Những năm sóng gió cuộc đời

[thongdiepthoigian]

PHỤ LỤC

NHỮNG TIẾNG NÓI CỦA ĐỒNG ĐỘI

"Chính đồng chí Trần Hiến là người gây ý thức và dẫn tôi vào ngành Tình Báo"


Tháng 4 năm 1946, đồng chí Phan Trọng Tuệ, chính trị bộ Chủ nhiệm Khu bộ (tên gọi lúc đó) giao nhiệm vụ cho ba chúng tôi là Hoàng Hà, Nguyễn Văn Vĩ và tôi về Cần Thơ để tổ chức đội "Sát Gian Đảng". Đội này có ba nhiệm vụ: "Trừ gian diệt tề, xây dựng lực lượng vũ trang và xây dựng cơ sở cách mạng nội thành". Trước lúc lên đường, chúng tôi được trang bị 2 khẩu súng lục và 15 quả lựu đạn để hoạt động. Đến tháng 10 năm 1946, "Sát Gian Đảng" đổi tên là Vệ Thám Phòng¹ (Tên đầy đủ là Vệ Quốc Đoàn Do Thám, do đồng chí Phan Trọng Tuệ đặt). Chỉ huy Vệ Thám Phòng toàn Khu 9 là đồng chí Phan Trọng Tuệ, bí danh là Trí Hùng. Tôi là trưởng Sát Gian Đảng Vệ Thám Phòng Chi cục 1 (Cần Thơ), đồng chí Nguyễn Văn Vĩ tự Vĩnh làm phó.


Cho đến hết năm 1946, Vệ Thám Phòng vẫn chỉ là một đơn vị vũ trang chiến đấu trong và ngoại ô thành phố Cần Thơ, kể cả vùng ven gần thành phố. Vệ Thám Phòng chia ra nhiều đội hoạt động riêng biệt, không rõ nhiệm vụ của nhau, để giữ bí mật. Mỗi đội có bí danh riêng cho đội viên mình bằng một tên đầu. Ví dụ đội Thanh thì đội trưởng là Thanh Nguyên, đội phó là Thanh Đình, các đội viên là Thanh Phong, Thanh Hương... Tiểu đội Việt có Việt Dũng, Việt Bảo, Việt Trung, Việt Hằng... Tiểu đội Hoàng có Hoàng Thanh, Hoàng Thám, Hoàng Mai...


Khoảng tháng 8, 9 năm 1946, tiểu đội Thanh báo cáo tổ chức được một đội viên đang ở trong quăn đội Pháp, chuẩn úy phiên dịch cho 2è B. Quân khu miền Tây (Zone Ouest) tên là Trần Hiến, bí danh trong đội là Thanh Đình. Khoảng cuối tháng 9 năm 1946, chị Thanh Phong (Lâm Thị Phấn) có đưa đồng chí Trần Hiến gặp tôi ở Xóm Chài, bên kia sông là chợ Cần Thơ. Xóm Chài lúc đó ta làm chủ, địch bên chợ Cần Thơ không dám qua. Đó là lần đầu tiên tôi gặp đồng chí Trần Hiến. Tôi chỉ nói vắn tắt và yêu cầu đồng chí Trần Hiến cung cấp tin tức hoạt động địch, nhất là các vị trí có thể đưa người của ta đến địch vận mang súng ra, ăn cắp súng đạn, nắm quy luật tuần tiễu của địch - nhất là các toán đi tuần (patrouille) ban đêm - để chúng tôi tổ chức đánh lấy súng. Vì lúc bấy giờ vấn đề bức xúc nhất của chúng tôi là cần có nhiều súng để đánh địch. Cuộc tiếp xúc đó diễn ra rất nhanh, vì phải để đồng chí Trần Hiến trở về sớm, đề phòng địch có thể nghi ngờ, vì Xóm Chài là vùng cấm, người làm cho địch không ai dám qua.


Kể từ ngày đó, đồng chí Trần Hiến gởi tin tức ngày càng nhiều, bao gồm tài liệu về quân số, hệ thống tổ chức và chỉ huy, kể cả bố trí quân lực (Zone Ouest), các cuộc thay quân (đổi đơn vị và chỉ huy), các kế hoạch hành quân càn quét lớn nhỏ trong vùng... Có thể nói, đó là những tài liệu hết sức quý và quan trọng của địch đã lọt vào tay ta, và đều bằng tiếng Pháp. Tôi đọc xong, lập tức viết báo cáo rồi chuyển về cho hai anh Huỳnh Phan Hộ (Khu trưởng) Phan Trọng Tuệ, các tài liệu đó (lúc bấy giờ khu chưa có Phòng Tình báo trong Bộ Tham Mưu) để các anh xử lý trực tiếp.


