Ngọn lửa chiến tranh lạnh - Tập 1

[SaoVang]

Được đón tiếp khác thường

Đầu năm 1963, Đại sứ Liên Xô tại Trung Quốc Sécvônenkô chuyển tới Chủ tịch Mao Trạch Đông một bức thư của Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô, đề nghị hai Đảng không tranh luận công khai nữa, và tiến hành hội đàm.

Đảng Cộng sản Trung Quốc quyết định cử một phái đoàn do Đặng Tiểu Bình làm trưởng đoàn, Bành Chân là phó đoàn. Thành viên có Dương Thượng Côn, Ngũ Tu Quyền, Liêu Thừa Chi, Lưu Ninh Nhất, Khang Sinh và Đại sứ mới ở Liên Xô Phan Tự Lực.

Đảng Cộng sản Liên Xô cũng cử một phái đoàn do Suxlốp dẫn đầu, gồm Pônômanép, Anđrôpốp, Grisen, Insép, Sasưkốp, Sécvônenkô.

Trong thời gian đoàn Trung Quốc chuẩn bị đi Liên Xô, Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đã công bố bài "Kiến nghị về đường lối chung của phong trào Cộng sản quốc tế” coi như để trả lời bức thư của Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô.
Khơrútsốp vô cùng tức giận đối với bài viết này, bác bỏ toàn bộ 25 kiến nghị, chỉ trích những kiến nghị của Đảng Cộng sản Trung Quốc là phỉ báng và công kích Đảng Cộng sản Liên Xô.

Ngày 5 tháng 7, ngày phái đoàn Đảng Cộng sản Trung Quốc lên đường và tới Mátxcơva, không biết do ngẫu nhiên hay cố tình làm như vậy, máy bay của không quân Trung Quốc đã buộc phải chờ mấy tiếng đồng hồ ở sân bay, vì cùng lúc đó một đoàn đại biểu cao cấp của Anh Mỹ cũng đến.

Một ngày trước khi phái đoàn Đảng Cộng sản Trung Quốc lên đường, Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô ra tuyên bố, chỉ trích Đảng Cộng sản Trung Quốc tiếp tục đẩy mạnh luận chiến công khai. Thế là ngay trên sân bay, Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc ra tuyên bố bác bỏ sự chỉ trích của Đảng Cộng sản Liên Xô ngày hôm trước.

Hội đàm hai Đảng Trung-Xô bắt đầu trong những lời phê bình chỉ trích lẫn nhau gay gắt và không bình tĩnh như vậy.

Nghi lễ cần thiết vẫn không thể thiếu được. Phái đoàn Cộng sản Trung Quốc ở biệt thự trên đồi Lênin, Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô tổ chức tiệc đón tiếp ở điện Kremli.

Sự long trọng thịnh soạn của bữa tiệc tương phản ghê gớm với không khí căng thẳng gay gắt, làm cho những người trong cuộc tới nay vẫn còn nhớ như in. Phiên dịch Lý Việt Nhiên sau này nhớ lại:

“Khi chúc rượu, Khơrútsốp nói: "Chúng tôi vẫn hy vọng hai Đảng xóa bỏ được bất đồng. Bản thân Đảng Cộng sản Liên Xô đã có những cố gắng, chúng tôi có tình cảm hữu nghị với Đảng Cộng sản Trung Quốc".

Đặng Tiểu Bình rất trịnh trọng nói: "Chúng tôi tới đây với nguyện vọng đoàn kết, với mong muốn hữu nghị. Chúng tôi chân thành hy vọng xóa bỏ bất đồng”

Khơrútsốp lập tức tuyên bố: "Đường lối của Đại hội XX là đúng, chúng tôi sẽ tiếp tục kiên trì". Ý rất rõ ràng: Xóa bỏ bất đồng, thực hiện đoàn kết chỉ có thể là các đồng chí phải chấp nhận. quan điểm của chúng tôi.

Đặng Tiểu Bình lắc đầu nói: "Cho dù bất đồng nhất thời chưa xóa bỏ được, các bạn vẫn có thể bảo lưu quan điểm của mình, không nên tiếp tục mở rộng sự bất đồng về hình thái ý thức sang quan hệ giữa hai nước".

Khơrútsốp có phần nôn nóng, nói rất nhanh: "Tối thiểu phải thôi công kích lẫn nhau trên báo chí”.

Đặng Tiểu Bình phát biểu rất rõ ràng: "Các đồng chí công bố Thư gửi toàn thể đảng viên, các đồng chí đơn phương công kích chúng tôi, nói đã đủ rồi. Chúng tôi không công kích. Không dùng lời lẽ mang tính công kích. Nhưng chúng tôi vẫn chưa tỏ thái độ. Chúng tôi phải tỏ rõ thái độ. Tỏ rõ thái độ vào dịp thích hợp". Ông mỉm cười nhắc lại lần lữa "Chúng tôi sẽ tỏ rõ thái độ của mình, để toàn thể đảng viên hai Đảng hiểu quan điểm hai bên".

Khơrútsốp gõ dao ăn vào đĩa: “Muốn đoàn kết thì đôi bên phải ngừng luận chiến".

Đặng Tiểu Bình nói tiếp: "Ngừng luận chiến là đề nghị mà Đảng Cộng sản Trung Quốc sớm đã nêu, các đồng chí không coi trọng, không chấp nhận ý kiến đúng của chúng tỏi, trên thực tế vẫn công kích chúng tôi, tới bây giờ vẫn không thôi sự công kích ấy. Chúng tôi phải trả lời vẫn cứ phải trả lời".

[SaoVang]

Hội đàm hai Đảng Trung-Xô ngay trong bữa tiệc đã đối đầu chính diện như vậy. Trong tiệc đón chào đã như vậy rồi, thì hội đàm chính thức ra sao, ai cũng đoán được cả. Hội đàm diễn ra với việc hai bên tranh luận về những tuyên bố, công hàm Chính phủ và các bài viết trên báo. Tuy không lớn tiếng cãi nhau nhưng thái độ đều cứng rắn, lấy việc đọc các bài phát biểu làm chính, các bên đều đọc bài của mình, bày tỏ quan điểm của mình. Trường hợp này có thể gọi là "Tranh luận văn minh".

