện. Thế Danh là người khách nhỏ trong gia đình họ Trần, không cùng luyện công với anh chị em của Thu Quỳ, chỉ ngồi bên cạnh để xem, nhưng cảm thấy hết sức vui vẻ.

Các cậu bé trong nhà thích nhất là nghe ông nội kể lại những câu chuyện chứng tỏ triều đình Mãn Thanh bất tài, vô dụng, cũng như chuyện hủ bại trong Tương Quân, bị những cuộc khởi nghĩa của nông dân đánh cho bươu đầu vỡ trán. Tâm hồn của những đứa trẻ cũng như một tờ giấy trắng, nên khắc ghi rất sâu sắc những câu chuyện của ông nội và bà nội kể cho nghe. Chúng thường đặt câu hỏi:

— Thưa ông, tại sao ông không tiếp tục làm quan to để sống một cuộc đời sung sướng, mà lại trở về quê hương để làm nghề nông?

Tổ phụ nói thẳng cho các cháu nghe, không cần giấu giếm:

— Có một lần, Tương Quân đánh nhau với quân của nông dân, thì viên quan đốc chiến của triều nhà Thanh, không phải ra lệnh cho lính xung phong, mà lại ra lệnh cho lính thối lui. Họ lại dựa lưng vào sông Trường Giang để tác chiến, bị quân khởi nghĩa nông dân lùa xuống dòng nước sông như lùa một đàn cừu vậy!

— Vậy ông chỉ huy đánh giặc ngoài chiến trường, cũng bị đánh thua tơi bời thế sao?

Nghe bọn cháu truy hỏi, ông cụ đáp:

— Lúc ông còn nhỏ, võ nghệ rất cao, sức mạnh cũng hơn người, khi ông ở trong Tương Quân, dùng một cây đại đao nặng tới hơn tám mươi cân. Cho nên lúc đánh giặc, ông múa đao ào ào như gió. Ông cũng tham gia trấn áp những cuộc khởi nghĩa của nông dân. Ông dùng cây đại đao của mình giết rất nhiều người vô tội. Bây giờ nhớ lại, thật rất hối hận, là đã làm một tướng đánh giặc cho triều nhà Thanh, để giết hại bá tánh. Khi nhớ lại những chuyện đau lòng đó, ông mới từ chức quan mà trở về quê nhà như thế này.

Thế Danh và Thu Quỳ cùng nghe ông nội kể từng chuyện một trong quá khứ. Cho nên trong đầu óc họ đã chất chứa vô số câu chuyện quý giá này. Tính cách hào hiệp, rộng rãi của ông nội và kế tổ mẫu trong đời chinh chiến đã gợi ý cho Thế Danh sau này rất nhiều.

Cha của Thu Quỳ là Thiệu Thuần, không phải tú tài, mà cũng không phải thân sĩ, quan lại địa phương, nhưng là người có lòng dạ ngay thẳng, hiền lành, thích bố thí. Mẹ của Thu Quỳ là Bành Học Nhàn, xuất thân bần hàn, tâm hồn trong trắng, lương thiện, đối với con của bạn bè cũng xem như con cái ruột thịt của mình. Do vậy, Thế Danh đã được sự quan tâm của cha mẹ Thu Quỳ. Tuy học tư thục, giảng dạy theo lối cổ, nhưng cũng ít nhiều tiếp nhận được những tư tưởng sơ khởi về dân chủ.

Cha của Thu Quỳ cứ mỗi lần đi đâu về nhà cũng luôn đem những tin tức mới thu được, nói cho các con biết. Nào là chuyện Viên Thế Khải giở trò soán đoạt quyền hành của Tôn đại Tổng Thống, rồi lại bán nước cầu vinh, ký với Nhật Bổn hai mươi bốn điều ước bất bình đẳng,... Trần Thiệu Thuần nói:

— Viên Thế Khải đã quên ông ta cũng là hậu duệ của dân tộc Trung Hoa!