Đến tháng 5 năm 1947, tôi được anh Hộ, anh Tuệ gọi về gặp ở Bộ Tư lệnh. Hai anh khen ngợi việc thu thập tin tức địch tình của Vệ Thám Phòng Cần Thơ rất có giá trị và đề cao khả năng tổ chức làm Tình báo của tôi. Cuối cùng, hai anh quyết định cử tôi làm Trưởng tình báo Cần Thơ. Từ tháng 5/1947, Vệ Thám Phòng đổi tên lả Phòng Tình báo Cần Thơ, quân số đông hơn vì sáp nhập bộ phận Tình báo ở Khu do anh Hoàng Chiến phụ trách và bộ phận binh vận do đồng chí Giao chỉ huy tất cả được tổ chức lại trong biên chế Phòng Tình báo Cần Thơ. Tôi có phát biểu với hai anh Hộ và Tuệ sợ làm tinh báo thì không trực tiếp đánh giặc được nên hai anh đồng ý chuyển cho Tình báo Cần Thơ hơn hai trung đội vũ trang. Kể từ đó, Phòng Tỉnh báo Cần Thơ tổ chức 3 Ban: Ban Tình báo gồm tổ chức mật và trinh sát công khai nắm tình hình địch; Ban Hành động gồm các lực lượng tình báo xung phong chiến đấu trong nội thành với trang bị nhẹ (tiểu liên, súng lục, lựu đạn) và đội Tình báo vũ trang chiến đấu bên ngoài như các đơn vị bộ đội khác; Ban Binh vận làm công tác địch vận. Ba Ban này hoạt động nhịp nhàng hỗ trợ cho nhau rất tốt, khiến địch hết sức hoang mang dao động. Cũng từ đó, tôi có điều kiện đi sâu nghiên cứu công tác tình báo. Có thể nói từ những tin tức của đồng chí Trần Hiến cung cấp từ cuối 1946 mà các anh ở Khu mới giao cho tôi chỉ huy ngành Tình báo; hay nói cách khác, chính đồng chí Trần Hiến là người gây ý thức và dẫn tôi vào ngành Tình báo, nếu không có sự kiện đó, chắc tôi sẽ trở thành cán bộ chỉ huy bộ đội như đồng chí khác ở chiến trường...


Suốt những năm 1947, 1948 đến 1950, đồng chí Trần Hiến đã có nhiều sáng kiến, chủ động xử lý các tình huống ngay trong lòng địch - nhiều việc không có hoặc chưa có sự chỉ đạo của chúng tôi - ví dụ như địch giao đồng chỉ dịch những tài liệu của ta bị chúng lấy được trong những cuộc hành quân càn quét, đồng chí đã bí mật chọn lọc đốt bỏ các tài liệu quan trọng có liên quan đến cơ sở ta ở nội thành và chỉ dịch những tài liệu lý luận chung chung, địch không lợi dụng được. Các tài liệu đốt bỏ, đồng chí đều ghi số, nội dung về Phòng Tình báo để báo cáo. Đồng chí cũng đã cứu nhiều đồng chí ta bị địch bắt khỏi tù đày hoặc bị xử bắn... tôi không nhớ hết. Nhưng tôi có thể nói đồng chí Trần Hiến là một điệp viên thông minh, chủ động, sáng tạo, hoạt động trong lòng địch một cách vững vàng.


Trong những năm đầu 1960, lúc ở miền Bắc, trong đợt bảo vệ chính trị nội bộ Đảng, tôi có xác minh lý lịch và thành tích đảng viên của đồng chí Trần Hiến, và hiện nay tôi còn giữ bản "nháp" những lời xác minh đó trong hồ sơ riêng của tôi.

Tôi cho rằng việc xuất bản quyển Hồi ký của đồng chí Trần Hiến là một việc rất tốt, góp phần vào việc giáo dục truyền thống của ngành Tình báo Quân đội nhân dân Việt Nam. Tuy công tác ở ngành Tình báo không lâu, nhưng cũng chính ở đoạn đời chiến đấu trên mặt trận thầm lặng này, tôi có nhiều kỷ niệm sâu sắc nhất trong đó có kỷ niệm, với đồng chí Trần Hiến, người, đã gây ý thức và dẫn dắt tôi vào ngành Tình báo...

