Tên anh chưa có trong danh sách

[dungrommel]

Đêm hôm thứ tư thì Phêđôrotruc mất tích. Anh ta không chịu đi trinh sát, cứ lần chần đến lúc Plugiơnhikốp phải quát lên.
- Vâng, vâng. Tôi sẽ đi! – Anh ta ấp úng – Chúng ta cần những cuộc trinh sát như cần..
Họ ra quan sát suốt ngày, từ mờ sáng đến tối mịt. Plugiơnhikốp muốn hiểu rõ tất cả những gì về kẻ thù trươc khi quyết định những hành động chiến đâu. Phêđôrotruc đi từ sáng sớm, nhưng đến tối, rồi tận đêm khuya anh ta vẫn chưa về, Plugiơnhikốp buồn bực và định đi tìm.
- Cậu để tiểu liên lại – anh nói với Vônkốp – mang khẩu các-bin đi.
Bản thân anh mang tiểu liên, nhưng lần đầu tiên anh bảo đồng đội mang theo súng các bin. Anh chẳng tin vào linh cảm, nhưng anh đã hạ lệnh và không ân hận về mệnh lệnh ấy, mặc dù súng dài rất khó bò. Anh thường suỵt Vônkốp đừng để súng và lách cách. Song, điều làm Plugiơnhikốp bực bội không phải vì khẩu súng mà vì họ không sao phát hiện được dấu vết của thượng sĩ Phêđôrotruc.
Mãi đến gần sáng họ mới đến được cái tháp bị sạt một nửa trên cổng Têretspol. Căn cứ vào những điều quan sát hôm trước thì bọn Đức tránh không trèo lên đỉnh tháp và Plugiơnhikốp nghĩ rằng từ đỉnh cao này, anh có thể nhìn bao quát xung quanh và có thể tìm được dấu vết nào đó về anh chàng thượng sĩ. Dù phát hiện được anh ta còn sống, bị thương hay đã chết thì vẫn yên tâm hơn, vì sự mập mờ bao giờ cũng là điều tồi tệ nhất.
Hạ lệnh cho Vônkốp phải quan sát chiếc cầu qua sông Bug và bờ sông bên kia, Plugiơnhikốp xem xét kỹ lưỡng sân pháo đài bị đạn trái phá cày xới. Trong sân còn nhiều xác chết chưa được chôn cất, và từ xa, Plugiơnhikốp nhìn rất lâu từng cái xác, cố phân biệt xem có phải là Phêđôrotruc không. Nhưng anh không tìm thấy anh ta đâu cả, những cái xác kia đều là những xác cũ và đã bắt đầu nát rữa.
- Bọn Đức…
Vônkốp thốt khẽ và Plugiơnhikốp tuy chỉ thoảng nghe nhưng đã hiểu ngay, vì anh luôn luôn chờ đợi sự xuất hiện của bọn Đức. Anh thận trong di chuyển sang phía khác và nhìn ra ngoài.
Mười tên Đức đang đứng ở đầu cầu bên kia sông. Chúng đang trò chuyện, cười đùa, khua chân múa tay và nhìn sang chỗ nào đó bên này sông. Plugiơnhikốp nghển cổ dụi mắt nhìn kỹ xuống chân tháp, và ở đấy anh thấy được những gì anh đã thầm nghĩ và đó cũng chính là điều làm anh lo sợ nữa.
Từ chân tháp, Phêđôrotruc đang đi qua cầu để đến chỗ bọn Đức. Hắn ta bước, hai tay giơ lên cùng với hai miếng vài trăng bay lất phất theo bước chân nặng nề và tự tin của mình. Hắn ta ra hàng một cách bình thản, có suy tính và không vội và như thể đang đi về nhà sau một ngày làm việc nặng nhọc, vất vả. Toàn bộ dáng dấp hắn toát ra sự mong muốn được hiến thân, đến nỗi bọn Đức hiểu ngay, không cần lời nói nào của hắn, chúng chờ đợi hắn bằng những lời bông phèng giễu cợt, súng vẫn đeo lủng lẳng trên vai.
- Đồng chí Phêđôrotruc – Vônkốp kinh ngạc kêu lên - đồng chí thượng sĩ…
- Đồng chí à?… - Plugiơnhikốp chìa tay ra, đầu không ngoái lại – Đưa súng đây!
Như mọi lần Vônkốp tuân lệnh, nhưng cậu ta đột ngột ngừng lại và khẽ ấp úng.
- Để làm gì?
- Cứ đưa đây! Nhanh lên!
Phêđôrotruc sắp đến được chỗ bọn Đức nên Plugiơnhikốp càng cuống hơn. Anh bắn giỏi, lúc này không cho phép được bắn trượt, anh lên đạn rất gấp vì thấy Phêđôrotruc đã sang hết cầu và chỉ cách bọn Đức chừng bốn bước.
Đạn cắm xuống mặt cầu ngay sau lưng tên thượng sĩ phản bội. Có thể là bọn Đức không nghe thấy tiếng súng hoặc chúng coi thường những phát súng lẻ tẻ nên thái độ của chúng không thay đổi. Còn đối với Phêđôrotruc, viên đạn từ phía sau bắn tới có nghĩa là dành cho hắn, tấm lưng to bè của hắn bỗng đầm đìa mồ hôi trong tấm áo chẽn, sắp đón nhận viên đạn ấy. Hắn nhảy sang bên cạnh, ngã lăn ra và bắt đầu bò lồm cồm sang phía bọn Đức, còn bọn Đức thì vừa cười hô hố vừa nhảy cẫng lên, chúng lùi lại để cố kéo dài cái cảnh xem hắn ta vừa bò, vừa la hét, vừa lết trên hai đầu gối, hai tay quờ quạng miếng vải trắng.
Viên đạn thứ hai cắm đúng vào khuỷu gối. Hắn giãy giụa, cố lết về phía trước và kêu thét man dại, không nghe ra tiếng gì. Nhưng bọn Đức vẫn không để ý, vẫn chưa hiểu chuyện gì xảy ra với hắn, chúng vẫn cười cợt, chế nhạo con người lực lưỡng đang liều mạng để thoát khỏi cái chết. Không ai kịp đoán gì cả vì Plugiơnhikốp đã bắn liền ba phát rất nhanh như trong cuộc thi bắn chớp nhoáng ở trường huấn luyện.
Khi bọn Đức lẹt đẹt bắn trả thì Plugiơnhikốp và anh lính Vônkốp chưa hết kinh hoàng đã tụt xuống một căn hầm rỗng và thủng lỗ chỗ. Có tiếng mìn nổ ở nơi nào đó phía bên trên. Vônkốp cố chui vào hốc tường, nhưng Plugiơnhikốp đã kéo anh ra. Họ lại chạy, lại bò, lại lăn để vượt qua khu sân rồi rơi bịch xuống một hố đạn nằm sau chiếc xe bọc thép bị bắn nát.

- Ổn rồi – Plugiơnhikốp hổn hển - Hắn là một con rắn độc! Đồ phản bội!
Vônkốp trố mắt nhìn và gật đầu, nhưng vẫn không hiểu gì cả. Còn Plugiơnhikốp cứ nhắc đi nhắc lại mãi:
- Hắn mang miếng vải trắng, cậu thấy chứ? Hắn tự tìm vải, chắc là ăn cắp được của thím Khơrixchia. Hắn sẵn sàng bán rẻ mọi thứ để đổi lấy cuộc sống bẩn thỉu của hắn. Hắn bán rẻ cả chúng ta. Cả tôi lẫn cậu. Con rắn độc! Hắn cầm miếng vải trắng. Cậu thấy không, Vônkốp? Hắn bước đi như thế nào? Hắn bình tĩnh và tự tin làm sao.
Plugiơnhikốp khao khát được nói ra những điều ấy. Trong lúc tiêu diệt kẻ thù, anh cảm thấy không cần thiết phải nói, phải giải thích gì cả. Nhưng lúc này, anh không thể im lặng được nữa. Anh đã bắn vào một kẻ từng ăn chung bàn với anh bao nhiêu ngày nay. Anh cảm thấy lương tâm không có gì cắn rứt, trái lại thấy vui mừng, phấn chấn, anh cần phải nói, phải được nói.
Còn anh chiến sĩ tân binh Vaxili Vônkốp mới được gọi nhập ngũ trong tháng 5 năm 1941 thì chỉ ngồi nghe, gật đầu một cách ngoan ngoãn, mặc dầu không hiểu gì hết. Anh chưa từng ra trận, đối với anh ta, bọn lính Đức cũng là những con người và cũng không nên giết chúng nếu không có lệnh. Cái chết đầu tiên anh ta được chứng kiến lại là cái chết của chính con người mà anh ta đã cùng sống những ngày khủng khiếp nhất trong cuộc đời ngắn ngủi và yên ả của anh. Đây chính là con người anh ta biết rõ nhất, vì trước chiến tranh, hai người đã từng ở một trung đoàn, cùng ngủ trong một doanh trại. Đây chính là con người hay gắt gỏng khi dạy anh bắn pháo, vẫn mời anh uống trà với đường và cho phép anh được ngủ thêm chút ít vào những lúc đang phiên.
Giờ đây, con người ấy đã nằm lại trên bờ sông bên kia, mặt úp xuống đất, tay vươn ra phía trước với miếng vải trắng. Vônkốp không muốn nghĩ xấu về Phêđôrotruc, mặc dù anh ta không hiểu vì sao người thượng sĩ ấy lại đến với bọn Đức. Theo ý nghĩ của anh ta thì Phêđôrotruc phải có lý do nào đó để hành động như vậy và cẩn phải điều tra trước khi quyết định bắn vào lưng con người ấy. Nhưng anh trung uý gầy gò, nghiêm khắc và lạ lùng đến khó hiểu này không muốn điều tra phân tích gì hết. Từ hôm đầu tiên khi mới đến nhập bọn, anh ta đã vung súng đe doạ bắn người này, hạch sách người kia.
Nghĩ vậy, Vônkốp không cảm thấy gì hơn ngoài sự cô độc, sự cô độc dằn vặt và có vẻ giả tạo. Nó ngăn trở không cho Vônkốp tự cảm thấy mình là một con người, một chiến sĩ thực sự và nó đã dựng lên một bức tường không vượt qua được giữa anh và Plugiơnhikốp. Vônkốp còn sợ người chỉ huy của mình, không hiểu rõ anh ta và do đó không tin anh ta lắm.

[dungrommel]