Trong một lần tranh luận, hai bên cuối cùng đã không dùng tới bài viết sẵn. Đó là cuộc hội đàm lần thứ hai tổ chức trong phòng họp nhỏ của Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô.

Người phát ngôn phía Liên Xô chủ yếu là Suxlốp đôi khi Kôgiưlốp cũng phát biểu.

Người phát ngôn phía Trung Quốc chủ yếu là Đặng Tiểu Bình, có khi là Bành Chân hoặc Khang Sinh.

Lần này Suxlốp phát biểu trước, cốt lõi là nói chủ nghĩa đế quốc đã trở nên tương đối "hiện thực", tương đối "biết điều Đảng Cộng sản thông qua việc giành đa số trong Quốc hội có khả năng "quá độ hòa bình" sang chủ nghĩa xã hội. Đặng Tiểu Bình phát biểu chỉ rõ rằng, Liên Xô đã tô hồng chủ nghĩa đế quốc, bỏ mất những nguyên lý của chủ nghĩa Mác Lênin.

Khi ấy, Kôgiưlốp bắt đầu phát biểu, ông ta chống hai khuỷu tay lên bàn, xoa hai tay nói:

- Trong Hội nghị quốc tế, phái đoàn Trung Quốc các đồng chí bao giờ cũng có lập trường đặc biệt. Ví dụ các đồng chí Liêu Thừa Chí, Lưu Ninh Nhất, trong Hội nghị Hòa bình thế giới bao giờ cũng đưa ra giọng điệu khác, có đường lối đặc biệt của riêng mình.

Đặng Tiểu Bình vẫn rất chậm rãi nói:

- Áp đặt việc làm của mình cho nước khác, cho phong trào cộng sản quốc tế, bắt người khác làm theo gậy chỉ huy của đồng chí, điều dó không thể được.

Kôgiưlốp “hừm" một tiếng rồi nói:

- Đảng Cộng sản Liên Xô chúng tôi lúc nào cũng phải nắm chuyện lớn quốc tế, Đảng Cộng sản Trung Quốc các đồng chí luôn chỉ bắt ruồi ở đó thôi?

Đặng Tiểu Bình không để ý tới từ ngữ đối phương, mà nhấn mạnh nguyên tắc:

- Bản chất của chủ nghĩa đế quốc có phải đã thay đổi? Đối với phong trào giải phóng dân tộc có phải ủng hộ hay không? Giữa các Đảng anh em có cần phải giữ vững nguyên tắc tôn trọng độc lập của nhau? Vấn đề quá độ hòa bình, vấn đề Xtalin chẳng lẽ không phải là những vấn đề nguyên tắc?

- Về các tội của Xtalin, chúng tôi phải lên án! - Suxlốp cao giọng nói, đây rõ ràng là vấn đề nhạy cảm nhất của các nhà lãnh đạo mới Đảng Cộng sản Liên Xô trong đấu tranh chính trị.

- Xtalin có sai lầm, thậm chí có những sai lầm nghiêm trọng, cần phê phán, nhưng vì sao phải giáng một đòn chết ngay? - ánh mắt sắc sảo của Đặng Tiểu Bình lướt qua gương mặt Suxlốp - Vì sao sợ Xtalin đến như thế? Vì sao không có can đảm đánh giá một cách công bằng, toàn diện với đồng chí ấy

- Ông ta lộng quyền hống hách, là một bạo chúa, phạm những tội ác dã man đối với nhân dân Liên Xô.

- Khi nhân dân Liên Xô hô to tên ông, nối tiếp nhau xông lên quyết sống mái với phát xít Hít le, khi nhân dân Liên Xô đoàn kết chặt chẽ chung quanh Đảng Cộng sản Liên Xô đứng đầu là ông để bảo vệ và xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới. Họ đã hô lớn tên ông lẽ nào vì ông là một bạo chúa? - Đặng Tiểu Bình thoáng nhếch mép cười mỉa, rồi nghiêm khắc nhìn thẳng vào Suxlốp - Vì sao một người đã chết rồi, còn bôi nhọ ông như thế được? Mắt Đặng Tiểu Bình long lên. - Các đồng chí vì sao nghe thấy tên ông ta đã sợ hãi, lẽ nào linh hồn ông ta làm các đồng chí mê muội đi rồi?

Suxlốp lướt nhanh trên gương mặt Đặng Tiểu Bình, vẫn không dám nhìn thẳng vào ông, rồi lái sang chuyện khác.

[SaoVang]

Ngay trong thời gian hội đàm, Liên Xô đã cùng hai nước Anh, Mỹ ký tắt hiệp định cấm thử vũ khí hạt nhân từng phần cũng là nhằm vào Trung Quốc.

Một nội dung quan trọng trong hiệp định là hạn chế việc Trung Quốc có vũ khí hạt nhân, để ba nước Xô, Mỹ, Anh có thể lũng đoạn. Chính phủ Trung Quốc đã lên án nghiêm khắc việc làm này. Hiệp định nói trên làm cho quan hệ hai Đảng, hai nước Trung-Xô phủ thêm bóng đen nữa, bất đồng và tranh luận giữa hai bên càng thêm gay gắt.

Lần hội đàm này diễn ra khoảng hai tuần. Suốt thời gian đó phía Liên Xô không bố trí cho phái đoàn Trung Quốc đi tham quan hoặc vui chơi giải trí.

Những lúc rảnh rỗi, Đặng Tiểu Bình và Bành Chân thường đi dạo với nhau. Có một lần hai người bàn đến chuyện Khơrútsốp cố tình làm ra vẻ đề nghị thôi luận chiến.

