Ngọn lửa chiến tranh lạnh - Tập 1

[SaoVang]

Điều này quả nằm ngoài dự liệu của Khơrútsốp, ông ta không kịp phản ứng. Khi người phiên dịch dịch hết câu nói của Mao Trạch Đông, Khơrútsốp ngẩn ra một lát rồi mới nói:

- Làm việc này quá tốn kém.

Thấy vẻ mặt của Mao Trạch Đông có ý không bằng lòng, Khơrútsốp giải thích:

- Đại gia đình xã hội chủ nghĩa chúng ta có một chiếc ô hạt nhân bảo hộ là đủ, không cần thiết tất cả đều phải có nó. Đồng chí Mao Trạch Đông, đồng chí không biết đấy chứ, cái thứ này tốn tiền lại tốn sức lắm, mà lại không thể để ăn, để dùng được. Sản xuất ra được phải lo cất giữ, chẳng bao lâu lại lỗi thời, thế là lại phải chế tạo cái mới, lãng phí vô cùng.

Mao Trạch Đông im lặng, các đại biểu Trung Quốc khác cũng im lặng. Khơrútsốp nói tiếp:

- Trước mắt, các đồng chí không cần thiết phải làm những thứ này, hãy tập trung lực lượng để xây dựng kinh tế, phát triển những ngành sản xuất hên quan đến quốc kế dân sinh, cái thiện phúc lợi cho nhân dân. Nâng cao mức sống nhân dân tốt hơn là làm bom nguyên tử. Giả sử, trước mắt muốn chế tạo vũ khí hạt nhân, các đồng chí phải tập trung toàn bộ điện lực của Trung Quốc cho việc này, không biết có đủ hay không cũng khó nói. Như thế, các mặt sản xuất khác làm thế nào? Quốc kế dân sinh giải quyết ra sao? Nhưng nếu các đồng chí rất muốn làm việc này, kết hợp để nghiên cứu khoa học, bồi dưỡng cán bộ, xây dựng cơ sở để chấn hưng công nghiệp mới thì chúng tôi có thể giúp các đồng chí trước hết xây dựng một lò phản ứng nguyên tử cỡ nhỏ, như vậy dễ làm hơn, chi phí cũng không nhiều. Đây là biện pháp thiết thực, khả thi, tạo điều kiện để bồi dưỡng cán bộ. Cũng có thể cử một số chuyên viên sang Liên Xô học tập, thực tập và đào tạo chuyên sâu. Các đồng chí thấy thế nào?

Mao Trạch Đông trả lời:

- Cũng hay, để chúng tôi suy nghĩ thêm rồi bàn sau.

Khơrútsốp lại nói:

- Chúng tôi nghe nói, nhân dân Trung Quốc sau ngày giải phóng đời sống đã được bảo đảm, đó là một điều đáng mừng. Nhưng mong muốn của người dân thì vô cùng, đòi hỏi thì mỗi ngày một tăng. Tôi thường nghĩ, các đồng chí đông dân như vậy, nếu mọi người về các mặt ăn ở đi lại đều ngửa tay đòi hỏi nhà nước thì tôi thấy khó mà đáp ứng được. Nhưng bất luận thế nào, đây quả thật là vấn đề trọng yếu đầu tiên mà nhà nước cần phải giải quyết tốt ở phương Tây, vấn đề này nếu không đạt lên vị trí hàng đầu để lo giải quyết thỏa đáng thì cũng khó mà sống yên, thậm chí sống không nổi.

Mao Trạch Đông gật gật đầu:

- Về mặt đối ngoại và hoạt động quốc tế chúng ta đã tiến hành thương lượng, bàn bạc từng bước, đạt được nhất trí; về mặt đối nội, trong sản xuất, xây dựng lại càng giúp đỡ lẫn nhau, hợp tác với nhau, thông tin cho nhau, như vậy chẳng rất tốt hay sao?

Nghe Mao Trạch Đông nói vậy, Khơrútsốp rất vui, cầm cốc rượu trên bàn giơ thật cao, nói:

- Tốt lắm! Tốt lắm!

Tóm lại, cuộc hội đàm cao cấp Trung-Xô lần này đã thu được những kết quả to lớn.

Cũng cần nói thêm, đoàn đại biểu Chính phủ Liên Xô sang thăm Trung Quốc lần này đã mang lại những lợi ích thực tế cho nhân dân Trung Quốc.

[SaoVang]

II. MAO TRẠCH ĐÔNG THĂM LIÊN XÔ LẦN THỨ HAI

Mao Trạch Đông và "hai tướng lật đật”

Bắc Kinh, tháng 10, trời thu cao xanh, ánh mặt trời sáng dịu, chính là mùa hoa cúc nở rộ. Nhưng tại phòng đọc sách "Cúc Hương" trong Trung Nam Hải lại chẳng thấy mùi hương hoa cúc, chỉ có mấy cây bách cây tùng già ở hai bên lối đi, trông như những vệ sĩ trung thành đứng thẳng trang nghiêm trên vị trí làm nổi rõ sự trang trọng, thâm nghiêm.

"Cúc Hương” vì sao lại không có hoa cúc? Điều này có liên quan đến chủ nhân của ngôi nhà. 

Từ khi Mao Trạch Đông dọn đến ở ngôi nhà này, ông rất thích cảnh trí thiên nhiên ở đây, cây khắp vườn đã mang lại cho ông kông khí yên tĩnh, thanh tao.