Bọn Đức lại xuất hiện trong pháo đài khá đông, có đến hơn một trung đội đang tiến qua cổng Teretspol. Thoạt đầu, chúng đi thành hàng ngũ, nhưng sau tản ra ngay và lùng sục vào khu vực kế cận khu doang trại liên hoàn. Một lát sau, từ đấy vang lên tiếng lựu đạn nổ và tiếng phừng phực của súng phun lửa. Nhưng Plugiơnhikốp chưa kịp mừng vị chúng tìm anh không đúng chỗ thì ngay lúc đó, một cánh quân khác đã tiến qua cổng. Chung đi tản thành vòng vây rồi xông thẳng vào khu doanh trại đổ nát của trung đoang 333. Từ đấy lại vang lên nhiều tiếng nổ và tiếng xè xè của súng phun lửa.
Sớm muộn cánh quân này cũng sẽ mò đến chỗ họ ẩn nấp. Cần phải rút ngay - nhưng họ không rút về chỗ khe nứt ăn thông với căn hầm trú ẩn của họ được, khu vực ấy sẽ bị kẻ thù phát hiện. Muốn rút, họ phải lùi sâu hơn vào khu doanh trại đổ nát sau nhà thờ.
Plugiơnhikốp giải thích tỉ mỉ hướng rút như thế nào và rút đến đâu. Vônkốp ngoan ngoãn im lặng, không hỏi gì thêm, thậm chí cũng không gật đầu nữa. Điều đó làm Plugiơnhikốp bực mình, nhưng anh không muốn mất thì giờ vào những câu hỏi vô ích. Vônkốp không có vũ khí (Plugiơnhikốp đã vứt khẩu súng của cậu ta lúc trên đỉnh tháp), nên cậu ta cảm thấy bứt rứt và lo sợ. Để khích lệ cậu ta, Plugiơnhikốp nháy mắt, lại còn mỉm cười nữa, nhưng cả nụ cười lẫn cái nháy mắt gượng gạo ấy đều làm cho ngay cả những người dũng cảm hơn Vônkốp cũng phải hoảng sợ.
- Được rồi, chúng ta sẽ kiếm cho cậu một khẩu súng – Plugiơnhikốp buồn rầu lẩm bẩm, nụ cười trên môi tắt ngấm - Tiến sang hố đạn bên cạnh!
Họ chạy những đoạn ngắn, lao qua khoảng trống và nấp vào một đống gạch vỡ. Ở đây rất an toàn, họ có thể dừng lại thở lấy sức và quan sát xung quanh.
- Chúng không thể tìm thấy chúng ta ở đây, đừng lo.
Plugiơnhikốp định mỉm cười, nhưng Vônkốp vẫn không nói năng gì cả. Tính tình cậu ta vốn thầm lặng nên Plugiơnhikốp không lấy làm lạ. Nhưng không hiểu sao, đột niên, anh nhớ đến Xannhikốp và thở dài.
Ở nơi nào đó bên kia các đống gạch đổ, có tiếng ồn ào, tiếng người nói và tiếng chân nhốn nháo vang vọng từ phía trước mặt là nơi không có lính Đức, chứ không phải từ phía sau lưng là nơi các toán lính Đức đang lùng sục. Qua giọng nói, rõ ràng ở đấy có nhiều người, họ không phải trốn tránh ẩn nấp, do đó nhất định họ không thể là quân mình. Chắc chắn phải là một toán lính Đức khác đang kéo tới. Plugiơnhikốp chăm chú lắng nghe, cố xác định hướng đi của đám người này. Nhưng không thấy ai xuất hiện, còn những tiếng nói ồn ào, hỗn độn không nghe rõ ấy vẫn tiếp tục, không xa hơn mà cũng không tiến gần về phía họ.
- Hãy ngồi yên ở đây – Plugiơnhikốp nói - Đừng đi đâu cả, chừng nào tôi chưa về.
Vônkốp vẫn không nói gì, chỉ giương đôi mắt dại đờ, căng thẳng nhìn anh.
- Đợi mình ở đây nhé! – Plugiơnhikốp nhắc lại khi bắt gặp cái nhìn của Vônkốp.
Anh thận trọng bò qua khu nhà đổ. Anh trườn qua đống gạch vỡ, không làm rơi một viên nào, rồi lách qua khu vực trống trải, lúc lại nằm im, căng thẳng lắng nghe. Anh đang tiến về phía có những tiếng ồn ào kỳ lạ lúc này rõ hơn và anh đã đoán ra ai đang ở phía bên kia khu nhà đổ. Anh đoán nhưng chưa dám tin vào sự phỏng đoán của mình.
Mấy mét cuối cùng, anh bò rất thận trọng, khuỷu tay đặt nhẹ trên những hòn gạch vỡ, trên những mảng vữa cháy đen để tìm nơi ẩn nấp và chuyển khẩu tiểu liên vào thế sẵn sàng chiến đấu rồi nhìn ra ngoài.
Có những người đang làm việc trong khu sân pháo đài. Họ đang kéo những cái xác rữa nát xuống hố rồi lấp đá sỏi và cát lên. Họ không nhìn, không thu nhặt giấy tờ và càng không tháo các phù hiệu cũng như huy chương ra. Họ làm việc uể oải, vẻ lờ đờ và mệt mỏi. Plugiơnhikốp đã thừa biết họ là tù binh trước khi trông thấy những tên lính gác. Anh đã thầm đoán ngay từ khi đang tiến đến, nhưng thâm tâm không muốn tin vào điều dự đoán này vì anh sợ phải nhìn thấy người mình, những người Xô viết trong bộ quân phục thân yêu, chỉ cách anh ba bốn bước. Đúng, họ là những người Xô viết, nhưng họ đã và không là những chiến hữu của anh nữa, họ đã xa rời anh, xa rời người trung uý Hồng quân đang tại ngũ bởi vì họ được gọi bằng cái tên thật đáng nguyền rủa «TÙ BINH».
Anh kín đáo theo dõi họ rất lâu, nhìn họ làm việc thờ ơ và lười nhác như những người máy. Anh ngắm bộ dạng họ - lưng còng xuống, chân lê từng bước, dường như họ già đi ba lần tuổi. Anh thấy những cặp mắt thẫn thờ nhìn về phía trước vô định, không cần biết, không cần hiểu xem đang ở đâu, đang làm gì. Anh quan sát và thấy bọn lính gác Đức cũng có vẻ lười nhác. Chúng chỉ có một nhóm ít ỏi gồm mấy tên mà không hiểu sao tù binh không nổi dậy chống lại chúng, hoặc tìm cách trốn thoát để trở về với tự do. Anh không tìm được lời giải đáp, thậm chí anh còn nghĩ có lẽ bọn Đức đã tiêm cho họ thứ thuốc gì đó để biến họ từ những chiến sĩ tích cực hôm qua thành những kẻ tay sai đần độn như hiện nay để không nghĩ gì đến tự do và vũ khí nữa. Điều suy đoán ấy trong chừng mực nào đó đã dung hoà được phần nào cảnh tượng anh đang quan sát ở đây với niềm kiêu hãnh và tự hào của một còn người Xôviết chân chính.
Tự giải thích cho mình như vậy về những con người tiêu cực và lạ lùng kia, Plugiơnhikốp đã có một cái nhìn khác hẳn đối với họ. Anh thấy thương hại và cảm thông với họ như thương hại những kẻ ốm nặng. Chợt nghĩ đến Xannhikốp, anh đưa mắt tìm kiếm anh ta trong đám người đang làm việc, nhưng không thấy và anh rất vui mừng vì điều này. Anh không biết Xannhikốp còn sống hay đã hy sinh, nhưng anh ta không có ở đây, như vậy là chúng không biến anh ta thành một kẻ tay sai đần độn được. Nhưng một dáng dấp quen thuộc – cao to, châm chạp và lầm lì bỗng đập vào mắt anh và Plugiơnhikốp cố lục tìm trong ký ức, cố nhớ xem người đó là ai.
Như muốn trêu chọc anh, người tù binh cao lớn ấy tiến dần đến, chỉ cách anh có hai bước chân. Anh ta vung chiếc xẻng to bản xúc đầy gạch vỡ hất đi. Anh ta đi sát và vung vẩy chiếc xẻng bên mang tai Plugiơnhikốp, nhưng vẫn không quay đầu lại…
Plugiơnhikốp đã nhớ ra anh ta là ai. Anh vụt nghĩ đến trận đánh phòng ngự trong nhà thờ, nhớ cái đêm phải rút khỏi đấy và tên người lính kia. Anh ta vốn là quân dự bị, người địa phương và lấy làm tiếc vì đã tình nguyện nhập ngũ vào tháng 5 chứ không phải vào tháng 10. Theo như Xannhikốp khẳng định thì anh ta chết ngay trong trận đánh đêm ấy. Anh nhớ rõ tất cả và chờ cho người chiến sĩ ấy lại xuất hiện trước chỗ nấp, anh liền gọi:
- Prigiơnhiúc!
Anh ta giật mình, tấm lưng to bè lại còng xuống thấp hơn. Anh ta lặng đi trong nỗi khiếp sợ và nhẫn nhục.
- Prigiơnhiúc, tôi đây, trung uý Plugiơnhikốp đây mà! Anh còn nhớ trận đánh trong nhà thờ chứ?
Người tù binh không quay đầu lại, không tỏ dấu hiệu gì là đã nghe thấy tiếng gọi của người chỉ huy cũ. Anh ta cúi sát hơn xuống chiếc xẻng, phơi tấm lưng to bè trong tấm áo rách bươm, bẩn thỉu. Tấm lưng khom khom ấy biểu hiện rõ sự chờ đợi căng thẳng, nhẫn nhục và chết lặng. Plugiơnhikốp chợt nhận ra Prigiơnhiúc đang hãi hùng đón nhận viên đạn, và tấm lưng to phẳng của anh ta cúi xuống một cách ngoan ngoãn như thế kia vì suốt thời gian dài nó quen chờ đón những viên đạn nổ bất cứ khoảnh khắc nào.
- Cậu có thấy Xannhikốp đâu không? Xannhikốp có ở trong số tù binh không? Trả lời đi, không có ai ở đây đâu mà sợ
- Cậu ấy đang nằm bệnh viện.
- Bệnh viện nào?
- Bệnh viện của trại.
- Bị ốm hay sao?
Prigiơnhiúc không đáp.
- Cậu ấy có sao không? Tại sao lại nằm viện?
- Đồng chí chỉ huy, đồng chí chỉ huy, xin đừng giết tôi – Prigiơnhiúc đột nhiên van xin và liếc trộm qua vai – Xin đồng chí đừng giết tôi, đồng chí chỉ huy, hãy nhân danh chúa tha tội chết cho tôi. Nếu chịu khó làm việc, chúng tôi sẽ được thả, bọn Đức sẽ cho chúng tôi về, cho chúng tôi về quê, chúng đã hứa cho chúng tôi về…
- Được rồi, đừng lảm nhảm nữa – Plugiơnhikốp giận dữ ngắt lời – Làm cho chúng để cầu mong được thả về, giống nhau cả thôi. Dầu sao thì anh cũng không phải là con người. Nhưng, Prigiơnhiúc, có một việc tôi buộc anh phải làm. Hoặc anh làm, hoặc tôi sẽ bắn anh ngay tại đây, cho anh xuống địa ngục.
- Xin đừng giết tôi… - Giọng anh ta nấc lên, nhưng Plugiơnhikốp không còn cảm thấy thương hại con ngườinày nữa.
- Anh có làm hay không? Tôi hỏi lại, có hay không? Nói ngay! Tôi không đùa đâu.
- Nhưng tôi có thể làm được gì? Tôi là tù binh.
- Đưa khẩu súng lục này cho Xannhikốp. Đưa cho cậu ấy và bảo cậu ấy xin đến làm việc ở pháo đài. Rõ chưa?
Prigiơnhiúc lặng thinh.

- Nếu anh không đưa cho cậu ấy thì liệu hồn. Tôi sẽ tìm đến tận chỗ anh đấy, Prigiơnhiúc ạ. Đây, cầm lấy!
Plugiơnhikốp co tay vứt khẩu súng lục vào đúng cái xẻng của Prigiơnhiúc. Đúng vào lúc khẩu súng rơi xuống xẻng, Prigiơnhiúc bỗng nhảy vụt sang một bên, vừa chạy vừa kêu:
- Có người! Có người ở đây, các ông lính Đức ơi! Ông trung uý! Ông trung uý Liên Xô!
Sự việc xảy ra bất ngờ đến nỗi Plugiơnhikốp lặng đi mất mấy giây. Khi anh trấn tĩnh lại, Prigiơnhiúc đã chạy biến khỏi tầm bắn của anh và anh nghe thấy tiếng giày đinh của đội lính gác đang lao xao chạy về phía mình cùng lúc với phát pháo hiệu vọt lên không trung.
Không thể chạy về chỗ anh chàng Vônkốp nhát gan không có súng và đang ẩn nấp được nữa, Plugiơnhikốp quyết định băng sang phía khác. Anh không có ý định bắn trả để thoát thân lúc này, vì bọn Đức đông quá, chỉ muốn đánh lạc hướng cuộc lùng đuổi, anh muốn nhào xuống một cái hầm và ở đấy cho đến tối. Tối đến anh sẽ tìm Vônkốp và trở về hầm trú ẩn.

[dungrommel]

Anh đã dễ dàng chạy thoát, bọn Đức bắn qua quýt vào hầm tối và nói chung chúng không muốn mạo hiểm lùng đuổi trong khu nhà đổ. Chúng vừa chạy vừa bắn theo Plugiơnhikốp vừa la hét, rồi bắn thêm một phát pháo hiệu nữa, nhưng Plugiơnhikốp đã ở trong nơi ẩn nấp an toàn nhìn theo quả pháo hiệu.
Bây giờ anh có đủ thời gian để suy nghĩ. Nhưng ở đây, giữa căn hầm tối tăm này, anh không thể nghĩ gì về Phêđôrotruc đã bị anh bắn chết hoặc nghĩ đến anh chàng Vônkôp đang hoang mang, hay về Prigiơnhiúc nhu nhược và nhát gan đến mức phản bội. Không phải anh không muốn nghĩ đến họ, nhưng lúc này, đầu óc anh đang quay cuồng với những ý nghĩ quan trọng hơn nhiều – anh nghĩ về bọn Đức.
Hôm nay anh lại không nhận ra được chúng. Không nhận ra những tên lính Đức trẻ khoẻ, ngông nghênh đến xấc xược, chiến đấu điên khùng, lùng sục dai dẳng và rất ngoan cố khi đánh giáp lá cà. Không, những tên Đức mà anh đã phải vật lộn trước đây mấy hôm sẽ chẳng bao giờ chịu để anh chạy thoát sau tiếng kêu thất thanh của Prigiơnhiúc. Những tên Đức ấy sẽ chẳng chịu đứng phơi mình trên bờ sông quang đãng, chờ anh lính Hồng quân giơ tay bước về phía chúng. Chúng cũng chẳng bao giờ cười hềnh hệch khi nghi tiếng súng hiệu đầu tiên, và chắc chắn chúng cũng sẽ không để cho Vônkôp và anh chạy thoát sau khi bắn chết kẻ đầu hàng.
Bọn lính Đức ấy và bọn lính Đức này… - Tuy chưa hiểu biết gì, nhưng anh vẫn nhận ra sự khác nhau giữa những tên Đức đã tiến công pháo đài với bọn Đức hôm nay. Rất có thể bọn Đức thiện chiến kia đã rút khỏi pháo đài và thay thể chúng là một bọn lính có kiểu cách và lối tác chiến khác hẳn. Chúng không muốn giành thế chủ động, không muốn mạo hiểm và rất chán ghét những căn hầm tối mò, lởm chởm gạch đá.
Rút ra kết luận ấy, Plugiơnhikốp không những cảm thấy vui thích mà còn có phần táo bạo hơn. Để kiểm tra lại ý nghĩ này, Plugiơnhikốp có ý làm một việc mà trước đây anh chưa dám tiến hành bao giờ: anh bước thẳng ra cửa, vươn người dậy không cần tránh né và cố dận ủng thật mạnh.
Cứ thế anh bước ra khỏi hầm ngầm một cách đàng hoàng duy có khẩu tiểu liên là vẫn để ở tư thế sẵn sàng chiến đấu. Không có tên Đức nào ở cửa hầm cả, và điều này càng xác minh phỏng đoán của anh là đúng và làm cho tình thế của họ sẽ dễ dàng hơn. Bây giờ anh phải suy nghĩ thêm để trao đổi với chuẩn uý Xtêphan Mátvâyêvích, lựa chọn một chiến thuật kháng cự mới, một chiến thuật mới cho cuộc chiến riêng của họ chống lại cái nước Đức phát xít ở đây.
Nghĩ vậy, Plugiơnhikốp tránh xa chỗ đám tù binh đang làm việc - từ sau khu nhà đổ vẫn âm vang lên những tiếng rì rào – anh tìm đến chỗ Vônkốp đang nấp. Vì đã biết rõ nơi này, nên anh có thể định hướng một cách chính xác giữa những khu nhà đổ nát và đi thẳng đến ụ chướng ngại bừa bộn gạch ngói, nơi Vônkốp đang ẩn nấp. Anh nhớ rõ cái ụ gạch này, nhưng Vônkốp không còn ở đấy nữa.
Không tin ở mắt mình, Plugiơnhikốp lần mò xung quanh từng mảng tường, bò qua những đống gạch đổ, nhìn vào từng ngóc ngách và nhiều lúc còn liều lĩnh cất tiếng gọi chiến sĩ có đôi mắt lạ lùng gần như không chớp ấy, nhưng vẫn không tìm thấy anh ta đâu cả. Vônkốp đã mất tích một cách khó hiểu và bí hiểm, không để lại một dấu vết gì, dù chỉ là một miếng áo rách, một giọt máu, một tiếng kêu hay một tiếng thở dài…
- Vậy là anh đã khử Phêđôrotruc – Xtêphan Mátvâyêvích nói - Rất tiếc cho cậu Vônkốp. Cậu ta sẽ bị lạc, đồng chí trung uý ạ, cậu ta nhút nhát từ hồi bé.
Họ còn nhắc đến anh chàng Vaxili Vônkốp lầm lì, nhút nhát vài ba lần nữa, nhưng Phêđôrotruc thì không được nhắc đến, như thể hắn ta chưa hề sống trên đời, chưa từng ngồi ăn ở cái bàn này và chưa từng ngủ tại góc bên cạnh kia. Chỉ riêng Mira là đã hỏi Plugiơnhikốp khi chỉ có hai người với nhau:
- Chính anh bắn hả?…
Cô buộc lòng phải thốt ra câu hỏi như thế. Câu hỏi ấy xa lạ, không có trong ngôn ngữ gia đình cô, nơi chỉ nói đến con cái, đến bánh mì, đến công việc và sự mệt nhọc, đến cái đun, đến khoai tây và đến bệnh tật thường hay xảy ra.
- Anh bắn anh ấy hả?
Plugiơnhikốp gật đầu. Anh hiểu Mira hỏi như thế là thương anh chứ không phải thương Phêđôrotrúc. Cô bị ám ảnh bởi những điều đã xảy ra như một gánh nặng đối với anh, tuy bản thân anh không cảm thấy đấy là một gánh nặng, mà chỉ cảm thấy mệt mỏi.
- Lạy Chúa! – Mira thở dài – con chiên của người điên cả rồi!
Giọng cô bình thản và như giọng một người phụ nữ từng trải. Và cũng với cái vẻ già dặn mới mẻ ấy, cô lẳng lặng ôm lấy đầu anh, hôn anh ba lần, một lần lên trán và hai lần lên mắt.
- Em nguyện chia sẻ với anh mọi đau buồn, chia sẻ với anh mọi mệt mỏi và bất hạnh.
Mẹ cô cũng thường nói như vậy mỗi khi đứa con nào đó của bà đau ốm. Bà đông con và những đứa con thường xuyên bị đói, còn bà thì chẳng bao giờ nghĩ đến nỗi đau đớn hoặc ốm đau của mình. Đối với bà, nỗi đau và bệnh tật của các con cũng là quá đủ rồi. Bà thường dạy các con gái không được nghĩ đến nỗi bất hạnh của mình trước tiên. Bà cũng dạy Mira như thế, tuy luôn luôn kèm theo một tiếng thở dài:
- Con sẽ phải suốt đời chăm nom con cái của người khác, con sẽ không có con, con gái của mẹ ạ.
Ngay từ hồi bé, Mira thường vẫn nghĩ cô sẽ có bổn phận trông nom con cái của những chị may mắn hơn cô. Cô đã quen với ý nghĩ đó và không cảm thấy buồn khổ về hoàn cảnh đặc biệt của mình - một hoàn cảnh có thể suốt đời không ai chú ý tới – nhưng cô cũng bằng lòng với ưu thế của cô là có sẽ hoàn toàn được tự do.
Trong lúc ấy, thím Khơrixchia đang vừa đi quanh hầm vừa kiểm lại số bánh khô bị chuột ăn. Thím khẽ lẩm bẩm:
- Mất hai người rồi. Mất hai người rồi.
Những ngày gần đây, bà bắt đầu cảm thấy đi đừng khó khăn hơn. Trong hầm quá lạnh, đã không có ánh nắng lại thiếu cả không khí trong lành, thoáng đãng. Hai chân bị sưng lên, bà trở nên uể oải, ngủ không ngon giấc và khó thở hơn. Bà cảm thấy sức khoẻ giảm sút hẳn và biết chắc mỗi ngày cơ thể mình một tồi tệ hơn nên đã ngấm ngầm quyết định ra đi. Ban đêm bà khóc, không phải khóc vì buồn tủi cho bản thân mà vì thương Mira sắp phải lủi thủi một mình. Cô sẽ thiếu bàn tay vỗ về của tình mẫu tử và không có bạn nữ để tâm tình.
Bản thân bà đã từng trải phải sống đơn độc. Ba đứa con bà chết ngay từ nhỏ, chồng bà bỏ nhà ra đi kiếm ăn rồi mất tăm luôn, ngôi nhà phải bán để trả nợ và bà phải đến phục vụ ở Brét để khỏi lo chết đói. Bà đã kiếm được công việc quét dọn và cố sống qua ngày đoạn tháng cho đến khi Hồng quân kéo đến. Những chiến sĩ Hồng quân vui tính, tốt bụng và rộng lượng, lần đầu tiên trong đời đã cho bà công ăn việc làm thường xuyên, chăm nom bà đầy đủ, mang đến cho bà những người bạn và cho bà một căn phòng.

