Nước Nga và Ukraine : Vladimir Putin - có phải học trò của Solzhenitsyn hay không ?Artem Krechetnikov
Moscow
Thứ ba 27 Tháng 5, 2014, 04:02 GMT 08:02 MCK
Ngày 27 tháng 5 vừa tròn 20 năm ngày trở lại nước Nga của Alexander Solzhenitsyn.
Trong tâm trí công chúng, ông được liệt vào hàng các văn hào vĩ đại, nhưng có lẽ ông còn xứng đáng nhiều hơn với danh tiếng là
nhà sử học và nhà tư tưởng chính trị độc đáo.
Trong thế giới quan của Solzhenitsyn Ukraina chiếm vị trí quan trọng.
Tháng Bảy năm 1990, "Người ẩn sĩ Vermont" đã sáng tạo bài tiểu luận nổi tiếng "
Chúng ta sẽ xây dựng lại nước Nga như thế nào", bắt đầu bằng những lời: "Giờ cáo chung của chủ nghĩa cộng sản - đã điểm. Nhưng khối bê tông của nó còn chưa sụp đổ. Và giá mà chúng ta, thay vì được giải phóng, đừng để bị đè bẹp dí dưới đống đổ nát của nó."
Ngày 18 tháng 9 nó được xuất bản đồng thời trên các tờ "Báo Văn học" và "Komsomolskaya Pravda" với tổng lượng phát hành 28 triệu bản - tác phẩm đầu tiên của tác giả được xuất bản tại quê hương mình.
Độc giả đánh giá nó là dành cho "chúng ta". Solzhenitsyn đã không tách biệt mình ra khỏi đất nước và các vấn đề của nó, mặc dù, theo lời của Yevgeny Yevtushenko, đất nước đó đã hai lần "đá ông văng cả ủng".
Nhuận bút của bài báo được Solzhenitsyn chuyển ủng hộ các nạn nhân của thảm họa Chernobyl. Tên của nó đã trở thành một cái tên quen thuộc và thường được sử dụng sau này như một cách ngôn.
Một phần đáng kể trong văn bản được dành cho Ukraine và mối quan hệ đúng đắn, theo quan niệm của Solzhenitsyn, giữa Ukraine và Đại Nga.
Diễn đàn được đẩy lên rất cao. Hầu như mọi công dân Liên Xô đã đọc bài tiểu luận đều đăng đàn, dù họ quan tâm đến chính trị kiểu gì, dù họ rút ra được điều gì từ nó hay không.
Tuy nhiên, lịch sử lại phát triển không theo kiểu của Solzhenitsyn.
"Tiếc thay, tôi không được lắng nghe. Không được hiểu" - sau này ông nói.
Tư tưởng của Solzhenitsyn tương quan với các sự kiện ngày hôm nay ở chừng mực nào?
Theo quan sát, người độc giả chăm chú và đồng điệu của bài báo nổi tiếng chính là Vladimir Putin. Chính sách của điện Kremlin gần như hoàn toàn trùng hợp với ý tưởng thể hiện trong nó.
Từ đế chế đến quốc gia dân tộc chủ nghĩaÝ tưởng chính của Solzhenitsyn - nước Nga cần quẳng gánh nặng đã trở thành không thể chịu nổi và chuyển từ đế quốc thành một đất nước "bình thường".
Ông tin rằng thành phần gắn kết tạo thành quốc gia không phải giá trị ý thức hệ, cũng không phải bất cứ điều gì khác ngoài ngọn nguồn dân tộc-quốc gia, văn hóa, tôn giáo và tâm lý.
Theo đó, Solzhenitsyn đề xuất không cần có thêm những cuộc đối thoại thừa và những sự phản kháng vô ích hãy buông thả đi bốn phương 11 trong số 15 nước cộng hòa của Liên Xô và dứt khoát từ bỏ yêu sách đóng vai trò của một siêu cường quốc toàn cầu.