Một hôm, Chu Tử Kiến đang phân công cho các nhân viên dọn sạch các cây cỏ trong vườn, bỗng nhiên một giọng nói Hồ Nam nằng nặng kêu họ dừng lại:

- Đừng nhổ bỏ, đừng nhổ bỏ, đừng làm tổn thương đến chúng.

Thế là những cây cỏ được Mao Trạch Đông bảo vệ đã ngày đêm ôm ấp lấy "Cúc Hương:, tạo ra bầu không khí tươi mát trong lành cho vị lãnh tụ ngày đêm lao tâm khổ tứ.

Vào dịp đầu hè, cổng của toà tứ hợp viện cổ xưa đặt rất nhiều bồn hoa đủ màu sắc. Mao Trạch Đông bàn với các nhân viên công tác:

- Trước kia nơi đây là vườn hoa, mọi người tha hồ làm đẹp tôi không can thiệp, nhưng nay tôi đến ở đây không muốn bày ra như thế nữa, bố trí mấy cây tùng bách vào có được không

Các nhân viên công tác có ý không hiểu, Mao Trạch Đông nói tiếp:

- Các chú biết đấy, người đến chỗ tôi rất nhiều, sau này còn có cả công nhân, nông dân đến nữa. Họ đến đây để thăm tôi, thăm chỗ ở của tôi. Thấy chỗ tôi bày nhiều hoa như thế này, trên dưới họ sẽ bắt chước làm theo, tạo thành một kiểu cách xa hoa, như vậy có phải là không hay không.

Nghe Mao Trạch Đông giải thích, các nhân viên công tác gật gật đầu, bèn bàn với những người trồng hoa chuyển các chậu hoa đi, chỉ để lại nơi ngã tư đường hai cây cọ và hai cây si, dọc đường đi là hai thảm cỗ xanh tươi tốt.

Đó là mùa thu vàng thứ tám đón chào ngày quốc khánh. Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đã quyết định, đoàn đại biểu Trung Quốc do Mao Trạch Đông dẫn đầu sẽ đi thăm Liên Xô, tham gia hoạt động chào mừng 40 năm Cách mạng Tháng Mười và Hội nghị Mátxcơva của các Đảng Cộng sản trên thế giới. Tổ chức đã quyết định để Lý Việt Nhiên đi theo Mao Trạch Đông sang Liên Xô, làm nhiệm vụ phiên dịch.

Sau khi Xtalin qua đời, cục diện quốc tế đã nảy sinh nhiều biến đổi. Thời đại mà Liên Xô dựa vào uy tín và danh vọng cá nhân của Xtalin để nắm địa vị chi phối tuyệt đối trong phong trào Cộng sản quốc tế đã một đi không trở lại, đây cũng là lúc tạo khả năng để Liên Xô điều chỉnh mối quan hệ với các nước xã hội chủ nghĩa. Sau đó, quan hệ Liên Xô - Nam Tư nhanh chóng được cải thiện, năm 1955 Trung Quốc lần đầu kiến lập quan hệ Ngoại giao chính thức với Nam Tư. Tháng 4 năm 1956, Cục Thông tin các Đảng Cộng sản và Công nhân tuyên bố giải tán kết thúc thời kỳ Liên Xô dựa vào tổ chức này, chi phối phong trào Cộng sản quốc tế.

Tháng 10 năm 1954, Trung-Xô ra tuyên bố chung về Nhật Bản, từ đó bắt đầu tiến trình bình thường hóa quan hệ giữa Nhật-Liên Xô. Tháng 2 năm 1956, trong Đại hội XX Đảng Cộng sản Liên Xô, Khơrútsốp đã nêu rõ đường lối chung trong chính sách đối ngoại của Liên Xô là chung sống hòa bình giữa các nước có chế độ xã hội khác nhau.

[SaoVang]

Khi Liên Xô thực hiện chính sách hòa hoãn với phương Tây thì Trung Quốc cũng bắt đầu điều chỉnh chính sách đối ngoại, đã đề xuất năm nguyên tắc chung sống hòa bình nổi tiếng. Trung Quốc đã thực sự kiềm chế trước những biểu hiện sô vanh nước lớn của Liên Xô trong quan hệ Trung-Xô. Chính sách đối với Trung Quốc của Liên Xô đã có những thay đổi rõ rệt. Tháng 1 năm 1956 Đại hội XX của Đảng Cộng sản Liên Xô triệu tập khiến cho mâu thuẫn Trung-Xô lần đầu tiên mở rộng. Đảng Cộng sản Trung Quốc đã tổng kết bài học kinh nghiệm xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô; năm 1956 đã lần lượt đề ra phương châm "trăm hoa đua nở, trăm nhà đua tiếng” trong khoa học, văn hóa; phương châm "cùng tồn tại lâu dài, giám sát lẫn nhau” với các đảng phái dân chủ và "mười quan hệ lớn” trong xây dựng chủ nghĩa xã hội, làm phương châm mới cho cải cách đời sống văn hóa, đời sống kinh tế và đời sống chính trị của Trung Quốc. Giữa những năm 50 đã bắt đầu tiến trình tìm kiếm đường lối xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Trung Quốc. Như vậy đòi hỏi Trung Quốc trong chính sách đối ngoại phải càng linh hoạt, giảm bớt sự dựa dẫm vào Liên Xô.