Bành Chân bảo:

- Họ chửi mắng chúng ta chán chê rồi. Bây giờ phải dùng đến chiêu này, yêu cầu thôi luận chiến để bịt miệng chúng ta lại không để nhân dân biết sự thật và quan điểm của chúng ta thế nào.

Đặng Tiểu Bình cười:

- Có thể như thế, chắc họ đã thừa nhận việc chửi rủa của họ là sai nên sau đó mới thôi chứ.

Trong thời gian Hội nghị, phía Liên Xô tổ chức hai bữa tiệc nhỏ chiêu đãi phái đoàn Đảng Cộng sản Trung Quốc tại phòng tiệc nhỏ Xô Viết tối cao. Mục đích của bữa tiệc là cốt đế làm dịu bầu không khí, nhưng vẫn chẳng đạt được mong muốn.

- Chúng ta nên ngừng luận chiến. - Suxlốp rõ ràng như linh cảm thấy Trung Quốc sẽ cho công bố những bài viết quan trọng, giọng ông ta có vẻ lo lắng.

- Có thể ngừng - Đặng Tiểu Bình tươi tỉnh cười thoải mái, nói rất kiên quyết - Chúng tôi có thể ngừng luận chiến. Nhưng các đồng chí phải thừa nhận việc các đồng chí công kích chúng tôi là sai, bằng không thì đề nghị ngừng luận chiến là không chân thành.

- Nếu các đồng chí có thiện chí, thì phải ngừng luận chiến vô điều kiện? - Khơrútsốp chối bỏ trách nhiệm.

- Đồng chí không được đổ trách nhiệm cho chúng tôi - Đặng Tiểu Bình vẫn giữ nguyên giọng nói chắc nịch xưa nay. - Chúng tôi một mực yêu cầu ngừng, một mực chủ trương không nên luận chiến công khai, ngay trước Hội nghị Bucarét, đã khuyên các đồng chí, mấy năm nay các đồng chí đâu có nghe. Bây giờ các đồng chí chửi mắng chán rồi lại không cho phép chúng tôi trả lời, chúng tôi không chấp nhận được.

Khơrútsốp dễ thay đổi thất thường. Khi ông và Mỹ hòa hoãn, thấy có lợi như trong hội đàm Trại Đavít, liền công kích Trung Quốc, có khi rất ngông cuồng ngang ngược. Khi quan hệ giữa ông và Mỹ căng thẳng, như đọ sức với Mỹ trong vụ khủng hoảng Cu Ba bị thất bại phải rút lui, lại tỏ ra hữu hảo Trung-Cô, mong muốn quên đi quá khứ, mặc dù đó là chuyện bất đắc dĩ. Đặng Tiểu Bình là nhà chính trị nổi tiếng trong ngoài nước, ông có tính nguyên tắc kiên định và tính linh hoạt cao, "trong nhu có cương, trong bông giấu sẵn kim nhọn", ông có tầm nhìn lịch sử sâu rộng và khả năng hiểu biết chiến lược cao độ của một lãnh tụ.

Khi Khơrútsốp không kiềm chế được tình cảm, đầu óc thiếu bình tĩnh tỉnh táo, thiếu sự suy nghĩ chín chắn cần phải có của một lãnh tụ nước lớn, nói ra những điều sơ suất, làm những việc bất cẩn, Đặng Tiểu Bình không chỉ một lần nhắc nhở ông ta: "Đây chính là lời nói của đồng chí đấy nhé, ý kiến này của đồng chí phải ghi vào biên bản". Và cũng đã nhiều lần nói "Cuối cùng đồng chí phải gánh chịu trách nhiệm lịch sử”.

Ngày 20 tháng 7, phái đoàn Đảng Cộng sản Trung Quốc do Đặng Tiểu Bình dẫn đầu kết thúc cuộc hội đàm hai Đảng Trung-Xô được thế giới quan tâm, đã trở về Bắc Kinh.

[SaoVang]

Vì lý do an toàn, phái đoàn chia ra đi hai máy bay. Khi máy bay vừa hạ cánh xuống sân bay Tây Giao, Mao Trạch Đông, Lưu Thiếu Kỳ, Chu Ân Lai, Chu Đức, Đổng Tất Vũ đến tận cầu thang máy bay, đón tiếp "người chống xét lại" vĩ đại trở về. Nghe nói Đặng Tiểu Bình chưa bao giờ được đón tiếp trọng thể khác thường như vậy.

Lần hội đàm này chẳng có tiến triển gì, nói chi đến sự thống nhất ý kiến. Thoả thuận duy nhất đạt được là: đàm phán tạm ngừng một thời gian, lần sau hội đàm tiếp, thời gian và địa điểm do hai Đảng Trung Xô bàn định sau.

Nửa tháng sau, Trung Quốc công bố "Bình luận lá thư ngỏ của Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô". Đó là "Bình luận thứ nhất" tiếp đó lần lượt đến" "Bình luận thứ chín".

Nghe nói, Khơrútsốp mới đầu còn yêu cầu triệu tập Hội nghị toàn thể Ban Chấp hành Trung ương, những mong lại có sự thay đổi như Hội nghị tháng 6 Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô năm 1957, nhưng mọi người đều phản đối. Vào giờ nghỉ giải lao của cuộc họp đêm ngày 13 tháng 10, Khơrútsốp cuối cùng đã phải nghe theo Micôian, "Tự nguyện đệ trình bản tuyên bố về hưu”, tức là "Đơn xin từ chức" công bố trên báo chí thế giới sau này. Giới báo chí Liên Xô nói, Khơrútsốp vì lý do tuổi tác và sức khoẻ, đã được rời chức vụ theo đề nghị của bản thân ông ta.

Sau khi Khơrútsốp từ chức, Brêgiơnhép làm Bí thư thứ nhất Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô. Với “mong muốn cải thiện quan hệ", Đảng Cộng sản Trung Quốc cử Chu Ân Lai dẫn đầu phái đoàn sang Liên Xô tham dự các hoạt động chào mừng Cách mạng Tháng Mười. Nhưng lãnh đạo mới của Đảng Cộng sản Liên Xô lại tuyên bố chính sách đối với Trung Quốc của họ không khác biệt chút nào với Khơrútsốp.