"Tôi lo lắng thấy rằng bản sắc dân tộc Nga bị đánh thức trên một mức độ lớn không thể thoát khỏi tư tưởng về cường quốc bao la của mình, khỏi độc được đế chế. Chúng tôi không có nguồn lực ở vùng ngoại vi hay các nguồn lực kinh tế, hoặc nguồn lực tinh thần. Đó là sự bẻ cong tai hại nhận thức của chúng ta: vì ta là nước lớn, ở đâu người ta cũng phải tính đến chúng ta" - Solzhenitsyn lập luận.
Đánh giá theo các tuyên bố của một số chính trị gia Nga hạng hai, và đặc biệt các tuyên bố của các công dân bình thường trên Internet, luận điểm này theo họ bây giờ đã lỗi thời. Theo ý kiến của họ, ở nước Nga "đang đứng thẳng dậy" đã xuất hiện các nguồn lực dành cho "tư duy của một cường quốc vĩ đại".
Các kệ hàng trống rỗng và những khó khăn khác thời cuối những năm 1980, đầu những năm 1990 đã lui vào quá khứ. Sự lựa chọn giữa tham vọng và đời sống con người đối với bản thân đã mất độ gay gắt. Cái tồn tại no đủ, trái với những cuốn sách giáo khoa tâm lý xã hội, đã không dẫn đến sự lây lan của chủ nghĩa cá nhân tư sản, mà dẫn tới sự hồi sinh tâm trạng của một đại cường quốc, ít nhất là trong một bộ phận xã hội.
Theo lời nhà bình luận chính trị Konstantin Eggert, tâm trạng của nhiều người Nga ngày nay có thể được mô tả như sau: "Tôi đã tậu được xe hơi, thế nhưng đế chế của tôi thì biến đâu ?!"
Nhưng chính sách thực sự của điện Kremlin,
theo khẳng định của nhiều chuyên gia, không dựa trên tư tưởng đế quốc, mà dựa trên tư tưởng quốc gia.
"Đế chế đa quốc gia đã không còn tồn tại ngay cả trong hình thức một bóng ma ám ảnh, thay thế nó đang là chính sách thu thập lại đất đai Nga, đặt cao hơn những nỗ lực bảo tồn bằng mọi giá những mối quan hệ đặc biệt với các quốc gia hậu Soviet thuộc Liên Xô cũ. Nga đang trở thành một quốc gia dân tộc chủ nghĩa bình thường, và về nguyên tắc điều đó là tốt", - nhà khoa học chính trị Stanislav Belkovsky cho Bi -bi-si tiếng Nga biết như vậy khi bình luận việc hợp nhất Crimea.
Hai dân tộc hay là một?Đối với Ukraine, Belarus và Kazakhstan, nơi mà phần lớn dân số tại thời điểm đó là người dân tộc Nga, Solzhenitsyn nghĩ đến một số phận khác. Họ, theo ý kiến của ông, cần phải tạo thành một liên bang mới: Liên bang Nga.
Người Ukraine có muốn sống trong một quốc gia mà tên gọi của nó có chứa từ "Nga" hay không ? Đừng tự coi mình như một người Nga vĩ đại ? Vào năm 1990 có không, và bây giờ thì sao, sau những một phần tư thế kỷ tồn tại độc lập - huống hồ lâu như vậy ?
"Hỡi những người anh em! Ta cần gì sự phân chia tàn nhẫn này - đó là cái đen tối của những năm cộng sản. Cùng nhau chúng ta đã trải qua đau khổ thời Xô viết, cùng nhau ta đã sa xuống cái hố này - cùng nhau và cùng nhận ra" - Solzhenitsyn kêu gọi, khi ông gợi nhớ cả nguồn gốc chung từ Kievan Rus, những cuộc hôn nhân tạp chủng, và những vùng đất, "nơi chưa bao giờ có của Ukraina cổ, như "Cánh đồng Hoang" của người du mục - Novorussia hoặc Crimea, Donbass".