Ngày 1 tháng 11 năm 1956, Trung Quốc phát biểu "Tuyên bố của Chính phủ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa về Tuyên ngôn ngày 30 tháng 10 năm 1956 của Chính phủ Liên Xô" trong đó nêu rõ: "Năm nguyên tắc tôn trọng chủ quyền và lãnh thổ toàn vẹn của nhau, không xâm phạm lẫn nhau, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng cùng có lợi, chung sống hòa bình, cần trở thành chuẩn mực cho việc xây dựng và phát triển quan hệ qua lại giữa các nước trên thế giới”. "Các nước xã hội chủ nghĩa đều là những quốc gia có chủ quyền, độc lập, đồng thời lại đoàn kết với nhau trong tinh thần quốc tế vô sản và lý tưởng xã hội chủ nghĩa. Vì vậy quan hệ giữa các nước xã hội chủ nghĩa càng cần phải được xây dựng trên cơ sở năm nguyên tắc đó". Đây là lần đầu tiên Trung Quốc đề xuất một cách rõ ràng quan điểm cần phải quán triệt năm nguyên tắc chung sống hòa bình vào trong quan hệ giữa các nước trong phe xã hội chủ nghĩa.

Năm 1957, Hội nghị Mátxcơva với sự tham gia của đại biểu các Đảng Cộng sản các nước trên thế giới cũng là một vũ đài chính trị Ngoại giao quan trọng. Để cho Lý Việt Nhiên hoàn thành tốt nhiệm vụ phiên dịch trong Hội nghị, Chủ nhiệm văn phòng Trung ương Dương Thượng Côn bố trí xếp cho Lý Việt Nhiên có điều kiện được tiếp xúc trực tiếp với Mao Trạch Đông tại Trung Nam Hải để làm quen với giọng nói đặc biệt cũng như thói quen sinh hoạt của ông.

Được sĩ quan cận vệ Lý Ngân Kiều dẫn đường, Lý Việt Nhiên đi đến phòng đọc Cúc Hương, qua hành lang, theo một đường nhỏ đi về hướng Bắc, khoảng hơn hai mươi bước tới trước bậc thềm dãy nhà phía Bắc. Bậc thềm khá cao, rõ ràng cao hơn các gian nhà phía Đông, Tây, Nam. Dưới cửa sổ hai bên bậc thềm, mỗi bên trồng một cây hòe móng rồng thân to bằng bắp tay. Thân cây thẳng đứng nhưng không cao, có rất nhiều cành nhưng đều uốn cong xuống dưới, lá cây rậm rạp, trông giống như một chiếc dù xanh. Bước lên mấy bậc, ngẩng đầu nhìn chỉ thấy phía trên hai cánh cổng treo ngang một biển gỗ trên chạm khắc ba chữ to tô màu: "Tử Vân Hiên”.

Lý Việt Nhiên ngẫm nghĩ trong lòng: Thật là một "Tử Vân Hiên" hàm xúc, nho nhã biết chừng nào? Trong đầu tự nhiên xuất hiện bài thơ của thi nhân họ Lý nổi tiếng đời Đường. Hai câu đầu của bài thơ là: "Đoan Châu thạch công xảo như thần. Đạp thiên ma đao cát tử vân”.(Tthợ đá Đoan Châu giỏi như thần. Đạp trời mài dao cắt mây tía.) Đây là nhà của ai mà như đã sớm chuẩn bị thư phòng và nơi nghỉ cho Mao Trạch Đông vậy"? Chẳng lẽ ông chủ ngôi nhà này lại có năng lực đặc biệt, biết trước được Mao Trạch Đông sẽ là chủ nhân thích hợp nhất ở Tử Vân Hiên?

Như mọi người đều biết, Mao Trạch Đông là con người của thời đại. Chẳng những về mặt chính trị, quân sự (lý luận cũng như thực tiễn) ông đã được lịch sử chứng minh là vĩ nhân thời đại, mà ngay về mặt văn học nghệ thuật, sự hiểu biết sâu sắc của Mao Trạch Đông cũng đáng bậc văn hào trong lịch sử văn học nghệ thuật Trung Quốc. Khí phách hào hùng trong thơ và từ của Mao có thể nói người xưa chưa có, thật là bậc đại sư "hạ bút khấp qủy thần" (đặt bút xuống, quỷ thần cũng phải than khóc).

[SaoVang]

Nhà thơ lớn đời Đường từng được tôn xưng là Thi tiên Lý Bạch từng có câu: "Bạch phát tam thiên trượng..." (Tóc trắng ba nghìn trượng) và "Phi lưu trực hạ tam thiên xích, Nghi thị Ngân Hà lạc cửu thiên" (Trôi bay xuống dưới ba ngàn thước, như sông Ngân rơi chín tầng trời). Nhà thơ miêu tả cảnh vật với sức tưởng tượng phải nói là phong phú, khí thế cũng hào hùng. Lại đọc câu thơ của Mao Trạch Đông: "An đắc ỷ thiên trừu bảo kiếm..." (dựa vào trời vung gươm báu), "Khả thượng cứu thiên lãm nguyệt..." (lên chín tầng trời nắm bắt được trăng...) thật là khí phách biết bao. Câu thơ đưa đến cho chúng ta hình tượng một người khổng lồ đang dựa vào bầu trời mênh mông, vươn tay ra vung thanh bảo kiếm, hoặc trong tư thế giơ tay nắm bắt mặt trăng. Sức mạnh vô hạn của con người cải tạo tự nhiên được cô đọng trong một bức tranh mà sức tưởng tượng và sức khái quát lớn lao biết bao. Nếu so với những con số hữu hạn "Ba nghìn thước" "ba nghìn trượng” trong thơ văn cổ thì còn cao hơn nhiều. Ta thử nghĩ xem, nếu Mao Trạch Đông miêu tả mái tóc dài của người khổng lồ thì dài đến bao nhiêu đây?