Tháng 3 năm 1965, Brêgiơnhép triệu tập cuộc họp trù bị cho Hội nghị các Đảng Cộng hòa và Công nhân các nước với mục đích tập trung lên án Đảng Cộng sản Trung Quốc. Trung Quốc và 5 Đảng khác từ chối tham dự. Sau đó, Liên Xô liên tục tăng thêm quân đội tại biên giới Trung-Xô và đưa quân vào đóng ở Mông Cổ. Tháng 3 năm 1966 Đảng Cộng sản Liên Xô họp đại hội XXIII, Đảng Cộng sản Trung Quốc quyết định không cử đại biểu đến tham dự. Từ đó hai Đảng cắt đứt quan hệ.

Nhìn lại lịch sử cuộc luận chiến này, đúng như Đặng Tiểu Bình đã nói sau này:

“Một đảng bình luận sự đúng sai của Đảng nước ngoài, thường căn cứ vào công thức có sẵn hoặc một số phương án đã định hình nào đó, thực tế chứng minh làm như vậy là không được. Phương châm đường lối trong nước của Đảng các nước đúng hay sai, không phải để người khác viết bài khẳng định hoặc phủ định, mà chỉ có thể do Đảng ở đấy, nhân dân ở đấy, nói cho cùng là do thực tiễn của họ đưa ra câu trả lời. Bất cứ Đảng lớn, Đảng vừa, đảng nhỏ đều phải cùng nhau tôn trọng sự lựa chọn và kinh nghiệm của đối phương. Người ta căn cứ vào tình hình của chính mình để tiến hành tìm tòi, chuyện đó không thể chỉ trích được. Dù là sai, cũng phải do chính họ tổng kết kinh nghiệm, tìm tòi lại. Họ cũng phải làm như vậy đối với chúng ta, cho phép chúng ta phạm sai lầm, đã có sai lầm, phải do chính chúng ta sửa chữa. Chúng ta phản đối việc người ta ra lệnh cho chúng ta, chúng ta cũng quyết không thừa lệnh cho họ”.

Khi nói tới việc đối xử và tranh luận với một số đồng chí Đảng nước ngoài đến thăm, Đặng Tiểu Bình nói:

“Nhìn lại, trước kia chúng tôi đâu có đúng cả, cũng đã có một số ý kiên phát biểu không đúng về Đảng nước khác, những đồng chí nước ngoài ấy cũng nói: Họ không phải cái gì cũng đúng. Đấy là một mặt của cuộc tranh luận trước kia, mặt bất đồng về hình thái ý thức. Mấu chốt vấn đề của mặt này là sự kết hợp nguyên lý phổ biến của chủ nghĩa Mác với thực tiễn cụ thể của cách mạng và xây dựng ở các nước, ở chỗ đứng trước sự phát triển nhanh chóng từng ngày của tình hình thế giới phải nhận thức "kế thừa" phát triển chủ nghĩa Mác Lênin bằng tư tưởng quan điểm mới”.

Còn mặt khác thứ hai của tranh luận trước đây, Đặng Tiểu Bình nói:

“Chính sách đối ngoại của một Đảng và Nhà nước do đảng ấy lãnh đạo, nếu can thiệp vào công việc nội bộ nước khác, xâm lược lật đồ nước khác, thì bất cử Đảng nào cũng có thể phát biểu ý kiến, tiến hành chỉ trích. Chúng tôi xưa nay vẫn chống lại cách làm kiểu "Đảng “bố” và chủ nghĩa sô-vanh nước lớn của Đảng Cộng sản Liên Xô. Trong quan hệ đối ngoại, họ thi hành đường lối và chính sách theo chủ nghĩa bá quyền’.

[SaoVang]

V. ĐẠI LUẬN CHIẾN TRUNG - XÔ

Phê phán "Chủ nghĩa xét lại hiện đại"

Cuối những năm 50, đầu những năm 60, giữa Trung Quốc và Liên Xô đã nổ ra cuộc đại luận chiến về phong trào Cộng sản. Tới nay, cuộc đại luận chiến ấy đã đi vào lịch sử, nhưng nếu chúng ta xem xét lại bằng con mắt bình tĩnh những bài luận chiến giữa hai Đảng Trung Xô khi đó có thể cảm thấy khí thế "Đảng bố” sô vanh nước lớn của Đảng Cộng sản Liên Xô khi ấy thực sự là quá đáng, còn tư trào cực tả của Đảng Công sản Trung Quốc thì cũng khá ghê gớm.

Việc phê phán "Chủ nghĩa xét lại hiện đại", dù rằng mũi nhọn của Đảng Trung Quốc chĩa thẳng vào Khơrútsốp và Đảng Cộng sản Liên Xô nhưng lúc đầu là chỉ Titô Nam Tư. Trong tạp chí “Hồng kỳ” số ra mắt, Trần Bá Đạt đã viết bài "Chủ nghĩa xét lại Nam Tư là sản phẩm của chính sách đế quốc chủ nghĩa", đã nã phát súng đầu tiên vào Ti tô.

Trong hồi ký "Tám năm ở Bộ Ngoại giao" Ngũ Tu Quyền đã viết về ảnh hưởng sai lầm do bài của Trần Bá Đạt gây ra.