"Giá mà chúng ta không phải chia sẻ nỗi đau về những thống khổ kinh hoàng của Ukraina thời Xô Viết Nhưng từ đâu ra dự định này : Chặt sống Ukraine ?" - Ông đã viết như vậy.
Tuy nhiên, xin đặc biệt lưu ý: Solzhenitsyn quan niệm rất rõ ràng người Ukraina và người Nga - đó là hai dân tộc khác nhau. Họ gần gũi, nhưng là hai, chứ không phải một. Trong ý nghĩa này, cách nhìn của ông trùng hợp với quan điểm chính thống Xô viết.
Tuy nhiên, tác giả không bỏ qua việc nhấn mạnh sự phân chia một lúc nào đó của dân tộc Đại Nga thống nhất là do "cuộc xâm lược của Mông Cổ cũng như sự thuộc địa hóa của Ba Lan". Nhưng ông thừa nhận đó là sự đã rồi. Những gì xảy ra thì đã xảy ra.
Các quan chức Nga tất nhiên, không công khai nói điều này. Nhưng trong xã hội có một nhận thức rằng, chẳng có quốc gia Ukraina và ngôn ngữ Ukraina nào tồn tại về nguyên tắc cả, mà chỉ có một thứ tiếng Nga bị giật khỏi tay, bị phương Tây và bọn "Galicians" xúc xiểm, và một phương ngữ nông dân miền Nam. Học nói một cách chính xác bằng tiếng Nga đi, sẽ không còn vấn đề gì nữa !
Nói chung, tờ báo theo xu hướng tự do "Moskovsky Komsomolets" trong những năm 1990, tại hầu hết các bài viết về Ukraina đã phiên âm bằng các chữ cái Nga từ các từ "самостийна" và "нэзалэжна" ("độc lập"). Viết " independentnye Hoa Kỳ" ("индепендентные Соединенные Штаты") thì không ai có thể nghĩ ra, nhưng ý tưởng cho rằng Ukraine có thể độc lập , gây ra một cơn thủy triều mỉa mai. Cứ như câu của Mayakovsky : "Ở đâu ra, có tin đồn, những tin tức địa lý kiểu này thì nghĩa là sao ?".
Một mặt, Solzhenitsyn cũng đã đánh giá xứng đáng những điều bịa đặt về "ngôn ngữ không dân tộc", bị cáo buộc là đã bị xây dựng một cách giả tạo trong nửa sau thế kỷ XIX "dưới sự đầu độc của người Áo". Mặc dù Ivan Kotliarevsky và Taras Shevchenko sống ở thời điểm sớm hơn trước đó khá nhiều, tại Đế chế Nga chứ không phải ở Áo, chính họ đã viết văn bằng tiếng Ukraina.
Tể tướng của Nữ hoàng Catherine là Andrey Bezborodko, người đã phô trương một thực tế, giống như những lời của Pushkin, "từ dân khokhla nhảy lên thành công tước", ông ta thích tô điểm những lời phát biểu của mình bằng những từ Tiểu Nga. "Troshki pomerekaem" ("ta hãy động não một chút xíu") - ông thường nói khi cần suy nghĩ về bất cứ điều gì. Nghĩa là sự khác biệt giữa các ngôn ngữ có từ thế kỷ XVIII và là hiển nhiên với cả Bezborodko và giới xã hội St Petersburg của ông.
Mặt khác, Solzhenitsyn không cho phép mình đùa cợt với "mova" (tiếng Ukraina) trong tinh thần của "những con mèo" và "những con cá voi" của Mikhain Bulgakov, và ông kêu gọi tôn trọng tình cảm dân tộc và văn hóa của người Ukraine khi ông trích dẫn nhà sử học Mikhain Drahomanov của thế kỷ trước : "Không thể tách rời, nhưng không thể trộn lẫn".