- Họ là những người lính của thượng đế - thím Khơrixchia đã nói kính cẩn như vậy tại cái chợ Brét vắng vẻ - Hãy cầu nguyện cho họ, các ông các bà ạ!
Từ lâu bà đã thôi cầu nguyện, không phải vì không tin, mà vì oán giận. Bà căm giận sự bất công đã cướp mất của bà người chồng và những đứa con, bà không muốn trông chờ ở thượng đế nữa. Thậm chí, lúc này là lúc đang khổ đau mà bà vẫn gắng gượng, không cho phép mình được thua cuộc mặc dù bà muốn nguyện cầu cho Hồng quân, nguyện cầu cho anh trung uý trẻ và cho cô gái bị chúa Do Thái của cô ta đối xử tàn tệ. Bà mải mê với ý nghĩ của mình, mải mê với cuộc đấu tranh ngấm ngầm và chờ đợi cái kết cục đang đến gần. Bà đã làm tất cả những gì có thể làm được nhờ cái thói quen lao động và ngăn nắp hàng bao năm nay, và không để ý lắng nghe những lời bàn tán xung quanh.
- Đồng chí cho rằng bọn Đức khác đã đến đây ư?
Không khí lạnh giá làm cho vết thương ở chân chuẩn uý Xtêphan Mátvâyêvích nhức buốt. Một bên chân anh sưng tấy và nhói đau, nhưng anh không hề kêu ca và không muốn cho ai biết. Anh tin tưởng vào sức chịu đựng của mình, vả lại xương anh không bị gãy, da anh lại lành, nên vết thương sẽ chóng lên da non.
- Tại sao chúng không rượt theo tôi? – Plugiơnhikốp phân vân tự hỏi - Trước đây chúng luôn đuổi theo, nhưng lần này chúng để tôi thoát. Tại sao?
- Chúng có thể không đổi hết bọn Đức ở đây đi - Chuẩn uý Xtêphan Mátvâyêvích đáp lại sau khi suy nghĩ giây lát – Có thể chúng được lệnh không cần mạo hiểm xông vào các hầm.
- Cũng có thể - Plugiơnhikốp thở dài – nhưng nhất định tôi phải tìm hiểu xem. Phải hiểu rõ chúng hơn.
Sau khi nghỉ ngơi lại sức, anh lại lên tìm Vônkốp bị mất tích một cách bí hiểm. Anh lại bò, lại ho sặc sụa vì bụi bậm, vì mùi hôi thối của xác chết, lại khẽ gọi và nghe ngóng. Vẫn không có tiếng trả lời.
Cuộc chạm trán với bọn Đức xảy ra bất ngờ. Có hai tên Đức từ sau góc tường đột nhiên xuất hiện, vừa đi vừa trò chuyện thật bình thản. Hai khẩu súng các bin lủng lằng sau vai và cứ cho rằng chúng cầm súng ở tay đi nữa thì Plugiơnhikốp vẫn kịp bắn trước. Anh đã tự rèn luyện để có được những phản xạ chớp nhoáng, và chỉ sự rèn luyện ấy cho đến nay vẫn cứu anh.

[dungrommel]

Một sự ngẫu nhiên tình cờ đã cứu sống tên thứ hai, sự ngẫu nhiên đó trước đây phải trả giá bằng cuộc đời của Plugiơnhikốp. Anh quật một băng ngắn và khẩu súng bị tắc nghẹn. Khi tên lính đi trước ngã xuống đống gạch, Plugiơnhikốp đang nghiến răng kéo cơ bẩm thì tên thứ hai lúc đó có thể dễ dàng bắn trả lại anh hoặc chạy thoát, nhưng trái lại, hắn quỳ xuống và ngoan ngoãn chờ trong khi anh vội vàng lấy viên đạn hóc ra.
Mặt trời đã lặn được một lúc, nhưng trời vẫn còn sáng. Vì lý do nào đó mà hai tên Đức còn lảng vảng ở khu sân đầy xác chết và lổn nhồn hố đạn của pháo đài. Chúng không kịp rút và giờ đây một thằng đã thôi giãy giụa, còn thằng thứ hai thì đang lặng lẽ cúi đầu, quỳ trước mặt Plugiơnhikốp, hắn câm lặng.
Plugiơnhikốp cũng lặng thinh. Anh hiểu anh không thể bắn một kẻ địch đang quỳ trước mặt mình, nhưng một ý nghĩ nào đó không cho anh quay lại hay chạy biến vào giữa những đống gạch đổ nát. Đầu óc anh đang quay cuồng một câu hỏi cũng không kém da diết như câu hỏi về người đồng đội đã mất tích: tại sao bọn Đức ở đây lại có thể thay đổi như tên lính đang ngoan ngoãn quỳ sụp xuống như vậy? Cuộc chiến đấu của anh chưa kết thúc, bởi vậy, anh phải tìm hiểu mọi khía cạnh của kẻ thù. Và câu trả lời - một câu trả lời không chút giả tạo, không chút phỏng đoán và rất rõ ràng, rất thực! – câu trả lời ấy đang quỳ trước mặt anh và đang chờ chết.
- Komm! (Đi đi) – Anh quát và hất súng ra hiệu chỉ đường.
Trên lối đi, tên Đức nói gì đó và nhìn quanh, nhưng Plugiơnhikốp không còn bụng dạ nào nhớ lại những từ tiếng Đức nữa. Anh dẫn tên tù binh về hầm bằng con đường ngắn nhất và nơm nớp chờ tiếng súng bắn đuổi theo. Tên Đức đi lặc lè phía trước, đầu rụt xuống vai, vẻ sợ sệt
Cứ như vậy, họ đi qua một cái sân, hướng về phía hầm ngầm và tên Đức bước vào gian hầm mờ tối trước tiên. Hắn đứng dừng lại và đột ngột im lặtn khi trông thấy người chuẩn uý râu ria tua tủa và hai người đàn bà đang ở cạnh chiếc bàn dài bằng gỗ. Cả ba người cũng im lặng ngạc nhiên dán mắt vào tên Đức già đang co rúm người lại vì sợ.
- Vớ được một cái lưỡi đây – Plugiơnhikốp lên tiếng và kiêu hãnh nhìn Mira một cách thơ ngây - đồng chí Xtêphan Mátvâyêvích, bây giờ chúng ta sẽ tìm lời giải đáp cho mọi dự đoán của chúng ta.
Tên lính Đức lại phun ra hàng tràng những lời lẽ thống thiết, giọng gần như khóc. Hắn lẩy bẩy chìa hai tay ra trước mặt chuẩn uý Xtêphan Mátvâyêvích và Plugiơnhikốp.
- Tôi không hiểu gì cả - Plugiơnhikốp nói - Hắn nói nhanh quá.
- Hắn là công nhân - chuẩn uý giải thích - Hắn chìa tay cho chúng ta xem đấy.
- Langsam, - Plugiơnhikốp nói – Bitte, Langsam (nói chậm lại).
Anh moi óc cố nhớ lại vài câu tiếng Đức nhưng chỉ có những từ ngữ rời rạc hiện lên trong óc. Tên Đức vội gật đầu, nói vài câu rất chậm và rành rọt, rồi sau lại lắp bắp trong tiếng thổn thức.
- Hắn sợ - thím Khơrixchia thở dài - Hắn run lẩy bẩy thế kia mà.
- Hắn bảo hắn không phải là lính chiến đấu – Mira đột ngột lên tiếng - Hắn là lính cảnh vệ.
- Cô biết tiếng Đức à? – Xtêphan Mátvâyêvích ngạc nhiên.
- Cháu biết ít thôi.
- Hắn bảo hắn không phải là lính, như vậy là hắn muốn nói gì? – Plugiơnhikốp cau mày - Hắn đang làm gì trong pháo đài của chúng ta.
- Nicht Soldat! – Tên Đức kêu – Nicht soldat. Nicht wehrmacht!. ( Tôi không phải là lính chiến đấu)
- Lạ nhỉ - chuẩn uý bối rối – Hay hắn gác anh em tù binh chúng ta.
Mira dịch câu hỏi ra tiếng Đức. Tên Đức lắng nghe và gật đầu tuôn ra một tràng dài ngay sau khi Mira dứt lời.
- Anh em tù binh do những tên khác gác, - Mira dịch lại có vẻ không được dứt khoát lắm - Bọn này gác cửa ra vào pháo đài. Hắn thuộc đội tuần tiễu. Hắn là người Đức chính cống. Bọn bắn phá pháo đài là những tên lính Áo thuộc sư đoàn 45, đồng hương của Hitle. Còn hắn là công nhân, bị động viên hồi tháng tư…
- Tôi đã bảo hắn là công nhân! - chuẩn uý tỏ vẻ hài lòng.
- Nếu là công nhân, là người vô sản thì tại sao hắn chống lại chúng ta? – Plugiơnhikốp hỏi vặn rồi khoát tay – Thôi được, đừng hỏi như vậy. Hãy hỏi hắn có đơn vị chiến đấu nào trong pháo đài hay không, hay chúng đã rút cả rồi?
- Đơn vị chiến đấu tiếng Đức nói thế nào nhỉ?
- Ờ, tôi làm sao biết được, cứ hỏi là có lính không cũng được.

Mira dịch ngập ngừng, vừa dịch vừa tìm chữ. Tên Đức lắng nghe, cúi đầu xuống, vẻ chăm chú. Hắn hỏi lại một đôi chỗ không hiểu. Sau đó hắn nói nhanh dần, vừa nói vừa chỉ vào ngực, vừa làm giả tiếng súng máy: «pằng -pằng -pằng!…»
- Trong pháo đài vẫn có lính chiến đấu: bọn công binh, bọn giữ tiểu liên, bọn lính phun lửa. Chúng được gọi đến bất cứ nơi nào phát hiện thấy lính Nga. Đây là mệnh lệnh. Còn hắn, hắn không phải là lính, hắn chỉ làm nhiệm vụ canh gác và chưa bắn ai bao giờ.
Tên Đức lại nói liến láu, vừa nói vừa vung tay. Sau đó hắn đột ngột chỉ vào bà Khơrixchia với vẻ nghiêm nghị rồi đàng hoàng rút ra từ túi áo nhàu nát một túi nhỏ dán bằng săm ô tô. Hắn lấy ra bốn tấm ảnh và đặt xuống bàn.
- Con hắn, - Thím Khơrixchia thốt lên - Hắn muốn bảo chúng ta, đây là con hắn.
- Kinder! – tên Đức kêu lên – Meine Kinder! Drei! (Con trai tôi! Ba đứa!)
Hắn đập tay vào bộ ngực lép kẹp của mình vẻ hãnh diện. Hai tay hắn không run nữa.
Mira và thím Khơrixchia xem mấy tấm ảnh, hỏi hắn những điều gì đó với vẻ ái ngại hiền lành của phụ nữ. Họ hỏi về những đứa trẻ, sức khoẻ của chúng, việc học hành, những bữa ăn trưa, khí hậu và áo quần. Cánh nam giới thì ngồi riêng ra một chỗ, ngẫm nghĩ xem phải làm gì khi cuộc trò chuyện có tính chất hàng xóm láng giềng kia kết thúc. Lát sau, chuẩn uý nói, không nhìn ai cả:
- Đồng chí trung uý, đồng chí phải làm nhiệm vụ này thôi. Chân tôi đau quá. Mà thả hắn ra thì mạo hiểm lắm, hắn biết rõ đường xuống đây.
Plugiơnhikốp gật đầu, lòng nặng trĩu, tim đau nhói. Lần đầu tiên anh ân hận vì không bắn chết một tên Đức sau khi lấy được viên đạn hóc ra. Ý nghĩ về điều sắp xảy ra làm anh tê tái: giờ đây, anh không có đủ cứng rắn để giết người.
- Đồng chí tha lỗi cho tôi - chuẩn uý thanh minh – Chân tôi thế nào, đồng chí biết rồi đấy.
- Tôi hiểu, tôi hiểu! – Plugiơnhikốp vội ngắt lời – băng đạn của tôi bị hóc…
Đột ngột dừng lời, anh đứng bật dậy, chộp lấy súng:
- Komm!
Dù ánh sáng trong hầm mờ mờ nhưng vẫn trông rõ mặt tên lính Đức tái mét hẳn đi. Hắn khom lưng xuống, trông càng thảm hại hơn và bắt đầu cố nhặt mấy tấm ảnh. Tay hắn run lẩy bẩy không chịu nghe theo hắn, nên mấy tấm ảnh lại rơi xuống bàn.
- Vorwarts! (Tiến lên!) – Plugiơnhikốp quát và chĩa súng ra.
Anh cảm thấy trong giây phút sau đó quyết của mình có thể bị giảm sút. Anh không dám nhìn hai bàn tay lẩy bẩy ấy.
- Vorwarts!
Tên Đức quay người đi, hắn đứng trước bàn giây lát rồi chậm chạp bước ra cửa hầm.
- Hắn quên ảnh rồi! – thím Khơrixchia cuống quýt – Khoan đã!
Bả lảo đảo lê đôi chân sưng tấy, đuổi theo tên lính Đức và cũng lập cập nhét mấy tấm ảnh vào áo hắn. Tên Đức xoay người đứng lại, hai mắt dại đờ và mở trừng trừng.
- Komm! – Plugiơnhikốp đẩy người tù binh bằng súng.
Hai người đều hiểu rõ điều gì sắp xảy ra. Tên Đức lê từng bước, hai tay lẩy bẩy mân mê gấu chiếc áo nhàu nát. Lưng hắn bắt đầu đầm đìa mồ hôi, một vệt đen sẫm loang trên lưng áo hắn và mùi mồ hôi phả ra phía sau nồng nặc.
Nhưng Plugiơnhikốp buộc lòng phải thủ tiêu hắn. Anh giải hắn lên trên và sau đó sẽ lạnh lùng lia một loạt đạn vào tấm lưng lòng khòng, đầm đìa mồ hôi, tấm lưng nương tựa của ba đứa trẻ. Tất nhiên tên lính Đức có lẽ không bao giờ muốn đi đánh nhau, tất nhiên hắn cũng không muốn tự dấn thân vào nơi hoang tàn khủng khiếp, nồng nặc khói và mùi hôi thối của xác chết này. Plugiơnhikốp hiểu rõ điều đó, nhưng anh vẫn giải tên Đức đi một cách lạnh lùng.
- Schnell! Schnell! (Nhanh lên! Nhanh lên!)
Tuy không cần quay đầu lại, anh cũng biết Mira đang lê gót theo anh. Cô đi theo như vậy hẳn là không muốn để một mình anh phải làm cái việc không muốn nhưng bắt buộc phải làm. Anh sẽ làm xong việc đó trên miệng hầm rồi quay trở lại và hai người sẽ gặp nhau tại đây trong bóng tối, anh sẽ không nhìn rõ mắt cô. Cô sẽ chỉ nói với anh điều gì đó, làm cho anh cảm thấy dễ chịu hơn.
- Nào, chui lên đi!…
Tên Đức không làm sao lách qua được miệng hầm. Đôi bàn tay bải hoải của hắn không sao bám vào được những viên gạch nên người cứ tụt xuống và xô cả vào Plugiơnhikốp, hắn khóc nức nở và thở khò khè. Từ người hắn toát ra mùi hôi thối nồng nặc, tuy đã quen với mùi hôi hám mà Plugiơnhikốp vẫn cảm thấy không thể chịu nổi mùi từ một cơ thể vẫn còn sự sống.
- Chui lên đi!…
Plugiơnhikốp đẩy hắn lên. Tên Đức bước được một bước, chân khuỵu lại và ngã quỵ xuống ngay trước mặt. Plugiơnhikốp lấy mũi súng đẩy vào người hắn, tên Đức khẽ ngã nghiêng xuống, rúm người lại và nằm chết lặng tại chỗ.

