Trung tướng Nguyễn Bình

[Giangtvx]

        Cũng có nhiều lần ông vào Sài Gòn chỉ vì muốn quyên góp ít tiền để giải quyết khó khăn về tài chính cho Quân khu bộ. Phải công nhận rằng ở cương vị ông vào Sài Gòn để giải quyết những công việc này có hiệu quả hơn người khác rất nhiều. Cũng chính vì vậy mà báo chí và dư luận trong nhân dân có nhiều huyền thoại về sự xuất hiện của Nguyễn Bình trong thành phố Sài Gòn. Chẳng hạn, có tờ báo đăng tin : Nguyễn Bình đã vào công cán tại Sài Gòn. Khi về đã gửi thư cho chánh mật thám Bazin qua tay một em bé đánh giày chuyển cho tên lính gác cổng bót Catina. Bức thư viết : "Gửi ngài Chánh mật thám Bazin ! Tôi đã vào đây ít ngày, có khuyết điểm là chưa đến "chào" ngài, mong ngài thứ lỗi. Sẽ gặp lại! Ký tên : NGUYỄN BÌNH".

        Hoặc có lần ông vào ở tại một nhà người Hoa có con gái là cơ sở, với tư cách là một nhà văn cần nơi yên tĩnh để viết văn. Mật thám đánh hơi thấy, điều lính đến bao vây. Ngôi nhà này có cửa sau thông ra một cái hồ. Thấy động, Nguyễn Bình không ra theo lối cửa sau, chỉ mấy phút sau Nguyễn Bình đã khoác tay cô con gái chủ nhà trong bộ đồ xá xẩu, đàng hoàng đi ra cửa trước, vừa đi vừa rút thuốc lá. Đến cửa, ông mượn tên lính bật lửa, châm thuốc rồi chìa bao thuốc lá mời mỗi tên một điếu. Hai người xuống phố vẫy xe tắc xi đi ngay...

        Những mẩu truyện như trên, không rõ chính xác đến bao nhiêu phần trăm, hay vì quá yêu mến mà người đời thêu dệu cho Nguyễn Bình, nhưng thực sự đã làm cho kẻ thù thêm phần tức tối, hoang mang và lo sợ. Chúng đã treo giải thưởng rất cao để thưởng cho ai bắt sống hay bắn chết được Nguyễn Bình. Còn nhân dân Sài Gòn qua những tin này đều yên tâm, phấn khởi và tin là có thật. Họ cảm thấy phái viên của Cụ Hồ bao giờ cũng ở bên cạnh họ, động viên họ hăng hái tham gia góp phần vào sự nghiệp kháng chiến. Kẻ thù đâu có biết, trong nội thành Sài Gòn lúc này, Nguyễn Bình đã có một trận địa vô cùng vững chắc, bất khả xâm phạm và những chiến sĩ cực kỳ dũng cảm thiện chiến, nhưng vô hình. Đó là trận địa lòng dân và những chiến sĩ các Ban Công tác Thành.

        Có một sự thật hiển nhiên qua các chuyến đột nhập Sài gòn, Nguyễn Bình thường được Bộ Tư lệnh Quân khu 7 bố trí phân công một cô gái người miền Bắc làm liên lạc hướng dẫn ông đi lại trên khắp các phố ở Sài Gòn bằng nhiều hình thức khác nhau. Có lúc hai người đóng giả một cặp vợ chồng tư sản, ăn mặc sang trọng, khoác tay nhau tản bộ công viên. Có lúc đóng giả một cặp vợ chồng người Hoa, trong hộ đồ xá xẩu, bươn bả “chạy hàng” từ phố này qua phố nọ. Có lúc cô là một tiểu thư đài các ngồi trên xe xích lô còn ông thì trong bộ đồ cũ nát làm phu xe, đạp xe đưa "tiểu thư" đi chơi hay đi công chuyện. Sau nhiều lần như vậy, khi ra cứ, cô liên lạc trở thành "phu nhân Trung tướng".

        Cô liên lạc tên thật là Hoàng Thị Thanh, quê ở xã Tân Trường, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương. Không hiểu vì lý do gì, cô đã từng làm nghề cô đầu ở khu Đa Kao nên rất thông thạo đường phố Sài Gòn và cũng rất thông thạo các kiểu mốt ăn diện của thành phố Sài Gòn. Nam Bộ kháng chiến, cô bỏ nghề cô đầu, theo học một lớp cứu thương của Quân khu 7, tham gia kháng chiến.

        Sau khi Trung tướng Nguyễn Bình hy sinh, bà Thanh không có con; bà được đưa ra Bắc, có mang theo một cháu bé trai 3 tuổi. Cháu bé này là con một ông bác sĩ ly dị vợ, vợ đi lấy chồng khác bỏ cháu bơ vơ. Trước tình cảnh thương tâm ấy, Nguyễn Bình đem cháu bé về nuôi đặt tên Nguyễn Phương Chiến. Bà Thanh ra Bắc được sắp xếp làm việc ở Tổng cục Chính trị một thời gian rồi chuyển sang làm công tác Công đoàn trong một nhà máy quốc phòng. Cháu Chiến được Nhà nước nuôi dưỡng, học tập và đã trưởng thành làm việc trong cơ quan Nhà nước.

        Sau năm 1954, bà Thanh mang bằng Tổ quốc ghi công về xã Giai Phạm (Hưng Yên) để báo cho địa phương và họ hàng biết Trung tướng Nguyễn Bình đã được Nhà nước công nhận là liệt sĩ.

[Giangtvx]

     

*

*      *

        Theo tác giả Mạnh Việt : "Cũng trong thời gian này ở Bộ Tư lệnh Quân khu 7, còn có một người đàn bà khác, hình như suốt cuộc đời bà ôm trọn bóng dáng. hình ảnh anh "Ba Bình" kể từ ngày đầu gặp "anh Ba" ở Quân khu 7. Bà đẹp lắm, có học vấn, rất giỏi tiếng Pháp. Bà tên là Vương Thị Trinh, con gái ông Vương Quang Ngưu - một nhà trí thức và là điền chủ. Ông Ngưu mở phòng cố vấn pháp luật ở Sài Gòn, ông thường bênh vực dân nghèo mỗi khi bị cường hào ác bá cướp giật ruộng vườn... Ông là anh em cột chèo với ông Ung Văn Khiêm, bà Ngưu là chị, bà Khiêm là em.