Nghệ thuật thư pháp của Mao Trạch Đông, sự hiểu biết sâu sắc về thư pháp của ông cũng xứng đáng là bậc đại sư hiếm thấy trong lịch sử thư pháp Trung Quốc. Ông nghiên cứu kỹ lưỡng các thể loại chữ, hiểu xưa biết nay, vận dụng các nét chữ đậm mảnh, dài ngắn, thẳng nghiêng, vuông tròn, bằng trắc rất tự nhiên, vung bút viết liền một mạch, sáng tạo ra phong cách của riêng mình, thật là một bậc đại gia. Năm 1957, lần đầu tiên cho in thủ bút của bài từ "Thanh bình lạc Lục Bàn Sơn",thư pháp Mao Trạch Đông đã đạt đến giai đoạn thành tục hoàn mỹ. Cùng với kiểu chữ hành thư. của Vương Hy Chi, chữ cuồng thảo của Trương Húc, có thể xếp thành ba tuyệt tác trong lịch sử thư pháp Trung Quốc.

Chữ hành thư của Mao Trạch Đông có cái phóng khoáng cứng cáp trong lối chữ cuồng thảo của Trương Trưởng Sử, có cái mạnh mẽ tươi sáng trong lối chữ hành thư của Vương Hữu Quân.

Trong lịch sử Trung Quốc, một người vừa là nhà chính trị, nhà quân sự, nhà triết học, nhà thơ, nhà thư pháp, thì chỉ thấy có một Mao Trạch Đông. Do những thành tựu lớn lao của ông về chính trị, quân sự, triết học mà mọi người thường không chú ý đặc biệt đến thi văn và thư pháp của ông.

"Tử Vân Hiên” này cũng có thể chứa đựng điềm tốt lành của bậc Đế vương, Thánh hiền. Lý Bạch từng có câu thơ:

"Đông Hải phiếm bích thủy,
Tây Quan thừa từ vân 
(Biển Đông đạp nước biếc, ải Tây cưỡi mây tía)
Hoặc giả bao hàm. cả hai nghĩa trên chăng.

Từ cửa lớn Tử Vân Hiên bước vào, qua một hành lang, trên hai bức tường đông và tây hành lang mỗi bên đều có mở một cửa. Lý Ngân Kiều đưa Lý Việt Nhiên vào cửa phía đông xong liền lui ra. Đây là nơi ở của Mao Trạch Đông.

Mao Trạch Đông mặc bộ quần áo bằng sợi bông, nằm nghiêng trên giường, tay cầm sách đang đọc. Thấy Lý Việt Nhiên bước vào, ông đặt ngay sách xuống cạnh giường, giở mình ngồi dậy, nhìn Lý Việt Nhiên đứng ở đầu giường, ông mỉm cười đưa tay ra hiệu cho anh ngồi xuống chiếc ghế dựa ở cạnh giường, rồi với tay cầm hộp thuốc đặt trên bàn ở đầu giường, rút ra một điếu.

Mao Trạch Đông nói với Lý Việt Nhiên:

- Khi ông già Vô đến, tôi thấy anh phiên dịch phần lớn. Anh đã giúp tôi rất nhiều.

Mao Trạch Đông đang nói thì Lý Ngân Kiều từ ngoài đã bước vào giúp ông châm lửa. Mao Trạch Đông cười:

- Hai anh họ Lý ạ, một người quản việc nói, một người quản việc an toàn, có thể gọi là hai tướng "lật đật” vất vả đấy.

Nói rồi, ông hút một hơi dài, nhả khói ra một cách tự nhiên. Lý Việt Nhiên liền vào đề:

- Thưa Chủ tịch, người hút thuốc nhiều quá.

- Ấy à ông già Vô cũng khuyên tôi bỏ thuốc, bỏ không được biết làm thế nào. Đành châm một điếu, nhìn khói thuốc chứ không nuốt vào trong bụng.

[SaoVang]

"Ông già Vô” Mao Trạch Đông nhắc tới là Vôrôsilốp, Uỷ viên Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô mới đến thăm Trung Quốc cách đây không lâu.

- Ông cụ Vô là người tốt - Lý Ngân Kiều đứng bên cạnh nói - ông cụ còn bế con của tôi để chụp ảnh, lại cả cô con gái nữa cũng cùng chụp ảnh chung.

Thấy Mao Trạch Đông vui vẻ chuyện trò, Lý Việt Nhiên nhân đó kể:

- Khi ông già Vô đến thăm đội Cảnh vệ, vừa bước vào doanh trại đại đội ông liền đứng nghiêm giơ tay chào, nói: "Chiến sĩ Hồng quân Vôrôsilốp có mặt" .

- Thật thế à? ờ, ông già chính là một lão Hồng quân, bạn cũ của Xtalin, đã trải qua nhiều trận mạc - Mao Trạch Đông nhắc đến tên Vôrôsilốp bằng một giọng thân thiết bạn bè - ông già Vô khuyên tôi nên đi ngủ sớm, dậy sớm, ý kiến ấy thật hay, nhưng tôi đã nhiều năm không làm như thế rồi. Kể ra, nếu thật sự có thể làm việc và nghỉ ngơi theo quy luật của mặt trời thì vẫn tốt hơn 

Lý Ngân Kiều nói: .

- Chủ tịch có quy luật sinh hoạt của Chủ tịch

Mao Trạch Đông bỗng nhiên hỏi Lý Việt Nhiên:

- Anh có hiểu về Khơrútsốp không

- Thưa không nhiều lắm, chỉ có dịp đi theo Thủ tướng và đồng chí Bành Chân thăm Liên Xô, được tiếp xúc với ông ấy mấy lần. Tôi có ấn tượng đó là một người tư duy mẫn tiệp, sáng suốt nhanh nhẹn, khá cởi mở, có lúc dễ dàng bộc lộ thái độ. Nghe nói con người nay cũng khá sỗ sàng.