[dungrommel]

Đứng trong hầm, Mira nhìn về phía cửa đã phủ đầy bóng tối, sợ hãi chờ tiếng súng nổ. Nhưng cô không nghe tiêng súng nào cả.
Có tiếng lạo xạo, Plugiơnhikốp nhảy vào hầm và cảm thấy Mira đang đứng bên cạnh.
- Hoá ra, tôi không thể bắn một con người, cô hiểu chứ?
Hai bàn tay lạnh giá run rẩy vuốt lên đầu anh và kéo nó gần lại. Anh cảm thấy má Mira đầm đìa nước mắt, áp sát vào má mình.
- Tại sao chúng ta phải làm như thế này? Để làm gì? Chúng ta đã làm gì xấu xa? Chúng ta không có thì giờ để làm bất cứ điều gì xấu xa cả!
Mira nức nở, mặt cô áp sát vào má Plugiơnhikốp. Anh vụng về vuốt nhẹ đôi vai mảnh dẻ của cô.
- Đừng, đừng khóc, cô gái bé bỏng. Sao lại khóc?
- Em sợ. Em sợ anh bắn chết lão lính già – Cô bỗng quàng tay ôm chặt lấy anh và nồng nàn hôn anh tới tấp - Cảm ơn anh. Cảm ơn anh. Xin anh đừng nói với họ, chỉ chúng ta biết với nhau thôi. Điều bí mật riêng của chúng ta mà. Cứ cho rằng anh làm như thế là vì em, được chứ anh?
Anh định bảo đúng là vì cô, nhưng anh đã không nói như vậy, trên thực tế anh không bắn tên Đức này chính là do anh. Dù sao anh cũng muốn giữ cho lương tâm trong sạch, không bị dằn vặt.
- Họ sẽ không hỏi đâu.
Thật vậy, không ai hỏi gì cả, mọi việc vẫn diễn ra êm thấm như những buổi tối trước đó, tuy nhiên, giờ đây quanh bàn có trống trải hơn. Họ vẫn ngủ ở chỗ cũ như trước đây: thím Khơrixchia cùng nằm với Mira, chuẩn uý Xtêphan Mátvâyêvích nằm trên ván, còn Plugiơnhikốp vẫn nằm trên ghế băng của mình.
Thím Khơrixchia không sao ngủ được. Bà nằm im, lắng nghe chuẩn uý nói mê, nghe anh trung uý trẻ tuổi nghiến răng ken két đến rợn người, nghe tiếng chuột chạy rình rịch và kêu rúc rích trong bóng tối, nghe tiếng thở nhẹ nhàng và đều đều của Mira. Bà nằm im, tai vẫn lắng nghe và cứ để mặc cho những giọt nước mắt lăn trên gò má mà không sao lau đi được vì tay trái đau nhức không chịu nghe theo ý bà, còn tay phải thì đang gối đầu cho Mira ngủ. Những giọt nước mắt cứ trào ra, lăn xuống má và làm ướt đẫm một mảng chiếc áo bông cũ.
Chân tay và lưng bà đều nhức nhối, song nơi nhức nhối hơn cả lại là trái tim. Bà nghĩ rằng mình phải đến với cái chết sớm hơn – nhưng bà sẽ chết ở ngoài hầm, chết ở trên mặt đất, dưới ánh mặt trời. Phải chết dưới ánh mặt trời vì bà rất muốn được sưởi ấm. Nhưng để được thấy ánh mặt trời bà phải đi ngay khi chưa hoàn toàn kiệt sức và có thể đi một mình không cần sự giúp đỡ của ai. Bởi vậy, bà quyết định ngày mai, nhất định sẽ thử xem mình còn đủ sức hay không và, nếu còn sức, bà sẽ đi ngay khi chưa quá muộn

Với ý nghĩ đó, bà thiếp đi, trong giấc ngủ chập chờn bà hôn lên mái tóc đen lánh của Mira, mái tóc đã bao đêm nay gối lên cánh tay bà. Sáng ra, bà ngồi dậy, không đợi ăn bữa sáng, lách qua cửa hầm dẫn ra đường ngách.
Tại đây, một bó đuốc đang cháy, trung uý Plugiơnhikốp đang rửa mặt, - may sao lúc này vẫn có đủ nước dùng – Mira đang dội nước cho anh. Cô giội từng giọt nhưng không vào đúng chỗ anh yêu cầu: Plugiơnhikốp phát cáu lên còn Mira mỉm cười khúc khích, vẻ khoái chí.
- Thím đi đâu đấy, thím Khơrixchia?
- Ra chỗ cửa hầm – bà vội đáp – Thím muốn hít thở chút khí trời trong lành.
- Có cần cháu đi với thím không? – Mira hỏi.
- Thôi, đừng bận tâm. Cháu hãy giúp trung uý giội nước đi.
- Cô ấy ngốc ngếch như trẻ con ấy thím ạ. – Plugiơnhikốp bực bội nói theo.
Mira và trung uý lại cười, còn bà Khơrixchia thì dựa người vào tường, thận trọng lê đôi chân sưng tấy, dò từng bước chậm chạp về phía cửa hầm. Dù sao bà vẫn đủ sức tự đi được và cảm thấy vui mừng về điều đó.
«Có lẽ chưa nên đi hôm nay. Có lẽ nên chờ một vài ngày để được sống thêm chút nữa»
Bà Khơrixchia đã ở ngay bên miệng hầm, nhưng người nghe thấy tiếng ồn ào trên mặt đất trước tiên không phải là bà mà là trung uý Plugiơnhikốp. Thấy những âm thanh lạ, anh liền bật dậy. Tuy chưa xác định rõ chuyện gì, nhưng anh đã đẩy Mira vào cửa ngách:
- Nhanh lên!
Mira chui ngay vào hầm, cô không hỏi gì và cũng không chần chừ. Cô đã quen phục tùng anh. Đang chăm chú lắng nghe những âm thanh lạ tai, Plugiơnhikốp chỉ còn kịp kêu lên:
- Thím Khơrixchia, quay lại!
Một tiếng nổ trầm đục dội qua cửa hầm và một luồng hơi nóng rất mạnh ép vào ngực Plugiơnhikốp. Anh quỵ ngã, nghẹt thở, hổn hển hớp từng hớp không khí, vẻ đau đớn, nhưng vẫn còn đủ tỉnh táo sờ soạng tìm cửa hầm và chui vào. Ngọn lửa bùng lên loá mắt, cả một luồng lửa lọt vào hầm và trong nháy mắt chiếu sáng những chiếc vòm, những con chuột đang lẩn trốn, nền hầm đầy cát bụi và thân hình bà Khơrixchia bất động. Nháy mắt sau vang lên tiếng kêu thất thanh đầy hãi hùng của bà Khơrixchia, bị lửa quấn lấy mình bà chạy dọc hầm. Mùi thịt người cháy khét lẹt bốc lên, thế mà thím Khơrixchia vẫn chạy thét và vẫn kêu cứu. Thân thể đã cháy hẳn trong ngọn lửa nóng cả ngàn độ mà thím vẫn cứ chạy. Bà bỗng đổ nhào xuống như tan ra, tất cả đều im lặng, chỉ có những hạt gạch nhỏ bị nung chảy rơi tý tách từ trần xuống như máu vậy.
Mùi cháy khét bay cả vào phía cuối hầm. Xtêphan Mátvâyêvích lấy gạch bít lỗ hổng lại, ông lèn cả cái áo bông vào mà vẫn chưa hết mùi khét. Mùi thịt người cháy vẫn xông vào lờm lợm.
Sau khi đã khóc hết nước mắt, Mira lặng lẽ thu mình ngồi trong góc hầm. Thỉnh thoảng cô rùng mình rồi đứng dậy tha thẩn tránh xa hai người đàn ông. Giờ đây, cô nhìn họ như những người xa lạ, tựa như họ ở bên kia hàng cột chắn vô hình. Hàng cột chắn ấy có lẽ đã có từ trước, nhưng vì dạo đó giữa cô và họ có một gạch nối là bà Khơrixchia mà cô quen gọi bằng thím. Chính thím Khơrixchia đã sưởi ấm cho cô bao đêm qua và cho cô ăn uống bên bàn. Chính thím Khơrixchia đã dỗ dành cô đừng sợ bất cứ thứ gì, ngay cả những con chuột. Ban đêm thím đuổi đàn chuột đi để Mira được ngủ ngon lành. Sáng ra, thím giúp cô mặc váy áo, buộc lại nịt chân giả cho cô, cùng rửa mặt, chải tóc với cô, trang điểm cho cô. Thím Khơrixchia đã đuổi thẳng thừng cánh đàn ông ra chỗ khác mỗi khi cần thiết và Mira đã sống thoải mái nhờ tấm lòng ưu ái ấy của thím.
Bây giờ thím ấy đã hy sinh. Mira chỉ còn sống trơ trọi một mình. Lần đầu tiên cô ý thức được hàng cột chắn vô hình ngăn cách cô với hai người đàn ông. Giờ đây, cô trở nên bơ vơ, và cái cảm giác trơ trọi đáng sợ về cảnh bơ vơ ấy như đang đè nặng lên đôi vai mảnh dẻ của cô.
- Chúng phát hiện ra chúng ta – Xtêphan Mátvâyêvích thở dài - Mặc dù chúng ta ẩn nấp và tránh chúng như thế đấy.
- Do lỗi của tôi! – Plugiơnhikốp chồm dậy và lồng lộn bước quanh hầm - Tại tôi. Tại tôi! Hôm qua tôi đã…
Anh im bặt vì suýt nưa xô phải Mira. Mira không nhìn thấy anh, cô đang chìm đắm trong những suy nghĩ riêng và đối với cô, giờ đây chẳng có gì, trừ những ý nghĩ quay cuồng trong đầu. Nhưng đối với Plugiơnhikốp, cô vẫn tồn tại nhờ lòng biết ơn của cô hôm qua, nhờ tiếng gọi «Kôlia!…» đã làm anh phải dừng lại ở ngay tại chỗ xác bà Khơrixchia cháy thành than đang nằm kia. Đối với anh, bí mật của hai người, những lời thì thào của Mira và hơi thở rộn ràng của cô phả vào má anh, đều vẫn đang tồn tại. Vì vậy, anh không dám thú nhận việc thả tên Đức ra để hôm nay hắn dẫn bọn lính phun lửa đến. Sự thú nhận cũng không thể sửa chữa được sai lầm nữa.
- Trung uý, tại sao lại là lỗi của cậu?

[dungrommel]

Cho đến giờ Xtêphan Mátvâyêvích rất ít khi nói chuyện với Plugiơnhikốp theo cách xưng hô thân tình do có sự khác nhau về tuổi tác và cương vị cấp bậc. Anh ý thức rõ ràng Plugiơnhikốp là người chỉ huy và thường xưng hô với anh đúng như điều lệnh. Nhưng lúc này không có điều lệnh và quy định nào cả mà chỉ có hai người trẻ tuổi và một người đàn ông đứng tuổi với một bên chân bị thương đang thối rữa.
- Tại sao lại là lỗi của cậu?
- Tôi đến đây và sau đó chuyện rắc rối xảy ra. Thím Khơrixchia hy sinh, Vônkốp thì mất tích, rồi cả… đồ chó đểu kia nữa. Tất cả là do tôi. Trước khi tôi đến, các đồng chí đều sống yên lành ở đây.
- Cả những con chuột cũng sống yên lành như vậy. Chúng sinh sôi nảy nở trong sự yên tĩnh ở đây. Anh tự buộc tội mình thế là không đúng đâu, trung uý ạ. Bản thân tôi chẳng hạn, biết ơn anh. Nếu không có anh thì có lẽ chả bao giờ tôi giết được một tên Đức. Thế mà tôi hình như đã giết được một tên đấy. Đã giết được một tên, có phải không? Ở cổng Khôlmxki ấy phải không nào?
Thực ra chuẩn uý Xtêphan Mátvâyêvích không giết được tên Đức nào ở cổng Khôlmxki cả, anh đã bắn một băng dài, nhưng đạn đều lên trời. Nhưng anh lại rất muốn tin vào điều ấy, nên Plugiơnhikốp phải xác nhận :
- Theo tôi, hình như là hai tên.
- Tôi không dám nói hai tên, nhưng chắc chắn một thằng đã ngã gục. Chắc chắn như thế. Tôi xin cảm ơn anh, trung uý ạ. Thế tức là tôi cũng diệt bọn Đức. Thế tức là ở đây, tôi không phải là kẻ vô ích…
Ngày hôm ấy họ không ra khỏi hầm. Không phải vì họ sợ bọn Đức – chúng không dám liều mạng chui xuống hầm – mà chính là họ không muốn trông thấy những gì bọn lính phun lửa để lại.
- Ngày mai chúng ta sẽ lên - chuẩn uý nói – Ngày mai tôi vẫn còn đủ sức. Ôi, Khơrixchia, nếu bác chậm một lát, đừng ra cửa hầm vội… Có phải bọn Đức lọt vào pháo đài qua lối cửa Têretxpôn phải không?
- Phải, đúng thế. Nhưng đồng chí hỏi làm gì?
- Chỉ hỏi vậy thôi. Để quan sát xem.
Xtêphan Mátvâyêvích im lặng giây lát, khẽ liếc nhìn Mira. Sau đó, anh đến cạnh, cầm tay cô rồi dắt đến tấm ghế băng:
- Ngồi xuống đây!