        Đầu năm 1946, bà Trinh thoát ly gia đình, tham gia kháng chiến. Bà là Trưởng phòng mật mã của Bộ Tư lệnh Quân khu 7 và là người đầu tiên sử dụng khóa mật mã của Trung ương do ông Nguyễn Như Hiền trao tận tay cho Nguyễn Bình trước lúc lên đường vào Nam Bộ. Đây là một nhiệm vụ đặc biệt mà Khu trưởng giao cho bà Trinh. Do công tác có sự liên hệ mật thiết giữa cơ quan mật mã với Văn phòng Khu trưởng nên bà Trinh biết rất rõ anh "Ba Bình". Bà rất kính phục và yêu quý anh "Ba Bình". Bà yêu quý anh "Ba Bình" đến mức, sau khi "anh Ba" kết hôn với Hoàng Thị Thanh, bà đã âm thầm đau khổ một thời gian dài vì một lý do tế nhị; theo yêu cầu của tổ chức bà đã vì lợi ích của sự nghiệp chung, đặt lợi ích quốc gia lên trên hết mà hy sinh mối tình đầu trong trắng của đời người con gái cho đến khi sắp lấy chồng, bà đã nói thẳng lòng mình với vị hôn phu : "có đồng ý cho bà tôn thờ hình ảnh "anh Ba Bình" trong trái tim mình thì mới làm đám cưới". Bà đã lấy chồng và sinh được một con trai đặt tên là Nguyễn Phương Nam và cháu nội bà đặt tên là Nguyễn Thị Phương Thảo"¹.

        Sau ngày thống nhất đất nước, đã nhiều lần bà Trinh lặn lội từ Nam ra Bắc, tìm về gia đình Trung tướng Nguyễn Bình ở thôn Yên Phú, xã Giai Phạm (Hưng Yên) thăm viếng và thắp hương tưởng nhớ "anh Ba Bình". Bà đã rất nhiệt tình giúp đỡ các cháu của "Ba Bình" sưu tầm các tư liệu, những kỷ vật, hình ảnh, bút tích... của "anh Ba Bình". Những tấm ảnh in trong cuốn sách này phần lớn do bà cung cấp. Các cháu của "anh Ba Bình" rất xúc động trước tình cảm trong sáng của bà, kính phục bà và gọi bà là thím.

        Ngày 21 tháng 3 năm 1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh số 18/SL cử Trung tướng Nguyễn Bình làm Tư lệnh Bộ chỉ huy quân sự Nam Bộ, và ông được Xứ ủy cử làm Ủy viên quân sự trong Ủy ban Kháng chiến hành chính Nam Bộ.

        Trên cương vị mới, Trung tướng Nguyễn Bình bàn giao Quân khu 7 cho Khu trưởng Huỳnh Văn Nghệ, chuyển Tổng hành dinh Bộ Tư lệnh Nam Bộ về xã Nhơn Hòa Lập trên bờ kênh Dương Văn Dương. Với tình cảm lưu luyến lúc chia tay, Huỳnh Văn Nghệ đã viết bài thơ tặng Trung tướng Nguyễn Bình như sau :

RỪNG NHỚ NGƯỜI ĐI

                                         Từ độ chàng đi vung kiếm thép
                                         Mịt mù khói lửa khuất binh nhung
                                         Rừng xanh thương nhớ như chinh phụ
                                         Hồi hộp nghe từng tin chiến công.
                                         Chòi cũ còn đây mái xác xơ
                                         Tro tàn bếp lạnh, nhớ người xưa
                                         Còn đâu những sáng tưng bừng nắng
                                         Thử súng rền vang dưới bóng cờ.
                                         Còn đây mái suối chiếc cầu con
                                         Bến đá chân Anh bước đã mòn
                                         Chim lắng, nước ngừng không hát nữa
                                         Bãi hoang, dấu ngựa cỏ rêu phong.
                                         Ngày đi có bướm, chim đưa tiễn
                                         Cành xanh bịn rịn vuốt yên cương
                                         Từ biệt Lạc An về Đồng Tháp
                                         Đâu biết rừng xanh cũng đoạn trường
                                         Từ đó Lạc An mang nhớ thương
                                         Ba thu sầu rụng lá muôn vàn
                                         Bốn phương lửa khói tung mù mịt
                                         Rừng ngại ngùng cho cánh phượng hoàng².

        Với cương vị là Tư lệnh Bộ chỉ huy quân sự Nam Bộ và Ủy viên quân sự trong Ủy ban kháng chiến hành chính Nam Bộ, Trung tướng Nguyễn Bình đã cùng Xứ ủy và Bộ Tư lệnh Nam Bộ tăng cường chỉ đạo việc xây dựng và củng cố lực lượng vũ trang. Lúc này cấp Quân khu đã có nhiều trung đoàn chủ lực, cấp tỉnh đã thành lập tỉnh đội và có trung đoàn bộ đội địa phương; cấp huyện có huyện đội và đại đội hoặc trung đội vũ trang cơ động, cấp xã có xã đội và dân quân du kích. Cuộc kháng chiến của nhân dân Nam Bộ ngày càng phát triển mạnh mẽ. Lực lượng vũ trang của ta đủ sức đánh lớn, đánh công đồn, bao vây chốt chặn từng cụm cứ điểm để phối hợp với chiến trường cả nước.

        Đầu năm 1951, cục diện chiến trường đã thay đổi, thế thua của giặc Pháp đã lộ rõ và đế quốc Mỹ đã có biểu hiện nhòm ngó, vừa sẵn sàng tiếp tay cho Pháp trong cuộc chiến tranh xâm lược Đông Dương vừa chuẩn bị nhảy vào Việt Nam thế chân quân Pháp.

------------------------
        1. Mạnh Việt : Nguyễn Bình - Độc nhãn tướng quân - bài đăng trên báo Tiền Phong.

        2. Bài thơ do Đại tá Nguyễn Xuân Diệu sưu tầm, cung cấp.
 

[Giangtvx]

        Trung ương quyết định bố trí lại chiến trường, sắp xếp lại lực lượng, đồng thời tích cực chuẩn bị Đại hội toàn quốc của Đảng lần thứ II nhằm huy động sức mạnh tổng hợp của toàn dân, chuyển cuộc kháng chiến sang giai đoạn cuối cùng : Giai đoạn Tổng phản công. Trung tướng Nguyễn Bình được lệnh ra Bắc để báo cáo tình hình Nam Bộ.

        Ngày 5 tháng 7 năm 1951, Trung tướng lên đường, được Bộ Tư lệnh Nam Bộ bố trí một đoàn hộ tống do Nguyễn Văn Sĩ (Sĩ Kiếng), một cán bộ trung đoàn phụ trách đội trưởng. Xứ ủy phân công Phạm Huy Châu - một cán bộ chính trị tỉnh đội, phụ trách đoàn phó chính trị viên kiêm bí thư chi bộ của đoàn hộ tống, trực tiếp làm thư ký riêng cho Trung tướng Nguyễn Bình.