- Khơrútsốp có gan đấy - Mao Trạch Đông giọng tán thưởng - Tuy vậy ông ấy cũng đã để lộ ra, có thể những ngày tới không dễ chịu, nhiều tai hoạ nhiều khó khăn. 

Mao Trạch Đông như phải trấn tĩnh cao độ, bước đi chậm rãi chắc chắn. Có lúc ông dừng lại suy ngẫm điều gì.
Lý Việt Nhiên lắng nghe Mao Trạch Đông nói, luôn luôn nghĩ tới mình sẽ dịch như thế nào để có sự chuẩn bị trước.

Một lần, Mao Trạch Đông bỗng nhiên hỏi Lý Việt Nhiên:

- Con hổ giấy, tiếng Nga gọi là gì? –

-  "Bumagiơnưi tigrơ”.

"Papơ... taigơ” (Paper tiger) Mao Trạch Đông tiếp lời. Lý Việt Nhiên ngớ ra, chợt hiểu ra ông đang nói tiếng Anh, chỉ "con hổ giấy”. Mao đã mời Lâm Khắc dạy tiếng Anh cho ông, ông học rất nghiêm túc. Mục đích không phải để nói tiếng Anh mà muốn đọc được báo chí phương Tây. Sau này, quả nhiên ông đã đọc được báo, nhưng không thực hành nói bao giờ. Nghe ông nói "papơ taigơ” bằng chất giọng địa phương Hồ Nam nặng trịch, Lý Việt Nhiên không nén được, phì cười thành tiếng.

Thế là Mao Trạch Đông cũng cười. Tiếng cười ngượng nghịu như của cậu học trò tiểu học. Lý Việt Nhiên cảm thấy khoảng cách giữa hai người chợt gần lại rất nhiều.

[SaoVang]

Trong thời gian này, Đại sứ Liên Xô ở Trung Quốc Iukin rất quan tâm đến chuyến hành trình thăm Liên Xô của Mao Trạch Đông, hầu như hàng ngày cũng gọi điện thoại đến hỏi về ngày lên đường của đoàn. Sắp đến ngày lên đường. Chủ nhiệm văn phòng Trung ương Đảng Dương Thượng Côn gọi Lý Việt Nhiên đến dặn dò

- Tiểu Lý à, cậu phải hẹn gặp ngay lukin, nói với ông ta một đề nghị cá nhân của Mao Trạch Đông.

- Đề nghị gì ạ. 

- Cậu sang gặp và phải cố làm cho tốt, để ông ấy báo cáo với các nhà lãnh đạo Liên Xô, mong họ thông cảm và thực hiện - Dương Thượng Côn nêu ra yêu cầu trước, rồi mới nói đến đề nghị cụ thể. - Ý của Chủ tịch là muốn đề nghị phía Liên Xô bỏ hết những nghi thức tiếp đón tại sân bay. Người ra đón cũng không nên nhiều, không cần có đội nghi thức, tốt nhất là xuống máy bay rồi đi luôn.

- Điều này sợ rằng không được.

- Cậu cứ đi bàn xem sao - ánh mắt Dương Thượng Côn sáng lên hiền hòa, giọng vẫn từ tốn - Kết quả thế nào tôi sẽ báo cáo với Chủ tịch 

Lý Việt Nhiên hỏi:

- Ngoài ra còn có yêu cầu gì nữa không?

Dương Thượng Côn nói thêm mấy điểm về sinh hoạt, làm việc, nghỉ ngơi của Chủ tịch rồi thêm:

- Vương Kính Tiên, Cục trưởng Cảnh vệ đã đi Mátxcơva trước, cứ theo ý kiến của đồng chí ấy mà chuẩn bị cho tốt.

- Chủ nhiệm còn chỉ thị gì nữa không?

- Thôi cậu đi hẹn gặp Iukin đi!

Sau khi liên hệ qua điện thoại, Lý Việt Nhiên phóng xe đến Đại sứ quán Liên Xô. Iukin ra đón, hỏi luôn:

- Thế nào? Lại có thay đổi à?

Thấy Đại sứ có vẻ lo lắng, Lý Việt Nhiên vội cười nói:

- Không, đâu có.

Iukin thở phào, toàn thân như chùng xuống. Có thể thấy Liên Xô coi trọng việc Mao Trạch Đông đích thân tham gia hội nghị và trách nhiệm đặt trên vai Iukin như thế nào.

- Đồng chí Iukin, tôi đến tìm đồng chí để truyền đạt một đề nghị cá nhân của Mao Chủ tịch.

Lý Việt Nhiên dùng tiếng Nga trình bày ý kiến đề nghị của Mao Trạch Đông.

- Chà chà, điều này khó thực hiện đây. - Iukin nhún vai, lắc đầu nghiêng nghiêng khuôn mặt hồng hào, làm rung rung mái tóc uốn làn sóng - Tôi không thể quyết định được. Tôi sẽ lập tức báo cáo với các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước thảo luận quyết định. Điều tôi có thể làm được là truyền đạt thật đúng lời đề nghị của Mao Chủ tịch.

- Xin cảm ơn. - Lý Việt Nhiên gật đầu tỏ ý thông cảm - Ngoài ra, thói quen sinh hoạt của Mao...

Việc bố trí, Mátxcơva đã chuẩn bị chu đáo, tuyệt đối không có vấn đề gì cả.