Mira ngoan ngoãn ngồi xuống. Suốt ngày nay, cô chỉ nghĩ đến thím Khơrixchia và tình cảnh bơ vơ của mình, cô cảm thấy mệt mỏi vì những ý nghĩ ấy.
- Đêm nay cháu sẽ ngủ bên chú.
Mira sửng sốt nhổm ngay dậy:
- Sao lại thế ạ?
- Đừng sợ, cháu gái ạ - Xtêphan Mátvâyêvích mỉm cười khắc khổ - chú già rồi, già và ốm yếu nữa, ban đêm chú chẳng ngủ được mấy, vì thế chú có thể đuổi chuột cho cháu như bác Khơrixchia ấy.
Mira cúi đầu xuống và quay lại tỳ trán lên vai Xtêphan Mátvâyêvích. Người chuẩn uý già quàng tay ôm lấy cô gái và hạ thấp giọng:
- Chúng ta cần nói với nhau trong lúc trung uý ngủ. Chẳng bao lâu nữa cháu sẽ phải sống một mình với đồng chí ấy. Đừng cãi, bác hiểu rõ điều bác nói.
Đêm đó lại càng có những giọt nước mắt khác rơi trên tấm áo bông cũ kỹ dùng làm gối. Chuẩn uý nói rất nhiều, Mira khóc thút thít rồi ngủ thiếp đi vì kiệt sức. Gần sáng, Xtêphan Mátvâyêvích cũng thiếp đi, cánh tay ôm lấy đôi vai gầy gò đầy tin cậy của Mira.
Xtêphan Mátvâyêvích ngủ không lâu. Giấc ngủ ngắn ngủi làm anh đỡ mệt. Anh tỉnh ngủ hẳn, đầu óc rất minh mẫn và lặng lẽ suy tính kỹ lưỡng con đường hôm nay ông sẽ chọn. Anh đã quyết định dứt khoát và quyết định của anh là hoàn toàn tự giác, có cơ sở vững chắc, không chút do dự và ngờ vực. Anh chỉ còn phác hoạ chi tiết nữa thôi. Rồi sau đó, không muốn làm Mira thức giấc, ông thận trọng ngồi dậy, nhặt những quả lựu đạn buộc thành bó.
- Đồng chí định phá cái gì đấy? – Plugiơnhicốp hỏi khi thấy Xtêphan Mátvâyêvích đang bận rộn cài mấy quả lựu đạn.
- Tôi sẽ tìm được chỗ để dùng – Xtêphan Mátvâyêvích liếc nhìn cô gái đang ngủ và hạ thấp giọng: - Nikôlai, hãy đối xử tốt với cô ấy.
Plugiơnhicốp khẽ rùng mình. Anh trùm chiếc áo khoác lên người và ngáp.
- Tôi không hiểu.
- Hãy đối xử tốt với cô ấy - chuẩn uý nghiêm khắc nhắc lại – Cô ấy còn trẻ dại, lại ốm yếu nữa, đó là điểu anh phải hiểu. Chớ để cô ấy ở lại một mình. Nếu anh quyết định vượt vòng vây thì trước hết phải nghĩ đến cô ấy. Anh phải ra khỏi pháo đài cùng với cô ấy, nếu không cô ấy sẽ chết mất.
- Nhưng còn đồng chí thì sao?
- Chân tôi đã nhiễm trùng, Nikôlai ạ. Tôi phải đi bây giờ. Phải lên mặt đất khi tôi còn sức đi được, khi bàn chân còn bước được. Nếu chết thì chết không vô ích.
- Xtêphan Mátvâyêvích…
- Tất cả chỉ có thế, đồng chí trung uý. Chuẩn uý Xtêphan Mátvâyêvích đã kết thúc cuộc chiến tranh của mình. Mệnh lệnh của đồng chí giờ đây không còn tác dụng đối với tôi nữa. Bây giờ chỉ có mệnh lệnh của tôi là có hiệu lực với chính tôi. Và đây là mệnh lệnh cuối cùng của tôi: hãy bảo vệ cô gái và cả bản thân đồng chí. Đồng chí phải sống. Phải quyết sống để trút căm thù vào bọn Đức. Làm việc đó cho cả chúng tôi!.
Ông đứng dậy, để bó lựu đạn ở dưới áo chỗ ngực và lặc lè lê bên chân sưng tấy như đi ủng ra cửa hầm. Plugiơnhicốp vội nói gì đó, van nài gì đó, nhưng chuẩn uý không chịu nghe gì hết. Mọi vấn đề đã được nói cả rồi. Anh nậy những hòn gạch bít miệng hầm ra.
- Cậu nói là chúng đã lọt vào pháo đài qua cổng Têretxpon phải không? Thôi, tạm biệt con trai yêu! Hãy cố mà sống!
Và anh biến khỏi cửa hầm. Mùi khét lẹt phả qua cửa xông vào hầm.
- Chào anh.
Mira chợt thức giấc, cô nhổm dậy trong tấm áo khoác, Plugiơnhicốp đứng lặng lẽ bên cạnh cửa hầm.
- Mùi gì thế nhỉ? …
Nhìn thấy cửa hầm để ngỏ, Mira liền im lặng. Plugiơnhicốp đột ngột chốp ngay lấy tiểu liên:
- Tôi phải ra ngoài bây giờ. Cô không được ra nơi cửa này nhé!
- Kôlia!
Tiếng gọi nghe xa lạ và đầy thất vọng. Plugiơnhicốp đứng dừng lại:
- Chuẩn uý đi rồi, lấy lựu đạn và ra đi. Tôi phải đuổi theo giữ đồng chí ấy lại.
- Chúng ta cùng đi – Mira vội vàng loay hoay trong góc hầm - Nhất định phải đi cùng nhau.
- Cô đi thế nào được? – Plugiơnhicốp quát lên.
- Em biết em què quặt – Mira đáp nhẹ nhàng – Khi ra đời, em đã bị thế này rồi, biết làm sao được. Vả lại, em rất sợ phải ở lại một mình. Em sợ lắm. Em không ở đây một mình được. Anh không cho, em đành phải ra một mình vậy.
- Thì cùng đi.
Anh thắp đuốc lên, cả hai người cùng bò ra khỏi hầm. Mùi khẳm lặm làm cho họ hầu như ngạt thở. Những con chuột đang chạy quẩn quanh bên đống xương cháy sém. Đó là tất cả những gì còn lại của thím Khơrixchia.
- Đừng nhìn vào đấy – Plugiơnhicốp bảo – Khi trở về tôi sẽ mai táng thím ấy.
Những viên gạch ở cửa hầm bị lửa đốt cháy đen. Plugiơnhicốp chui qua lỗ hổng, quan sát xung quanh rồi kéo Mira lên. Cô trèo khó khăn và vụng về, chân luôn trượt khỏi những viên gạch cháy và dễ vỡ. Plugiơnhicốp kéo thẳng cô lên miệng hầm và dắt cô ngồi ngay vào góc cửa, nghiêm khắc dặn:
- Hãy ngồi lại ở đây.
Anh quay lại quan sát lần nữa. Mặt trời chưa mọc và khả năng chạm trán với bọn Đức không lớn lắm, nhưng anh vẫn không dám mạo hiểm.
- Ra đi!
Mira do dự. Plugiơnhicốp nhìn quanh có ý giục cô. Bất chợt, anh bắt gặp một khuôn mặt xanh mướt, hốc hác với đôi mắt rất to đang lo sợ và hoảng hốt nhìn anh. Suýt nữa anh kếu thốt lên. Lần đầu tiên anh trông thấy cô ở ngoài trời giữa ban ngày.
- Hoá ra cô thế này đây!
Mira nhìn xuống, trèo ra ngoài, ngồi trên mấy viên gạch và thận trọng kéo mép váy trùm kín đầu gối. Cô ngước nhìn anh, bởi vì đây cũng là lần đầu tiên cô được nhìn rõ anh, không phải qua ánh lửa bùi nhùi đầy khói và chỉ liếc trộm qua hàng mi dài rủ xuống như một bức màn.
Nếu là trong những ngày hoà bình và có những cô gái khác ở bên cạnh, có lẽ Plugiơnhicốp sẽ không để ý đến cô. Nhìn chung, cô không có những nét đáng chú ý trừ đôi mắt to hơi buồn và hai hàng lông mày dài, nhưng hiện giờ ở đây không còn người nào đẹp hơn cô.
- Hoá ra cô thế này đây!
- Vâng. Thế nào cơ? – cô bực bội nói - Đừng nhìn tôi như thế. Đừng, nếu không tôi chui vào hầm bây giờ.
- Thôi được – anh mỉm cười – tôi không nhìn cô nữa, nhưng cô vẫn phải nghe tôi.
Anh đi thẳng đến chân một bức tường đổ và nhìn quanh. Trong khu sân nhấp nhô đầy hố đạn, không thấy bóng dáng chuẩn uý hoặc bọn Đức đâu cả.
- Cô vào đây.
Mira bước lại gần, chân luôn vấp vào gạch. Plugiơnhicốp ôm vai cô và uốn đầu cô.
- Nấp cho kín. Cô trông thấy cái cổng có tháp kín chứ? Cổng Têretxpon đấy.
- Có, em có biết.
- Đồng chí ấy có hỏi tôi về cái cổng ấy…
Mira không nói gì nữa. Cô nhìn quanh, cố tìm kiếm những nét thân thuộc trong khu pháo đài, nhưng không nhận ra. Nhà ban chỉ huy bị đổ nát. Bộ khung nhà thờ hiện lên màu thẫm, chỉ còn lại những thân cây dẻ trước đây mọc um tùm. Không một bóng người, không một bóng dáng của sự sống còn sót lại trên khu đất tan hoang này.
- Khủng khiếp quá! – Mira thở dài - Thế mà ở dưới đất em cứ nghĩ dầu sao ở trên này vẫn còn có người sống.
- Còn chứ - anh nói – Chúng ta không phải là người duy nhất may mắn. Chắc chắn vẫn có người sống ở một chỗ nào đó, nếu không, làm gì có tiếng súng mà chúng ta nghe thấy. Tôi sẽ đi tìm, quanh đây có lẽ vẫn còn người.
- Tìm họ đi – Mira khẽ khẩn khoản – Anh hãy đi tìm họ đi.
- Nằm im, bọn Đức đấy! – Anh giật giọng nói – Hãy bình tĩnh. Nhớ đừng nhìn ra ngoài đấy.

[dungrommel]

Từ cổng Têretxpon, một tốp ba tên Đức đi tuần hiện ra. Chúng đứng lại trước vòm cửa đen ngòm rồi thủng thẳng đi dọc theo khu doanh trại để sang cổng Khôlmxki. Từ xa có tiếng hát văng vẳng. Một thứ giọng ồm ồm như giọng của năm mươi người đang gào toáng lên chứ không phải đang hát. Tiếng hát to dần và Plugiơnhicốp nghe thấy tiếng chân bước, anh liền nhận ra một tốp lính Đức đang vừa đi vừa hát dưới vòm cổng Têretxpon
- Xtêphan Mátvâyêvích ở đâu nhỉ? – Mira có vẻ băn khoăn cất tiếng hỏi.
Plugiơnhicốp lặng thinh. Tốp đi đầu của toán lính Đức xuất hiện giữa cổng. Chúng đi theo hàng ba và hát vang. Ngay lúc ấy, anh thoáng thấy một bóng đen lao từ trên đỉnh tháp bị trái phá bắn sạt, và rơi đúng vào đội hình bọn Đức. Và cũng ngay trong khoảnh khắc đó, tiếng nổ vang của hai chùm lựu đạn phá tan cảnh yên tĩnh ban mai.
- Xtêphan Mátvâyêvích đấy! – Plugiơnhicốp reo lên - Đồng chí ấy đấy, Mira ạ! Chính đồng chí ấy rồi!…
… Suốt ngày hôm ấy họ im lặng ngồi dưới hầm. Không chỉ im lặng, họ còn tránh gặp nhau chừng nào có thể tránh được. Nếu một người đến gần bàn thì người kia vờ đi vào góc tường và góc xa hơn. Thậm chí, họ không nhìn nhau và rất sợ vô tình đụng phải nhau trong bóng tối.
Sau cái chết của chuẩn uý Xtêphan Mátvâyêvích, Mira nhất quyết từ chối không chịu trở lại hầm. Cô rên rỉ và khóc thổn thức. Sau khi chạy tán loạn và hoảng sợ vì những tiếng nổ bất ngờ, bọn Đức lại càn quét khu vực đổ nát, chúng quăng lựu đạn và xả súng phun lửa xuống các đường hầm. Chúng sục sạo mọi nơi, mọi hướng, bất cứ lúc nào chúng cũng có thể gặp hai người. Vậy mà Mira vẫn khóc, vẫn nằm lăn trên những hòn gạch vỡ. Plugiơnhicốp không sao dỗ cô im lặng được. Nhiều lúc, anh tưởng nghe thấy tiếng quát tháo của bọn Đức, cùng tiếng giày đinh và tiếng vũ khí va nhau lách cách. Cuối cùng, anh đành phải bế thốc Mira lên và đưa cô vào hốc tường.
- Bỏ tôi ra… - Đột nhiên cô thôi không giãy giụa nữa - Bỏ tôi xuống. Anh có nghe thấy không?
- Không.
Cô rất nhẹ, nhưng cái cơ thể mềm ấm ấy làm cho tim anh đập rộn rã. Mặt cô áp sát vào mặt anh, anh trông rõ những giọt nước mắt trên má cô, nghe rõ hơi thở của cô. Sợ ép có vào mình, anh phải bế cô, cố đưa tay về phía trước. Cô nhìn thẳng vào mặt anh, trong ánh mắt đen láy và sâu thẳm ấy, ánh lên vẻ sợ hãi kinh hoàng mà anh không hiểu nổi.
- Em van anh, hãy đặt em xuống – cô dịu dàng khẩn khoản một lần nữa – Em van anh đặt em xuống.
Vào sát hốc tương, Plugiơnhicốp đặt Mira xuống. Anh nhìn quanh lần cuối cùng và khi nghe rất rõ tiếng chân đang đến gần, anh khẽ thì thầm:
- Lăn xuống đi!
Mira hơi chần chừ, Plugiơnhicốp nhớ ngay đến cái nịt thân của cô và hiểu rằng cô không thể nhảy xuống được, nên đã ngăn cô lại:
- Để tôi xuống trước.
- Không, không – Cô hốt hoảng thốt lên.
- Đừng sợ. Còn kịp.
Trườn người qua lỗ hổng, anh nhảy xuống nền hầm và gọi cô:
- Lăn vào đi! Nhanh lên!
Mira vấp phải những hòn gạch dễ bong lở, nhưng Plugiơnhicốp đã đỡ được cô và ôm chặt lấy cô trong khoảnh khắc. Cô im lặng và ngoan ngoãn áp mặt vào vai anh, nhưng sau đó cô đẩy anh ra và vội lê bước dọc theo ngách hầm. Anh đứng ở trước cửa hầm một lúc, nhưng không nghe thấy gì ở bên trên ngoài nhịp tim đập mạnh. Vào trong hầm, anh không biết nói gì. Anh rất muốn nói chuyện và ngạc nhiên trước sự im lặng của mình. Anh nhắm mắt lại, lúc nào cũng cảm thấy Mira đang ở ngay bên cạnh, và giờ đây anh còn cảm thấy trên đời này, ngoài họ ra, không còn ai khác.
Ở trong anh đang có những tình cảm trái ngược - một mặt là sự xót thương trước cái chết của thím Khơrixchia và Xtêphan Mátvâyêvích, một mặt là niềm hạnh phúc thầm lặng có bên cạnh một cô gái ốm yếu và bơ vơ; một mặt là lòng căm thù bọn Đức, một mặt là tấm thân ấm áp, ngỡ ngàng của cô gái; một mặt là ý chí ngoan cường tiêu diệt kẻ thù, một mặt là ý thức lo lắng trước trách nhiệm bảo vệ cuộc sống của người khác - tất cả những cái ấy sôi động trong anh một cách hài hoà như một tổng thể thống nhất. Chưa bao giờ anh cảm thấy mình mạnh khoẻ và can đảm như lúc này. Chỉ có một việc duy nhất anh không thể làm được là vươn tay ra chạm vào người cô gái. Anh rất muốn làm như vậy, nhưng không sao làm được.
- Anh ăn nhé! – Mira cất giọng dịu dàng.
Hình như trên kia, mặt trời đã lặn. Họ im lặng suốt ngày và cũng nhịn đói cả ngày. Cuối cùng, Mira đã kiếm được thức ăn và đặt lên bàn, rồi chính cô là người đầu tiên phá tan im lặng. Nhưng họ vẫn ngồi ăn riêng mỗi người một góc bàn.
- Cô ngủ đi. Tôi không ngủ đâu.
- Em cũng thế - cô đáp rất nhanh.
- Sao vậy?
- Vì không ngủ được.
- Sợ chuột phải không? Đừng lo, tôi sẽ đuổi chuột cho cô.
- Anh định đêm nào cũng thức à? – Mira lại thở dài – Anh đừng quá lo lắng cho em, em quen rồi.
- Ngày mai tôi sẽ tìm đường và sẽ đưa cô vào thành phố.
- Còn anh?