Những câu chuyện đó, những lời lẽ đó, Thế Danh không bao giờ nghe được từ miệng của cha mình, nên cậu ta cảm thấy thật là ấm áp.

Thời thơ ấu của Thế Danh còn có nhiều chuyện khó quên nữa.

[chuongxedap]

Đó là hồi năm 1915, Thứ Khang đang học ở trường cao đẳng tiểu học Đông Sơn trở về nhà. Thư Khang rất hiểu nỗi lòng của người bạn trẻ Thế Danh, cho nên Thứ Khang lúc nào cũng muốn tìm cách để giúp đỡ cho Thế Danh. Trái lại, trong lòng Thế Danh thì lúc nào cũng muốn đi vào trường cao đẳng tiểu học Đông Sơn. Cho nên, Thế Danh lúc nào gặp Thứ Khang cũng hỏi tình hình nơi đó.

— Này anh Khang, tôi muốn thi vào trường Đông Sơn lắm, nhưng cha tôi không cho, lại bắt tôi phải tới đây để học sách cổ, viết văn cổ!

— Thế Danh này, chuyện đó cũng đừng sốt ruột quá. Muốn thuyết phục phụ thân cần phải chờ đợi một thời cơ thuận tiện.

Tiếp đó, Thứ Khang bèn đem tình hình ở Trường cao đẳng tiểu học Đông Sơn, nói rõ tất cả cho Thế Danh nghe. Thứ Khang và Thế Danh là hai anh em bạn học, là hai người bạn thời thơ ấu, xem nhau như ruột thịt, nay mỗi người học một nơi, lâu không gặp mặt nhau, nên khi nói chuyện thì gần như nói hoài không hết.

Thư Khang luôn nghĩ rằng bé Tư Thu Quỳ của mình và Thế Danh đúng là một đôi trời định, cho nên cứ gặp họ là luôn có những lời tác hợp, để cho hai người khăng khít nhau hơn.

Thấy Thu Quỳ bưng chén canh đã nguội đi hâm lại cho nóng, Thứ Khang bèn nói với Thế Danh:

— Thế Danh, em có thấy Thu Quỳ đặc biệt quan tâm đối với em không? Nó chiếu cố thật là chu đáo!

Đôi má của Thu Quỳ cảm thấy nóng bừng, đưa mắt liếc nhanh về phía Thế Danh.

— Này anh Khang, lời nói của anh hoàn toàn đúng. Tôi đến Nhị Đô này để học, được chú Trần và thím đối xử như con ruột, luôn quan tâm yêu quý, rồi lại được cô em Thu Quỳ giúp đỡ cho...

Thế Danh lớn hơn Thu Quỳ mấy tuổi, nên có vẻ là một người huynh trưởng. Riêng Thu Quỳ do chịu ảnh hưởng của nề nếp gia đình, nên xử lý việc gì cũng tỏ ra rất quả đoán, lại biết nhìn xa. Thế Danh ở tại nhà Thu Quỳ đi học ba năm, nay Thu Quỳ cũng lớn hơn nhiều. Vóc dáng của Thu Quỳ càng mảnh mai yểu điệu, khuôn mặt càng xinh đẹp hơn xưa. Cô tuy có theo học một ít chữ nghĩa, nhưng những chữ mà cô biết, hầu hết là do Thế Danh viết trên giấy, dạy cô đọc, rồi cô học thuộc lòng, và không nhìn chữ mà viết ra.

Có một lần, Thu Quỳ nói với Thế Danh:

— Anh có lần nói Tôn Trung Sơn tiên sinh lãnh đạo cách mạng lật đổ triều đình Mãn Thanh, xây dựng nước Trung Hoa dân quốc. Trên đời này, cứ mỗi lần thay đổi triều đại, lại có nhiều cải cách mới. Như cho phép nam nữ được bình đẳng, bọn đàn bà con gái chúng em chẳng phải có thể cũng đi học được như con trai hay sao? Tuy nhiên, điều may mắn nhất là không giống như mẹ lúc còn nhỏ, phải bó chân cho nhỏ xíu.