“Tháng 5 năm 1958, tôi được lệnh triệu hồi về nước (chú thích của người trích dẫn: Khi ấy Ngũ Tu Quyền là Đại sứ Trung Quốc ở Nam Tư), vừa về nước tôi đã bị phê phán một trận ở Bộ Ngoại giao. Vì tôi là Uỷ viên Trung ương khóa VIII nên buộc phải đến làm kiểm thảo trong Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung ương khoá VIII. Tôi nghe những điều phê phán tôi, đối chiếu với mấy bức điện báo tôi phát từ Nam Tư về, bản thân tôi cảm thấy ý kiến ở trong nước khác tôi rất xa. Báo cáo của tôi khẳng định Nam Tư vẫn là một nước xã hội chủ nghĩa, cho rằng trong Cương lĩnh của Đảng Cộng sản Nam Tư có mặt đúng, phù hợp với chủ nghĩa Mác Lênin. Trong khi đó, quan điểm trong nước lại nói cương lĩnh của Đảng Cộng sản Nam Tư là "chống chủ nghĩa Mác Lênin, là chủ nghĩa xét lại từ đầu chí cuối" rằng Nam Tư đã phục hồi chủ nghĩa tư bản....

Đối với những ý kiến này, lúc đầu tôi không thể chấp nhận được, vì thế khi phát biểu tại tổ trong Hội nghị Trung ương II khoá VIII tôi vẫn nói lại một số tình hình chân thực của Nam Tư. Nhưng ý kiến cá nhân tôi không làm thay đổi được những định kiến trên. Khi đó Khang Sinh và Trần Bá Đạt cực kỳ hăng hái về chuyện này, họ viết bài và làm báo cáo, xỉ vả thậm tệ "Những kẻ theo chủ nghĩa xét lại hiện đại mà đại biểu là Đảng Công sản Nan Tư, làm rùm beng lên ở mọi nơi, chỉ lo thiên hạ không loạn lên được...”

Khang Sinh, Trần Bá Đạt hăng hái phê phán "Chủ nghĩa xét lại hiện đại" như vậy, nhằm chứng tỏ mình "theo sát Mao Trạch Đông”. Vì Mao Trạch Đông ngay từ tháng 3 năm 1957 đã chỉ ra rõ ràng: "Một nhiệm vụ quan trọng của chúng ta trên mặt trận tư tưởng hiện nay, chính là phải triển khai phê phán chủ nghĩa xét lại hiện đại".

Số thứ hai của tạp chí "Hồng Kỳ", Trần Bá Đạt tiếp tục phê phán "chủ nghĩa xét lại hiện đại" Nam Tư, đã viết bài "Canh bạc của đế quốc Mỹ ở Nam Tư”.

Sau đó, diễn ra luận chiến công khai giữa hai Đảng Trung-Xô. Ngày 20 tháng 4 năm 1960, để kỷ niệm 90 năm ngày sinh Lênin, tạp chí "Hồng Kỳ" do Trần Bá Đạt chủ biên lại phát biểu bài "Chủ nghĩa Lênin muôn năm" của Ban biên tập Bài này dựa vào sự kiện kỷ niệm 90 năm ngày sinh Lênin để lên án toàn diện "Chủ nghĩa xét lại hiện đại", Liên Xô đã phản bội chủ nghĩa Lênin như thế nào. Bài "Chủ nghĩa Lênin muôn năm" đã thu hút được sự quan tâm rộng rãi trong và ngoài nước.

Từ ngày 15 tháng 12 năm 1962 đến ngày 8 tháng 3 năm 1963, Đảng Trung Quốc liên tục phát biểu 7 bài văn luận chiến. Đó là những bài:

"Vô sản toàn thế giới liên hiệp lại, chống kẻ thù chung của chúng ta"
“Bất đồng giữa đồng chí Tôgơli với chúng tôi"
"Chủ nghĩa Lê nin và Chủ nghĩa xét lại hiện đại"
"Đoàn kết lại trên cơ sở Tuyên ngôn Mátxcơva và tuyên bố Mátxcơva" .
"Bất đồng từ đâu mà ra? - Trả lời đồng chí Torê"
"Lại bàn về bất đồng giữa đồng chí Tôgơliatơ với chúng tôi về một số vấn đề quan trọng của chủ nghĩa Lênin trong thời đại ngày nay".
"Bình luận về tuyên bố của Đảng Cộng sản Mỹ '

Những bài viết này đã công khai sự bất đồng nghiêm trọng về hình thái ý thức giữa Đảng Cộng sản Trung Quốc với Đảng Cộng sản Liên Xô, Đảng Cộng sản Pháp, Đảng Cộng sản Ý. Đảng Cộng sản Mỹ.

Những bài này phần lớn do "nhóm Tú tài" ở Điếu Ngư Đài chấp bút

[SaoVang]

Đèn sáng thâu đêm tại Nhà khách Chính phủ

Điếu Ngư Đài, toà Nhà khách Chính phủ gần sông Tam Lý tây thành Bắc Kinh, trong. "Cách mạng văn hóa" nơi đây là trụ sở của "Tổ Cách mạng văn hoá Trung ương" mà trở thành nổi tiếng toàn quốc.

Từ đầu năm 1960, "Nhóm Tú tài" triển khai luận chiến với Đảng Cộng sản Liên Xô làm việc tại Nhà khách Chính phủ ở Điếu Ngư Đài. Khang Sinh - Bí thư Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, là người phụ trách "Nhóm Tú tài". Đối với "Nhóm Tú tài” quan trọng như vậy, Trần Bá Đạt đương nhiên phải có mặt trong đó. Nhưng nơi đây đã bị Khang Sinh khống chế kiểm soát, Trần Bá Đạt chỉ tham gia một số công việc, còn quyền lãnh đạo đã nằm trong tay Khang Sinh.

Nghe nói, bài "Lại bàn về sự bất đồng giữa đồng chí Tôgơliati với chúng tôi" chủ yếu do Trần Bá Đạt chấp bút.

Việc công bố bảy bài này, làm cho cuộc luận chiến ngày càng đi tới chỗ căng thẳng nhất. Ngày 30 tháng 3 năm 1963, Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô gửi thư cho Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, nêu ra một cách có hệ thống ý kiến của họ về phong trào Cộng sản quốc tế.