        Theo ông Phạm Huy Châu (hiện là đại tá, đã nghỉ hưu ở thôn Phúc Tự Đông, xã Đại Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng bình) thì : “Hình như bọn địch đã được biết chuyến đi này. Hàng ngày chúng bố trí lực lượng theo dõi, có ngày chúng cho cả máy bay do thám dò xét từ trên cao. Cuộc hành trình vô cùng gian khổ, mọi người ngày đi đêm nghỉ, leo đèo lội suối, thiếu lương ăn, thiếu thuốc chữa bệnh. Hành quân hàng tháng trời ở trong rừng, khí hậu khắc nghiệt đã làm nhiều chiến sĩ bị bệnh. Có những ngày Trung tướng Nguyễn Bình cùng nhịn ăn để dành gạo cho bệnh binh. Trong suốt cuộc hành trình, Trung tướng làm việc rất căng thẳng, có nhiều đêm thức trắng để đắn đo suy nghĩ về vấn đề gì quan trọng, cứ viết, vẽ rồi lại xé bỏ. Có những ngày Trung tướng quyết định đột ngột thay đổi lộ trình để làm lạc hướng theo dõi của địch.

        Ngày 29 tháng 9 năm 1951, đoàn đến bản Seng Klong, huyện Long Phát, tỉnh Stung Treng (nay thuộc tỉnh Ratanakiri - Campuchia) vượt qua sông Srê Pốc. Trung tướng cho đoàn nghỉ lại để cử người vào bản mua bổ sung lương thực, thực phẩm... chuẩn bị cho ngày mai vượt đường 19 sang Lào. Địa điểm này ở gần dân, có đủ núi non, sông, suối.

        Khi đến đây, Trung tướng Nguyễn Bình đứng trên bờ con suối nhỏ bảo : "Nơi đây phong cảnh đẹp quá, có sông, có núi. Sau này yên bình, có điều kiện về đây làm nhà sinh sống thì cũng thích". Và 15 giờ 30 ngày hôm ấy, trong lúc Trung tướng đang nghỉ trong một túp lều trông nương của đồng bào thì bất ngờ bị địch bao vây và nổ súng tấn công. Thấy động, Trung tướng đã cùng anh em bảo vệ chiến đấu rất dũng cảm, khi đã rút đến bìa rừng thì ông bị cả băng liên thanh hạ gục. Tối hôm đó, đơn vị đã mai táng Trung tướng bên dòng suối nhỏ, rồi rút quân quay lại trở về Nam Bộ. Ông Châu đã bảo vệ trọn vẹn mọi tài liệu của Trung tướng, trở về căn cứ giao nộp cho Bí thư Xứ ủy Lê Duẩn".

        Về phía địch, cái chết của Trung tướng Nguyễn Bình đã được Lucien Bodard viết trong cuốn La guerre d’ Indochme - L’ Humiliation (Tập II, in xong ngày 27-1-1963) : "Một ngày thu ở Vương quốc Căm Pốt dịu hiền, một đơn vị biệt kích Căm Pốt tuần tiễu bắt gặp một đơn vị nhỏ Việt Minh giữa rừng hoang. Đây là một sự đụng độ, Việt Minh rút lui để lại một xác chết. Trưởng đơn vị Căm Pốt, một viên quản (thượng sĩ) viết trong báo cáo : “Đây là xác một người tầm thước, mặc may ô và quần gabađin xanh, chân đi đất, cổ tay đeo đồng hồ Môvađô, đeo kính râm to kiểu Mỹ; trên báng súng lục có khắc chữ BÌNH”. Một tháng sau, toán người này lại rơi vào một ổ phục kích. Một viên sĩ quan bị thương và bị bắt; đã tiết lộ tên và tư cách người mặc quần gabađin : Nguyễn Bình, Trung tướng, Tư lệnh các lực lượng Việt Minh ở phía Nam".

        Huỳnh Văn Nghệ là người tâm phúc và là bạn thơ của Nguyễn Bình.

        Cái chết của Nguyễn Bình là một tổn thất to lớn không gì bù đắp nổi của gia đình và đất nước. Đặc biệt là đối với lực lượng vũ trang và đồng bào Nam Bộ đã mất đi một vị Tướng tài được Bác Hồ phái vào sát cánh cùng đồng bào đánh giặc. Nguyễn Bình đã làm kẻ thù kinh hồn, bạt vía, ăn không ngon, ngủ không yên ngay trong hang ổ của chúng. Như René L'Hermitte - đặc phái viên của báo Nhân đạo Pháp đến Sài Gòn viết về cuộc chiến tranh xâm lược của Pháp ở Việt Nam, có nhận xét : “Việt Minh không chỉ ở cửa ngõ Sài Gòn, Việt Minh còn ở trong lòng Sài Gòn". Và kẻ thù tuy bị đánh hiểm, đánh đau nhưng vẫn phải khâm phục tài chỉ huy quân sự của Trung tướng Nguyễn Bình. Fredéric Chemit viết trong bài “Nguyễn Bình - dit le Borgne” : Nguyễn Bình - ông Tướng một mắt đã được các sử gia Pháp tặng biệt danh "Lưu Bá Thừa của Việt Nam" - Lưu Bá Thừa là tướng độc nhãn chuyên về chiến tranh du kích của Giải phóng quân Trung Hoa - Nguyễn Bình nhờ sức kiên trì đã thống nhất được các lực lượng du kích và có những lối đánh táo bạo làm đối thủ kinh hoàng".

[Giangtvx]

        Nữ tiến sĩ Mỹ Ellen Hammer viết trong cuốn sách của bà nhan đề "The struggle for Indochina 1940 - 1955 (Cuộc chiến đấu giành Đông Dương 1940 - 1955) : Dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Bình, các bộ đội kém tổ chức, thiếu súng đạn gặp nhiều khó khăn trở ngại, dần dần trưởng thành trở nên hữu hiệu và đáng sợ. Những ý đồ chia rẽ Việt Nam với sự ra đời của "Nước Nam Kỳ tự trị" vào mùa thu năm 1946 của Pháp đã hoàn toàn thất bại trước sức tấn công của quân du kích dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Bình. Ý đồ thành lập một liên bang Đông Dương của Pháp hoàn toàn thất bại"¹.

        Sau khi Nguyễn Bình mất, cả miền Nam hãy còn sống trong vòng kìm chế của địch, nhưng nhân dân nhiều nơi và nhiều đơn vị vũ trang đã làm lễ truy điệu trọng thể tưởng nhớ tới ông. Bạn bè, đồng chí cùng đồng bào nguyện noi gương ông tiếp tục chiến đấu đến hoàn thành sự nghiệp của ông đang còn dang dở.

        Chính phủ Trung ương và Bộ Tổng tư lệnh quân đội quốc gia cũng đã tổ chức trọng thể lễ truy điệu ông ở Chiến khu Việt Bắc. Để tưởng nhớ công lao của ông, ngày 29 tháng 2 năm 1952, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh số 84/SL truy tặng Trung tướng Nguyễn Bình Huân chương Quân công hạng nhất. Đặc biệt trong bản sắc lệnh này, Hồ Chủ tịch ghi rõ công trạng của ông như sau :

        Thành tích, công trạng:

        - Hoạt động cách mạng từ năm 16 tuổi.