Nói tới đây, Thu Quỳ bèn tuột chiếc giày màu đỏ có thêu hoa, đưa bàn chân bình thường của mình ra, nói tiếp:

— Hãy xem! Có thích không?

— Thích lắm! Thích lắm! - Thế Danh vừa nói, vừa có vẻ e thẹn, nói thêm - Sau này anh còn phải nhờ em về làm nội trợ trong gia đình, lo việc nấu nướng, và chăm sóc nhà cửa nữa!

Thu Quỳ cúi mặt thẹn thùng, không nói gì.

Thời gian học ba năm tại tư thục đã hết, Thế Danh sắp sửa trở về quê hương mình ở Nam Trúc. Việc Thế Danh phải ra đi, không còn lý do gì giữ lại được.

Người đầu tiên không muốn Thế Danh ra đi, chính là nội tổ Trần Ích Hoài. Ông cụ cho gọi Thế Danh đến trước mặt mình, rồi vừa vuốt đầu Thế Danh, vừa nói:

— Tổ phụ cháu lúc còn sinh tiền, từng nói với ta, hy vọng có được một đứa cháu đích tôn. Nhưng đáng tiếc ông ấy đã ra đi sớm, nay ta thay cho ông ấy nhận được đứa cháu này. Cháu ở nhà ta chỉ có ba năm, nhưng ta thấy cháu càng ngày càng chứng tỏ là một con người tốt, phẩm hạnh tốt, học hành giỏi, không phụ lòng tổ phụ của cháu lúc sinh tiền. Chỉ đáng tiếc là cháu ở gần ta quá ngắn, vì cháu là cháu đích tôn của tổ phụ của cháu, là trưởng nam của Đàm Nhuận Khu, tương lai sẽ thay gia đình cai quản sự nghiệp, nên ta cũng không thể giữ cháu ở lại đây được lâu - nói tới đây, cụ già có vẻ rất xúc cảm, nói tiếp - Cháu về đến nhà, đừng quên ở Nhị Đô này hãy còn một người ông đấy nhé!

[chuongxedap]

Ông cụ Trần Ích Hoài sau khi gặp Thế Danh, lại tìm gặp Thu Quỳ. Ông cụ đã chín mươi tuổi, nhưng vẫn còn rất minh mẫn. Ông cụ nhận ra tình ý của Thu Quỳ. Vì chưa có sự đồng ý của cha mẹ Thế Danh, nên Thế Danh chỉ là ý trung nhân của Thu Quỳ, chứ chưa thể đề cập vấn đề thành nhân trong lúc này. Tuy nhiên, cụ già rất chú trọng tới tình cảm giữa hai bạn trẻ là Thế Danh và Thu Quỳ. Do vậy, cụ tìm gặp Thu Quỳ rồi nhân dịp này thay mặt cho cha mẹ của cô bé, bảo Thu Quỳ lo việc tiễn biệt Thế Danh.

Thu Quỳ ngồi bên cạnh ông nội, ông nội nói:

— Này Thu Quỳ, con hãy nói cho cha mẹ con biết, rồi đến tiệm bán thịt mua một cân thịt về chuẩn bị làm thức ăn để tiễn biệt Thế Danh.

Ngày Thế Danh phải rời xa nhà họ Trần đã đến.

Thu Quỳ vốn đang rất đau khổ trong lòng, nghe ông nội nhắc đến tên "Thế Danh", đôi mắt đã ứa lệ. Ông cụ nhìn thấy Thu Quỳ cúi đầu không nói gì, bèn an ủi:

— Sau này ông nội sẽ lo việc tác hợp cho hai cháu.

Vừa nói, cụ già vừa kéo bàn tay bé nhỏ của Thu Quỳ, rồi dùng tay áo chậm nước mắt cho cô bé.