"Với sự thân thiện và niềm vui ta cần rộng mở con đường của văn hóa Ukraina và Belarus không chỉ trên lãnh thổ Ukraine và Belarus, mà còn cả tại Đại Nga. Không được để bất kỳ sự Nga hóa cưỡng bức nào, không được để bất kỳ điều gì bóp nghẹt sự phát triển tự do của các nền văn hóa song song nhau" - ông viết.
Nhưng ông phản đối sự độc lập của Ukraine một cách mạnh mẽ.
Tuy nhiên, ông rào trước : "Đương nhiên, nếu người dân Ukraina THỰC SỰ muốn ly khai - không ai dám giữ họ bằng vũ lực". Nhưng sau đó ông nói thêm: "Chỉ có người dân ĐỊA PHƯƠNG mới có thể quyết định số phận của địa phương họ, khu vực của họ".
Quan điểm của Solzhenitsyn được người ta gọi là chính sách "của chúng tôi, và của các bạn", và "chủ nghĩa Sô vanh mài nhẵn" và là cách tiếp cận duy nhất đúng. Nói chung, ông là một người phi thường.
Ý tưởng và thực tếTheo các nhà sử học, kế hoạch của Solzhenitsyn cũng có thể thực hiện được, nếu việc chuyển đổi sang nền dân chủ và thị trường tiến hành thông qua quá trình tiến hóa.
Sau cuộc đảo chính tháng Tám (năm 91) thì người Kiev bình thường hay nói rằng "họ ở đó, ở Moscow, tất cả rặt một lũ khùng khùng điên điên, chỉ độc gây lo lắng cho người tốt: lúc thì nghĩ ra chuyện cấm uống vodka, sau đó bắt đầu perestroika, lúc thì quyết rằng perestroika - đó là điều xấu, rồi bắt đầu cưỡi xe tăng nghênh ngang khắp đường phố !"
Giới đặc quyền đặc lợi của nước cộng hòa, lẽ tự nhiên, muốn trở thành một chủ thể tối thượng : một quy chế hoàn toàn khác và khả năng hoàn toàn khác.
Tâm trạng của các tầng lớp trên và dưới trùng nhau. Cuộc trưng cầu dân ý, mà Solzhenitsyn nhấn mạnh sự cần thiết của nó, được tổ chức tháng Mười Hai năm 1991 và mang lại 90,3 % số phiếu bầu ủng hộ nền độc lập.
Trong ban lãnh đạo Nga khi đó phổ biến quan điểm cho rằng những cải cách thị trường tốt nhất nên được thực hiện mà không cần các nước cộng hòa: và thật không đơn giản, nếu mỗi bước đi cứ phải đàm phán với Kiev, Minsk, đặc biệt là Tashkent - nói chung người ta không muốn rời khỏi chỗ.
Kết quả là, chuyện gì xảy ra đã xảy ra.
Trong cuộc khủng hoảng hiện nay, Vladimir Putin cũng phát biểu trên tinh thần đó rằng người Ukraine và người Nga, trên thực tế là một dân tộc. Tại Kiev người ta nhìn thấy ở điều này không phải một vòng tay rộng mở, mà là mối đe dọa tiềm ẩn.
Theo lời Alexei Venediktov, tổng biên tập thông thái của tờ "Echo of Moscow", trong sâu thẳm tâm hồn Putin cho rằng Ukraine đó là "lãnh thổ kinh điển của nhà nước Nga". Toàn bộ, chứ không chỉ Crimea !
Về nguyên tắc, Alexander Solzhenitsyn đã nghĩ tương tự.
Đồng thời nhà lãnh đạo Nga này thể hiện mình như một người thực tế và thực dụng, biết phân biệt cái mong muốn và cái hợp lý : sáp nhập cái có thể lấy và giữ tương đối dễ dàng,
không tiến xa hơn.
Cũng hoàn toàn theo kiểu Solzhenitsyn.
Dilber MC Theme by HarzeM