        - Suốt thời gian trước Tổng khởi nghĩa, tham gia đánh Nhật đuổi Pháp đã có công nhiều trong phong trào tranh đấu và khởi nghĩa ở các tỉnh miền Duyên hải Bắc Bộ.

        - Tổ chức đánh tàu Commandant Bourdais, thu vũ khí, xây dựng bộ đội Chiến khu tư.

        - Tháng 8 năm 1945, được lệnh tổng khởi nghĩa, dẫn bộ đội chiếm Hải Phòng, Kiến An, Đồ Sơn, chống quân Pháp đổ bộ, đánh chiếc tàu chiến và tàu vận tải của địch.

        - Được lệnh vào Nam Bộ, trong khi bộ đội ở đó chỉ còn một số ít đang bị hàng vạn quân giặc bao vây chặt chẽ, đã kiên quyết sáng suốt xây dựng bộ đội lớn mạnh và chỉ huy chiến đấu đánh thắng quân địch nhiều trận lớn trên các chiến trường Nam Bộ.

        - Đã góp phần lớn vào việc chỉnh đốn, xây dựng Ủy ban Kháng chiến hành chính Nam Bộ và củng cố mặt trận dân tộc thống nhất Nam Bộ....

        Hiếm có trường hợp nào mà Bác Hồ ghi rõ công trạng vào quyết định khen thưởng như vậy. Có lẽ vì Nguyễn Bình là người lính đầu tiên được tặng phần thưởng cao quý này.

        Cuộc chiến đấu bảo vệ non sông đất nước của nhân dân ta vẫn đang tiếp diễn. Sau Đại hội toàn quốc lần thứ II của Đảng, một khí thế mới lan truyền từ thành thị tới nông thôn, từ đồng bằng tới trung du, miền núi, từ miền Bắc tới miền Nam. Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Bác Hồ, cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện và trường kỳ đã chuyển sang giai đoạn mới, càng ngày càng thu nhiều thắng lợi to lớn, khiến giặc Pháp đã phải nhiều lần thay đổi Tổng chỉ huy vẫn không cứu vãn nổi tình thế bị động, lúng túng trên các chiến trường cả nước. Cuối cùng, gần như toàn bộ sinh lực của chúng bị nhốt chặt trong thung lũng Điện Biên và bị tiêu diệt toàn bộ. Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954 đã giải phóng hoàn toàn miền Bắc.

        Còn miền Nam, từ phía bên kia cầu Hiền Lương, nhân dân ta không được một ngày ngơi nghỉ. Thực dân Pháp thua trận thì đế quốc Mỹ nhảy vào, làm cho cuộc chiến đấu của đồng bào miền Nam ngày càng thêm gay go, ác liệt. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta ở miền Nam quyết vùng lên, sống mái với kẻ thù.

        Máu chảy ruột mềm, nhân dân miền Bắc lại phải tiếp tục thắt lưng buộc bụng "một ngày làm việc bằng hai vì miền Nam ruột thịt" và "Tất cả để giải phóng miền Nam".

        Cho mãi đến ngày 30 tháng 4 năm 1975, cả nước dồn sức Tổng tiến công, miền Nam mới được hoàn toàn giải phóng, đất nước Việt Nam mới được hoàn toàn thống nhất.

        Từ đó, nhân dân cả nước bắt đầu sự nghiệp hàn gắn vết thương chiến tranh để "xây dựng đất nước ta đàng hoàng hơn, to đẹp hơn" theo Di chúc của Bác Hồ. Chính sách hậu phương quân đội cũng từ đó được Đảng và Nhà nước quan tâm chăm sóc chu đáo hơn.

        Độ lùi thời gian cùng với những tư liệu lịch sử được phát hiện, kiểm định với nhãn quan khoa học, cho phép chúng ta nhìn nhận đầy đủ hơn vai trò, vị trí, công lao của những nhân vật lịch sử - những người đã cùng cả dân tộc ta làm nên lịch sử hào hùng chống ngoại xâm, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong những nhân vật lịch sử đó có Trung tướng Nguyễn Bình.

--------------------------
        1. Nguyên Hùng : Trung tướng Nguyễn Bình - nhìn từ  phía địch.

[Giangtvx]

        Mặc dù vào giữa thập kỷ 80 - thế kỷ trước (thế kỷ 20) có một số tài liệu đã viết chưa đúng thân thế, sự nghiệp của Trung tướng Nguyễn Bình, đặc biệt là công lao của ông thời gian hoạt động ở Nam Bộ - cũng như hoạt động của Tự vệ thành Sài Gòn - Chợ Lớn những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp. Nhưng sự thật lịch sử vẫn luôn là sự thật. Với Nguyễn Bình, bản tuyên dương công trạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng với tấm Huân chương Quân công hạng nhất mà Người dành cho ông năm 1952; đặc biệt tấm Huân chương Hồ Chí Minh và danh hiệu cao quý "Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân" mà Đảng, Nhà nước ta đã phong tặng Trung tướng Nguyễn Bình (Quyết định do Chủ tịch nước Trần Đức Lương ký ngày 18-11-2000) đã nói lên tất cả! Thân thế và sự nghiệp của Nguyễn Bình vẫn sống mãi trong tình cảm của đồng chí, đồng bào ta cả trong Nam, ngoài Bắc.

        Các cựu "Nghĩa quân Chiến khu Trần Hưng Đạo" ở Quảng Ninh, Hải Phòng, Hà Nội... cứ đến ngày 8 tháng 6 hàng năm kỷ niệm ngày thành lập Chiến khu Trần Hưng Đạo vẫn họp mặt và tưởng nhớ tới ông.

        Tại thành phố Hồ Chí Minh, ngày 6 tháng 1 hàng năm được lấy là ngày truyền thống của lực lượng biệt động và chiến sĩ quyết tử Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định và Hội "Chiến sĩ quyết tử Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định" đã được thành lập. Hội đã bầu Trung tướng Nguyễn Bình là hội viên danh dự và cử hai ông Hà Ngọc Tiếu (nguyên Trung tướng công an - Thứ trưởng Bộ Nội vụ) và Trịnh Văn Hà (tức Tư Hà - kỹ sư canh nông) thay mặt Hội về xã Giai Phạm,thắp hương tưởng niệm và truy tặng Trung tướng Nguyễn Bình huy chương danh dự của Hội.

        Những người bạn chiến đấu của ông ở Chiến khu Trần Hưng Đạo và các chiến sĩ Ban Công tác Thành Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định, hàng năm cứ đến ngày 29 tháng 9 vẫn thường họp mặt làm giỗ tưởng niệm ông.

        Từ năm 1991 đến nay, nhiều nhà văn, nhà báo viết bài ghi nhận những công lao, thành tích của ông, và khẳng định ông đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được Bác Hồ tin cậy giao phó. Nhà văn Nguyên Hùng (tác giả Người Bình Xuyên) đã viết thêm cuốn "Nguyễn Bình - Huyền thoại và sự thật" - do Nhà xuất bản Văn học xuất bản năm 1995. Cụ Hoàng Ngọc Lương (sư Lương - cựu nghĩa quân Chiến khu Trần Hưng Đạo) đã sáng tác một đôi câu đối tặng Trung tướng Nguyễn Bình :

        - Bắc địa khởi nghĩa binh, báo Quốc tận trung, bách chiến dĩ kinh hồn lỗ phách.