- Tôi sẽ trở lại đây. Ở đây có súng đạn, tha hồ mà đánh.
- Đánh – cô lại thở dài - Một mình anh đánh nhau với chúng? Liệu anh có thể làm gì được chúng?
- Sẽ chiến thắng.
Anh bỗng buột miệng, không hề nghĩ ngợi, chính anh cũng ngạc nhiên là đã nói như vậy. Nhưng anh vẫn cứng cỏi nhắc lại:
- Sẽ chiến thắng. Nếu có ý chí, dù chỉ còn một mình cũng không ai chinh phục nổi. Có thể giết được anh ta, nhưng như thế không có nghĩa là đã chinh phục được anh ta. Bọn phát xít không phải là con người, vì vậy tôi phải thắng chúng!
- Anh nhầm rồi! – Cô bỗng cười gượng gạo rồi im bặt một cách sợ hãi. Hình như tiếng cười không thích hợp với căn hầm âm u và đầy khói này.
- Không thể thắng được con người. Đó là chân lý – Plugiơnhicốp chậm rãi nhắc lại - Chả lẽ chúng nó đã thắng Xtêphan Mátvâyêvích? Chả lẽ Vôlôđia Đênhisich nữa? Hay là ông y sĩ ở hầm: cô có nhớ tôi đã nói về ông ta không? Không, chúng chỉ giết được họ thôi. Chỉ cướp được cuộc sống của họ thôi, hiểu chứ? Chúng chỉ làm được có thế.
- Chừng ấy cũng đủ rồi.
- Không, tôi không muốn nói thế. Thí dụ như Prigiơnhiúc, bọn Đức quả thực đã giết chết hắn dù hắn vẫn sống. Còn một người chân chính thì không ai có thể chiến thắng được, dù đã giết được anh ta. Con người chân chính cao hơn và vĩ đại hơn cái chết, cô ạ.
Plugiơnhicốp dừng lời, Mira cũng im lặng và chợt hiểu rằng không phải anh nói với cô mà là nói với chính anh, do vậy cô cảm thấy tự hào vì anh, tự hào nhưng vẫn lo sợ, vì trước mắt anh chỉ có một con đường thoát duy nhất – đó là cái chết. Anh đã tự thuyết phục mình, anh cũng đã tự phán xét mình một cách xúc động và thành khẩn, Mira đã khuất phục được anh bằng một mệnh lệnh chính cô cũng không hiểu nổi, cô đứng dậy, bước đến cạnh và ôm lấy vai anh. Cô muốn ở cạnh anh lúc này, cô muốn chia sẻ số phận của anh, muốn gắn bó với anh, và qua bản năng, cô cảm thấy sự gắn bó ấy đòi hỏi sự chung đụng.
Nhưng bỗng nhiên Plugiơnhicốp đẩy cô ra, anh đứng dậy, bước về cuối bàn. Anh nói, giọng khác hẳn:
- Mai tôi đi tìm đường và ngày kia cô sẽ đi khỏi đây.
Mira tuy nghe rõ, nhưng cô không chấp thuận. Tâm trí cô như đảo lộn hết, cử chỉ của anh một lần nữa như nhắc cho cô biết cô chỉ là một cô gái qùe quặt, và anh chẳng bao giờ, chẳng khi nào quên được điều ấy. Một lần nữa cái cảm giác hãi hùng của sự cô đơn lại trỗi dậy, làm cô ngã quỵ trên ghế, hai tay bưng lấy mặt và khóc nức nở như con trẻ.
- Cô làm sao thế? – Plugiơnhicốp ngạc nhiên kêu lên - Tại sao cô khóc?
- Mặc kệ tôi – cô nấc lên, nghẹn ngào - Mặc kệ tôi, anh muốn đi đâu thì đi. Nhưng xin nhớ rằng tôi không cần anh thương hại. Không, không đâu!
Ngập ngừng bước đến bên cô, anh lặng đi giây lát rồi vụng về xoa đầu cô như thể cô còn bé bỏng lắm.
- Đừng đụng vào tôi! – Cô chồm dậy, hất tay anh ra – Tôi có mặt ở đây không phải do lỗi của tôi, tôi sống sót không phải do lỗi của tôi, tôi què quặt không phải do lỗi của tôi. Tôi không có tội tình gì cả, và anh đừng thương hại tôi.
Đẩy anh ra, cô đi về chỗ nằm trong góc hầm và gieo mình xuống giường. Plugiơnhicốp đứng lặng đi một lúc, anh lắng nghe cô nức nở, rồi lấy cái áo bông của chuẩn uý Xtêphan Mátvâyêvích đắp lên vai cô. Cô hất áo xuống, anh lại đắp lên, cô lại hất xuống và anh lại đắp lên lần nữa. Lần này Mira không hất áo xuống mà chỉ nấc lên một cách đáng thương rồi thu mình lại, nằm bất động. Plugiơnhicốp mỉm cười bước đến bên bàn, ngồi xuống. Anh lắng nghe tiếng thở nhẹ của cô gái đã được ấm áp hơn. Anh mở xắc-cốt, lấy ra tấm sơ đồ pháo đài anh đã nhờ Xtêphan Mátvâyêvích vẽ hộ, rồi bắt đầu nghiên cứu tỉ mỉ để trinh sát ngày mai. Sau đó, anh không biết mình đã gục xuống bàn ngủ từ lúc nào.
- Anh tha lỗi cho em – sáng hôm sau, Mira nói với anh.
- Về việc gì chứ?
- về tất cả. Về việc em đã khóc và nói năng ngu ngốc. Em sẽ không làm như thế nữa.
- Nhất định rồi – anh mỉm cười - Chắc chắn cô sẽ làm được vì cô còn trẻ con lắm.
Vẻ dịu dàng trong giọng nói của anh gợi lên trong cô tình cảm ấm áp, và cũng gợi lên trong cô vẻ dịu dàng tương ứng. Cô chìa tay ra định nắm lấy tay anh, định vuốt ve anh, trái tim cô đang đau thắt lại trước vẻ dịu dàng trung hậu nhưng không ràng buộc gì ai cả. Song, cô đã kịp dừng tay lại và quay đi, còn anh, anh cũng quay đi và khẽ chau mày. Nhưng, sau khi anh bỏ đi, cô lại nghẹn ngào thương anh, và thương cả mình nữa, cái vẻ dịu dàng và lòng thương xót ấy lại dày vò cô.
Bọn Đức hoạt động khẩn trương hơn thường lệ. Có lẽ chúng run sợ trước tiếng nổ hôm quá, hoặc đang chuẩn bị một hoạt động gì đó. Những đống đổ nát gần cổng Têrétxpôn được dọn quang, những đội tuần tra mạnh được rải ra khắp nơi, không thấy bóng dáng và cũng không nghe thấy tiếng ồn ào của tù binh mà anh đã nhìn quen mắt đâu cả. Có sự kiện gì đó đang xảy ra ở cổng ba vòm, anh nghe thấy cả tiếng máy đang chạy ầm ỳ. Plugiơnhicốp quyết định mở một con đường đến khu tây bắc pháo đài để quan sát xem liệu họ có thể vượt qua sông Mukhavét và lọt qua được tuyến phòng thủ vòng ngoài hay

[dungrommel]

Anh không có quyền liều lĩnh, vì vậy anh hành động hết sức thận trọng, cố tránh những khoảng đất trống trải. Có lúc anh phải bò sát đất mặc dù không có dấu hiệu nào về sự có mặt của đội tuần tra. Hôm nay anh không muốn dùng đến súng và không muốn phải chạy tháo thân, anh chỉ mong tìm được một khe hở nào đó có thể luồn qua để ra khỏi pháo đài, tìm đến một nhà dân gần nhất và gửa cô gái ở lại với họ.
Plugiơnhicốp nhận thấy chuẩn uý Xtêphan Mátvâyêvích hoàn toàn có lý khi bảo anh phải đưa Mira đi bằng bất cứ giá nào. Anh hiểu điều đó hoàng toàn phụ thuộc vào anh, nhưng trong thâm tâm, anh lại sơ phải ở lại một mình giữa khu pháo đài hoang tàn này. Tất nhiên anh có thể cùng thoát ra với Mira, rồi kiếm lấy một bộ thường phục, tìm đường vào rừng, nơi ấy chắc chắn sẽ có các chiến sĩ và những sĩ quan Hồng quân cũng bị lạc đơn vị. Và làm thế không có nghĩa là anh đào ngũ hoặc phản bội lại mệnh lệnh. Anh chưa được phiên chế vào đơn vị, anh còn tự do, song chính điều đó đã buộc anh phải đi đến một quyết định độc lập có lợi nhất xét theo quan điểm quân sự. Đứng về phương diện quân sự, quyết định thông minh nhất lúc này là ở lại pháo đài, nơi có đủ đạn dược, thực phẩm và hầm chiến đấu. Ở đây anh có thể chiến đấu chứ không chạy loanh quanh trong một khu rừng chưa hề biết đến.
Cuối cùng, anh tới được chỗ hầm ngầm và tiếp tục lên lách để ra được khúc sông Mukhavét. Tại đây, bọn Đức và máy ủi của chúng đang làm việc ầm ĩ ở cổng ba vòm không thấy được anh. Anh hy vọng sẽ ra được sát mặt sông và có thể vượt sang bờ bên kia. Nhưng trước hết anh phải luồn qua những đường hầm bất tận chỉ có ánh sáng lọt qua lỗ đạn và lỗ hổng.
- Đứng lại!
Plugiơnhicốp đứng sững lại. Tiếng quát bất ngờ đến nỗi anh không sao nhận được đấy là tiếng Nga. Anh chưa kịp hoàn hồn thì một mũi súng tiểu liên đã chĩa vào ngực.
- Bỏ súng xuống!
- Ồ, các anh… Plugiơnhicốp nghẹn ngào vì hồi hộp – anh em ơi, cánh mình cả đây mà! Ôi, anh bạn thân mến ơi!…
- Có thể là chúng tôi thân mến với anh, nhưng anh là ai?
- Là lính, anh em ạ. Tôi là trung uý Plugiơnhicốp…
Họ chặn anh lại giữa lối rẽ trong đường hầm tối đặc sau khi anh đã đi qua một ngách hầm tương đối sáng, anh không nhìn thấy ai người một bóng người trước mặt. Phía sau anh cũng có người, nhưng anh không trông rõ, mà chỉ cảm thấy.
- Anh bao anh là trung uý à? Được rồi, mời anh ra chỗ sáng, trung uý.
- Vâng, tôi ra, tôi ra đây! – Plugiơnhicốp reo mừng – Các anh ở đây có mấy người?
- Rồi ta sẽ biết.
Họ là hai người, râu tóc bò xù phủ lấp cả trán, áo xống rách tơi tả. Họ xưng tên.
- Trung sĩ Nêbôgatốp
- Binh nhất Klimbốp.
- Kế hoạch của anh thế nào, trung uý? - Nêbôgatốp hỏi sau khi đã làm quen - Kế hoạch của chúng tôi là tìm đường vào rừng Bêlôvedơxcaia. Đáng lẽ chúng tôi đi từ lâu, nhưng không có đạn. Tôi đã đánh lừa anh khi chặn anh lại.
- Nhưng đã có tôi đứng phòng phía sau. Tôi xoay được một con dao găm của bọn Đức - Klimbốp cười dữ tợn.
Thắt lưng của anh ta lủng lẳng một con dao găm Đức khá dài đút trong cái bao da đen.
- Chúng ta sẽ cùng ra – Quá vui trước cuộc gặp gỡ bất ngờ, Plugiơnhicốp quên hẳn quyết định của mình là chiến đấu đến cùng tại pháo đài. - đạn thì vô khối, thiếu gì thì thiếu, chứ đạn không thiếu. Lại còn cả thức ăn và đồ hộp nữa…
- Đồ hộp à? – binh nhất Klimbốp hỏi lại vẻ hoài nghi. - Đồng chí sống xa hoa quá đấy, trung uý ạ.
- Dẫn chúng tôi đến chỗ để đồ hộp – trung sĩ Nêbôgatốp cười mỉa – Tôi không nhớ lần cuối cùng tôi ăn là vào hồi nào. Chúng tôi chỉ nhấm nháp những gì kiếm được như những con chuột chẳng hạn.
Plugiơnhicốp dẫn hai người về hầm mình bằng con đường ngắn nhất. Anh chỉ cho họ biết một kẽ hở ít người biết đến. Anh kể cho họ nghe cuộc tiến công bằng súng phun lửa và cái chết của bà Khơrixchia. Song anh không nói gì về tên Đức đã dẫn đường cho bọn lính phun lửa đến đây,vì nhắc đến tên tù binh được anh thả ra ấy, sẽ không ích gì đối với hai người lính đen nhẻm, hốc hác đến kinh khủng vì đói ăn và mệt mỏi này
- Mira! - từ ngoài ngách hầm anh đã gọi – Mira, chúng tôi đây, đừng sợ.
- Mira nào thế! – trung sĩ Nêbôgatốp hỏi lại vẻ sửng sốt.
Anh ta là người bước vào hầm đầu tiên, Khi Plugiơnhicốp và binh nhất Klimbốp chưa vào kịp, anh ta đã ngạc nhiên thốt lên:
- Mira, chính cô đấy ư? Tôi không tin ở mắt mình nữa!
- Nêbôgatốp!… - cô hổn hển đáp lại – Tôlia Nêbôgatốp, anh còn sống ư?
- Chết như một con cá ấy, Mira ạ! – anh ta cười - bị phun khói, ướp muối và khô quắt đi!
Vì mừng quá, Mira dọn ra bàn tất cả những gì cô giữ được, Plugiơnhicốp muốn ngăn không cho họ ăn nhiều nhưng trung sĩ Nêbôgatốp bảo đảm rằng họ thừa hiểu phải cho phép mình ăn đến mức nào. Nêbôgatốp sôi nổi hẳn lên và thích nói đùa, trêu trọc Mira, còn anh chàng binh nhất Klimbốp chỉ im lặng nhìn cô với vẻ nghi ngờ và theo như Plugiơnhicốp thầm nghĩ thì còn thiếu thiện cảm nữa.
- Trung uý ạ, anh sa vào chĩnh gạo đấy! Chẳng khác gì con bò lạc vào rừng Bêlôvedơxcaia.
Plugiơnhicốp không ưng câu nói đùa đó. Binh nhất vẫn im lặng chờ đến lúc Mira rời khỏi bàn mới cất giọng bực bội hỏi:
- Cô ta thế nào? Cũng đi với chúng ta chứ?
- Tất nhiên! - giọng Plugiơnhicốp đầy vẻ thách thức – Cô ấy là một cô gái tốt, dũng cảm, không sợ bất cứ thứ gì, trừ chuột.
Nhưng Klimbốp không có ý định nói đùa. Anh ta liếc mắt trao đổi với Nêbôgatốp. Khi viên trung sĩ lim dim mắt nhìn xuống thì Plugiơnhicốp hiểu rằng đối với hai người này, quyền lãnh đạo không phụ thuộc vào quân hàm.
- Cô ấy bị thọt chân
- Vâng, thì có sao? Thọt thì không được như người khác à?…
Anh ngừng bặt. Giấu chuyện Mira bị thọt chẳng có nghĩa lý gì, nhưng dù cô ấy có lành lặn đi chăng nữa, chưa hẳn anh chàng binh nhất khinh khỉnh kia đã chịu chấp nhận cho cô đi theo: Plugiơnhicốp nhận ra ngay điều đó.
- Tôi dự định đưa cô ấy đến một nhà dân gần nhất!…
- Đến chỗ viên đạn gần nhất thì có! - Klimbốp cắt lời một cách lỗ mãng và tàn nhẫn. Làm gì có nhà dân, chỉ có bọn Đức thôi. Chúng ta phải tránh xa dân. Không được chạy thẳng vào nhà dân với những bộ quân phục như thế này.
- Nói năng kỳ cục thế! Chúng ta không thể để cô ấy lại đây, phải không?
- Cứ để cô ấy tự trốn một mình. Nhưng phải đi sau chúng ta, nếu không cô ấy sẽ tố giác chúng ta ngay từ câu thẩm vấn đầu tiên. Thế nào, trung sĩ, sao anh không nói gì cả?
- Chúng ta không thể mang cô ấy đi được - Nêbôgatốp miễn cưỡng trả lời.
- Còn bỏ rời thì được à? Có thể như thế được không? Tôi hỏi anh đấy, trung sĩ Nêbôgatốp ạ. Có thể bỏ rơi cô ấy được không?
Ở trong hầm vòm, tiếng nói vang đi rất xa. Mira đã nghe rõ từng chữ một. Hơn nữa giờ đây, họ không kiềm chế được mình, họ đã quên cô, dường như không phải họ đang quyết định số phận của cô mà là đang quyết định điều gì đó quan trọng hơn nhiều. Đối với Mira cũng vậy, điều hệ trọng lúc này không phải là những gì sẽ xảy đến với cô, mặc dù tim cô đang lạnh giá trước ý nghĩ kinh hoàng: họ sẽ bỏ cô lại và ra đi. Song dù vậy, điều quan trọng nhất vẫn là nghe xem Plugiơnhicốp trả lời ra sao trước những ý kiến của hai người kia. Thu mình trong bóng tối góc hầm xa nhất, nơi những con chuột từ lâu đã quen không biết sợ cả người lẫn tiếng động, Mira chỉ lắng nghe Plugiơnhicốp, chỉ nuốt lấy từng lời của anh, sự phản bội mà họ đang ép anh phải chấp nhận còn đáng sợ hơn nhiều so với số phận của riêng cô.
- Nào, anh hãy thử hỏi mình xem, chúng ta sẽ mang cái gánh nặng này đi đâu? - Nêbôgatốp cất giọng khản đặc – Bên kia tường toàn là động ruộng, chúng ta sẽ bò sát đất suốt hai kilômét. Cô ấy bò làm sao được?
- Bò bằng bên chân thọt! – Binh nhất Klimbốp nói chen vào
- Các anh nói gì vậy? – Plugiơnhicốp vặn lại, khó khăn lắm anh mới kìm được cơn phẫn nộ - Các anh chỉ biết lo cho cái mạng các anh thôi, chỉ thế thôi! Chỉ biết lo cho cái xác của các anh! Còn tính mạng của cô ấy thì sao? Các anh không nghĩ đến cô ấy à?