Cần Thơ, 6-7-2001
Đại tá TRẦN NHẬT QUANG
(Nguyên Phó Tham mưu trưởng QK9)
Phó Chủ tịch Hội C.C.B tỉnh C.T.

[thongdiepthoigian]

Anh xứng đáng với tên gọi "Người tình báo nhân dân"

Người giáo viên từ giải đất miền Trung gió bụi đi vào Sài Gòn, mượn đường quân viễn chinh Pháp đến Cần Thơ, anh Trần Hiến gia nhập Đoàn Sát Gian Đảng - Vệ Thám Phòng (tên gọi ban đầu của Ban Tình báo tỉnh Cần Thơ). Cùng đồng đội anh hăng say trong nhiệm vụ trừ gian, diệt tề, góp phần đáng kể trong việc xây dựng cơ sở kháng chiến trong thành phố Cần Thơ buổi đầu kháng chiến.


Khoác áo sĩ quan phiên dịch Phòng Nhì (2è Bureau) quân đội Pháp với lòng yêu nước ý chí cách mạng sâu sắc, cùng với sự thông minh và trí tuệ tuyệt vời, anh Trần Hiến xứng đáng với tên gọi người tình báo nhân dân vào hàng xuất sắc của ngành Tình báo Quân sự Khu 9 miền Tây Nam Bộ. Anh lập được nhiều thành tích, được lãnh đạo quân sự Khu 9 xác nhận đã đáp ứng được vai trò tai mắt cho Tham mưu chủ động trong việc đối phó với địch, và Tỉnh ủy Cần Thơ đặc cách kết nạp anh vào Đảng Cộng sản Việt Nam trong lúc anh vẫn còn hoạt động trong hàng ngũ địch.


Đọc hồi ký "Những năm sóng gió cuộc đời" của Trần Hiến, với tư cách phụ trách công tác Tình báo Quân sự tỉnh Cần Thơ suốt 9 năm kháng chiến có mối quan hệ chặt chẽ với Chi Quân báo đặc biệt 50 và cá nhân anh Trần Hiến, tôi có một cảm nhận đầu tiên thật sâu sắc: đó là sự non trẻ của tổ chức hoạt động Tình báo ta hồi ấy.


Tôi nhớ lại: Từ 1950, sau khi đồng chí Hoàng Minh Đạo được bổ nhiệm làm Trưởng ban Quân báo Nam Bộ (thay Trưởng phòng Mật vụ Phạm Ngọc Thảo), tổ chức nắm địch các cấp được thống nhất với tên gọi "Quân Báo" tức là Tình Báo Quân sự. Từ lúc bấy giờ, song song với chủ trương tăng cường củng cố trinh sát, Quân báo nhân dân phục vụ cho chỉ đạo chiến đấu, xây dựng và phát triển du kích chiến tranh rộng rãi ở địa phương từ cấp quân khu trở lên, phải xúc tiến triển khai xây dựng Tình báo trong nội bộ địch theo phương châm "cài sâu, trèo cao". Lúc đó trên chiến trường Đồng bằng sông Cửu Long tổ chức bộ máy quân sự địch có Zone Ouest đóng tại thành phố Cần Thơ là mục tiêu chính xây dựng Điệp báo ta, và cũng từ đó Chi Điệp báo 50 ra đời, đồng chí Trần Hiến là một đầu mối đã được Thủ trưởng Hoàng Minh Đạo quan tâm đặc biệt cho yêu cầu trên và chỉ đạo Chi 50 chúng tôi triển khai những bước thích hợp cho Trần Hiến chui sâu đúng quỹ đạo... Tuy nhiên lúc bấy giờ, do phải phục vụ quá nhiều yêu cầu trước mắt của địa phương, Trần Hiến lần lần bị lòi lưng... rất đáng tiếc...


Cách mạng được người con trung kiên, có bản lĩnh, có môi trường thuận lợi mà người tình báo viên ấy - như lời anh kể - phải chịu "thất trận" quá sớm. Bọn B.C.E.O. Barat đã đánh đúng mục tiêu mà không thu được kết quả. Trần Hiến đã về hậu cứ an toàn. Tuy có thắng lợi, nhưng ta cũng có thiệt thòi vì để mất một tình báo viên, mà theo tôi, dù Tình báo quốc tế cũng không đào tạo được.