        - Nam thiên thu giáo phái, sự Dân chí hiểu, thiên thu do cảm thế nhân tâm.

        Tạm dịch :

        - Đất Bắc lập nghĩa quân, báo Quốc tận trung, trăm trận đánh làm kinh hồn giặc.

        - Trời Nam thu giáo phái, thờ Dân chí hiếu, ngàn năm còn cảm động lòng người.

        Bác Lê Cảnh Toàn - một nhạc sĩ cựu chiến binh đã sáng tác bài hát "Hát về Anh" ca ngợi Trung tướng Nguyễn Bình. Lời của bài hát như sau : "Tôi hát về Anh, người chỉ huy Đệ tứ chiến khu Đông Triều. Vị tướng quân anh minh sống mãi trong lòng dân... Anh Nguyễn Bình ơi ! Còn nhớ mãi năm xưa, tiếng quân reo vang rừng Bác Mã. Chiến công oai hùng đường 18, Uông Bí, Quảng Yên... chiến thuyền cách mạng tiến công Hải Phòng...".

        Và : "Thập nhị sứ quân" xưng hùng khắp nơi. Vâng theo lệnh Bác, Anh vô Nam, một cánh chim bay khắp vùng hảo hán giang hồ. Mặt trời nhân nghĩa xua tan bóng đêm hận thù ly gián. Quân dân một lòng chiến đấu chống quân thù. Anh là niềm tin sắt đá. Anh là bài ca chiến thắng. Anh là dáng đứng Việt Nam!".

        Thị trấn Đông Triều, cái nôi của Chiến khu Trần Hưng Đạo, Huyện ủy, Ủy ban Nhân dân đã xây dựng nhà bia kỷ niệm chiến khu, xây nhà truyền thống tại khu di tích lịch sử Bác Mã và đặt tượng đồng bán thân ông. Con đường lớn chạy suốt dọc thị trấn được mang tên Nguyễn Bình.

        Thành phố Hải Phòng cũng có một phố mới mang tên Nguyễn Bình. Lấy một đường phố mới đặt tên Nguyễn Bình, Đảng bộ và chính quyền Thành phố Cảng bày tỏ lòng biết ơn và ngưỡng mộ người đã một thời có nhiều đóng góp vào việc giành chính quyền và bảo vệ chính quyền cách mạng trong những ngày đầu trứng nước thời kỳ Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

        Năm 1998, trong dịp Hải Phòng tổ chức cuộc họp mặt kỷ niệm 53 năm ngày thành lập Đệ tứ Chiến khu Trần Hưng Đạo và 90 năm ngày sinh cố Trung tướng Nguyễn Bình, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã điện cho Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Hải Phòng nhờ chuyển một bức điện tới cuộc họp. Bức điện có đoạn viết : "Tôi cũng mong các đồng chí tập hợp được những tư liệu lịch sử về Trung tướng Nguyễn Bình - người đã có cống hiến xứng đáng không những với chiến khu mà về sau này với cuộc kháng chiến Nam Bộ trên cương vị Tư lệnh chiến trường Nam Bộ".

        Tại quê hương ông, Hội Cựu chiến binh đã bầu ông là Hội viên danh dự và đã cùng Đảng bộ và nhân dân xây bia tưởng niệm ông ở một vị trí trang trọng trong nghĩa trang liệt sĩ của xã Giai Phạm. Trung tướng Nguyễn Bình cùng 108 người con ưu tú của địa phương đã ngã xuống vì nền độc lập - tự do của Tổ quốc mãi mãi là niềm tự hào của nhân dân xã Giai Phạm. Các cụ trong hội người cao tuổi thôn Yên Phú, xã Giai Phạm có hai câu đối tưởng nhớ ông như sau :

        - Hận nô lệ, gươm Phương Thảo vì dân cứu nước.

        - Thù ngoại  xâm, súng Nguyễn Bình diệt giặc trừ gian.

        Và :

        - Khí thiêng Bần Yên Phú hun đúc Anh hùng

        - Chủ tịch Hồ Chí Minh sắc phong Trung tướng.

[Giangtvx]

*

*       *

        Những ghi chép có được từ những tư liệu tản mạn của cuốn sách này, ngoài việc tiếp cận đầy đủ hơn thân thế, sự nghiệp của Trung tướng Nguyễn Bình, còn là sự bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc với Đảng và Nhà nước, Bác Hồ dành cho Trung tướng Nguyễn Bình danh hiệu, phần thưởng cao quý, bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Hội khoa học Lịch sử Việt Nam, bày tỏ lòng biết ơn các bạn chiến đấu, đồng chí, đồng đội của Trung tướng Nguyễn Bình ở cả hai miền Nam - Bắc, nhiều năm qua đã thường an ủi, động viên người thân và cùng chia sẻ nỗi băn khoăn chưa tìm được hài cốt của Trung tướng Nguyễn Bình để đón ông về an nghỉ nơi đất mẹ cho được trọn nghĩa vẹn tình. Nỗi băn khoăn đó đầu năm 2000 đã được giải quyết.

        Ngày 24 tháng 2 năm 2000, theo quyết định số 53/QĐ-QP của Bộ Quốc phòng nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, có sự đồng ý của Bộ Quốc phòng - Tổng Tư lệnh Quân đội vương quốc Campuchia, một đoàn công tác đặc biệt gồm 14 người đã sang Campuchia tìm phần mộ Trung tướng Nguyễn Bình. Được sự giúp đỡ tận tình của bộ đội và nhân dân bạn, đặc biệt là nhân dân phum Kpal Rô Mia, nơi đã chôn cất và gìn giữ ngôi mộ suốt 49 năm trời, đoàn công tác đặc biệt đã hoàn thành nhiệm vụ một cách tốt đẹp và đã rước hài cốt Trung tướng Nguyễn Bình về nước.

        Ngày 11 tháng 3 năm 2000, tại thành phố mang tên Bác, trong bầu không khí trang nghiêm, trọng thể, Đảng ủy Quân sự Trung ương, Bộ Quốc phòng, Đảng ủy Bộ Tư lệnh Quân khu 7 cùng gia đình đã tổ chức lễ truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ Trung tướng Nguyễn Bình - người chiến sĩ cách mạng ưu tú, vị tướng tài ba của quân đội ta. Lời điếu Trung tướng Nguyên Bình do Thượng tướng Phạm Văn Trà - Ủy viên Bộ Chính trị, Phó bí thư Đảng ủy Quân sự Trung ương, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đọc tại buổi lễ truy điệu đã một lần nữa khẳng định : "Cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí là một tấm gương sáng cho các thế hệ cán bộ, chiến sĩ quân đội nhân dân Việt Nam học tập noi theo. Công lao và tên tuổi của đồng chí mãi mãi sáng ngời trên Đài Tổ quốc ghi công...", "Toàn thể tướng lĩnh, sĩ quan, chiến sĩ, công nhân viên trong toàn quân xin kính cẩn nghiêng mình, dâng hương với lòng thành kính, biết ơn vô hạn tiễn đưa đồng chí liệt sĩ Trung tướng Nguyễn Bình về cõi vĩnh hằng yên nghỉ ngàn thu trên đất mẹ. Đất nước mà cả cuộc đời đồng chí đã nguyện chiến đấu hy sinh".

[Giangtvx]

       

PHỤ LỤC

BÚT TÍCH CUỐI CÙNG CỦA TRUNG TƯỚNG NGUYỄN BÌNH TRONG BỨC THƯ GỬI ÔNG LÂM THÁI HÒA¹

        (Bài của Hồ Sơn Đài đăng trên báo Quân đội nhân dân ngày 22-12-1996).

        Theo lời chỉ dẫn nhiệt tình của ông Sáu Nghĩa biết khá kỹ ông Lâm Thái Hòa, tới đến được địa chỉ cần tìm, một ngôi nhà cấp bốn nhỏ, ẩn mình trong khu vườn hẹp, cây cối xanh tốt.

        Ông Lâm Thái Hòa đã rất yếu, nằm liệt trên giường, người gầy đét, chỉ có gương mặt là còn lưu giữ những nét thư sinh hào hoa pha chút cương nghị của một cán bộ quân sự thời trai trẻ. Giọng ông nhỏ, run và phập phều rất khó nghe. Phải qua sự phiên dịch bổ sung, giải thích thêm của người bạn đời của ông, cụ bà Nguyễn Thị Trung, tôi mới ghi chép được đôi nét về tiểu sử của ông và hoàn cảnh ông nhận được bức thư của Trung tướng Nguyễn Bình :

        - Tôi sinh năm 1918 tại Sài Gòn, quê ở xã Thanh Điền, huyện Châu Thành, Tây Ninh. Ba tôi là bác sĩ, quốc tịch Tây. Tôi cũng do đó tự nhiên thành dân Tây, tên đầy đủ là Victor Lâm Thái Hòa. Nói rõ điều này có liên quan đến bức thư của Trung tướng. Tháng 8 năm 1945, tham gia cướp chính quyền ở Tây Ninh. Ngày 23 tháng 9 vào bộ đội, làm chỉ huy trưởng Cộng hòa vệ binh tỉnh Tây Ninh, rồi tìm về Chiến khu Thuận Lợi làm Ủy viên quân sự, cùng với các ông Võ Bá Nhạc, Phan Khôi. Tại đây tôi gặp ông Nguyễn Bình rồi theo ông về Chiến khu Lạc An, làm chỉ huy trưởng căn cứ. Cũng tại đây tôi cùng với các ông Đặng Ngọc Tốt, Phạm Thiều, Huỳnh Văn Nghệ, Lê Đình Chi trong phái đoàn của ta đàm phán với Pháp bàn việc thực hiện Hiệp ước Sơ bộ 6-3 tại miếu Bà Cô Thiện Tân - một địa điểm nằm bên bờ sông Đồng Nai. Cuộc đàm phán không có kết quả. Tây ruồng bố Chiến khu Lạc An, Tổng hành dinh Khu 7 chuyển về An Phú Xã, Vườn Thơm, Cần Dè, rồi Đồng Tháp Mười. Từ đó tôi liên tục giữ các chức vụ Thanh tra mặt trận Ba Ranh, Buôn Mê Thuột, Trưởng phòng Tác chiến Khu 7, Trưởng phòng quân huấn Khu 7, Giám đốc Trường Võ bị Khu 7, Trưởng ban tham mưu Trung đoàn 397, Tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh Nam Bộ, Phó hiệu trưởng Trường Pháo binh Nam Bộ, chỉ huy trưởng pháo binh Nam Bộ.

        - Chú nhận được thư của Trung tướng Nguyễn Bình trong hoàn cảnh nào?

        - Như trên đã nói, tôi là dân Tây. Dường như vì thế chăng mà một số người ở cấp trên thiếu tin tưởng tôi. Lại do tình hình Bà Rịa trong thời gian tôi ở Trung đoàn 397 rất phức tạp. Nội bộ thiếu đoàn kết. Các Chi đội Bình Xuyên do Bảy Viễn chi phối bắn giết người không gớm tay. Tôi buồn chán mà viết thư gửi Trung tướng Nguyễn Bình tỏ ý muốn ra khỏi quân đội. Và tôi nhận được bức thư trả lời của Trung tướng vào khoảng giữa năm 1951, khi đang ở Trường Pháo binh tại An Khánh, Chiến khu U Minh. Có lẽ đó là một trong những bức thư cuối cùng Trung tướng Nguyễn Bình viết trước khi ra Việt Bắc.

        - Lời lẽ trong bức thư cho thấy Trung tướng Nguyễn Bình là một vị chỉ huy giàu tình cảm, nhân hậu. Chú nhận xét về ông Nguyễn Bình thế nào?

        - Thư của Trung tướng Nguyễn Bình làm cho tôi rất cảm động và yên tâm ở lại tiếp tục phục vụ quân đội. Đến năm 1961 tôi mới chuyển ngành. Ông rất tốt với tôi, sống chân tình.

        Bà Trung tiếp lời :

        - Ông Bình là người trung thực, tình cảm, chăm lo rất chu tất đến gia đình chúng tôi, tôi và các cháu nhỏ.

        Ông bà Lâm Thái Hòa cho tôi mượn bức thư, bản chính được bảo quản hết sức cẩn thận từ năm 1950 đến nay như một thứ gia bảo, và đồng ý cho tôi được công bố bức thư lên báo. Tôi không muốn nói gì thêm về bức thư, chỉ xin được gửi nguyên văn đến bạn đọc, để bạn đọc và cả tôi cùng hiểu thêm một khía cạnh về nhân vật lịch sử này.

-----------------------
       1. Ông Lâm Thái Hòa là cán bộ quân đội nghỉ hưu, hiện ở nhà số 32/1 khu phố 4, phường 3, thị xã Tây Ninh.

[Giangtvx]

        Nguyên văn bức thư :

        Đồng chí Lâm Thái Hoà !

        Gửi đến một tập hình bữa trước chụp trong khi đi thăm bộ đội pháo binh để tặng đồng chí làm kỷ niệm.

        Về đến nhà, đã đọc thơ của đồng chí, tôi cũng nhận rằng lần thứ nhất trong 5 năm kháng chiến tôi mới đọc bức thư dài như vậy của đồng chí, một cán bộ quân sự. Bởi sự cảm động trước mọi biến cố xảy ra, bở nhìn lại dĩ vãng và lo ngại cho tương lai. Ngoảnh lại những bạn kháng chiến buổi đầu tiên, ngày long đong nhất không còn ai. Kẻ đền xong nợ nước, kẻ vì quá lao lực đã nằm trên giường bệnh, hay thụt về hậu phương. Và biết bao nhiêu anh hùng vô danh không tên tuổi là những thành đồng cốt sắt đã giữ vững và gây dựng quân đội ngày nay và củng cố bàn tay cứng rắn và đức hy sinh vô bờ bến của những chiến sĩ vô danh đó, nên đã quay trở cuộc kháng chiến ở Nam Bộ cơ hồ tan rã hoang mang trở thành hùng hậu, vững chắc với tầm vông vót nhọn, chống cự với súng đồng. Từ một nông dân nghèo, thanh niên vô học, một tên phu cao su bị bóc lột trở thành những chiến sĩ ngang nhiên đánh lại quân đội viễn chinh do Đại tướng có danh tiếng nhất nước Pháp chỉ huy Lơ-cléc, thêm quân đội Anh, Nhật, Đức, Mỹ phù trợ. Từ những nhóm công nhân, nông dân lẻ tẻ ở mỗi địa phương miền Đông Khu 7, từ một góc rừng Lạc An, Tân Uyên đã là rường cột trụ sở của Nam Bộ kháng chiến, của chiến trường Nam Bộ, nơi mà toàn dân Nam Bộ có lòng ái quốc. Trong khu độc lập cũng như vùng tạm chiếm, già trẻ gái trai ngưỡng vào góc rừng Lạc An bất hủ đó, giữ vững được tinh thần của toàn dân, nuôi được hoài bão kháng chiến nhất định thắng lợi của nhân dân, của cán bộ, của chiến sĩ lúc bấy giờ. Cũng vẫn là Chiến khu Lạc An, làm cho giặc Pháp hoang mang, Việt gian lo sợ. Và làm cho đồng bào Nam Bộ tín nhiệm Chính phủ Trung ương, trong lúc giặc Pháp chia rẽ Bắc - Nam. Cũng vẫn là góc rừng Lạc An bất hủ, rút tỉa kinh nghiệm chiến đấu của chiến trường Nam Bộ một năm trước toàn quốc kháng chiến, để đối phó với chiến lược chiến thuật của Pháp. Trung ương đã chuẩn bị đầy đủ và kịp thời cũng vẫn có thể nói nhờ cuộc dẻo dai, bền bỉ gan góc của chiến sĩ Nam Bộ nói trên, dù họ có nhiều sai lầm sơ hở và kỹ thuật chiến đấu non nớt đi nữa.

        Những trận tấn công Biên Hòa, bố trí rút lui được an toàn của Chiến khu Thuận Lợi, chống lại cuộc tấn công cả thủy lục không quân trên Tân Uyên, Lạc An, thành lập đội cảm tử chiến đấu lưu động miền Đông, trả tất cả bộ đội súng ống chia về các địa phương trừ gian diệt tề lúc bấy giờ cũng vẫn là chủ trương của chúng ta ở Chiến khu Lạc An không bị nhãn quan hẹp hòi và thiếu cương quyết.

        Đem một phần lực lượng xuống Khu 8, bộ đội Ba Dương chốt tại Bến Tre và Chi đội 16 đồng chí Trần Văn Trà chịu trách nhiệm đem phái cán bộ lên Cao Miên để bật lại phong trào cách mạng trên đó, mục đích phá cơ sở dự trữ nhân lực, vật lực của Pháp, cũng đều là sáng kiến và chủ trương của Lạc An. Như vậy đâu phải là thiển cận, đâu phải chỉ máy móc, chỉ biết chấp hành những huấn lịnh, chỉ thị cấp trên thôi? Vì hệ thống đã đứt từ lâu với Trung ương, nhưng ngày nay vạch ra là sai, thì cái sai đó chỉ vì sự kém cỏi của chúng ta. Nhưng có thể tự hào ta sai ít hơn, mà chúng ta đã đi đúng đường lối của Trung ương do tự động chúng ta rất nhiều. Nói rằng chúng ta thi hành thuần túy quân sự thì thật không đúng, không đến nỗi vô chính trị hay thiếu chính trị :

        a) Làm cho toàn dân căm hờn giặc Pháp.

        b) Làm cho dân phân biệt bộ đội nào là bộ đội của Chính phủ, bộ đội nào là thổ phỉ phá hoại như Đệ tam, Đệ tứ và HT.29.

        c) Đã làm cho dân chúng từ lúc sợ hãi bộ đội đến ủng hộ thân thiết với bộ đội, từ chỗ phá hết bụi cây ở lề đường cho bộ đội không có chỗ núp ngủ đêm hay quét sạch vết chân khi bộ đội đi qua, và ném hết nồi niêu bát đĩa xuống giếng để khỏi phải cho quân đội mượn,... đến chỗ triệt để ủng hộ bộ đội mỗi khi đi qua hay đóng quân lại.

        d) Từ chỗ lôi kéo được nhân sĩ trí thức ở khu độc lập cũng như vùng tạm chiếm sau thời gian bị hoang mang vì bị khủng bố. Từ chỗ lôi kéo được anh em Bình Xuyên và phần lớn Đệ tam sư đoàn tham gia kháng chiến.

        đ) Khi cần thiết thì chủ trương cho thành lập Mặt trận quốc gia, đến khi thấy có hại cho cách mạng kháng chiến thì thẳng tay trừng trị và giải tán. Như vậy không thể nói là vô chính trị, là đơn thuần quân sự.

[Giangtvx]

        Ai đã chỉ huy Mặt trận Tân Uyên, mặt trận bao quanh Thuận Lợi và mặt trận bao vây Lạc An, thành trì của kháng chiến Nam Bộ năm 1945 và 1946 ? Tôi thiết tưởng đồng chí khỏi phải ân hận. Lịch sử sẽ biết cho bạn, quân thù kẻ địch của chúng ta cũng phải thừa nhận trên báo chí và sách vở hiện nay cũng như sau này.

        Vui lên, hăng hái lên, dù ai muốn vượt mặt bạn cũng vậy. Biết bao nhiêu người đã vượt qua và còn vượt, họ hơn ta, họ tiến bộ, họ vượt hơn ta là điều rất nên mừng cho tiền đồ quốc gia và xã hội. Ta chỉ mong những cán bộ, những thanh niên vượt bực đó. Nhưng bạn cũng đừng phiền, đừng tủi đối với những kẻ tài không hơn, đức không hơn mà họ vẫn vượt, vượt với một cách ngạo nghễ, có như vậy chúng ta, bạn cũng đừng nên phiền vì họ là bọn xu thời, không nhìn trước ngó sau, không tìm hiểu mỗi vấn đề gì nó cũng có căn nguyên cội rễ của nó. Chiến trường Nam Bộ có được như ngày nay là do bởi đâu mà có, để họ kiêu ngạo khi vượt qua mặt bạn? Tìm khuyết điểm để sửa chữa, nêu ưu điểm kinh nghiệm để bổ sung, đó là trọng tâm của cán bộ, đó là tiến bộ cần thiết. Còn những người tài hèn đức kém, kinh nghiệm không nhiều, chiến công không có, nhại được mớ lý luận suông rồi bất cứ chỗ nào cũng lên mặt dạy đời, cũng như thơ đồng chí nói họ qua mặt, họ có cấp bậc cao thì đồng chí cũng nên mỉm cười và đừng phiền hà oán trách gì họ.

        ...Tôi không đồng ý và chấp thuận cho đồng chí xin ra khỏi bộ đội, xin ra hoạt động ở hậu phương đâu, khi nhìn thấy năng lực của đồng chí vẫn còn cần thiết và giúp đỡ cho quân đội.

        Còn nói về cần được học hành được tiến bộ thì ai ai cũng được đi học tất cả thì cuộc kháng chiến không lẽ ngừng lại để sau thời gian đồng chí được học về sẽ tiếp tục sao? Không đúng, có người thì có thể cho đi học nhưng có người thì phải có mặt trong đơn vị, trong chức vụ nhưng vẫn cố gắng học, học trong công tác tại thực tiễn hàng ngày, để công cuộc kháng chiến không ngừng. Cán bộ được đi học rồi họ sẽ về thay thế chúng ta, tre già măng mọc, không có gì là lạ. Chỉ đáng trách những người không chịu học hỏi tự cho thế là là đủ, tự mãn với cấp bậc, với chức vụ của mình rồi.

        Tôi cũng như đồng chí, chúng ta sẽ nhất định không làm ông tổng tư lệnh trong cuốn kịch tiền tuyến, và sẵn sàng rút lui để khỏi là viên gạch cản ngăn sự tiến bộ của cán bộ. Nhưng khi kháng chiến còn cần đến ta, ta còn hữu ích cho kháng chiến, cho cách mạng đến chừng mực nào, đến giai đoạn nào thì ta không được phép từ chối và trốn nhiệm vụ đó. Đồng chí không được định cấp bậc rõ ràng đi chăng nữa, nhưng những công tác đã qua, những trận đồng chí chỉ huy, cũng như đồng chí đã huấn luyện đã đào tạo không ít những cán bộ cấp đại đội tiểu đoàn ở các lớp quân chính và chuyên môn như pháo binh để sử dụng thì có nhiều cán bộ cao hơn vẫn cần phải học hỏi đồng chí. Như vậy đồng chí cũng thấy là cần thiết và cũng nên tự hào vui vẻ. Còn như cả gia đình đã hy sinh, cả gia đình đã tham gia kháng chiến, đó là một danh dự rất lớn của gia đình đồng chí và là một kho tàng quý giá của lũ trẻ con. Con cháu đồng chí được hưởng sau này.

        Những bản tánh thiên nhiên của mình miễn là không có hại cho kháng chiến cho cách mạng tại sao ta phải vất bỏ đi, phải giả dối, phải đối phó?

        Cũng như tôi, người ta phiền hà tôi sống trên tình cảm. Tôi không chối cãi và không bỏ, vì tình cảm mà tôi giữ nó vẫn thấy có lợi cho cách mạng, lợi cho kháng chiến chớ không thấy có hại. Bao nhiêu cán bộ bất mãn trở thành cán bộ trung kiên nhờ có sự tình cảm và nâng đỡ thì tại sao lại vất bỏ nó đi. Đó là một ví dụ để đồng chí thấy đức tính hồn nhiên của mình vô hại thì đừng nên miễn cưỡng bỏ nó. Rồi lại phàn nàn hối tiếc việc mình đã làm.

        Thôi thơ thế cũng đã quá dài, hơn nữa máy bay đang quần trên đầu nên tôi bắt buộc phải dừng bút. Hẹn khi về đến địa điểm mới có điều gì hay và cần thiết sẽ biên thơ cho đồng chí rõ.

        Chúc đồng chí ở lại vui vẻ và tiến bộ, gởi lời kính thăm hai bác và hôn các cháu bé.

Thân ái             
NGUYỄN BÌNH       
15-12-1950           

[Giangtvx]

     
TRUNG TƯỚNG NGUYỄN BÌNH TRONG SUY NGHĨ TÌNH CẢM CỦA LUẬT SƯ NGUYỄN THÀNH VĨNH

        Trích "Thư gửi Nguyên Hùng" của Luật sư Nguyễn Thành Vĩnh

        "...Tiếp xúc với anh Nguyễn Bình trong những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống quân xâm lược, lúc Nam Bộ còn phải đương đầu với nhiều thử thách gay go, ác liệt, lại thiếu kinh nghiệm, nhiều phen Anh đã thổ lộ tâm tình với tôi. Từ giọng nói, từ gương mặt đăm chiêu lo âu, tôi khẳng định anh Nguyễn Bình là một nhà yêu nước, yêu dân tộc chân chính. Qua hoạt động của Anh, tôi đi đến nhận định anh Nguyễn Bình là nhà quân sự có năng lực, có nhãn quan thấy xa trông rộng.

        Anh không ngần ngại bộc lộ với tôi là có giai đoạn Anh ở trong đội ngũ của Việt Nam Quốc dân đảng khi đi tìm con đường cứu nước. Tiếp xúc được với một số đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam tại Côn Đảo, anh đã được giác ngộ nên đã khước từ lập trường của Việt Nam Quốc dân đảng. Anh đã phải trả giá khá đắt bằng việc mất đi con mắt phía trái. Đó là một chứng lý khách quan.

        Qua thành tích xây dựng khu quân sự Đông Triều, anh được Bác Hồ giao trọng trách củng cố lực lượng vũ trang Nam Bộ. Anh nghiêm túc chấp hành chỉ thị của Bác và của Trung ương.

        Anh được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1947. Đó là một chứng cứ khách quan khác.

        Kết thúc bức thư này với niềm tin vào lòng trung thành của anh Nguyễn Bình đối với Đảng Cộng sản Việt Nam, tôi muốn cung cấp thêm một chứng cứ. Trong bức thư gửi cho tôi khi anh Nguyễn Bình rời Nam Bộ về Bắc (thư mà tôi còn giữ làm kỷ niệm) anh viết câu : "Chúc bạn đầy sức khỏe và mạnh tiến trên con đường giải phóng dân tộc và nhân loại khỏi ách tham tàn bóc lột của tư bản đế quốc...".

        Bức thư từ biệt cũng là bức thư vĩnh biệt nói rõ với tôi lập trường tư tưởng của Anh là lập trường của Đảng Cộng sản Việt Nam.

        Tiếng gọi của anh Nguyễn Bình sắp đi vào cuộc vĩnh hằng đáng được ghi nhớ.

       Ngày 6 tháng 4 năm 1991
Luật sư NGUYỄN THÀNH VĨNH