Đến ngày Thế Danh sắp sửa ra về, nhà họ Trần tuân theo ý muốn của ông cụ, bày tiệc để mọi người cùng chung vui một lần. Hai bàn tiệc đã ngồi chật người. Thế Danh trước tiên rót rượu cho tổ phụ và tổ mẫu, rồi lại rót cho chú Trần và thím Bành. Trần Ích Hoài là người nửa đời sống trong cảnh chiến tranh, ít khi nào có được những giây phút đậm đà tình cảm như vầy, nên cầm ly rượu trong tay run run nói:

— Thế Danh đến Nhị Đô học đã ba năm, nay phải trở về nhà. Nếu nó không phải là trưởng nam của nhà họ Đàm, thì chúng ta có thể giữ nó ở lại đây lâu hơn.

Sau khi bữa tiệc chấm dứt, Thu Quỳ với đôi mắt ngấn lệ, đi lo sắp xếp hành lý cho Thế Danh. Y phục của Thế Danh đều được Thu Quỳ giặt sạch. Ngay cả mền đắp cũng giặt sạch. Giờ phút chia tay đã đến, có biết bao nhiêu lời muốn nói, và những ngày sống trong một nhà nay sắp không còn nữa.

Mối tình "mai xanh ngựa trúc" thật quyến luyến khó rời.

Theo qui củ truyền thống của một gia đình Trung Quốc, cô gái chưa chồng đưa bạn ra đi, bao giờ cũng không được đưa ra khỏi cổng. Nhưng nay Thế Danh ra về, Thu Quỳ phá vỡ qui củ thường lệ đó, đưa bạn ra đến tận cổng làng.

Đàm Nhuận Khu vẫn luôn luôn tin rằng: Con chim nhà thả ra, thì nó sẽ không bao giờ bay trở về nữa!

Cho nên, Thế Danh đã bao lần xin cha cho mình đi thi vào Trường cao đẳng tiểu học Đông Sơn, nhưng người cha vẫn khư khư trả lời mãi một câu:

— Con không thấy sao? Gia cảnh nhà ta ngày một suy sụp, vậy đâu còn tiền để cho con đi học nữa?

Trong thời gian này, Thế Danh và Thu Quỳ vẫn có thư qua lại với nhau. Cứ cách mấy hôm, Thu Quỳ nhờ em trai mình đưa thư đi và lấy thư về. Qua đó, Thu Quỳ biết Thế Danh nay vẫn còn ở nhà, chưa làm gì.

Sau khi đọc qua bức thư của Thế Danh, Thu Quỳ hiểu được Thế Danh không thể đi học tiếp, nên rất buồn lo cho chàng.

Thu Quỳ bèn viết thư nói với Thế Danh:

— Anh hai Thứ Khang đã mạnh dạn ghi tên đi lính rồi, đồng thời, đã đổi tên lại là Trần Canh. Anh hai Thứ Khang luôn quan tâm đến việc anh thi vào cao đẳng tiểu học Đông Sơn, nên trước khi rời đi, đã nhờ một người bạn tốt của cha, là vị thầy giáo đảng viên dạy ở trường Đông Sơn, giúp anh ghi tên và làm thủ tục để thi vào trường.

Chính vì việc này mà Thế Danh lại viết cho Thu Quỳ một bức thư, nhờ người em trai của Thu Quỳ là Trần Vân Tâm đến mang thư về cho chị.

Thu Quỳ vội vàng xé thư ra xem, thấy những dòng chữ viết rất nắn nót, cô bé bèn đọc lẩm nhẩm: "Anh vẫn quyết tâm đi thi vào Trường cao đẳng tiểu học Đông Sơn, nhưng phụ thân lúc nào cũng bảo gia cảnh khó khăn, nên không bằng lòng..."

Cậu út Trần Vân Tâm đứng bên cạnh nhìn thấy rõ, khi chị Thu Quỳ đọc tới câu đó thì hai mày cau chặt. Nhưng, khi Thu Quỳ đọc tiếp thì mới lộ sắc vui. Cô đọc nho nhỏ: "Có một chuyện quan trọng muốn cho em biết, có lẽ em sẽ vui mừng đấy. Phụ thân anh muốn trói anh ở nhà, và chuẩn bị nhờ người làm mai mối, để lo việc hôn nhân giữa hai chúng ta".