Thư trả lời của Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, phải trả lời công khai. Trong các "Tú tài" ở Điếu Ngư Đài, có người chủ trương viết một bài dài, bác lại có hệ thống quan điểm của Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô. Bản thảo viết xong, Mao Trạch Đông không duyệt.

Khi ấy Mao Trạch Đông nói một câu rất hay:

- Tôi cần kiểu Trương Tiếp Lâm, không cần kiểu Trang Tắc Đống?

Nhiệm vụ khởi thảo rơi vào tay Trần Bá Đạt. Trần suy nghĩ mãi về câu nói này của Mao Trạch Đông. Cũng may ông đã ở bên Mao Trạch Đông nhiều năm, hiểu ra được ý chính câu nói bóng bẩy của Mao Trạch Đông: Trang Tắc Đống và Trương Tiếp Lâm đều là danh thủ bóng bàn Trung Quốc, phong cách đánh lại khác hẳn nhau. Trang Trác Đống đánh ôm bàn tấn công nhanh, là lối chơi tấn công, còn Trương Tiếp Lâm thì chuyên đỡ cắt bóng, được mệnh danh là "bức trường thành không công phá được", giỏi phòng thủ, cứu được các kiểu bóng xoáy hiểm hóc của đối thủ.

Trần Bá Đạt đọc hết các biên bản ghi chép lời nói của Mao Trạch Đông về phong trào Cộng sản quốc tế, rồi viết bài "Kiểu Trương Tiếp Lâm". Bài này được Mao phê duyệt vì hợp ý ông. Thế là Mao Trạch Đông triệu tập một cuộc họp ở Vũ Hán để thảo luận, bài viết được thông qua.

Bài này công bố ngày 14 tháng 6 năm 1963, là "Thư của Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc trả lời bức thư ngày 30 tháng 3 năm 1963 của Uỷ ban Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô”. Dưới nhan đề "Kiến nghị về đường lối chung của phong trào Cộng sản quốc tế”, bài viết trình bày 25 ý kiến của Đảng Cộng sản Trung Quốc về chủ nghĩa Cộng sản Quốc tế, thường được người ta gọi là "Hai mươi lăm điều”.

"Hai mươi lăm điều” ngoài việc trình bày chính diện quan điểm luận chiến của Đảng Cộng sản Trung Quốc ra, còn phê phán toàn diện quan điểm của Đảng Cộng sản Liên Xô, khái quát quan điểm của Liên Xô thành "ba hòa, hai toàn”, tức là chung sống hòa bình, thi đua hòa bình, quá độ hòa bình, và nhà nước toàn dân, Đảng toàn dân.

Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô ngày 14 tháng 7 năm 1963 công bố "Thư ngỏ gửi tổ chức Đảng các cấp và toàn thể đảng viên Đảng Cộng sản Liên Xô " nhằm thẳng vào "Hai mươi lăm điều” của Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, bác bỏ từng điều một. Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô khi đăng "Lá thư ngỏ”, đăng luôn cả "Hai mươi lăm điều” làm phụ lục.

[SaoVang]

Ngày 20 tháng 7 năm 1963, báo chí Trung Quốc đã có phản hồi, đăng lại "Hai mươi lăm điều”, đồng thời cũng đăng "Lá thư ngỏ" của Liên Xô.

Sau đó, báo chí Liên Xô liên tục đăng xã luận "Đảng Cộng sản Liên Xô giương cao ngọn cờ vĩ đại của chủ nghĩa Lênin", "Sự nhất trí không gì phá vỡ nổi giữa Đảng và nhân dân", "Chúng tôi trung thành với chủ nghĩa Lênin” nhằm thẳng vào "Hai mươi lăm điều” của Trung Quốc.
Sau đó, Trung Quốc với danh nghĩa Ban biên tập "Nhân dân nhật báo", liên tục đăng chín bài bình luận "Lá thư ngỏ” của Liên Xô.

"Chín bình luận” do "Nhóm Tú tài” Điếu Ngư Đài viết. Trần Bá Đạt cũng có lúc tham gia duyệt bài nhưng không đích thân chấp bút như khi viết "Hai mươi lăm điều” vì Khang Sinh chủ trì việc viết "Chín bình luận”, ông không tiện nhúng tay vào.

Mục lục "Chín bình luận" như sau:

- Nguồn gốc và quá trình phát triển sự bất đồng giữa lãnh đạo Đảng Cộng sản Liên Xô với chúng ta - Bình luận thứ nhất "Lá thư ngỏ của Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô" (6-9- 1963)

- Về vấn đề Xtalin - Bình luận thứ hai "Lá thư ngỏ của Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô" (13-9-1963).

- Nam Tư có phải là nước xã hội chủ nghĩa không? - Bình luận thứ ba "Lá thư ngỏ của Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô (26-9-1963) 

- Người bào chữa cho chủ nghĩa thực dân mới - Bình luận thứ tư "Lá thư ngỏ của Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô" (22-10-1963) 

- Hai đường lối về vấn đề chiến tranh và hòa bình - Bình luận thứ năm "Lá thư ngỏ của Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô" (19-11-1963)

- Hai chính sách chung sống hòa bình đối lập về căn bản. Bình luận thứ sáu "Lá thư ngỏ của Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô" (12-12-1963)

- Lãnh đạo Liên Xô là người chia rẽ lớn nhất ngày nay. - Bình luận thứ bảy "Lá thư ngỏ của Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô" (4-2-1964)

- Cách mạng vô sản và Chủ nghĩa xét lại Khơrútsốp - Bình luận thứ tám "Lá thư ngỏ của Đảng Công sản Liên Xô” (31-3-1964)

- Chủ nghĩa Cộng sản giả hiệu của Khơrútsốp và bài học lịch sử - Bình luận thứ chín "Lá thư ngỏ của Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô" (14-7-1964)

Ngoài ra, bài bình luận thứ mười vốn đã viết xong, vì Khơrútsốp bị hạ bệ ngày 14 tháng 10 năm 1964 , nên chưa kịp công bố, đổi thành bài phát biểu công khai của Bành Chân.