Iukin giới thiệu với Lý Việt Nhiên tình hình chuẩn bị. Xem ra, Iukin đã có những tìm hiểu nhất định về tập quán sinh hoạt của Mao Trạch Đông

[SaoVang]

Mao Trạch Đông yêu cầu được chuyển khỏi phòng ngủ của Sa hoàng

Thấm thoát đã là ngày 2 tháng 11 năm 1957. 8 giở sáng, Mao Trạch Đông bước lên máy bay chở khách "TU104".

Một phóng viên của hãng TASS tuy đã nhanh chân, nhưng lúc này cũng chỉ có thể nhìn theo máy bay mà thở dài. Ông ta đã bám theo Mao Trạch Đông xin phỏng vấn, muốn mời Mao Trạch Đông nói mấy lời, tiếc thay đã không làm được Các phóng viên nước ngoài ngoài Snâu và Strong ra, rất ít có ai may mắn được đàm thoại với Mao Trạch Đông.

Chiếc "TU104" rồ máy lăn bánh trên đường băng. Những người tiễn đưa vẫy vẫy tay hướng theo chiếc máy bay sáng bóng trong ánh nắng ban mai, tiễn biệt vị lãnh tụ của mình.

Đây là chiếc chuyên cơ do Liên Xô đưa đến, khoang máy bay sạch sẽ thoáng đãng dễ chịu, có bàn ghế trong phòng làm việc có giường nằm nghỉ. Nhân viên tổ lái đều là những phi công hạng nhất, máy bay bay rất êm. Các nữ tiếp viên được tuyển lựa kỹ càng đều rất trang trọng nhiệt tình. Các cô vây lấy Mao Trạch Đông, tranh nhau bắt tay, cứ nắm chặt không chịu buông ra, nồng nhiệt thăm hỏi, biểu đạt tấm lòng mến yêu tôn kính của mình.

- Tốt lắm, tốt lắm, các cô gái đáng yêu ạ. - Iukin bước đến giải vây cho Mao Trạch Đông.

Các nữ tiếp viên lần lượt rút lui. Mao Trạch Đông không nghỉ ngơi, việc đầu tiên ông tới thăm bà Tống Khánh Linh. Mao Trạch Đông đi thăm Liên Xô lần này, cùng đi còn có các vị lãnh đạo Đảng và Nhà nước: Đặng Tiểu Bình, Bành Đức Hoài, Dương Thượng Côn, Quách Mạt Nhược...Mao Trạch Đông rất kính trọng và quan tâm tới bà Tống Khánh Linh, vừa bước vào khoang hành khách Mao Trạch Đông đã hỏi ngay:

- Bà thấy thế nào, có dễ chịu không?

Tống Khánh Linh gật đầu mỉm cười:

- Cảm thấy khá tốt.

- Đường đi còn dài, tới Mátxcơva chắc là chưa nghỉ ngơi ngay được đâu. Ngồi trên máy bay lúc rỗi rãi, bà nên tranh thủ nghỉ ngơi cho tốt .

- Thưa Chủ tịch, Chủ tịch nhiều công việc, càng phải nhân lúc này mà nghỉ ngơi đi. 

Quay trở lại khoang trên, Mao Trạch Đông nói với cán bộ phiên dịch Lý Việt Nhiên:

- Đồng chí đi mời Iukin đến, tôi muốn nói chuyện với ông ta.

Iukin bước vào, Mao Trạch Đông mời ngồi xuống chiếc ghế đối diện:

- Anh là nhà triết học, lại là bạn cũ - Mao Trạch Đông nheo mắt như đùa vui - Có đúng không nào?

Iukin tỏ ý nhận là nhà triết học, cúi đầu rất thấp:

- Vâng, tôi có nghiên cứu triết học, đối với đồng chí cũng có thể coi là quen biết cũ.

- Thế thì tôi sẽ nêu ra cho anh một câu hỏi, được không?

Iukin đưa tay lên vuốt lại tóc:

- Thế thì hay lắm, xin cố gắng đạt yêu cầu.

Mao Trạch Đông mỉm cười:

- Anh nói xem, vừa rồi chúng ta ở sân bay, bây giờ đang ở trên trời, lt nữa lại xuống đất, như vậy về mặt triết học cần giải thích như thế nào?

Iukin cứ chớp chớp mắt, cuối cùng đành thú nhận:

- Chà, điều này tôi chưa nghiên cứu đến.

- Câu hỏi khó hả? - Mao Trạch Đông bặm bặm môi, cười nói - Tôi thử trả lời, xin anh giám định cho. Máy bay dừng ở sân bay là khẳng định, bay lên trời là phủ định, rồi hạ cánh là phủ định của phủ định...

Iukin vỗ tay, khen.

- Tuyệt! Tuyệt. hoàn toàn có thể thuyết minh như vậy.

[SaoVang]

Sắp đến Iêccút, máy bay sẽ tạm dừng ở đây. Iukin cáo từ để đi lo công việc khác. Nhân lúc đó, Lý Việt Nhiên đưa cho Mao Trạch Đông bản thảo bài nói chuyện. Theo thông lệ, bản thảo bài nói chuyện trong trường hợp công khai của Thủ trưởng bao giờ cũng đưa cho phiên dịch một bản để chuẩn bị trước .

Lý Việt Nhiên nói:

- Thưa Chủ tịch, đây là bản thảo bài nói chuyện ở sân bay chuẩn bị cho Chủ tịch. Chủ tịch đã xem qua chưa?