- Đây không phải là chuyện suy nghĩ…
- Không, chúng ta phải suy nghĩ! Chúng ta có nghĩa vụ phải suy nghĩ!
- Anh chẳng bao giờ đến được nhà dân đâu – trung sĩ Nêbôgatốp nói - Chẳng đời nào đến được, anh hiểu chưa? Chúng ta thử xem. Chỗ nào cũng có bọn Đức đi tuần và canh gác suốt ngày đêm. Chúng lập một hàng rào cảnh vệ quanh pháo đài. Chúng vẫn săn lùng chúng ta, vậy mà anh còn bảo suy nghĩ.
- Chúng ta là Hồng quân! – Plugiơnhicốp khẽ nói – Chúng ta là Hồng quân, các anh hiểu không?
- Hồng quân?… - Klimbốp bật cười, vẻ ác độc – Sao trung uý không bê cả Đoàn thanh niên C-S vào nhân thể?
- Tôi không quên đâu! – Plugiơnhicốp gầm lên – đây là thẻ đoàn của tôi, nó nằm trong trái tim tôi! Tôi chỉ rời bỏ nó khi tôi trút hơi thở cuối cùng, hiểu chứ?
- Không còn Hồng quân nào hết! - Klimbốp gào lên, một ngọn lửa yếu ớt của cây đèn dầu lay động chập chờn trên mặt bàn – Không còn Hồng quân, không còn Đoàn thanh niên C-S! Không còn gì hết!
- Im ngay!
Căn hầm lặng hẳn xuống. Nêbôgatốp cười khẩy:
- Anh chỉ huy chúng tôi chắc?
- Không phải tôi chỉ huy, mà là tôi hạ lệnh cho các anh! – Plugiơnhicốp đáp, cố kìm lòng lại - Ở đây tôi là người có quân hàm cao nhất. Tôi hạ lệnh cho anh phải đi trinh sát, tìm đường vào thành phố và mang cô gái đến đấy. Sau đó các anh hãy nghĩ đến tính mạng của cá nhân các anh.
- Anh nói thế đấy hẳn? - Nêbôgatốp vặn lại, anh ta vẫn mỉm cười – Nhưng nếu chúng tôi không phục tùng thi anh nghĩ sao? Anh báo cáo cấp trên chắc? Anh sẽ lập biên bản chắc?
- Khoan, Tôlia! - Klimbốp ngắt lời - Chỉ có kẻ đần độn mới cãi nhau. Chúng ta đang cần nhau.
- Chúng tôi không cãi nhau…
- Vấn đề trước mắt là đưa được Mira vào thành phố. Mọi vấn đề khác sẽ được giải quyết sau.
- Tôi không hiểu. Anh làm sao thế? Mất trí hay bị chấn thương đấy?
- Im đi, Tôlia! - Klimbốp vươn người qua bàn – Anh muốn gì ở cô gái què quặt ấy, trung uý? Giá cô ta ngon lành đôi chút thì tôi còn hiểu - một chút tình thương cũng đúng thôi. Nhưng đằng này cô ta lại tàn tật…
Khuôn mặt xồm xoàm ghé sát bên tai, Plugiơnhicốp choáng váng đấm cho hắn một quả. Klimbốp ngã về phía sau, hắn sờ tay vào cán dao găm. Plugiơnhicốp chộp ngay lấy khẩu súng tiểu liên.
- Đặt tay lên bàn!

[dungrommel]

Klimbốp thẫn thờ bỏ cán dao và đặt cả hai tay lên bàn to gân guốc ra trước mặt. Plugiơnhicốp biết súng của họ không có đạn, nhưng họ có hai mà anh chỉ có một mình.
- Đồ vô lại! - Klimbốp chửi và thở hổn hển - Đồ rác rưởi! Rúc đầu ở đây với một con trẻ ranh… Đợi hết chiến tranh chắc.
- Từng đứa một, ra khỏi đường hầm ngay tức khắc! – Plugiơnhicốp nghiêm khắc ra lệnh – Tôi cảnh cáo các anh: tôi không biết đùa đâu. Súng tôi đang đầy đạn.
Anh chĩa mũi súng về phía cửa hầm đã bít kín và siết cò. Tiếng súng đanh giòn nổ vang cả hầm, Nêbôgatốp và Klimbốp vội đứng dậy.
- Chúng tôi không thể đi ra nếu không có vũ khí - Nêbôgatốp hổn hển.
- Hãy cầm lấy súng của các anh.
Họ lặng lẽ nhặt hai khẩu súng không đạn. Klimbốp đi ra cửa hầm trước, chần chừ định nói gì nhưng lại thôi, chỉ lặng lẽ trèo ra ngoài.
- Lối lên nằm bên tay trái, ngay đầu đường ngách – Plugiơnhicốp dặn trung sĩ Nêbôgatốp.
Anh ta lặng lẽ gật đầu, nhưng cứ đứng trước cửa ngách, chưa chịu lách ra.
- Anh còn đợi gì nữa? Chúng ta không còn gì để nói với nhau đâu.
- Anh hứa cho chúng tôi ít đạn, trung uý ạ. Anh hãy đưa cho chúng tôi và chúng tôi sẽ vượt vòng vây đêm nay.
Plugiơnhicốp không nói gì.
- Trung uý, hãy thương chúng tôi - Nêbôgatốp cầu khẩn – Không có đạn, chúng tôi chịu chết.
Plugiơnhicốp quay vào chỗ tối, đá một hộp đạn cho Nêbôgatốp. Hộp đạn sắt sát mạnh lên nền gạch.
- Cảm ơn! - Nebôgatốp nhấc hộp đạn lên – Chúng tôi sẽ đi ngay đêm nay. Tôi xin hứa với anh như vậy. Nhưng dầu sao anh cũng là một thằng ngốc, trung uý ạ.
Anh ta biến mất sau cửa hầm.
Như một cái máy, Plugiơnhicốp đóng chốt an toàn và đặt súng vào chỗ cũ, cạnh miệng hầm, rồi trở lại bàn và gieo mình xuống ghế dài. Anh không chờ đợi Klimbốp và Nêbôgatốp quay trở lại sau khi đã nạp đạn vào ổ súng, nhưng lòng anh cảm thấy chán nản và nặng nề. Niềm vui của anh trước cuộc gặp gỡ bất ngờ này thật mới mẻ và lớn lao biết chừng nào, nhưng bây giờ nó đã làm anh thất vọng, cái kết thúc đột ngột này hình như làm anh kiệt sức, tựa như hai con người ấy đã cướp đi một phần niềm tin của anh, sự mất mát này làm lòng anh đau nhói. Cơn phẫn nộ của anh đã qua, chỉ để lại cho anh sự trống trải ngột ngạt và nỗi đau vò xé trong tim.
Hơi thở rộn ràng và đột ngột buộc anh ngẩng đầu lên: Mira đã đứng sát ngay bên cạnh.
- Chúng đi rồi – anh thở dài – tôi cho chúng đạn. Chúng nó muốn phá vây trong đêm nay.
- Em không quỳ được - giọng cô run run và vang lên bất ngờ - Tại cái chân giả của em. Nhưng nếu bỏ nó ra thì em sẽ quỳ được. Em sẽ….
Cô nghẹn ngào im lặng. Cô đứng nguyên, hai tay run rẩy ôm lấy ngực, răng cắn vào đôi môi lập bập, và những giọt nước mắt trào xuống má. Anh đưa tay ra lau nước mắt cho cô, nhưng cô lại nắm chặt lấy tay anh và điên cuồng hôn tới tấp lên bàn tay ấy. Anh hoảng hốt giật tay ra, nhưng cô nắm chặt hơn trong hai bàn tay mình và ghì nó vào ngực, giống như lần trước trong đường hầm cô đã ghì như vậy, nhưng lần ấy tay anh đang cầm súng.
- Ôi, em sợ. Em sợ quá!
- Sợ anh đi với chúng phải không?
- Không, điều đó chưa phải là đáng sợ, em sợ nghe anh nói, sợ anh không nói những lời như đã nói với họ.
- Nói thế nào?
- Không nói như người em thầm yêu. Anh đừng hỏi gì nữa! Đừng nói gì hết! Em biết, em là người thế nào, đừng nghĩ em có thể quên được điều đó. Trong đời em, từ lâu, mọi người, kể cả trẻ con lẫn người lớn, đều thương hại em! Mà khi người ta đã thương hại thì có nghĩa là họ chỉ thương miệng thương môi thôi, anh hiểu chưa? Còn anh, vì em mà anh đã ở lại đây, vì em mà anh đã đuổi họ đi, anh không bỏ rơi em, không bỏ em, quẳng em cho bọn Đức như mấy người kia đề nghị! Em nghe thấy hết, em nghe rõ từng lời anh nói!
Ghì chặt tay anh vào ngực, cô vừa nói vừa nức nở, vừa run bần bật như người sốt rét. Mọi đức tính của cô: tính nhút nhát thận trọng thường ngày cùng sự thẹn thùng bẽn lẽn, đều như sụp đổ hết ra. Lòng biết ơn chân thành và nồng nhiệt của cô như một lò than hồng có thể nung chảy mọi xích xiềng, trong cô tràn ngập tình yêu thương đầy ngọt ngào, làm cho cô quên đi tất cả, cô nóng lòng muốn trình bày, muốn thổ lộ mọi điều với anh mà không mong chờ, không hy vọng được đền bù gì cả.
- Trong đời em, chưa bao giờ em dám mơ tưởng đến tình yêu! Suốt từ lúc em là một cô gái bé bỏng cho đến nay, tất cả mọi người đều chỉ khẳng định với em một điều duy nhất: em què quặt, em sẽ bất hạnh, em sẽ không được như những cô gái khác. Thậm chí cả mẹ em cũng bảo thế, vì mẹ em thương em, muốn em quen với ý nghĩ đó để em đừng nghĩ ngợi, để em đỡ đau lòng. Rồi sau đó, em quen thật, quen thực sự, vì vậy, chưa bao giờ em có bạn gái mà chỉ có bạn trai thôi. Bọn bạn gái luôn nói đến tình yêu và những lời dự định, còn em, em có gì để dự định và mơ ước? Vâng, có thể là em đang nói năng ngu ngốc, thậm chí còn rồ dại nữa, nhưng em biết anh hiểu em, phải không anh? Tình thực em không thể im lặng, em sợ. Nếu em dừng lời, anh sẽ nói, anh sẽ bảo em là cô bé ngốc nghếch, lúc này không phải là lúc để yêu đương. Nhưng tình thế như thế này đâu phải là lỗi của chúng ta. Kôlia, chúng ta không có lỗi gì cả phải không? Em rất sợ phải im lặng, nhưng bây giờ em lại không đủ sức nói thêm nữa. Em không đủ sức và em sợ. Em sợ phải đứng một mình trong bóng tối câm lặng, em sợ cả những điều anh sắp nói…
Plugiơnhicốp ôm lấy cô gái, trìu mến hôn nhẹ lên đôi môi sưng phồng của cô và cảm thấy môi cô có máu.
- Lúc họ cố bắt anh ra đi, em phải cắn chặt môi để khỏi bật thét lên.
- Em có đau không?
- Trước đây chưa ai hôn em bao giờ. Trên kia là chiến tranh. Nhưng ở dưới này, em đang sống hạnh phúc, niềm hạnh phúc tràn trề đến nỗi em cảm thấy ngực em như sắp nổ - Mira áp sát vào ngực anh và nói vừa đủ nghe như một hơi thở thoảng qua – Anh đừng ngồi suốt đêm bên bàn nữa. Hãy nằm xuống và ngủ đi anh. Em sẽ ngồi bên cạnh và đuổi chuột cho anh. Em sẽ ngồi suốt đêm này sang đêm khác, ngồi suốt đời, ngồi suốt những năm còn lại. Kôlia, mà chúng ta còn được sống…
…Nói mãi mà vẫn không hết chuyên. Họ nằm bên nhau dưới chiếc áo khoác và chiếc áo bông, sưởi ấm cho nhau, hai trái tim cùng đập chung một nhịp, lúc mãnh liệt, lúc mệt mỏi.
- Em gái anh có giống anh không?
- Không giống lắm. Nó giống mẹ anh, còn anh giống bố anh.
- Chắc bố anh đẹp lắm. Điều đó rất quan trọng anh ạ.
- Tại sao?
- Đứa cháu trai may mắn bao giờ cũng vẫn giống ông nội.
- Còn cháu gái may mắn thì sao?
- Cũng thế. Hãy nói thật với em và phải nói rất thực cơ.
- Anh thề
- Anh thề sẽ nói thật và nói rất thật, phải không?
Cô im lặng và sau đó kéo áo đắp cho anh.
- Khi gặp em, liệu mẹ anh có thất vọng không?
Câu hỏi ngập ngừng, bẽn lẽn ấy như báo cho anh biết câu trả lời của anh sẽ quan trọng dường nào. Anh ôm chặt cô hơn.
- Mẹ anh nhất định sẽ rất mến em, em thân yêu ạ. Rất mến em.
- Anh đã thề là anh nói thật đấy nhé!
- Anh nói đúng như thế! Mẹ anh và em Vêra của anh, cả hai sẽ đều quý em.
- Có lẽ ở Mátxcơva người ta sẽ làm cho em một cái chân giả hẳn hôi thay cho cái nẹp xấu xí này và em sẽ tập khiêu vũ.
- Về Mátxcơva, anh sẽ dẫn em đến một ông bác sĩ thật giỏi, giỏi vào loại nhất và có lẽ…
- Không, không có lẽ gì cả. Chỉ có cái chân giả thôi.
- Chúng ta sẽ mua cái tốt nhất để không ai đoán được em bị hỏng chân.
- Anh gầy quá! – Cô vuốt nhẹ lên đôi má hốc hác của anh – Anh ạ, chúng ta sẽ không về ngay Mátxcơva mà sẽ dừng lại Brét một thời gian. Mẹ em sẽ bồi dưỡng cho anh khá lên đôi chút. Em sẽ cho anh ăn cà rốt.
- Sao lại cà rốt, anh có phải là thỏ đâu?
- Cà rốt có lợi cho sức khoẻ của anh. Mẹ bảo trong cà rốt có chất sắt. Sau khi anh khá lên đôi chút, chúng ta sẽ đi Mátxcơva. Em sẽ tham quan Hồng trường này, điện Kremli này, và cả lăng Lênin nữa.
- Đường xe điện ngầm nữa chứ.
- Phải rồi, cả đương xe điẹn ngầm nữa. Rồi chúng ta sẽ đến nhà hát. Em chưa xem một nhà hát thực sự nào. Cũng đã có một đoàn văn công từ Minsk về đây, nhưng khác chứ, vì họ không diễn trong nhà hát của họ. Anh hiểu ý em chứ?
- Tất nhiên. Chúng ta sẽ tham quan tất cả Mátxcơva, ở đấy cái gì cũng có. Sau đó, chúng ta sẽ đi xa.
- Về Brét ư?
- Đi bất cứ nơi nào cấp trên cử anh đi. Em quên chồng em là sĩ quan Hồng quân rồi à?
- Chồng… - Cô cười khúc khích, và vui sướng - Cứ như em đang nằm mê ấy. Hãy vòng tay qua người em. Chồng của em ơi, hãy ôm chặt em đi!
Một lần nữa trên đời này không có chiến tranh, chỉ có hai còn người, hai con người trên trái đất: một đàn ông, một đàn bà.
- Em đã trông thấy cò bao giờ chưa?
- Cò à? Cò nào nhỉ?
- Người ta bảo chúng có màu trắng rất đẹp.
- Em không rõ. Ở thành phố không có con cò nào, mà em thì chửa ở nơi nào khác ngoài thành phố. Nhưng anh hỏi làm gì vậy?
- Anh không biết. Anh chợt nhớ ra thôi.
- Anh không thấy lạnh chứ?
- Không. Còn em?
- Không, không. Anh biết tại sao em hỏi thế không? Vào đêm cuối cùng, bác Xtêphan Mátvâyêvích bảo em là anh rất lạnh.
- Sao, lạnh à?
- Lạnh vì chiến tranh, lạnh vì đau khổ và máu. Bác ấy bảo nam giới các anh vẫn có cái máu lạnh, lạnh trong chiến tranh và lạnh cả trong lòng, anh hiểu không? Bác ấy bảo máu các anh nhiễm lạnh và chỉ có phụ nữ mới làm cho nó ấm lại được. Nhưng em không biết em là phụ nữ, em cũng có thể sưởi ấm cho ai… Em có làm cho anh ấm chút nào không, dù chỉ tý chút thôi?

