Một bài viết khác về xe 377:
http://tavansy.vnweblogs.com/post/7975/233983XE TĂNG 377 ANH HÙNG
tavansy | 30 May, 2010 09:35
Ngày 24-4-1972 là một ngày không thể nào quên ở Kon Tum. Ấy là ngày hai phần ba tỉnh mạn bắc được giải phóng với chiến thắng Đăk Tô - Tân Cảnh vang dội, làm đổ nhào tuyến phòng thủ Bắc Tây Nguyên của quân đội Sài Gòn. Ngày nay, chiến thắng ấy được lưu dấu với thời gian bằng cụm tượng đài hoành tráng tại trung tâm thị trấn Đăk Tô. Và dưới chân tượng đài Chiến thắng ấy lừng lững một chiếc xe tăng oai dũng, đứng hiên ngang như đang sẵn sàng lao vào trận tuyến!
Chiếc xe tăng mang phiên hiệu 377 này và ê-kíp 4 chiến sĩ Giải phóng quân theo phiên chế của xe vừa được Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân vào ngày 9-1-2009. Xung quanh nó có nhiều chuyện kể đầy xúc động, rất bi hùng và cũng lắm cái... bi hài!
Chuyện thứ nhất là "duyên nợ" giữa xe 377 và nhà thơ Hữu Thỉnh (hiện là Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam): Lâu nay nhiều người ở Kon Tum vẫn tưởng rằng nhà thơ Hữu Thỉnh đã sáng tác bài thơ "Năm anh em trên một chiếc xe tăng" bằng cảm hứng từ xe 377. Thực ra bài thơ được cảm hứng từ đội hình 88 xe tăng T34, T54 và PT 76 của 3 tiểu đoàn Tăng - Thiết giáp cùng xông trận trong chiến dịch Đường 9 - Nam Lào năm 1971, khi Hữu Thỉnh làm lính xe tăng tham gia đánh trận. Nó xuất hiện lần đầu trên tập san binh chủng Tăng - Thiết giáp với tên Vũ Hữu. Sau đó nhạc sĩ Doãn Nho phổ thành ca khúc nổi tiếng. Ngày nay ca khúc này được dùng làm bài ca chính thức của binh chủng Tăng - Thiết giáp. Qua điện đàm, nhà thơ Hữu Thỉnh cho biết: Năm 1974 "dấu chân người lính" của nhà thơ mới đặt bước đến Đăk Tô, nơi xe 377 đã bị bắn cháy trước đó 2 năm rồi (24-4-1972 - Chứ không như bài viết trên blog của nhà thơ Văn Công Hùng bảo rằng Hữu Thỉnh cũng đánh vào Đăk Tô ngay trong năm 1972 và bài thơ cũng lấy cảm hứng từ đó). Nhìn vào lòng xe thấy nhúm tro thiêu xác các chiến sĩ "phơi gan cùng tuế nguyệt" đã 2 năm ròng, nỗi lòng nhà thơ xao xuyến một xúc cảm bi hùng trào ra cùng nước mắt! Ông bèn gom lại, gói thành 5 nhúm nhỏ đem chôn nơi nghĩa trang Đăk Tô 2. (Sau này mới có xác nhận là kíp xe của 377 chỉ 4 người, nhưng lúc ấy nhà thơ cứ theo phiên chế thông thường cho 1 xe tăng T34 của đơn vị ông là 5 người, nên chia thành 5 phần tro hài cốt). Trong lúc gom tro, phát hiện một gói cơm nắm các chiến sĩ chưa kịp ăn bị cháy đen vón cục, nhà thơ cẩn trọng mang về giao cho bảo tàng Truyền thống binh chủng Tăng - Thiết giáp, ngày nay vẫn còn. Chuyện Hữu Thỉnh hay ghé thăm xe 377 mỗi khi có dịp đến Kon Tum (khiến nhiều người nhầm tưởng như đã nói) là do từ ý nghĩa ấy. Nhớ lại năm 2002 nhà thơ Trương Vĩnh Tuấn, Phó Tổng biên tập tuần báo Văn nghệ kiêm phụ trách báo Văn nghệ Trẻ của Hội Nhà văn Việt Nam điện thoại cho người viết bài này bảo số phát hành cuối tháng 4 là số kỷ niệm 30 năm chiến thắng Đak Tô - Tân Cảnh. Ông căn dặn nhất thiết phải gửi giúp một tấm ảnh chụp xe 377 dưới chân tượng đài chiến thắng cho Tổng biên tập Hữu Thỉnh. Thế là hình ảnh xe 377 kiêu dũng trang trọng in hình trên số báo Văn nghệ Trẻ năm ấy!