Ngày 21 tháng 11 năm 1964, tạp chí "Hồng Kỳ" công bố xã luận "Khơrútsốp bị hạ bệ như thế nào".

Dưới sự chỉ đạo của Mao Trạch Đông, phong trào "phê phán” “Chủ nghĩa xét lại hiện đại” và việc phản đối thái độ “Đảng bố” và chủ nghĩa sô vanh nước lớn Liên Xô là đúng, nhưng cuộc luận chiến này cũng bộc lộ ra nhiều vấn đề đáng để người sau nghiêm túc tổng kết.

Khang Sinh, Trần Bá Đạt hai nhà lý luận trong phê phán "Chủ nghĩa xét lại hiện đại" đã "theo sát” Mao Trạch Đông. Họ được rất nhiều lợi lộc trong cuộc luận chiến này, từ đó về sau họ rất được Mao Trạch Đông tín nhiệm.

Đầu năm 1960, Trần Bá Đạt đã "chỉ ra rất rõ ràng”: "Mao Trạch Đông kế thừa, bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác Lênin". Về sau, câu nói đó có thêm ba phó từ được viết trong “Lời nói đầu sách tái bản" "Mao Chủ tịch ngữ lục" theo ý kiến của Lâm Bưu:

"Đồng chí Mao Trạch Đông đã kế thừa, bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác Lên nin một cách thiên tài, một cách sáng tạo, một cách toàn diện, nâng chủ nghĩa Mác Lênin lên một giai đoạn mới".

[SaoVang]

VI. MỸ CÓ Ý ĐỒ PHÁ HỦY KHO VŨ KHÍ HẠT NHÂN CỦA TRUNG QUỐC

Mỹ muốn Liên Xô đối phó với Bắc Kinh

Tháng 1 năm 1961, Tổng hành dinh quân Mỹ ở Thái Bình Dương trình báo Chính phủ Mỹ rằng, Trung Quốc có thể thử bom nguyên tử vào cuối năm 1962, và sẽ có vũ khí hạt nhân cỡ nhỏ vào năm 1965. 

Rostau đã từng làm cố vấn Tổng thống Kennơđi và Giôn sơn sau này nhớ lại, tin Trung Quốc sẽ có vũ khí hạt nhân, khiến mọi người sợ hãi. Ông nói:

- Sự kiện lớn nhất những năm 60, có lẽ là việc Trung Quốc thử vũ khí hạt nhân.

"Liên bang Nga kiềm chế Hoa" hoặc là chơi "con bài chia rẽ Trung-Xô” xưa nay là trọng tâm "chiến lược lớn” của Chính phủ Kennơđi và Giôn sơn.

Kennơđi và bộ Tham mưu của ông ta có thành kiến với người Trung Quốc về chính trị, văn hóa và chủng tộc. Theo họ, Liên Xô "còn có thể nói chuyện được" chứ Trung Quốc thì "không thể nói gì với họ được". Tương Thiếu Thư cho biết, Kâynan chính là một người kịch liệt chống Trung Quốc, ông này chủ trương phát triển quan hệ Mỹ-Xô và chỉ có cải thiện, tăng cường quan hệ Mỹ-Xô mới có thể đối phó có hiệu quả với Trung Quốc.

Tháng 6 năm 1961, Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ-Xô ở Viên bắt đầu bế tắc, Nhà Trắng và quan chức Chính phủ đề nghị Kennơđi hội đàm với Khơrútsốp, lợi dụng bất đồng Trung-Xô để tranh thủ Liên Xô, mong tìm được tiếng nói chung về Trung Quốc với Mátxcơva. Nhưng biểu hiện của Khơrútsốp tại Hội nghị thượng đỉnh Viên đã khiến Kennơđi thất vọng, nhà lãnh đạo Liên Xô không mặn mà với những đề nghị của Kennơđi. Kennơđi nghĩ có thể lợi dụng sự đấu khẩu Trung-Xô để tranh thủ hữu hảo với Liên Xô, tiến tới thành lập liên minh Mỹ-Xô đánh đổ Trung Quốc, nhưng Khơrútsốp vẫn tỏ ra ủng hộ Trung Quốc, chủ trương để nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thay thế ghế Hội đồng bảo an Liên Hợp Quốc của Đài Loan.

Khi nói chuyện, Kennơđi đã dẫn ra một câu nói cổ của Trung Quốc "đi xa phải từ gần" để khuyến khích Liên Xô ký với Mỹ Hiệp ước cấm thử vũ khí hạt nhân. Dụng ý của Kennơđi là hòa bình thế giới phải đi dần từng bước một, bước thứ nhất là cấm vũ khí hạt nhân và cắt giảm quân bị. Nhưng Khơrútsốp lại không hề động tâm. Khi nói tới vấn đề Trung Quốc, Kennơđi khoe khoang với Khơrútsốp rằng mình khá "hiểu biết" về Trung Quốc, nào ngờ Khơrútsốp xuất thân từ nông dân Ucraina lại sỗ sàng nói với Kennơđi:

- Về vấn đề Trung Quốc, tôi biết hơn ông nhiều!.

Kennơđi xấu hổ đỏ cả mặt.

Phát hiện duy nhất của Kennơđi tại Hội nghị Thượng đỉnh là: Cho dù tranh chấp Trung-Xô rất ghê gớm và nghiêm trọng đến thế nào, Liên Xô tuyệt nhiên không thể bắt tay với Mỹ chống Trung Quốc, càng không thể hợp tác đánh Trung Quốc. "Giới am hiểu Liên Xô" ở Mỹ thì nói, Khơrútsốp thể hiện tâm trạng mâu thuẫn: Một mặt rất muốn cải thiện quan hệ với Mỹ, mặt khác lại không dám quá tham với Mỹ để chống Trung Quốc, nếu không như thế Liên Xô sẽ mất vị trí lãnh đạo trong thế giới Cộng sản.