Mặt khác, tôi cũng nhận thấy rằng đồng chí Trần Hiến là một con người lịch thiệp, từng trải, biết xử lý đúng cung bậc giữa tình yêu và nhiệm vụ, giữa hoàn cảnh gia đình và công tác, vẹn toàn vai trò chồng, cha trong những tình huống khi mới nghe tưởng chừng như nan giải.


Mấy lần tôi đến thăm anh sau giải phóng 1975, lúc ấy anh đã già yếu lắm. Tuy có mệt mỏi vì bịnh hoạn, nhưng anh vẫn lạc quan khi nhắc đến những khúc quanh cuộc đời đánh giặc bằng trí tuệ để đến hôm nay cuối đời cùng bè bạn tự hào được sống trong hòa bình độc lập tự do của Tổ quốc.


Rồi cũng năm đó, người đồng chí, người bạn đời của tôi - anh Trần Hiến - về theo Bác thầm lặng cũng như từng thầm lặng xông pha trong biển giáo rừng gươm của một chiến sĩ Tình báo trong cuộc kháng chiến lâu dài gian khổ của dân tộc.

Cần Thơ, 15-11-2000
NGUYỄN VĂN CỰ
(Nguyên Trưởng Ban Tình báo Cần Thơthời kỳ chống Pháp)

[thongdiepthoigian]

Dành trọn niềm cảm mến và ngưỡng mộ đối với anh...

Từ năm 1946, tôi được giác ngộ làm công tác điệp báo nội thành Cần Thơ trong tiểu tổ Thanh, bí danh tôi là Thanh Hương, còn anh tổ phó Trần Hiến bí danh là Thanh Đình, tổ trưởng là anh Hai Tắng bí danh Thanh Nguyên. Sau đó, anh Tắng chuyển sang công tác binh vận ở Rạch Giá.


Qua công tác chung với anh Trần Hiến, tôi thấy anh là một người rất năng nổ, nhiệt tình và nhạy bén. Hoạt động bên cạnh anh, tôi cảm thấy mình có chỗ dựa vững chắc. Anh rất thương cộng sự viên của mình, coi như ruột thịt, hết lòng giúp đỡ dù công việc khó khăn đến mấy cũng cố gắng khắc phục. Điền hình như vụ anh đi cứu chị Nương, người chị bà con chú bác ruột của tôi, bị Hòa Hảo Cái Vồn bắt giữ. Hôm đó, anh cùng tôi vào Tổng hành dinh Hòa Hảo gặp Tham mưu trưởng của họ để thương lượng. Lúc đầu họ hăm he sẽ đem cả ba người chúng tôi ra chặt đầu (Hồi đó việc này bọn Hòa Hảo phản động làm như cơm bữa), sợ tôi bị lung lạc trước sự hung hăng đe dọa đó, anh ngầm ra hiệu cho tôi an tâm, mọi việc có anh lo liệu. Thật vậy, bằng mưu trí và lập luận vững chắc của anh, anh đã thuyết phục được họ và cả ba anh em chúng tôi được trả tự do sau ngày đêm giam giữ như hồi ký anh thuật lại.


Còn rất nhiều những sự hy sinh của anh để giúp đỡ đồng bào, đồng chí cũng như những tin tức chính xác mà anh đã cung cấp cho ta chiến đấu giành thắng lợi mà tôi không kể hết được.

Nay anh đã đi xa, tôi còn ở lại, không biết nói gì hơn là dành trọn niềm cảm mến và ngưỡng mộ đối với anh. Anh quả là một chiến sĩ vô danh, một người anh hùng không tên tuổi mà tôi hằng cảm phục.

TP. Hồ Chí Minh, 4-12-2000
BÙI HUỲNH NHỤY
(Nữ cựu chiến binh - Nguyên điệp báo viên
bí danh Thanh Hương - Quân báo Cần Thơ.
Hiện ngụ tại số 157, Bùi Đình Túy,
F24 - Q. Bình Thạnh, Tp. Hồ Chí Minh)

[thongdiepthoigian]

"Đặc biệt ở Trần Hiến là con người có tinh thần kỷ luật rất cao..."

Từ Quân báo Khu 8, tôi về nhận nhiệm vụ tại Chi Quân báo đặc biệt 50 thuộc Quân báo Phân liên khu miền Tây cuối năm 1951. Một nhiệm vụ mới đến với tôi phụ trách điệp viên Trần Hiến và Tổ Đảng nội thị Long Xuyên gồm: Phương Nam, Trần Hiến, Nam Danh và Lâm Thị Phấn.


Tôi thường xuyên đi lại từ Cần Thơ - Ô Môn - Long Xuyên. Nơi hoạt động chính là nhà đồng chí Trần Hiến với Lâm Thị Phấn. Để bảo đảm bí mật, Tổ Đảng có hai đường liên lạc: tài liệu do đồng chí Phấn phụ trách chuyển về Cần Thơ cho chú Tư Ngà. Đưa đón người thì do tổ liên lạc ở thị trấn Ô Môn đảm trách.


Khi chung sống và hoạt động ở Long Xuyên, tôi quan sát và nhận thức được rằng đồng chí Trần Hiến là một điệp viên giàu nghị lực, có bản lĩnh chuyên môn trong việc sưu tầm tài liệu địch, lại biết làm công tác phản gián ngay trong lòng địch. Đặc biệt ở Trần Hiến là con người có tinh thần kỷ luật rất cao.


Tôi nhấn mạnh điều này vì nó liên quan đến việc thảo luận và quyết định của Tổ Đảng khi đồng chí nhận được lệnh thuyên chuyển của địch (thực chất là âm mưu bắt đồng chí kín đáo) điều động đồng chí từ Long Xuyên về Quân khu miền Tây địch (Zone Ouest) lúc đó đóng ở Cần Thơ.


Trong tình thế hết sức khẩn trương ngàn căn treo sợi tóc, đòi hỏi người cán bộ tình báo phải nhanh chóng tìm ra một giải pháp tối ưu để bảo vệ tính mạng của mình và cơ sở. Qua phân tích, đánh giá về lệnh thuyên chuyển đột ngột này, đồng chí Trần Hiến nhất trí với kết luận của Tổ Đảng là phải thoát khỏi tay địch ở thị trấn Ô Môn như trong hồi ký đồng chí đã kể.


Nhớ lại chuyện cũ, tôi càng hiểu thêm đức tính bình tĩnh, xử lý tình huống rất quyết đoán và chính xác của đồng chí Trần Hiến. Điều này đã làm cho các đồng chí trong tổ liên lạc Ô Môn và tôi rất phấn chấn trước một tình cảnh hiểm nghèo giữa cái sống và cái chết trong gang tấc mà đồng chí Trần Hiến là người chiến thắng vẻ vang.

PHƯƠNG NAM
(Cựu chiến binh Quân báo - Nguyên cán bộ
hoạt động nội thành chi Quân báo đặc biệt
50 Phân liên khu miền Tây Nam Bộ)

[thongdiepthoigian]

Tôi đã kết nạp Trần Hiến vào Sát Gian Đảng...

Anh Hai Tắng (tên thật là Hồ Íu Tắng), sinh năm 1921, hiện thường trú tại 31/3B đường Nguyễn Văn Cừ (lộ 20 cũ), thành phố Cần Thơ. Anh bệnh nằm liệt giường, đi lại không được, nói líu lưỡi, không viết được. Đồng chí Nguyễn Văn Cự, nguyên Trưởng ban Quân báo Cần Thơ đã nghỉ hưu, đến thăm anh vào ngày 7/11/2000 và ghi lại cuộc nói chuyện với anh như sau:

Hỏi: - Ai giới thiệu anh vào Sát Gian Đảng?

Đáp: - Khai sanh Sát Gian Đảng tại nhà tôi ở Đường Sân, Vĩnh Thuận, Rạch Giá có mặt Hoàng Hà, Quang, Vĩ, Xương, Phước méo, Méo, Văn, Đính và tôi theo chỉ thị của anh Phan Trọng Tuệ - Bộ tư lệnh Khu 9 hồi đó.

Hỏi: - Các anh đi vô Cần Thơ bằng cách nào?

Đáp: - Mạnh ai nấy lo. Riêng tôi, anh Hoàng Hà nói rằng anh Tuệ có cho tờ giấy bạc 500 đồng thời Nhật Bản làm sao đổi đặng xài. Tôi biết giấy bạc này đã hết xài rồi, nên chở ghe lúa 550 giạ của gia đình lên Cần Thơ bán làm sở phí công tác.

Tôi lập hai vựa củi (ở Cầu Xéo và Cầu Củi gần nhà máy đèn Cần Thơ), một tiệm may ở cầu Xáng Thổi, để làm chỗ cho anh em trong đội lui tới hội họp. Tiệm may cầu Xáng Thổi, tôi giao cho anh Xương, Méo, và Phước méo giữ.

Hỏi: - Trường hợp nào anh gặp Trần Hiến?

Đáp: - Từ lúc ở trong Khu, tôi đã biết về ông đốc học Lâm Văn Phận và chị Lâm Thị Phấn là con gái ông. Tôi cũng biết việc bà giáo và chị Phấn hồi cư về thành phố Cần Thơ đã bị giặc chiếm đóng, nên khi vô Cần Thơ tôi có tìm gặp chị Phấn ở phố 18 căn hộ mới. Lúc ấy Trần Hiến làm phiên dịch Phòng Nhì quân đội Pháp cũng ở gần đó. Chị Phấn có nói với tôi: Hiến có ý muốn tìm gặp Việt Minh để cộng tác, nhưng chị Phấn sợ không dám ra mặt tổ chức. Từ đó tôi có ý thức về anh Hiến, cho đến tình cờ một hôm gặp tôi, Hiến chủ động làm quen và ngỏ ý muốn hợp tác với tôi vì Hiến đã biết tôi là Việt Minh hoạt động bí mật nội thành.

Hỏi: - Tiểu đội Thanh tổ chức ra sao?

Đáp: - Cuộc họp thành lập tiểu đội Thanh tại nhà chị Phấn. Tôi là đội trưởng bí danh Thanh Nguyên, phân công trong tiểu đội như sau:

- Trần Hiến bí danh Thanh Đình có nhiệm vụ bảo vệ cơ sở, tham mưu cho đội trưởng về trừ gian.

Hai liên lạc là:

- Lâm Thị Phấn (Thanh Phong)

- Bùi Huỳnh Nhụy (Thanh Hương) có nhiệm vụ thông tin liên lạc giữa tôi và Trần Hiến.


Thành tích Sát Gian Đảng và Vệ Thám Phòng (tiền thân của Quân báo) thì như Trần Hiến đã kể trong hồi ký. Riêng trận đánh đò máy Cầu Kè do tôi và Nghĩa Làm. Tôi có tặng cho Trần Hiên cái đồng hồ đeo tay Zénit... Đó là một con người rất tốt.

7/11/2000
NGUYỄN VĂN CỰ
(ghi lại)

[thongdiepthoigian]

Một tấm gương trong sáng tuyệt vời...

Tôi còn nhớ khoảng cuối tháng 2/1951, đoàn kiểm tra Quân báo Khu 8 do anh Phan Thanh Khiết làm Trưởng đoàn đi kiểm tra bốn tỉnh Vĩnh, Sa, Trà, Bến. Nhưng khi đến Sa Đéc thì gặp Ban chỉ huy chiến dịch Sa Đéc do Trung đoàn trưởng Nguyễn Hữu Xuyến làm chỉ huy trưởng đề nghị Đoàn ở lại giúp cho Ban chỉ huy chiến dịch. Đề nghị này được Bộ Tư lệnh Khu 8 do đồng chí Trần Văn Trà làm Tư lệnh chấp nhận. Tôi được cử phụ trách nghiên cứu địch tình Quân báo chiến dịch. Theo kế hoạch dự tính, giờ G nổ súng là 0 giờ ngày 12/3/1951. Đợt một chiến dịch là vùng Nha Mân, Cái Tàu Hạ (thuộc tỉnh Sa Đéc).