Mao Trạch Đông cầm bài viết, thuận tay rút chiếc bút chì, đưa mắt nhìn từng hàng chữ. Nhà nhiếp ảnh Hầu Ba cùng đi theo đoàn, thấy Mao Trạch Đông tập trung tinh thần xem bài viết trên máy bay, liền nhẹ nhàng tiến lại gần, chọn vị trí, đưa ống ngắm, "tách" một tiếng đã chụp được một tấm ảnh có ý nghĩa lịch sử.

Mao Trạch Đông xem xong bài nói, đầu vẫn không ngẩng, bảo Lý Việt Nhiên:

- Hãy mời đồng chí Dương Thượng Côn đến đây.

Một lúc sau Dương Thượng Côn đến Mao Trạch Đông nheo mắt hỏi với giọng thương lượng:

- Ở sân bay, có cần phải nói chuyện không? 

Dương Thượng Côn giải thích:

- Đây là đi thăm chính thức, theo thông lệ cũng cần phải nói mấy lời.

Mao Trạch Đông trầm ngâm một lát rồi hỏi: .

- Nói chuyện không cần đọc bài viết sẵn có được không ? Trước mắt nói mấy câu thôi.

- Đây là chuẩn bị sẵn, không nhất thiết phải đọc.

- Thế thì tốt. Giữ lại để dùng sau. - Nói đoạn, Mao Trạch Đông cất bài viết vào túi áo trên.

Chiếc "TU. 104" hạ cánh xuống sân bay Iếccút. Phía Liên Xô cử Uỷ viên dự khuyết Bộ Chính trị Pécspêrốp và Thứ trưởng Ngoại giao Fêđêrin đặc trách đến thành phố biên giới này để đón đoàn đại biểu Trung Quốc.

Fêđêrin thông thạo tiếng Trung Quốc nên không cần phiên dịch, vừa lên máy bay đã cất tiếng chào hỏi mọi người. Ông nhìn thấy nữ tiếp viên đã pha trà cho Mao Trạch Đông liền vội vàng cúi nhìn. Những cánh trà Long Tỉnh cao cấp vẫn nổi trên mặt nước. Ông bước vội đến chỗ các nữ tiếp viên:

- Các cô không biết cách pha trà rồi - Fêđêrin nói - Pha trà phải bỏ trà vào trước, sau đó mới rót nước. Nước phải thật sôi mới được.

Pécspêrốp là một nhà lý luận rất có danh tiếng, từng phụ tá cho Suxlốp quản lý công tác tư tưởng trong nhiều năm. Mái tóc bồng mầu bạch kim, cặp kính mầu lúc đặt trên sống mũi lúc lại bỏ ra đặt ở bên cạnh, nói năng chậm rãi từ tốn, ông giới thiệu với Đặng Tiểu Bình quá trình dự thảo "Tuyên ngôn Mátxcơva" và chương trình hoạt động, lại giới thiệu với Dương Thượng Côn tình hình chuẩn bị cho Hội nghị.

Khoảng 3 giờ chiều theo giờ Mátxcơva, sau 8 giờ bay, chiếc "TU.104” đã tới không phận Mátxcơva. Hôm đó bầu trời Mátxcơva trong sáng, từ khoang cửa sổ nhìn xuống: những cánh đồng vàng sẫm, dòng sông Mátxcơva xanh thẳm, những cánh rừng nhiều sắc mầu, những con đường lớn và rừng cây chia cắt thành phố thành những hình hình học, giống như một bức tranh sơn dầu trải ra dưới mắt.

Chiếc 'TU. 104" từ từ hạ cánh xuống sân bay Vônucôvô, lướt trên đường băng, dừng lại trước nhà chờ. Khi chiếc thang được nối tiếp vào cửa khoang máy bay, Cảnh vệ trưởng giúp Mao Trạch Đông sửa sang lại mũ áo, Mao Trạch Đông đi ra phía cửa máy bay, phiên dịch Lý Việt Nhiên và Cảnh vệ trưởng Lý Ngân Kiều - "hai tướng lật đật” theo như cách nói của Mao Trạch Đông - theo sát phía sau.

[SaoVang]

Dưới chân thang máy bay là một con đường trải thảm đỏ. Mao Trạch Đông vừa xuất hiện ở khoang cửa, trên sân bay lập tức vang lên những tràng vỗ tay. Khơrútsốp cùng các nhà lãnh đạo chủ yếu của Đảng, Chính phủ và quân đội Liên Xô nét mặt tươi cười, vừa vỗ tay vừa đi ra phía cầu thang máy bay.

Chủ tịch Đảng Lao động Việt Nam Hồ Chí Minh cũng đến, đứng bên cạnh Khơrútsốp. Mao Trạch Đông thong thả bước xuống thang, khi tới bậc thang cuối cùng, ông ngẩng đầu nhìn gương mặt tròn rắn chắc của Khơrútsốp, đưa một bàn tay về phía ông ta.

Họ ôm nhau dưới chân cầu thang, thân thiết thăm hỏi lẫn nhau.

Khơrútsốp bày tỏ sự hoan nghênh nhiệt liệt đối với Mao Trạch Đông và đoàn đại biểu Trung Quốc.
Mao Trạch Đông và Hồ Chí Minh ôm nhau, vô cùng thân thiết.

Hồ Chí Minh nói bằng tiếng Trung Quốc:

- Đồng chí khỏe mạnh chứ?

- Rất khoẻ. Đồng chí thế nào?

- Khá hơn lần gặp trước.

- Lần trước là ở nhà, lần này là ở Mátxcơva.