- Anh đang lo bị nung chảy đây.
- Anh lại cười em rồi.
- Không, thật đấy. Anh sợ bị nung chảy bên cạnh em, mà bọn Đức thì đang hoành hoành ngay trên kia, ngay trong pháo đài của chúng ta - của em và của anh. Chúng đang dự tính điều gì, em biết đấy. Chúng vừa dọn quang khu cổng Têrétxpôn. Anh định lần ra xem sao đây.
- Kôlia! Đừng, anh. Chỉ cho em một ngày thôi, một ngày không phải lo nghĩ gì về anh.
- Không được đâu, Mira ạ. Thế nào anh cũng phải đi. Nếu không, chúng tưởng đã thực sự làm chủ được pháo đài.
- Như vậy là giờ đây em lại phải phấp phỏng chờ đợi từng giây, thầm lo, thầm đoán xem có phải anh trở về không…
- Anh sẽ về. Anh chỉ đi ra ngoài một lát thôi. Người chồng nào lại không đi làm việc, đúng không nào? Vậy anh cũng thế.

[dungrommel]

Chưa kịp lách lên mặt đất, Plugiơnhicốp đã nghe thấy tiếng máy nổ và cảm thấy mặt đất rung chuyển: mấy chiếc máy kéo đang kéo những khẩu pháo lớn về phía cổng Têretxpon. Gặp phải bọn lính Đức quá đông đang hoạt động xung quanh, lúc đầu, Plugiơnhicốp đành phải quay lại không dám liều lĩnh. Nhưng bọn Đức đang bận túi bụi với công việc của chúng, có vẻ chẳng chú ý gì đến xung quanh nên anh lại quyết định lần đến các đống đổ nát xa hơn. Ở đó có thể gặp những tên đi tuần riêng lẻ, còn đông hơn thì anh không dám đối đầu.
Lần trước anh đi chếch về phía trái vì muốn quan sát bờ sông Mukhavét. Nhưng bây giờ anh không còn ý định chia tay với Mira – trái lại, ý nghĩ đó giờ đây lại là một sự đáng sợ đối với anh – do đó, lần này anh đi vòng sang phải đển tiếng ra phía công ba vòm. Ở đấy lúc nào cũng có thể gặp bọn Đức đi lẻ và chính ở đấy anh có thể tỏ cho bọn chúng biết, ai là người làm chủ pháo đài này.
Anh đi rất thận trọng, thận trọng hơn cả hôm anh sa vào mũi súng của Nêbôgatốp. Anh không sợ trạm chán với bọn Đức trong đường hầm, nhưng chắc chắn chúng đang ở phía trên, chúng có thể nghe thấy bước chân anh hoặc nhìn thấy anh qua vô số lỗ thủng. Vì thế, anh lao qua những khoảng trống, cẩn thận nghe ngóng rất lâu trong những góc tối.
Đang nấp trong một hốc tối nhất, anh nghe thấy tiếng chân. Có người nào đó đang đi thẳng đến chỗ anh. Tiếng chân chậm chạp lê từng bước một như tiếng chân của người già cả, không còn sức. Bước nhẹ hơn để khỏi gây ra tiếng động, Plugiơnhicốp khẽ mở chốt an toàn, căng thẳng chờ đợi vì kẻ dô nghênh ngang đi qua những đoạn hầm được chiếu sáng nhờ nhờ qua những vết đạn lỗ chỗ. Sau đó là tiếng thở dài và giọng nói buồn rầu rất gần:
- Rét, rét. Rét quá.
Plugiơnhicốp định bước ra khỏi chỗ nấp, cái giọng thì thào đó rõ ràng là tiếng Nga, không có gì đáng ngờ nữa. Nhưng anh chưa kịp hành động thì đã nghe thấy một giọng hát lè nhè rầu rĩ, lời bài hát ngô nghê và vô nghĩa như bài hát của trẻ con:
Con ngựa Vaxca màu nâu,
Con Surơca màu xám,
Con Vanca đống trắng,
Con Xenca màu hồng…
Plugiơnhicốp lặng người đi. Có cái gì đó rất bi đát, đầy khiếp đảm và vô vọng trong giọng hát ấy. Nhưng người hát cứ nhắc đi nhắc lại mãi một điệp khúc:
Con ngựa Vaxca màu nâu,
Con Surơca màu xám,
Con Vanca đốm trắng,
Con Xenca màu hồng….
Anh nghe thấy tiếng gạch rơi và tiếng thở nặng nề, hổn hển. Người vừa hát đi hết góc đường vòng, nhô ra chỗ có ánh sáng. Mặc dầu mái tóc của anh ta trùm kín mặt và đỏ quạch những bụi gạch, nhưng Plugiơnhicốp vẫn nhận ra ngay. Anh nhào ra và kêu lên:
- Vônkốp! Vaxili Vônkốp phải không?
Vônkốp im bặt và dừng lại ngay trước mặt anh, người lắc lư, đôi mắt ngây dại và mất trí thẫn thờ nhìn Plugiơnhicốp
- Vônkốp! Lại đây! Mình đây mà! Plugiơnhicốp, trung uý Plugiơnhicốp đây mà!
Con Surơca màu xám…
- Vaxili, mình đây! Mình đây mà!
Con ngựa Vaxca màu nâu…
- Tỉnh lại! Tỉnh lại đi, Vônkốp! – Plugiơnhicốp túm lấy ngực áo, Vônkốp giật giật – Mình đây! Trung uý Plugiơnhicốp, chỉ huy của cậu đây!
Vẻ tinh khôn vụt loé trong đôi mắt mất trí của Vônkốp. Cậu ta đến gian hầm này bằng cách nào? Cậu ta sống bằng gì và ngủ ở đâu? Cậu ta làm cách nào để khỏi chạm trán với bọn Đức? Những câu hỏi ấy lướt nhanh trong đầu óc Plugiơnhicốp, nhưng anh lại hỏi sang chuyện khác:
- Sao hôm ấy cậu lại bỏ đi, Vônkốp?
Hỏi xong, anh im bặt, bởi lẽ câu trả lời không cần thiết nữa. Vẻ sợ hãi điên dại không cắt nghĩa được trong ánh mắt Vônkốp đã nói lên tất cả. Cậu ta bỏ đi vì khiếp đảm. Và lúc này, sự khiếp đảm gần như bản năng, không có giới hạn và không chinh phục nổi ấy được biểu hiện ở trung uý Plugiơnhicốp.
- Vaxili, hãy yên tâm! Vaxili…
Vônkốp bỗng xô mạnh Plugiơnhicốp ra, rồi hổn hển và rên rỉ trong nỗi sợ hãi, cậu ta lách nhanh qua lỗ hổng, chạy ra chỗ bờ sông Mukhavét đầy ánh nắng. Plugiơnhicốp ngã, lưng đập vào tường, khi anh đứng dậy được thì Vônkốp đã mất hút. Anh ta đã lên được bên trên mặt đất chan hoà ánh nắng và khoáng đạt. Anh ta đã quên hẳn Plugiơnhicốp và lại lảm nhảm những lời ca duy nhất còn lại trong trí nhớ man dại của mình:
Con ngựa Vaxca màu nâu,
Con Surơca màu xám…
Plugiơnhicốp vội lao vào lỗ hổng, tuy không nghe thấy gì nhưng với bản năng nhạy bén của mình, anh cảm thấy có tiếng giày lạ. Anh vừa áp sát người vào tường thì đã có tiếng giày đinh lạo xạo trên đầu anh.
Con Surơca màu xám…
- Halt! Zuruck! (Đứng lại!)
Con Vanca đốm trắng…
Tiếng súng dội lên, nhưng tiếng thét thơ ngây đầy bi thảm của Vônkốp còn chói tai hơn tiếng súng. Plugiơnhicốp lao lên đống gạch vỡ, anh nhìn qua lỗ thủng ra ngoài và thấy ba bóng người đang cúi nhìn Vônkốp ngã sóng soài, nhưng vẫn còn sống và đang rên rỉ. Anh siết chặt tay cò.
Không kịp nhìn lại xem mình đã bắn chết mấy tên – anh nghĩ rằng anh đã bắn trúng! – nhưng không còn thời gian nữa. Anh chạy qua dãy hầm ngầm, nhảy qua cửa sổ phía trong và bò sang khu đổ nát bên cạnh. Ở nơi nào đó rất gần, có tiếng chân bọn Đức chạy hỗn loạn, có tiếng súng máy trong đường hầm và có vài tiếng nổ. Nhưng một lần nữa, Plugiơnhicốp lại chạy thoát và mất hút trong khu nhà đổ. Sau khi nghỉ chân giây lát dưới một hố đạn trái phá khá sâu, anh bò tắt qua một khoảng đất trống và chui vào hầm của mình.
Anh không muốn kể cho Mira nghe cuộc gặp gỡ giữa anh với Vônkốp – cô buồn khổ như vậy là đủ rồi. Anh đứng bên miệng hầm lâu hơn mọi bận, vừa nghe ngóng bên trên, vừa đợi cho hồi sức để không thở dốc như lúc chạy ra khỏi chỗ Vônkốp. Anh nhớ rõ tia sáng cuối cùng le lói trong trí khôn và sự hoảng loạn điên dại loé lên trong mắt Vônkốp và hiểu rằng Vônkốp rất sợ anh, sợ chính trung uý Plugiơnhicốp chứ không phải ai khác, nhưng anh không cảm thấy mình có lỗi gì. Anh chỉ thấy thương chàng trai đã bỏ mạng vô ích như thế. Chiến tranh đã làm anh sáng mắt trước cái lô gích của nó.
Đã bình tĩnh trở lại, Plugiơnhicốp lặng lẽ đi dọc theo ngách hầm, chính xác tìm ra đường đi của mình trong bóng tối dày đặc. Sờ tay tìm cửa, anh lặng lẽ trèo qua rồi dừng lại. Từ trong căn hầm mờ tối trước mặt, một giọng hát con gái vọng ra: