Ngọn lửa chiến tranh lạnh - Tập 1

[SaoVang]

III. KHỞI ĐẦU CUỘC CHIẾN TRANH LẠNH

"Ba ông trùm" chọn địa điểm Pốtxđam

Phía tây Béclin có thành phố Pốtxđam, ngoại ô Pốtxđam có thị trấn Babécxbua, một nơi nghỉ mát tuyệt vời, cũng là vùng có phong cảnh đẹp nổi tiếng của nước Đức.

Ngày 17 tháng 7 năm 1945, Hội nghị Pốtxđam nổi tiếng trong lịch sử thế giới đã được tổ chức tại đây.

Cuộc hội nghị này do Sớcsin đề xuất đầu tiên.

Ngày 11 tháng 5 năm 1945 Sớcsin gửi công hàm cho Tơruman, nêu ý kiến cần thiết phải triệu tập một hội nghị: "Tôi nghĩ chúng ta nên liên danh hoặc đồng thời mỗi nước cùng mời Xtalin gặp chúng ta vào tháng 7 này, tại một thành phố của Đức chưa bị phá hoại và được các bên đồng ý, để họp hội nghị ba nước".

Tơruman chấp nhận ngay. Tổng thống Mỹ và Thủ tướng Anh đều đề nghị với Xtalin nên triệu tập một cuộc họp như vậy. Nguyên thủ Liên Xô cũng tỏ ý tán thành.

Lần này, về vấn đề thời gian và địa điểm họp, ý kiến của ba nhà lãnh đạo không gay gắt mấy.

Đối với Tơruman, việc lựa chọn địa điểm họp, theo quy định của Hiến pháp Mỹ, không có trở ngại gì. Song cân nhắc về khía cạnh chính trị, ông ta không muốn để mọi người có ấn tượng rằng, hình như Tổng thống Mỹ và Thủ tướng Anh bao giờ cũng phải đi cùng một đoạn đường quá dài để gặp nhà lãnh đạo Liên Xô, vì như vậy sễ tổn hại đến "uy danh" của nước Mỹ. Và thế là, Tổng thống nói với Sớcsin rằng, lần này xét ra "Xtalin không thể đưa ra lý do gì để cự tuyệt việc sang phương Tây gặp gỡ chúng ta", nên ông ta muốn tổ chức hội nghị ở Alatxca hoặc ở Viên, bởi lẽ "hai hội nghị lần trước chọn địa điểm như vậy là để lấy lòng Xtalin, còn hội nghị lần này phải làm cho nhà độc tài Liên Xô này "tự động cắp cặp đến"". Nhưng rồi, nghe theo lời khuyến cáo của thuộc hạ, Tơruman không giữ ý kiến đó nữa.

Khi gặp đại diện của phía Mỹ, Sớcsin nói: “Thành phố lớn nhất của thế giới, trong chiến tranh lại bị phá hoại nghiêm trọng, dùng làm địa điểm tụ hội của ba nước thắng trận là lẽ tự nhiên và rất thích hợp". Song hình như ông ta cũng không tin vào điều đó, nên nói tiếp luôn, "nhưng nếu không thể đồng ý về điểm này, Chính phủ hoàng gia vẫn vui lòng thảo luận với Mỹ và Liên Xô, chỉ định một địa điểm thỏa đáng nhất".

Xtalin đề nghị tổ chức ở Béclin - thủ đô của tên đầu sỏ gây tội ác phát xít. Đề nghị này nhanh chóng được phía Mỹ, Anh tán thành. Các nước Đồng minh chống phát-xít sau một cuộc thử thách gian nan nhất, cuối cùng đã chiến thắng được kẻ thù chung, họ quyết định gặp nhau tại thủ đô của đế quốc bị đánh bại, điều này ngoài rất nhiều những nguyên nhân khác ra, nó còn có ý nghĩa tượng trưng quan trọng.

Hội nghị sẽ họp ở Béclin, nhưng tổ chức ở địa điểm nào cũng thành vấn đề. Xtalin giữ ý kiến, hội nghị sẽ tiến hành trong khu vực do quân đội Liên Xô chiếm đóng.

Ngày 21 tháng 6, Phó Uỷ viên nhân dân Ngoại giao, thành viên đoàn đại biểu Liên Xô Vyxinki báo cho Đại sứ Mỹ ở Liên Xô Hariman biết, vì Béclin đã bị phá huỷ hoàn toàn, nên không thể không tổ chức hội nghị ở Pốtxđam nằm ở ngoại ô phía tây Béclin. Vì thế, "Hội nghị Béclin” thường được gọi là "Hội nghị Pốtxđam".

[SaoVang]

Pốtxđam cách Beclin 27 km về phía tây-nam, được coi là khu ngoại ô sang trọng của thủ đô nước Đức, nơi đây từng là thánh địa của chủ nghĩa Phổ, có hoàng cung và lăng tẩm của vua Phrêđêrích. các bậc tiên vương của vương triều Hôhendôléc từng đến đây hành lễ, nơi có những tòa cung điện nguy nga. Xét về góc độ an ninh, nơi đây cũng hoàn toàn thích hợp cho cuộc hội ngộ giữa ba nhà lãnh đạo.

Ở Babécxhua nằm ngoài ngoại ô Pốtxđam có rất nhiều biệt thự sang trọng, trước đây phục vụ cho tầng lớp thượng lưu Đức, may mắn chưa bị phá huỷ trong chiến tranh. Nay có thể dùng làm nơi ở cho trưởng đoàn và nhân viên tùy tùng các nước. Bộ chỉ huy Liên Xô không bỏ lỡ cơ hội, nhận việc chuẩn bị và tu sửa các công trình phục vụ hội nghị và nơi ăn chốn ở của các đoàn, đã chỉnh trang lại các khu vực chung quanh.

Trong suốt tháng 5 và tháng 6, Sớcsin thường xuyên hối thúc Tơruman cần họp sớm. Ngài Thủ tướng Anh với Tổng thống Mỹ rằng, thời gian đang ủng hộ Xtalin, vì lục quân Mỹ để chuẩn bị cho đợt tấn công lên các đảo Nhật, đã phải rút lực lượng đóng ở châu Âu tăng cường cho mặt trận Thái Bình Dương. Ngoài ra, Sớcsin rất muốn hội nghị tiến hành trước trung tuần tháng 6, cũng là vì còn kịp trước cuộc bầu cử ở Anh tổ chức vào đầu tháng 7.

Nhưng Tổng thống Tơruman vẫn muốn họp vào trung tuần tháng 7. Như ông đã nói trong bức thư gửi cho Thủ tướng: Đó là vì "muốn tôi rời khỏi Oasinhtơn trước khi kết thúc năm tài chính (30-6) thì quả là điều rất khó khăn". Khi nói chuyện với cố vấn riêng của mình, Tơruman thường nhấn mạnh, trách nhiệm của ông là chuẩn bị tốt báo cáo dự toán ngân sách trước khi bắt đầu năm tài chính mới. Bởi thế, nói theo cách của Tơruman, những ngày cuối tháng 6, ông không thể "ngồi lì" ở nước ngoài, cũng không thể "lênh đênh" ngoài hải phận quốc tế trên đường sang châu Âu.

Vấn đề sắp xếp chỗ ở cũng lắm chuyện phiền toái. Sớcsin viết thư cho Tơruman, nêu ý kiến mỗi Chính phủ nên có riêng một trụ sở cho đoàn đại biểu của mình, chuyện canh gác và hậu cần do quân đội của nước đó lo; và hội nghị nên tổ chức tại một địa điểm "trung lập". Ông phản đối việc đến tham gia hội nghị mà "chỉ như khách của Chính phủ Liên Xô và quân đội Liên Xô” như ở Ianta, và kiên quyết chủ trương "Chúng ta phải tiến hành hội nghị với điều kiện bình đẳng". Tơruman cũng đồng ý giải quyết mọi việc theo nguyên tắc bình đẳng. Khi Thủ tướng Anh nêu vấn đề này với Xtalin, Xtalin nói: Bố trí "như ở Crưm", thái độ vừa như ngầm thừa nhận, lại vừa như ba phải.

Cũng vì sự thỏa thuận trên, vấn đề này không rõ ràng dứt khoát, cho nên khi các nhân viên tiền trạm của Anh Mỹ đến Béclin lo việc bố trí trước đã xung đột với bộ máy của phía Liên Xô ở Béclin. Theo Tổng thống Tơruman, các quan chức của Liên Xô ở Đức không có quyền quyết định việc này, phải "giao cho Mátxcơva giải quyết vấn đề thời gian và các vấn đề chi tiết khác". Vì thế, từ ngày 26 tháng 5 đến ngày 14 tháng 7, giữa Luân Đôn, Mátxcơva, Oasinhtơn và trụ sở của tướng Aixenhao đã trao qua đổi lại tới hơn 100 bức công hàm liên quan đến việc bố trí cụ thể hội nghị.

Tổng thống Tơruman đã viết trong hồi ký của mình:

"Khi một Tổng thống Hoa Kỳ rời khỏi Oasinhtơn, dù chỉ là một chuyến đi ngắn ngày, cả một guồng máy đã phải bắt đầu hoạt động. Nếu ông ta đi ra nước ngoài vào thời chiến, qui mô của guồng máy đó lại càng lớn. Nếu ông ta đi đàm phán với người lãnh đạo nước ngoài, công tác chuẩn bị đòi hỏi một kế hoạch khác thường về đi lại, nhà ở, bảo vệ, thư ký, soạn thảo hiệp định và nhân viên công tác". Ông viết thêm: "Nói về hội nghị Béclin, các Bộ trưởng trong Chính phủ, Đại sứ, Tổng tham mưu trưởng, các quan chức của Nhà Trắng, Quốc hội, bộ Lục quân, bộ Hải quân, bộ Không quân, bộ Tài chính và Cục tình báo Liên bang đều có nhiệm vụ trong việc vạch kế hoạch”. Trên ý nghĩa đó mà nói, trong thời gian hội nghị, Nhà Trắng đã phải dọn đến Pốtxđam".

[SaoVang]

Sớcsin dùng "màn thép" để vu cáo

Nói về quan hệ giữa ba nước thì hội nghị Pốtxđam lần này là quan hệ giữa "ba ông trùm" trước kia. Ở Hội nghị Têhêran và Hội nghị Ianta, cả ba Chính phủ đều cần đến nhau để cùng đánh lại nước Đức phát xít, giành thắng lợi. Giờ đây, khi triệu tập hội nghị Pốtxđam, nước Đức đã thua trận, Hồng quân đã chiếm được tuyệt đại bộ phận Đông Âu và những khu vực then chốt ở Trung Âu; lực lượng của Chính phủ Liên Xô và sự khống chế về chính trị đã nhanh chóng nhất thể hóa. Trong khi đó, ở châu Âu, nước Anh đã bị chiến tranh làm cho suy yếu nghiêm trọng; sức mạnh và sự tôn nghiêm của nước Pháp trên thực tế không còn nữa; nước Mỹ vẫn phải đánh nhau với Nhật, đang rất muốn điều lực lượng quân sự của nó ở châu Âu sang Thái Bình Dương, xem chừng cũng phải rút lực lượng của mình ra khỏi châu lục này.

Sớcsin biết rất rõ tình hình ấy, thêm vào đó là những hoạt động của Liên Xô ở những vùng lãnh thổ nằm dưới quyền không chế của Hồng quân, đặc biệt ở Ba Lan, càng khiến cho ông ta lo lắng. Sớcsin cho rằng, "ba ông trùm" cần gặp nhau ngay để xác định mối quan hệ giữa ba nước sau khi chiến tranh châu Âu kết thúc và để ổn định cục diện chính trị ở châu lục này. Ngay từ 28 tháng 4, Sớcsin đã viết Xtalin một bức thư dài, thẳng thắn nêu lên những ý kiến của ông ta trước việc Liên Xô ngày càng tăng cường hoạt động và đưa ra kết luận: "Trong tương lai, nếu như Ngài và những nước do Ngài thống trị... tập hợp thành một bên, các nước sử dụng tiếng Anh cùng với các nước Đồng minh hoặc các nước phụ thuộc nó tập hợp thành một bên, thì triển vọng chắc sẽ không khiến mọi người hài lòng”. Ông ta còn cảnh cáo: "Cuộc đấu tranh giữa hai bên chỉ có thể xé nát thế giới; còn chúng ta, những người lãnh đạo các nước tham dự vào những chuyện đó hẳn sẽ xấu hổ nhục nhã trước lịch sử”.

Đã không nhận được ở Xtalin câu trả lời vừa ý, lại do việc quân đội Liên Xô tăng cường khống chế Trung Âu, ông Thủ tướng càng cảm thấy bất ổn. Ngày 11 tháng 5, Sớcsin viết thư cho Tổng thống Tơruman: "Ba Lan cùng với nhiều nước khác sẽ rơi vào khu vực khống chế của Nga", nếu Mỹ rút lực lượng của mình đi "sẽ gây ra một trong những sự kiện đáng buồn nhất trong lịch sử". Thủ tướng định thuyết phục Tổng thống không nên trả về cho Liên Xô những vùng lãnh thổ khi đó do người Mỹ chiếm đóng và sau này dự định biến thành biên giới vùng chiếm đóng của Liên Xô. Theo Sớcsin, Mỹ rút quân khỏi những khu vực đó có nghĩa là phạm vi thống trị của Nga trên một chiến tuyến ba bốn trăm dặm Anh kéo dài thêm được 120 dặm Anh, Sớcsin cho rằng, quân đội Đồng minh không nên rút "trước khi chúng ta cảm thấy hài lòng về vấn đề Ba Lan như chúng ta đã hài lòng về việc Nga chỉ tạm thời chiếm đóng Đức, ông ta cảnh cáo, nếu "trước khi quân Mỹ rút khỏi châu Âu và thế giới phương Tây hãm guồng máy chiến tranh của mình”, mà không giải quyết được "sự việc đáng sợ đó”, "thì không thể có triển vọng giải quyết trọn vẹn vấn đề, và rất khó ngăn chặn một cuộc đại chiến thế giới lần thứ ba bùng nổ”.

Ở Oasinhtơn, cuộc đấu tranh chung quanh di sản chính trị của Rudơven vẫn tiếp diễn. Một số nhà hoạt động có uy tín khuyến cáo tân Tổng thống phải giữ "lập trường trung lập, giữa Anh và Nga, nên Tơruman lúc này vẫn chưa thể ngả theo Sớcsin. Trả lời Sớcsin, ông nói rằng, ông muốn tránh tình trạng phía Liên Xô có thể chỉ trích Luân Đôn và Oasinhtơn cấu kết với nhau chống họ. Cuối cùng, Sớcsin đành miễn cưỡng chấp nhận quan điểm này, mặc dầu ông ta vẫn tỏ ý lo lắng trước việc quân Mỹ sẽ rút khỏi châu Âu.

Hôm sau, ngày 12 tháng 5, Sớcsin lại viết thư cho Tổng thống, phản đối việc Liên Xô "xuyên tạc Hiệp định Ianta... hợp nhất lãnh thổ các nước hữu quan do họ khống chế vào nước Nga... đưa quân đội đến đóng lâu dài ở những vùng lãnh thổ đó". Trong thư, Sớcsin lần đầu tiên dùng luận điệu vu cáo của Gơben đã được tuyên truyền ầm ỹ trong những ngày tàn của đế quốc Hítle- giữa châu Âu có một bức "màn thép" - để làm vũ khí. Ông ta viết:

“Một hai năm sau, quân đội Anh, Mỹ rút hết, quân đội Pháp khi đó hầu như vẫn không thể, hoặc chí ít là vẫn chưa thể, xây dựng được một cách đại qui mô, chúng ta có thể chỉ có lác đác vài sư đoàn ở châu Âu, mà phần lớn là của Pháp, trong khi người Nga có thể sẽ giữ lại ở đây hai ba trăm sư đoàn quân, thử hỏi cục diện khi đó sẽ ra sao ở khu vực tiền duyên của họ, bức "màn thép" đã kéo xuống. Chúng ta chẳng biết họ đang làm gì sau bức "màn thép". Toàn bộ khu vực phía đông tuyến Luybêch-Tơriat - Đảo Coóc không lâu nữa sẽ hoàn toàn rơi vào tay họ, điều này xem ra không còn gì phải nghi ngờ. Ngoài ra, còn phải tính thêm cả một vùng rộng lớn giữa Aidơnác và sông Enbơ do quân Mỹ đánh chiếm. Theo tôi dự đoán, khi quân Mỹ rút đi thì cả vùng này chỉ trong vài tuần sẽ rơi vào tay quân Nga. Nếu họ muốn tiến ra Bắc Hải và Đại Tây dương, họ sẽ được toại nguyện chỉ trong một thời gian rất ngắn”.

[SaoVang]

Còn ở Oasinhtơn, Quốc hội cũng như Bộ Lục quân đều phản đối việc lợi dụng những khu vực quân đội Mỹ lưu trú nhưng chắc chắn sẽ phải trả về cho Liên Xô làm tấm séc để đổi chác. Hốpkin thành thực khuyên Tổng thống phải tỏ ra biết kiềm chế và ông cảnh cáo rằng, nếu Mỹ không rút khỏi trận địa tiền duyên thì sẽ bị coi là vi phạm hiệp định mà các bên đã thỏa thuận trước đây nửa năm. Theo Hốpkin, việc vi phạm hiệp định này tất nhiên sẽ dẫn đến sự hiểu lầm không chỉ ở Nga mà cả ở Mỹ.

Dựa vào những ý kiến đó, ngày 11 tháng 6, Tơruman viết thư cho Sớcsin: "Để gây áp lực giải quyết các vấn đề khác, tôi không thể kéo dài việc rút quân Mỹ ra khỏi những vùng do Liên Xô chiếm đóng”. Tơruman tán thành ba bên cần thiết "phải nhanh chóng tổ chức hội nghị để dàn xếp với người Nga”, và cho rằng, "Ba người cầm đầu nếu không tiếp tục gặp nhau tương lai sẽ đoàn kết với nhau được thì triển vọng của hoà bình sẽ rất mờ mịt".

Ngoài chuyện đó ra, phía Liên Xô đã tỏ rõ thái độ: Trước khi quân đội Mỹ-Anh rút khỏi khu vực do Liên Xô chiếm đóng, họ không cho phép Uỷ ban quản chế của các nước Đồng minh hoạt động ở Béclin. Tơruman viết:

“Có người khuyên tôi, nếu việc này chúng ta kéo dài đến khi họp hội nghị Béclin mới hành động, thì đó là một điều rất không khôn ngoan và hết sức bất lợi cho quan hệ của chúng ta với Liên Xô”.

Sớcsin không giấu nổi thất vọng, viết trả lời Tơruman:

“Xem ra, chúng tôi không thể đồng ý với quyết định của Ngài. Tôi thành thực hy vọng, hành động của Ngài cuối cùng sẽ xúc tiến được nền hòa bình của châu Âu”.

Điều chứng minh của Hanman hết sức thú vị. Trong hồi ký của mình,Hariman đã bình luận về sự kiện trên:

“Biên giới các khu vực chiếm đóng sớm đã được hoạch định, vì tất cả chúng tôi đều cho rằng, điều quan trọng là đừng làm ầm ĩ với người Nga trong vấn đề lãnh thổ. Hội nghị liên tịch các Tham mưu trưởng chúng tôi nhận định, việc bố trí khu vực chiếm đóng như đã bàn định ở Luân Đôn là hoàn toàn khiến mọi người hài lòng. Tuy nhiên, chúng ta đã phán đoán sai lầm tình hình thực tế trên chiến trường: đánh giá quá cao tốc độ tiến quân của Liên Xô trên mặt trận phía Đông, đánh giá quá thấp mức độ thâm nhập của các nước Đồng minh trên mặt trận phía Tây (thực ra, vấn đề là ở chỗ. Sau khi Hítle tập trung tất cả lực lượng quân Đức đối phó với Hồng quân, trên thực tế mặt trận phía Tây đã bị bỏ ngỏ). Không ai có thể dự kiến được một cách chính xác diễn biến cụ thể trận quyết chiến với Đức rút cục sẽ như thế nào. Điều quan trọng là chúng ta đã đạt được một số thỏa thuận với người Nga, đã qui định cụ thể quân đội mỗi nước nên chiếm đóng ở khu vực nào; và chúng ta nên tuân thủ những thoả thuận đó. Nếu chúng ta từ chối việc rút quân ra khỏi những vùng qui định do Liên Xô chiếm đóng ở Đức, vậy thì chăng còn nghi ngờ gì nữa, người Nga cũng sẽ cự tuyệt việc triệt thoái ra khỏi những khu vực qui định cho chúng ta ở Áo”.

Hariman còn viết tiếp: Ngoài ra, điều quan trọng là cần cân nhắc đến việc người Mỹ ở Thái Bình Dương còn có một chiến trường buộc phải đánh thắng. Kế hoạch quân sự của Mỹ đòi hỏi phải đưa quân đội Mỹ từ châu Âu sang Viễn Đông đẻ bố trí lại trên một qui mô lớn.

Như vậy, cho đến khi Hội nghị Pốtxđam khai mạc, ba nước lớn ở trong tình trạng phân liệt thành hai phe. Và thế là cuộc đàm phán giữa ba nước lần này mang đậm hơn màu sắc đàm phán giữa các đối thủ so với ở Têhêran và Ianta. Nguyên nhân một phần là do quan hệ hợp tác xấu đi và vai trò quốc tế của mỗi nước thay đổi; mặt khác, do những vấn đề mà hội nghị Pốtxđam đề cập tới là những vấn đề sau khi hành động đối địch đã chấm dứt, bao gồm cả vấn đề giải quyết chiến lợi phẩm, điều này có ảnh hưởng đến thế quân bằng, do đó quan điểm của ba nước Đồng minh chắc sẽ không dễ dàng nhất trí như thời đánh Hítle

[SaoVang]

Cuộc thay máu ở Nhà Trắng

6 giờ sáng ngày 7 tháng 7 năm 1946, Tơruman lên đường đi dự hội nghị. Cùng đi với Tổng thống đến Pốtxđam có tân Quốc vụ khanh Jêm Bécna, Thượng tướng hải quân Rêxi, Đại sứ ở Liên Xô Hariman, hai trợ lý Quốc vụ khanh Đunen và Clêtơn, Bairơn đi với tư cách chuyên gia về Liên Xô kiêm phiên dịch viên. Bộ trưởng tài chính Venxan lúc đầu cũng có trong danh sách, sau bị gạt ra.

Bécna thấy không thể tha thứ việc Tơruman đã "chơi sỏ” ông ta. Bécna tự cho mình rất tài ba, người khác cũng nhận xét ông là một chính trị gia có kinh nghiệm. Ngay từ năm 1930, Bécna đã được bầu vào Thượng nghị viện, trong Thượng nghị viện ông có ảnh hưởng không nhỏ. Người ta bảo rằng, khi nào Bécna ủng hộ Rudơven, Rudơven chắc chắn giành được thắng lợi trong các cuộc tranh luận ở Quốc hội; còn khi nào ông nghị sĩ này không đứng về phía Rudơven, nhất định Rudơven sẽ bị thất bại trước Quốc hội. Nhưng trên phương diện công việc quốc tế thì Bécna lại chẳng hiểu tí gì, ông nhận thức rất mơ hồ về những chuyện xảy ra ở thế giới bên ngoài.
Tơruman chọn phương tiện đi đường thủy. Ngoài lý do an toàn, ông muốn dùng thời gian lênh đênh trên biển để có thể ung dung đọc các tài liệu, cùng với các cộng sự bàn bạc đối sách.

Từ Nhà Trắng, họ đi xe ô tô đến cảng Niupo-Niu, rồi lên chiếc tuần dương hạm hạng nặng mang tên "Ôgutxtơ” đậu sẵn đó từ lâu. Sau lễ chào tổ chức đơn giản của các sĩ quan binh lính trên tàu, quân hạm từ từ rời bến. Đi theo còn có tuần dương hạm hạng nặng "Philađenphi" làm nhiệm vụ hộ tống Tổng thống.

Lên kế nhiệm, Tơruman linh cảm thấy dưới con mắt mọi người, ông ta chỉ là người thế chân Rudơven, và ông quyết tâm nhanh chóng thoát khỏi ấn tượng đó. Hai tháng nay, các thành viên trong Chính phủ, người thì buộc phải từ chức, người thì chủ động xin từ chức. Rất nhiều nhà hoạt động Mỹ trước đây không lâu còn ở những cương vị cao, giờ đây cũng bị đối xử lạnh nhạt, chẳng có việc gì để làm. Vai trò của Hariman cũng trở nên rất hạn chế. Mặc dầu ông ta vẫn có mặt trong các phiên họp toàn thể của Hội nghị Pốtxđam, nhưng không được tham gia vào những quyết định quan trọng của Mỹ. Tân Quốc vụ khanh Bécna không chỉ lạnh nhạt với riêng Hariman, mà cả Bộ trưởng lục quân Xtimxơn cũng chịu chung số phận, có lẽ vì liên quan đến chuyện ông không tán thành Mỹ thay đổi phương châm hợp tác với Liên Xô. Hariman cho rằng mình là người bị tẩy chay. Trong một lần hội kiến với Tơruman, vì ông đã có ý định muốn về hưu nên nói với Tơruman:

- Nếu Ngài muốn tôi lưu lại Mátxcơva, tôi có thể ở lại cho đến khi chiến tranh với Nhật kết thúc. Khi đó tôi muốn từ chức về nước...

Trước đề nghị của Hariman, Tơruman không tỏ ý phản đối chứng tỏ bộ sậu mới của Nhà Trắng đã không cần tới sự đóng góp của Hariman .

Trong chuyến hành trình xuyên Đại Tây Dương, ngày nào tại phòng họp trên quân hạm Tơruman cũng triệu tập một cuộc họp với phạm vi hẹp. Thượng tướng hải quân Rêxi, trợ thủ thân cận nhất của Tổng thống Rudơven trong suốt bao nhiêu năm nay, trên danh nghĩa là cố vấn quân sự của Tơruman trong Hội nghị Pốtxđam. Nhưng ngay cả với ông này, Tơruman cũng rất ít khi mời tham gia thảo luận các vấn đề thiết thực. Trong cuốn hồi ký "Những điều mục kích ở hiện trường”, Rêxi ghi lại chủ yếu cũng chỉ là những sự kiện có tính chất nghi thức. Ông hầu như không được hỏi ý kiến về thực chất những sự kiện xảy ra chung quanh. Rêxi rất mực trung thành với vị tân Tổng thống, nhưng Tơruman cũng chẳng đem lại cho ông ta nhiều điều tốt lành, mặc dầu ông là cố vấn của Tổng thống.

Trước Hội nghị Pôtxđam, trong những vấn đề đoàn đại biểu Mỹ đã thảo luận, thì vấn đề Liên Xô tham chiến với Nhật có vị trí đặc biệt. Hội đồng tham mưu trưởng đã gửi Tơruman và Sớcsin một bản báo cáo, trong đó đề ra các bước đi cần thiết buộc Nhật phải chấp nhận thất bại sớm nhất. Báo cáo chỉ rõ:

“Cần phải động viên Nga tham chiến với Nhật. Cần phải cung cấp cho Nga mọi sự viện trợ cần thiết để có thể nâng cao khả năng tác chiến của họ”.

Tơruman không hoài nghi ý kiến của Hội đồng tham mưu trưởng là sáng suốt, khôn ngoan. Sau này, ông viết trong hồi ký:

“Tất nhiên, mục tiêu trước mắt của tôi là làm cho Nga nhanh chóng tham chiến với Nhật”.

Bộ trưởng Lục quân Xtimxơn ủng hộ quan điểm này.

Ngày 14 tháng 7, hạm đội của Tổng thống tới eo biển Anh. Một tuần dương hạm và sáu khu trục hạm của hạm đội Hoàng gia Anh ra khơi nghênh đón và hộ tống đến Bắc Hải. Ngày 15 tháng 7, sau chín ngày hành trình trên biển, khi hạm đội cập bến, Tổng thống và nhân viên tuỳ tùng được đưa về Béclin bằng máy bay.

[SaoVang]

Tơruman và Sớcsin ở Béclin

Đoàn của Tơruman ở trong một trang viên bên hồ Gripum, bao quanh là cây xanh nước biếc, khung cảnh tuyệt vời êm ả. Giữa trang viên là một ngôi nhà ba tầng xinh xắn màu xám, vốn là nhà riêng của tay trùm điện ảnh Đức. Đại biểu Mỹ gọi nó là "Tiểu Bạch cung”.

Sáng ngày 16 tháng 7, "Tiểu Bạch Cung" đón tiếp vị khách đầu tiên. Thủ tướng Anh Sớcsin tới chào tân Tổng thống. Chuyến sang thăm Mỹ lần trước, khi hội đàm với Tổng thống Rudơven, Sớcsin cũng làm quen qua loa với Tơruman. Do đó, lần này Thủ tướng Anh không rõ nên cộng tác với vị tân Tổng thống này như thế nào.

Tơruman cũng có cảm giác như vậy. Trong quá trình chuẩn bị cho Hội nghị Pốtxđam, Tơruman đã cử Đại sứ Đêvít đi Luân Đôn tiến hành thăm dò bước đầu. Trong lần đầu tiên gặp Sớcsin, Đêvít có nhắc đến "sự quan tâm" của Tổng thống trước tình hình quan hệ hai nước Mỹ - Anh với Liên Xô xấu đi nghiêm trọng. Cũng phải nhận rằng, vốn là người nhiệt thành ủng hộ đường lối thân thiện với Liên Xô của Rudơven nên Đêvít cứ tin là thật cái gọi là "sự quan tâm" của Tơruman. Vì thế Đêvít nói với Sớcsin rằng, theo ông ta, không có sự tiếp tục đoàn kết của "ba ông trùm", tương lai của thế giới sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Đêvít trình bày về tình hình đã nảy sinh giữa các nước Đồng minh sau khi chiến tranh châu Âu kết thúc thắng lợi, nhấn mạnh vào những biểu hiện nghi ngờ và không tin nhau giữa hai bên. Đêvít nói, theo cách nhìn của Liên Xô thì hiện nay, hai nước Anh-Mỹ đang âm mưu câu kết với nhau để đối phó lại nước Nga, do đó làm cho vấn đề càng thêm phức tạp. Tân Tổng thống cân nhắc đến tất cả những tình hình trên, thêm vào đó là việc ông ta chưa gặp người đứng đầu chính phủ Liên Xô lần nào, nên Tơruman muốn trước khi có cuộc họp giữa "ba ông trùm" dự định sắp triệu tập, tìm một cơ hội gặp gỡ Xtalin.

Vốn từ lâu theo đuổi đường lối chống Liên Xô, Sớcsin hiểu "sự quan tâm" của Tổng thống theo ý riêng của mình, coi đó như là một tín hiệu ngầm báo hiệu có thể tiếp tục đẩy mạnh chính sách đối kháng trong điều kiện quan hệ với Liên Xô ngày càng xấu đi. Nhưngg ông cũng cảm thấy một sự đe doạ trong ý định của Tơruman muốn gặp riêng Xtalin, vì điều đó hình như có nghĩa là gạt Luân Đôn ra ngoài “những quyết sách của các nước lớn”, hoặc chí ít cũng là đẩy nước Anh xuống hàng thứ yếu. Sớcsin làm ra vẻ bực tức:

- Tôi cảm thấy "kinh ngạc và đau lòng” thấy có người muốn gạt tôi ra ngoài cuộc hội kiến lần đầu tiên sau chiến tranh với Xtalin - Rồi ông cao giọng - Chẳng lẽ suốt trong thời gian chiến tranh, từ đầu đến cuối tôi không ủng hộ nước Mỹ? Chẳng lẽ đó là sự đền đáp đối với sự ủng hộ của tôi? Khi tôi có thể đơn phương giảng hoà với Hítle, chẳng lẽ tôi không ủng hộ phương án đầu hàng vô điều kiện do Mỹ đưa ra?Tất cả những việc làm đó có ý nghĩa gì? Một cuộc gặp gỡ như vậy, người ta cảm thấy có cái gì lén lút, bí mật. Tôi quyết không, quyết không, quyết không đồng ý với cách làm làm như vậy...

Sớcsin cảm thấy người Mỹ không có ý tôn trọng ông ta. Đầu tiên là việc Oasinhtơn cự tuyệt đề nghị của ông về việc Mỹ tiếp tục đóng quân ở những vùng chiếm đóng, Đức cắt cho Liên Xô, sau đến việc Tơruman bất chấp lời khuyến cáo thành thật của ông, quyết định rút phần lớn lực lượng quân Mỹ khỏi châu Âu. Bây giờ Tơruman lại định gặp riêng Xtalin. Chẳng lẽ Oasinhtơn muốn cộng tác riêng rẽ với Mátxcơva? Nhưng, Sớcsin vẫn sẽ bằng mọi cố gắng làm cho người Mỹ tin rằng: đối với nước Mỹ, Liên Xô là một mối đe doạ đáng sợ.

Bằng một giọng diễn kịch, Thủ tướng Anh nhìn thẳng vào Đại sứ Đêvit hỏi:

- Ngài có thể đại diện cho Tổng thống mà nói rằng, nước Mỹ quyết định không tham dự vào công việc của châu Âu nữa không?

[SaoVang]

Đêvít tránh trả lời chính diện. Lúc này Sớcsin không kìm nổi mình nữa. Ông ta huênh hoang tuyên bố, nếu Mỹ không hiểu được mối đe doạ của Nga đối với bộ mặt châu Âu, Anh sẽ làm một mình. Trong mọi công việc của thế giới, Anh không phải là một nhân tố có thể coi thường. Nó vẫn có thể bảo vệ được mình.

- Nước Anh sẽ làm một mình, trước sau như một.

Đại sứ Đêvít vẫn không bị nao núng trước thái độ hùng hổ đó, ông lưu ý Sớcsin, trong sự nghiệp chiến thắng kẻ thù chung, Liên Xô đã có những cống hiến lớn lao, và không nên làm sống lại những nghi ngờ trước đây. Ông còn nói rõ, rất nhiều người cho rằng, nhân lúc trên thế giới hiện nay chưa có một cường quốc thứ ba tương đương với nước Nga có thực lực đang không ngừng tăng trưởng, nước Anh đang âm mưu lợi dụng nhân lực, và tiềm lực kinh tế của nước Mỹ để duy trì chính sách truyền thống "chia để trị" của họ.

Đêvít đã vạch trần chính xác động cơ đích thực của Sớcsin, đến nỗi ngài Thủ tướng rất tài ứng biến lần này cũng không biết đối đáp lại thế nào cho phải. Ông ta chỉ tỏ ý muốn được sớm trình bày quan điểm của mình với Tổng thống.

Cứ theo tình hình trên mà phán đoán, tính kiên quyết của Sớcsin hẳn sẽ được Tơruman rất thích. Thế là Tơruman cũng chẳng phản đối việc gặp gỡ Thủ tướng Anh trước khi đoàn đại biểu Liên Xô tới Pốtxđam. 

Hai vị thủ lĩnh phương Tây đã tiến hành hội đàm tại phòng khách của "Tiểu Bạch cung”. Cuộc trao đổi bắt đầu từ vấn đề Nhật. Sớcsin tuyên bố, ông ta có thể cung cấp những đạo quân Anh giầu sức chiến đấu tham gia vào cuộc chiến tranh Thái Bình Dương. Nhưng Tơruman ngầm tỏ ý Mỹ không cần sự chi viện của Anh. Và hơn thế nữa, mặc dầu ở Ianta đã có một hiệp định chính thức về việc Liên Xô sẽ tham chiến với Nhật sau khi nước Đức Hítle đầu hàng. Mỹ cũng không có ý định "cầu xin” người Nga tham gia vào cuộc chiến tranh này. Điều đó khiến Sớcsin cảm thấy được an ủi phần nào. Ông ta hăng lên, lại huyên thuyên nhắc lại chủ đề mà ông ta rất khoái bàn: Liên Xô là "mối đe doạ" đối với châu Âu và cả đối với nước Mỹ. Tóm lại, Sớcsin cảm thấy hài lòng về cuộc gặp gỡ này. Ông ta viết trong nhật ký: Thái độ cứng rắn và tài năng quyết đoán của Tơruman đã để lại cho ông những ấn tượng sâu sắc.

Chiều ngày 16 tháng 7, Bộ trưởng lục quân Mỹ Xtimxơn đến nơi ở của Sớcsin, thông báo cho ông ta biết những kết quả bước đầu của việc thử bom nguyên tử ở bang Niu Mêhicô. Sớcsin không nén nổi mừng rỡ, la to:

- Đây là biện pháp nhanh nhất để kết thúc đại chiến thế giới lần thứ hai! - ông ta ngừng lại giây lát rồi nói tiếp - Có lẽ, đây còn có thể đối phó với...

Sau này, Sớcsin ghi trong nhật ký: 

“Cho đến lúc này, điểm xuất phát của kế hoạch quân sự của chúng tôi vẫn là: phải dùng biện pháp ném bom quyết liệt bằng đường không và đổ bộ với qui mô lớn để tấn công lên đất Nhật. Chúng tôi đã dự tính đến khả năng người Nhật sẽ liều chết đề kháng, họ sẽ chiến đấu đến cùng với tinh thần võ sĩ đạo trong từng hang động, từng công sự. Muốn chinh phục Nhật Bản bằng cách này, có lẽ phải hy sinh tới một triệu sinh mạng người Mỹ và nửa triệu sinh mạng người Anh. Giờ đây, cơn ác mộng đó đã tiêu tan. Một viễn cảnh tươi đẹp và sáng sủa xem chừng đã xuất hiện: có thể kết thúc cuộc chiến tranh này chỉ với một hai lần tấn công mãnh liệt. Bây giờ, chúng tôi chẳng cần đến người Nga nữa. Bây giờ, chúng tôi đã có khả năng nhanh chóng chấm dứt cuộc chiến tranh đẫm máu ở Viễn Đông. Ở châu Âu cũng mở ra một triển vọng đẹp đẽ hơn. Tôi không nghi ngờ trong đầu óc của người bạn Mỹ cũng đang có những ý nghĩ như vậy”.

Xtimxơn đã uổng công khi cố gắng thuyết phục Sớcsin nên thông báo cho phía Liên Xô biết về tình hình của loại vũ khí mới. Ông ta hoàn toàn không để lọt tai những lời khuyên đó. Trong việc này, phản ứng của Sớcsin và Bécna giống nhau. Mới rồi, Xtimxơn bàn với Bécna về chuyện này, Bécna cũng không buồn nghe.

[SaoVang]

Xtalin hội kiến Tơruman

Đúng 12 giờ ngày 17 tháng 7 năm 1945, chiếc xe con của người đứng đầu Chính phủ Liên Xô dừng trước cửa "Tiểu Bạch Cung”. Trợ lý thân cận của Tổng thống Mỹ Hari Ô-oen và Jêm Oatama bước xuống bậc thềm đón khách. Xtalin mặc quân phục Nguyên soái màu trắng, vai đeo quân hàm màu vàng đỏ. Để biểu dương chiến tích và thắng lợi ích sử của Hồng quân trong cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại, ông vừa được phong quân hàm tối cao này. Đi cùng với Xtalin có Môlôtốp và tham tán Ngoại giao kiêm phiên dịch viên Grônxki. Các đại biểu Liên Xô theo cầu thang trải thảm lên phòng làm việc của Tổng thống Mỹ ở tầng hai. Tổng thống Tơruman, Quốc vụ khanh Bécna và phiên dịch viên Bairơn đang chờ họ ở đó.

Có lẽ vì là lần đầu tiên gặp người lãnh đạo Liên Xô, một nhân vật đang làm kinh động thế giới, nên Tơruman nhất cử nhất động đều phải hết sức chú ý. Đúng như phiên dịch viên của Tổng thống đã mô tả, Xtalin cử chỉ điềm tĩnh, thành thật, ôn hòa, thân thiện. Tổng thống cũng quan sát thấy tầm vóc, chân tay và cấp mắt của Xtalin đều không to cao như ông ta tưởng tượng. Sau này, mỗi khi chụp ảnh chung, Sớcsin và Xtalin đều phải đứng trên ông một bậc, điều này khiến Tơruman thấy vui vui trong lòng.

Trong quá trình trò chuyện, Tơruman và Xtalin đã thảo luận về chương trình hội nghị. Xtalin bổ sung thêm vài điểm, trong đó có vấn đề chính quyền Phrăngcô của Tây Ban Nha. Tơruman vờ như không nghe thấy, hỏi lảng sang chuyện phiên họp toàn thể lần thứ nhất họp khi nào thì tiện. Xtalin trả lời: Môlôtốp và Êđen đã bàn thống nhất họp vào 5 giờ chiều hôm nay - ngày 17 tháng 7. Bằng một giọng pha trò, Bécna nhắc đến thói quen của Xtalin mà ai cũng biết, đó là thích ngủ muộn dậy muộn. Với giọng hóm hỉnh, Xtalin trả lời, thói quen đó của ông sau khi chiến tranh kết thúc đã thay đổi rồi.

- Về chính quyền Phrăngcô - Lúc này giọng Xtalin trở nên nghiêm túc - Tôi muốn nói rõ một chút quan điểm của tôi. Chính quyền Phrăngcô không phải là con đẻ của tình hình nội bộ Tây Ban Nha, mà là do Đức và Italia áp đặt cho Tây Ban Nha. Do đó, nó là một mối nguy hiểm cho các nước liên hiệp. Chính quyền Phrăngcô là một chính quyền có tính chất nguy hại, là nơi ẩn náu của những phần tử tàn dư phát xít đủ các kiểu. Do đó, chúng tôi cho rằng nên đoạn tuyệt quan hệ với chính quyền này.

Tơruman trả lời rằng, ông ta hiện nay chưa có đủ tài liệu về Phrăngcô, nhưng ông nhất định nghiên cứu vấn đề này. Tơruman cố tình lái câu chuyện theo hướng tuỳ tiện trao đổi. Ông nói:

- Tôi không phải là một nhà ngoại giao. Tôi đến đây là vì muốn kết bạn với Ngài, trực tiếp cộng tác với Ngài để chúng ta có thể có ngay những quyết định "được" hay là "không được”, về vấn đề này hoặc vấn đề kia.

- Cởi mở chân thành là điều tốt, vì nó giúp ích cho sự hợp tác giữa Liên Xô và Mỹ - Xtalin đáp lời.

Tơruman nói:

- Nếu như Mỹ và Liên Xô xây dựng được mối quan hệ thân thiện, thì mọi sự chia rẽ xảy ra đều có thể được giải quyết nhanh chóng trong không khí chân thành, cởi mở.

- Tất nhiên - Xtalin giọng tán thành - Có thể sẽ có bất đồng, nhưng cần giải quyết sự bất đồng đó.

[SaoVang]

Tơruman làm ra vẻ như rất vô tình, nói rằng ông ta đã gặp Sớcsin. Phản ứng của Xtalin về chuyện này rất bình thản. Ông chỉ nhắc đến chuyện thái độ của người Anh trong vấn đề chiến tranh với Nhật không thật rõ ràng. Còn với người Nga và người Mỹ, họ sẵn sàng thực hiện phần trách nhiệm của họ. Nếu suy đoán dựa trên các biểu hiện, có lẽ người Anh cho rằng, trên đại thể chiến tranh đã kết thúc.

Tơruman tiết lộ, Thủ tướng Anh tỏ ý sẵn sàng chi viện cho ông ta trong cuộc chiến ở Viễn Đông.

- Ý kiến đó, kể cũng hơi lạ. - Người đứng đầu Chính phủ Liên Xô nói - Chính người Đức chứ không phải người Nhật đã ném bom nước Anh. Có thể nói, đối với họ chiến tranh đã kết thúc. Tâm trạng này của nhân dân Anh có thể có ảnh hưởng bất lợi cho thủ tướng. Nhân dân Mỹ trong giai đoạn đầu của cuộc chiến tranh đã giúp đỡ nước Anh. Có thể, Sớcsin bây giờ nghĩ rằng phải giúp đỡ lại người Mỹ trong cuộc chiến tranh với Nhật?

- Hoàn cảnh của chúng tôi không khó khăn như nước Anh khi đứng trước cuộc tấn công của Đức - Tơruman nói.

Xtalin giọng kiên quyết:

- Chúng tôi chuẩn bị vào trung tuần tháng sẽ 8 tham chiến với Nhật.

Câu nói đó rõ ràng khiến Tơruman rơi vào thế khó xử. Ông ta vốn hoàn toàn phản đối việc Liên Xô tham gia vào chiến sự Viễn Đông và cho rằng không cần tới sự giúp đỡ đó. Giờ đây, Xtalin nhắc lại rành rọt lời thỉnh cầu của Mỹ và lời hứa của ông ta đồng ý tham chiến với Nhật sau khi chiến thắng nước Đức, chuyện đó khiến Tơruman rất không vui.

Tơruman cũng biết rõ rằng, dù bây giờ ông có làm gì hoặc tỏ thái độ gì, Liên Xô vẫn sẽ tham chiến và ông vẫn phải bó tay trước việc này. Do đó, Tổng thống cho rằng thái độ tốt nhất là im lặng.

Xtalin nhân cơ hội đó lái sang chuyện khác. Ông thông báo cho Tơruman tình hình Chính phủ Liên Xô và Chính phủ Quốc dân Đảng Trung Quốc đã tiến hành đàm phán về những vấn đề được nhất trí, thoả thuận tại hội nghị Ianta. Xtalin cho biết, đàm phán với người Trung Quốc không phải mọi mặt đều thuận lợi, hiện nay họ đã về nước để bàn bạc thêm.

Sau buổi trò chuyện, Tơruman mời Xtalin ở lại cùng ăn cơm trưa. Trong bữa cơm, họ trao đổi với nhau những câu chuyện chung chung. Thời gian gặp nhau cũng đủ để họ đánh giá về nhau. Tơruman viết trong nhật ký về lần gặp mặt đầu tiên với Xtalin:

“Những biểu hiện tình cảm qua đôi mắt của ông ta, trên gương mặt của ông ta, để lại cho tôi những ấn tượng đặc biệt... Khi nói, ông ta chăm chú nhìn vào mắt tôi. Tính tình của ông ta rất hay, rất lịch sự. Ông ta đã để lại cho tôi ấn tượng sâu sắc, tôi quyết tâm sẽ nói chuyện với ông ta một cách thẳng thắn”.

[SaoVang]

Trận đọ sức đầu tiên trên bàn đàm phán.

Ngày 17 tháng 7 năm 1945. Trong vườn hoa trước cung điện Xixilinhốp ẩn mình dưới bóng cây, những bông hoa dương tú cầu đỏ rực kết thành ngôi sao năm cánh khổng lồ. Quốc kỳ ba nước Mỹ, Liên Xô, Anh phấp phới tung bay trước cửa cung điện. Khoảng 5 giờ chiều, khuôn viên yên tĩnh bỗng ồn ào tiếng ô tô và inh ỏi tiếng còi: Những người tham gia hội nghị Pốtxđam đến dự phiên họp toàn thể đầu tiên.

Người Anh đến sớm nhất. Sớcsin được mấy mật thám mặc thường phục đi theo sát, từ trong xe bước ra, rồi đi thẳng vào gian phòng lớn dành làm nơi làm việc của đoàn đại biểu Anh. Mấy phút sau, đoàn Mỹ đến trong sự huyên náo của những tiếng còi báo rúc liên hồi. Xuất hiện đầu tiên là đoàn xe mô-tô hộ tống, tiếp đến là một chiếc xe Jeep bọc thép, sau đó là xe của Tổng thống với những nhân viên đặc công bám đầy trên bậc lên xuống, cuối cùng là chiếc xe vận tải bọc thép chở đầy nhân viên vũ trang. Những người này nhảy từ trên xe xuống, chạy tới khoảng sân trước cửa cung điện, tay lăm lăm súng, đứng xếp thành một hành lang người. Tơruman và Bécna mặt mày rạng rỡ, mỉm cười tươi tỉnh, đi dọc hành lang người, bước vào đại sảnh. Kế đó, đoàn xe của đoàn đại biểu Liên Xô tới. Xtalin vẫn mặc bộ quân phục màu trắng, đính quân hàm Đại Nguyên soái trên vai.

Cung điện dùng làm hội trường được phía Liên Xô trang hoàng lại như mới, mọi thứ đồ dùng trong nhà cũng chở từ Mátxcơva tới. Giữa gian phòng lớn kê một chiếc bàn tròn to phủ khăn màu vàng chanh, giữa bàn cắm ba lá quốc kỳ nhỏ của ba nước.

Ba trưởng đoàn ngồi trên ba chiếc ghế bành kê sát bàn, các cố vấn thân cận của họ ngồi trên các ghế mềm loại thường, chuyên gia và các thành viên khác của đoàn ngồi phía sau. Ngồi hai bên Xtalin có Môlôtốp, Vyxinxki, Grômưcô và phiên dịch viên Páplốp; hai bên Tơruman là Bécna, Rêxi, Đêvít và phiên dịch viên Bairơn; hai bên Sớcsin là Êđen, Jađơcan Átli và phiên dịch viên Pécxi. Átli nhận lời mời của Sớcsin đến tham gia hội nghị với tư cách quan sát viên. Lý do là vì, nếu Đảng Bảo thủ thất bại trong cuộc bầu cử quốc hội Anh thì lãnh tụ Công đảng Anh Ácli sẽ chủ trì Chính phủ và lãnh đạo đoàn đại biểu. Sau này sự việc quả nhiên đã diễn ra đúng như vậy.

Để ghi lại sự kiện lịch sử này, ký giả và phóng viên nhiếp ảnh được phép làm việc trong mười phút.

Sau khi cánh phóng viên rời khỏi phòng họp, Sớcsin hỏi:

- Ai làm chủ tịch phiên họp này của chúng ta?

- Tôi đề nghị Tổng thống Tơruman - Xtalin nới.

Đoàn đại biểu Anh ủng hộ đề nghị đó. Thủ tướng Anh cũng đồng ý. 

Tơruman cảm thấy ngạc nhiên vì sự ưu ái này, nhưng bề ngoài vẫn tỏ ra vẻ điềm tĩnh, thậm chí lạnh lùng. Ông ta chỉ nói: “Tôi xin nhận điều khiển phiên họp này”.

Phiên họp thứ nhất bắt đầu từ việc bàn chương trình hội nghị. Tơruman trình bày trước hội nghị phương án đã được chuẩn bị sẵn. Trước hội nghị, Tơruman có hỏi Sớcsin đã chuẩn bị đề án chưa, Sớcsin nói "chưa”, ông ta cho rằng không cần thiết phải chuẩn bị. Thế là trong phiên họp, Tơruman thao thao bất tuyệt trình bày về bốn kiến nghị chính của đoàn đại biểu Mỹ: .

1- Thành lập một Hội đồng Ngoại trưởng gồm 5 nước tham gia là Anh, Mỹ, Liên Xô, Pháp và Trung Quốc. Hội đồng này có nhiệm vụ soạn thảo điều ước hoà bình để cung cấp cho Chính phủ các nước thành viên xem xét;

2- Chế định chính sách đối với nước Đức;

3- Kiến nghị thi hành ngay những quy định liên quan đến những khu vực đã được giải phóng nêu trong Tuyên ngôn Ianta.

4- Chế định chính sách đối với Italia, trong đó bao gồm cả việc cho phép nước này gia nhập tổ chức Liên Hợp Quốc, vì Italia đã công khai tuyên chiến với Nhật.

Có thể là vì đã được chuẩn bị quá chu đáo, cũng có thể là vì phải giành thế tiến công ngay, nên Tổng thống Mỹ với sự hăng hái không gì cưỡng nổi đã đọc một mạch những đề nghị được chuẩn bị sẵn của ông. Thuốc lá xì-gà của Sớcsin và thuốc lá tẩu của Xtalin tỏa khói mờ mịt cả gian đại sảnh. Tiếng sột soạt của những tài liệu trong tay các đại biểu, tiếng lào xào của các phiên dịch viên, thỉnh thoảng lại có tiếng đập muỗi vang lên nghe rõ mồn một.