Bỗng đêm 6 tháng 3, đồng chí Hồng Lam điệp báo ta cài vào 2è Bureau Secteur Vĩnh Long đã lội băng đồng vào xã Hòa Tân gặp chúng tôi. Anh cho biết hồi 17 giờ chiều, Trung úy De la Bigne chef 2è B. gặp anh, chìa cho anh xem lệnh nổ súng của đồng chí Xuyến, chỉ huy chiến dịch ký bằng bút chì nguyên tử đỏ (hồi ấy gọi bút bi như vậy), và nói: "Mày hãy kiểm tra lại cơ sở mật hộ của mày ở vùng Việt Minh, chúng nó báo cáo láo đó. Tao có lệnh nổ súng của Tư lệnh Xuyến đâyl" (Chẳng là hồi đó ta tung tin tức chuẩn bị chiến dịch ở Sa Đéc nhưng thật ra là mở chiến dịch ở Vĩnh Long để đánh lạc hướng địch). Chúng tôi báo cáo ngay cho đồng chí Xuyến và đồng chí kiểm tra lại xắc cốt thấy mất đúng một lệnh nổ súng do tự tay đồng chí đánh máy, đóng dấu, ký tên, chưa đưa xuống các tiểu đoàn tham gia chiến dịch (vụ này về sau khám phá được). Và đến ngày 9/3, địch nổ súng đánh trước. Nhờ bắt được làn sóng chỉ huy của tên Trung tá Duque, Tư lệnh Quân khu miền Tây (Zone Ouest) chỉ huy cuộc hành quân, nên quân ta tránh được nhiều tổn thất và chủ động đối phó với địch. Vì có công phát hiện này mà ba chúng tôi: Ngô Vi Ân (nay đã mất), Bảy Quế (Đại tá nghỉ hưu) và tôi, được Ban chỉ huy chiến dịch tuyên dương (có giấy khen).


Hồi ấy, về phương diện địch tình, tôi nhận được nhiều do Chi Quân báo đặc biệt 50 Cần Thơ cung cấp nhiều tin rất quan trọng (sau này tôi mới biết những nguồn tin đó là từ đồng chí Trần Hiến) đã giúp cho tôi phán đoán tương đối chính xác ngày giờ địch tấn công ta trước khi ta mở chiến dịch.


Năm sau, khoảng gần cuối 1952, khi dự hội nghị Quân báo Phân liên khu miền Tây, tôi mới gặp đồng chí Trần Hiến vừa thoát khỏi vây bắt của địch trở về khu giải phóng an toàn. Ấn tượng đầu tiên của tôi về đồng chí Trần Hiến là con người rất thông minh lịch lãm nhưng hết sức khiêm tốn, giản dị, và dễ mến.


Khi tuổi đã cao, sức khỏe yếu, đồng chí lặng lẽ ghi lại chuyện đời mình, bằng giọng văn hết sức chân thực, xúc động. Người có công phát hiện tập hồi ký này là đồng chí Nguyễn Tấn Tước, cán bộ Quân báo suốt hai mùa kháng chiến, bị địch bắt tù đày Côn Đảo, hiện là Thường trực Ban liên lạc tình nghĩa Quân báo Khu 8 và Phân liên khu miền Tây. Bởi sau khi anh Trần Hiến mất năm trước, năm sau Dũng con anh tức nhạc sĩ Trí Thanh cũng mất, vợ Dũng, cô Ngọc Yến bận công tác và hai con nhỏ, nên tập hồi ký đành để yên đó coi như của gia bảo. Đồng chí Tước hết sức vất vả vượt qua nhiều khó khăn mới tìm liên hệ được đồng đội cũ của anh Trần Hiến như Đại tá Trần Nhật Quang, anh Ba Cự, anh Hai Tắng, chị Bùi Huỳnh Nhụy, anh Phương Nam... để họ xác nhận về hoạt động và tư cách con người Trần Hiến một tình báo viên xuất sắc của Quân báo Cần Thơ và cả Phân liên khu miền Tây Nam Bộ thời chống Pháp. Đảng ta, ngành Quân báo ta tự hào có một đảng viên, một tình báo viên trung thành tuyệt đối, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của mình trong hoàn cảnh cực kỳ khó khăn nguy hiểm ngay trong lòng địch. Đồng chí Trần Hiến đã ra đi, nhưng đã để lại đời một tấm gương trong sáng tuyệt vời về nhân cách Cộng sản - Theo tôi nghĩ - không phải cho riêng ngành Quân báo, không phải cho thế hệ hôm nay mà cả thế hệ mai sau, mỗi khi nhắc đến cuộc kháng chiến vĩ đại của nhân dân ta trong thời đại Hồ Chí Minh thế kỷ 20, thời đại oanh liệt nhất trong lịch sử dân tộc.

15-12-2000
VŨ HOÀI LINH
(Cựu chiến binh - Nguyên cán bộ nghiên cứu
Quân báo Khu 8 và Phân liên khu
miền Tây Nam Bộ thời chống Pháp)