Chuyện thứ hai là về lịch sử oai hùng và bi hùng của xe 377: Ngày 15-11-1971 tiểu đoàn 297 Tăng - Thiết giáp do trung tá Bùi Quang Đấng chỉ huy, đang trú quân ở bờ bắc sông Bến Hải sau khi vừa tham chiến ở Đường 9 - Nam Lào trở về, lại được lệnh tiến vào chiến trường Tây Nguyên với khẩu hiệu "Tiến sâu - Ở lâu - Đánh thắng"! Sau hai tháng rưỡi hành tiến, đến đầu năm 1972 thì tới Ngả ba biên giới Đông Dương. Đây là tiểu đoàn xe tăng duy nhất và đầu tiên có mặt tại Tây Nguyên. Ngày 2-4-1972 ta mở màn chiến dịch Tây Nguyên (với khẩu hiệu "Trường Sơn chuyển mình/ Pô Kô dậy sóng/ Quét sạch quân thù/ Giải phóng Tây Nguyên") với sự ra quân của sư đoàn bộ binh 320 đánh phá tuyến phòng thủ Tây Pô Kô. Đêm 23-4-1972 từ ngầm sông Pô Kô Hạ đại đội 7 gồm 9 chiếc xe tăng cùng trung đoàn 66 bộ binh bắt đầu xuất kích. 1 giờ sáng đêm ấy (24-4) xe 377 dẫn đầu tấn công vào hướng đông căn cứ E42 - Tân Cảnh mở màn trận đánh tiêu diệt cụm cứ điểm này. 4 giờ 30, cũng vẫn xe 377 dẫn đầu cho bộ binh và xe 357 (còn ảnh chụp lúc xuất quân trưng bày tại nhà Truyền thống huyện Đăk Tô) xốc tới, bắn sập khu tháp nước, sập đài quan sát, quần nát các công sự... tiến thẳng vào sở chỉ huy trung đoàn 42 bộ binh Sài Gòn khiến đại tá cố vấn Mỹ, đại tá Lê Đức Đạt chết tại chỗ, đại tá Vi Văn Bình bị bắt sống. Trung đội trưởng Nguyễn Nhân Triển (ngồi xe 377) tiếp tục triển khai tấn công căn cứ Đăk Tô 2 cùng với trung đoàn 1 bộ binh thuộc sư đoàn 2 từ Quảng Nam tăng cường. Xe 377 lại tiếp tục dẫn đầu hai xe 354 và 369 lao thẳng vào cứ điểm. Vì gặp chướng ngại vật nên hai xe kia bị tụt lại phía sau. Địch thấy chỉ có mỗi một xe 377 đơn độc bèn cho xuất kích 10 chiếc tăng M41 chia làm 2 mũi bao vây. Cuộc đấu 1 chọi 10 diễn ra ác liệt cho đến lúc xe 377 bị pháo chống tăng ở nam sân bay dã chiến Phượng Hoàng bắn cháy sau khi một mình tả xung hữu đột diệt gọn 7 xe tăng M41! 11 giờ 30 trưa hôm ấy lá cờ của Tỉnh ủy Kon Tum trao cho trung đoàn 66 tung bay trên cứ điểm Đăk Tô. Sách "Lữ đoàn xe tăng 273" do Cục Chính trị quân đoàn 3 xuất bản tháng 1-1988 viết: -"Tập thể xe của đồng chí Nguyễn Nhân Triển đã nêu một kỷ lục về hiệu suất chiến đấu cao... Nêu cao chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong chiến đấu"! (Sau này tiểu đoàn 297 phát triển thành lữ đoàn 273 trong đội hình binh đoàn Tây Nguyên - tức quân đoàn 3 - đơn vị 2 lần được tuyên dương Anh hùng).
Chuyện thứ ba là về chủng loại của xe 377. Các sách "Lữ đoàn xe tăng 273", "Lịch sử sư đoàn 10", "Lịch sử Đảng bộ huyện Đăk Tô"... và bia khắc tại tượng đài chiến thắng đều nói đại đội 7 Tăng - Thiết giáp là loại xe T54 của Liên Xô. Loại này phiên chế một ê-kíp chỉ có 4 người chứ không phải 5 người như loại T34. Nhà thơ Hữu Thỉnh, như đã nói ở trên, bảo xe 377 là T34 vì ông đã đến tận nơi thấy tận mắt và tự tay chia tro hài cốt của các chiến sĩ chết cháy trong xe thành 5 phần đem chôn cất! Bài viết của Bùi Quang Thanh trên báo Bảo vệ pháp luật thì cho biết Đại tá Đỗ Quang Thành, nguyên Chánh Thanh tra binh chủng Tăng - Thiết giáp bảo hầu như xe loại nào khi vào Tây Nguyên đợt ấy cũng đều phiên chế 5 người cả, chứ không nhất thiết là T34! Còn các cựu chiến binh Trần Văn Quang, Nguyễn Quốc Lập (lính lái xe tăng của đại đội 7) và Lê Xuân Sinh lái xe 886 của C3 D1 lữ 203 khi xem hình chụp thì bảo xe 377 chính là T59 của Trung Quốc, vì có bầu hút khói ở đầu nòng pháo dài hơn của xe T54. Bà Phùng Thị Đức, cựu quân nhân, từng làm công tác Cơ yếu ở binh chủng Tăng - Thiết giáp vào thời điểm ấy bảo rằng lực lượng xe tăng đợt đầu tiên có mặt tại chiến trường Tây Nguyên ấy đều là T59... Tổng hợp các nguồn tư liệu là thế, chứ 377 hãy còn đó, nó thuộc chủng loại nào thì vẫn rõ mười mươi, có gì phải rắc rối đến thế đâu?
Chuyện thứ tư là về các chiến sĩ - liệt sĩ của kíp xe 377: Bây giờ thì chính thức tên của 4 Anh hùng - liệt sĩ được khắc trên bia nơi bệ xe 377 là: 1- Nguyễn Nhân Triển, thiếu úy, trung đội trưởng, quê xã Việt Hùng huyện Quế Võ tỉnh Bắc Ninh, 2- Hoàng Văn Ái, hạ sĩ, pháo thủ, quê xã Phùng Hưng huyện Khoái Châu tỉnh Hưng Yên, trú quán số nhà 12 ngách 42 ngõ Vạn Ứng - Khâm Thiên - Đống Đa - Hà Nội, 3- Trần Quang Vịnh, hạ sĩ, lái xe, quê xã Cao Xá huyện Lâm Thao tỉnh Phú Thọ, 4- Nguyễn Đắc Lượng, hạ sĩ, pháo thủ, quê xã Khải Xuân huyện Thanh Ba tỉnh Phú Thọ. Nhưng trước đó, đằng đẵng 14 năm (từ 1995 đến 2009) trên bia khắc, bên cạnh tên 3 đồng đội kia là tên Nguyễn Đức Toàn chứ không phải Hoàng Văn Ái! Rồi trước đó nữa, kể từ ngày khánh thành cụm tượng đài (30-4-1995) thì tên khắc trên bia là Cao Trần Vịnh chứ không phải Trần Quang Vịnh và tên Vũ Đức Lượng chứ không phải Nguyễn Đắc Lượng! Như vậy bia được đục sửa 2 lần. Lần thứ nhất sửa 2 tên người sai họ và chữ lót, lần thứ 2 vào năm 2009, sau khi có Quyết định phong tặng danh hiệu Anh hùng (theo hồ sơ đề nghị của Cục Chính trị quân đoàn 3 lập ngày 24-9-2008) lại một lần nữa bia được đục sửa, bỏ hẳn tên Nguyễn Đức Toàn thay vào Hoàng Văn Ái! Theo thượng tá Đỗ Văn Ngọc, Chính ủy lữ đoàn Tăng 273 thì đơn vị có cử người về xã Phù Ninh huyện Phù Ninh - Phú Thọ xác nhận, nhưng địa phương bảo không có ai tên Nguyễn Đức Toàn đi lính xe tăng và hy sinh! Nhà báo Bùi Quang Thanh đã tìm đến căn nhà ở ngách 12 ngõ Vạn Ứng khu chợ Khâm Thiên - Hà Nội thì thấy Huân chương và bằng Tổ quốc ghi công ghi tên Hoàng Cao Ái (chứ không phải Hoàng Văn Ái), hy sinh ngày 24-4-1972 - đúng ngày xe 377 bị bắn cháy. Chỉ vì sai sót của người hữu trách mà các anh hy sinh rất đỗi bi hùng mà mấy lần tên tuổi của mình bị đục đi sửa lại không yên, lại rất... bi hài!
Vậy Nguyễn Đức Toàn là ai mà 14 năm được "vinh danh" trên bia khắc rồi lại vĩnh viễn đục bỏ đi? Nhà báo Bùi Quang Thanh lại cất công đi tìm "người dũng sĩ thứ tư" ấy và được Đại tá Đỗ Quang Thành (đã nhắc ở trên) hiện là trưởng ban liên lạc C7 lữ đoàn 273, cho biết: Lúc ấy đồng chí Kiện, phái viên của Bộ Tư lệnh Tăng - Thiết giáp cử ông tìm xe 377 hy sinh thế nào và xem Hoàng Văn Ái có thoát được không. Ông Thành thấy xác các đồng đội đã bị cháy trong xe, quanh xe không có xác nào khác. Lúc này có đồng chí Thọ (sau là đại tá, Phó Giám đốc bảo tàng Quân đội) ở D297 nói với ông rằng cháy trong xe 377 có Lượng và Toàn. Ông Thành biết Nguyễn Đức Toàn là người Phú Thọ, lính công binh thiết giáp, có học qua trường Tăng, không hy sinh theo kíp xe 377 vì lúc này Toàn đang ở bộ phận dự bị. Cùng lúc ấy ông Thành nhận lệnh triển khai đánh tiếp vào thị xã Kon Tum. Khi tiến quân vào gần thị xã thì có đồng chí Phượng xạ thủ 12 ly 7 không thể đi tiếp được, ông Thành (lúc này làm quyền C trưởng) đưa Toàn thay Phượng, phiên chế vào xe 376. Đánh Kon Tum đợt thứ hai thì 4 xe tăng đều bị bắn cháy, đội hình tan rã rút lui, không biết Toàn hy sinh hay mất tích ra sao!Vậy là cái tên Nguyễn Đức Toàn mười mấy năm hiện diện trên bia khắc bây giờ không còn nữa! Cũng lại là một chuyện bi hài! Và cũng từ "mùa hè đỏ lửa" tháng 4-1972 không ai rõ được số phận của chiến sĩ Nguyễn Đức Toàn!
Vĩ thanh: Xe 377 bị bắn cháy tại vòng rào kẽm gai đầu sân bay dã chiến Phượng Hoàng, gần ngầm sông Pô Kô (ngay ven đường Hồ Chí Minh ngày nay) sáng sớm ngày 24-4-1972. Sau 5 năm dãi dầm mưa nắng, năm 1977 xe được ngành văn hóa - Thông tin huyện Đăk Tô cho kéo về Bảo tàng huyện. Năm 1995 xe 377 được đưa ra trưng bày ở cụm tượng đài chiến thắng. Người dân Đăk Tô, và hơn ai hết là những người công tác ngành Văn hóa - Thông tin huyện, như trong một lần trò chuyện tại cơ quan, đều biết và nhớ cái ngày kéo 377 từ khu vực gọi là "Bảo tàng" (vì thực ra là một bãi đất hoang trống ngoài trời) là cả một sự... lạ lùng đến độ khó tin (!): Xe không chịu nhúc nhích một ly nào, thậm chí mấy lần đứt bung cả dây xích sắt dùng để kéo! Theo sự gợi ý, những người tổ chức bèn bày lễ vật cúng kính thành khẩn trang trọng xong thì xe được kéo chạy ro ro về điểm tập kết như ngày nay! Hóa ra đây hoàn toàn không hề là duy tâm hay dị đoan gì cả, mà chính là anh linh các anh vẫn hiển linh mãi mãi cùng xe 377!
Và vẫn đấy, ngày nay trên đường thiên lý Hồ Chí Minh, khi ngang qua thị trấn Đăk Tô, nếu ai biết và để ý, sẽ nhìn thấy xe 377 vẫn uy nghiêm dưới chân tượng đài Chiến thắng như trầm tư hồi nhớ thuở kiêu hùng.
Tạ Văn Sỹ
(5-2010)