Mao Trạch Đông nói "ở nhà" là chỉ điện Cần Chánh trong Trung Nam Hải. Dịp hè vừa qua, Hồ Chí Minh đã có buổi nói chuyện rất lâu với Mao Trạch Đông ở điện Cần Chánh. Hôm đó trời nóng bức, Mao Trạch Đông đề nghị Hồ Chí Minh cởi trần ra cho mát và nói:

- Đây là ở nhà, đồng chí cứ tự nhiên như đến bạn bè thân thích.

Mao Trạch Đông lần lượt bắt tay các nhà lãnh đạo cao cấp của Đảng. Chính phủ, quân đội Liên Xô đến đón tiếp ở sân bay. Khơrútsốp đi bên cạnh giới thiệu. Sau đó Vụ trưởng Vụ lễ tân Bộ Ngoại giao đến hướng dẫn, mời Mao Trạch Đông đi duyệt đội danh dự. Mao Trạch Đông đi đến trước hàng quân, đứng nghiêm, đưa mũ cho Lý Việt Nhiên cầm, nhìn thẳng vào đội danh dự hải lục không quân, hô to bằng giọng Hồ Nam:

- Các đồng chí khỏe!

- U ra! U-ra! Ura! - Đội danh dự tràn đầy khí thế, hô vang trời ba lần.

Kết thúc phần nghi thức, Khơrútsốp mời Mao Trạch Đông lên ngồi ở chiếc xe đầu tiên. Loại xe này rất rộng rãi, Mao Trạch Đông và Khơrútsốp ngồi ở hàng ghế sau. Giữa hàng ghế trước và hàng ghế sau có đặt những chiếc ghế thấp có thể di chuyển được, Lý Việt Nhiên và Lý Ngân Kiều "hai tướng lật đật” ngồi ở đây. Hàng ghế trước là lái xe, ngồi cạnh lái xe là Phó cục trưởng Cục cảnh vệ điện Kremli, thiếu tướng Sakharốp. Ông được cử làm vệ sĩ trưởng cho Mao Trạch Đông trong thời gian thăm Liên Xô.

Lý Việt Nhiên ngồi nghiêng, tay nắm thành ghế, phiên dịch cho cuộc nói chuyện của lãnh tụ hai Đảng Cộng sản lớn nhất thế giới.

Mao Trạch Đông hỏi:

- Những người tham gia Hội nghị đều đến đủ rồi chứ?

Khơrútsốp bấm đốt ngón tay, giới thiệu những lãnh tụ Đảng Cộng sản đã đến. Khi giới thiệu đến Tôgơliati và Torê, Mao Trạch Đông cảm thấy rất vui mừng trước việc hai lãnh tụ của Đảng Cộng sản Italia và Pháp từ châu Âu đến, liền hỏi:

- Hai vị đó ở đâu?

- Đã sắp xếp ở biệt thự ngoại ô.

[SaoVang]

Nói đến đây, Khơrútsốp có ý giới thiệu bổ sung:

- Chúng tôi chỉ bố trí để đồng chí đến ở trong điện Kremli, nơi ở cách nơi họp rất gần, có hành lang nối thông với tòa đại sảnh hội trường Gióocgiơ, rất thuận tiện.

Mao Trạch Đông hầu như không chú đến biểu hiện hữu nghị đặc biệt này, ngồi tựa ghế nghiêng đầu nói với Khơrútsốp:

- Chúng tôi đến lần này còn có Tống Khánh Linh và Quách Mạt Nhược, Tống Khánh Linh còn là Phó trưởng đoàn. Tuy họp Đảng Cộng sản, họ không phải Cộng sản nhưng việc họ tham gia rất có lợi cho chúng tôi, mong các đồng chí đối đãi với họ như đối với tôi...

- Tống Khánh Linh cũng sắp xếp ở trong điện Kremli, các thành viên chủ yếu của đoàn đại biểu Trung Quốc đều bố trí ở trong diện Kremli cả. Chúng tôi đã chọn người bảo vệ riêng cho Tống Khánh Linh, cả đầu bếp riêng nữa.

Mao Trạch Đông gật đầu:

- Cảm ơn, cảm ơn lòng nhiệt tình và chu đáo của các đồng chí.

Mao Trạch Đông nói tiếp:

- Chẳng phải tôi đã đề nghị với các đồng chí đừng bày vẽ nghi thức và số người đi đón ít thôi sao? Làm gì mà long trọng thế

Khơrútsốp giọng nghiêm túc:

- Chúng tôi có nhận được báo cáo của Iukin, nói rằng đồng chí đề nghị như vậy. Chúng tôi đã thảo luận, mọi người cho rằng không như thế được, các nhà lãnh đạo các nước khác đến, đều theo thông lệ mà tiếp đón. Đồng chí là khách quý, nghi lễ không thể đơn giản hóa như thế được.

- Cảm ơn thịnh tình của các đồng chí, tôi nghĩ chừng nào thực hiện được chủ nghĩa cộng sản chắc những thứ nghi lễ ấy chẳng còn dùng đến nữa.

Mao Trạch Đông mỉm cười, môi dưới giật giật. Lúc ông vui vẻ hoặc tức giận đều thường như vậy.

Những toà nhà cao tầng ở hai bên đường đã tăng lên nhiều. Mao Trạch Đông ngắm nhìn qua cửa sổ nghe Khơrútsốp giới thiệu tình hình xây dựng các khu nhà ở.

Mao Trạch Đông vẫn chăm chú quan sát, lát sau gật gật đầu nói:

- So với lần trước tôi đến, mọi việc ở đây có thay đổi nhiều. Nhìn nét mặt mọi người cũng đủ thấy cuộc sống của họ khá thoải mái. Ai ăn mặc cũng rất đẹp.