Bí thư kiêm cố vấn của Kennơđi, Sôrensơn (những danh ngôn tuyệt cú của Kennơđi đều từ ông này mà ra) nói, sau khi Kennơđi lên cầm quyền, ông ta tuy không thích cấm vũ khí hạt nhân, nhưng lại rất lo Trung Quốc sẽ trở thành nước có vũ khí hạt nhân, vì vậy ông ta mong muốn Hiệp định cấm vũ khí hạt nhân có thể phát huy hiệu quả ngăn chặn Trung Quốc phát triển vũ khí hạt nhân.

[SaoVang]

Dùng Điều ước cấm thử vũ khí hạt nhân kiềm chế Trung Quốc

Tháng 10 năm 1961, Kennơđi khi trả lời phỏng vấn của nhà báo Kơlôk phụ trách chuyên mục của tờ "Thời báo Niu Yóoc" nói, Trung Quốc nhất định sẽ chế tạo thành công bom nguyên tử, Trung Quốc có bom nguyên tử thì "Toàn bộ Đông Nam Á sẽ bị Trung Quốc nuốt tươi".

Tháng 1 năm 1962, Kennơđi không thể chịu được nữa, chỉ thị cho Hội đồng An ninh quốc gia đánh giá "vấn đề giải quyết bằng thủ pháp đặc biệt" của Trung Quốc (tức là vấn đề phát triển bom nguyên tử), và nghiên cứu ảnh hưởng của việc Trung Quốc có bom nguyên tử đối với vị trí của Mỹ ở Đông Nam Á. Cựu Cục trưởng cục tài giảm quân bị Mỹ, Uyliam Fôstơ nói, Kennơđi xác định phải ngăn chặn hoặc loại bỏ mối đe doạ hạt nhân của Trung Quốc.

Ngày 22 tháng 1 năm 1963, tại Hội đồng An ninh quốc gia, Kennơđi nhấn mạnh một trong những trọng điểm của Điều ước cấm thử vũ khí hạt nhân là đối phó với Trung Quốc. Hisman (khi đó là Cục trưởng Cục tình báo và quân sự Chính phủ, sau làm Trợ lý Quốc vụ khanh Sự vụ Đông Á) cũng tham dự cuộc họp hôm ấy, ghi lại nội dung lời phát biểu của Kennơđi: "Nếu Liên Xô muốn có Điều ước cấm thử vũ khí hạt nhân, thì điều ước này phải ngăn chặn được kha năng phát triển vũ khí hạt nhân hoàn chỉnh của Trung Quốc mới có giá trị. Chúng ta hoàn toàn không thể tưởng tượng nối thế giới sẽ ra sao sau khi Trung Quốc có lực lượng hạt nhân. Trung Quốc quả thật là nguy hiểm. Điều ước cấm thử vũ khí hạt nhân nếu thật sự ngăn chặn được Trung Quốc có vũ khí hạt nhân thì tốt quá Chúng ta thật sự không thể để Trung Quốc có vũ khí hạt nhân. Điều ước cấm thử vũ khí hạt nhân phải gây được ảnh hưởng nghiêm trọng đối với Trung Quốc, điều đó rất là quan trọng”.

Đúng lúc Kennơđi lo ngại Trung Quốc phát triển bom nguyên tử, thì Pháp gia nhập Câu lạc bộ hạt nhân. Tới lúe này, Mỹ, Liên Xô, Anh, Pháp đều có trong tay vũ khí hạt nhân. Người Pháp là một dân tộc kiêu hãnh, họ không muốn gia nhập hàng ngũ cấm thử vũ khí hạt nhân do Mỹ chủ đạo. Kennơđi viết một lá thư khuyên Đờ Gôn tham gia ký kết Điều ước cấm thử vũ khí hạt nhân, bị Đờ Gôn từ chối.

Tháng 1 năm 1963, khi Kennơđi mời Bộ trưởng Văn hóa Pháp Manrô ăn cơm ở Nhà Trắng, ông ta một lần nữa nhấn mạnh tác hại của việc Trung Quốc có vũ khí hạt nhân:

- Một nước Trung Quốc hạt nhân sẽ là mối đe doạ lớn cho tương lai loài người, thế giới tự do và tự do trên trái đất.

Kennơđi đã để lộ rõ thành kiến chủng tộc đối với người Trung Quốc qua câu nói đó.

[SaoVang]

Một kế hoạch chưa làm đã run

Kennơđi hy vọng đạt được một Hiệp định về cấm thử vũ khí hạt nhân với Liên Xô. Khơrútsốp cuối cùng đã đồng ý. Pháp và Trung Quốc thì từ chối. Tháng 7 năm 1963, "Người am hiểu Liên Xô” Hariman đến họp ở Mátxcơva, Kennơđi đích thân điều khiển từ xa, lệnh cho Hariman trưng cầu ý kiến của Khơrútsốp về việc ngăn chặn Trung Quốc phát triển vũ khí hạt nhân và đồng thời hỏi ông ta xem muốn áp dụng “hành động Liên Xô” hay "hành động Mỹ”? Kennơđi không nói rõ thế nào là “hành động Liên Xô" và "hành động Mỹ", nhưng rõ ràng những hành động này tuyệt nhiên không phải “hành động chính trị" mà là "hành động quân sự", chỉ có dùng vũ lực mới ngăn chặn được Trung Quốc phát triển vũ khí hạt nhân.

Trước khi Hariman sang Liên Xô hội đàm, Chính phủ Kennơđi đã thảo luận phương án sử dụng vũ lực ngăn chặn Trung Quốc phát triển vũ khí hạt nhân. Bộ trưởng Quốc phòng Mácnamara thảo một bị vong lục về việc mở rộng hạt nhân trình lên Kennơđi. Mácnamara đề nghị áp dụng phương thức “trừng phạt kinh tế hoặc quân sự" để đối phó với các nước không hợp tác về mặt vũ khí hạt nhân. Trong một báo cáo ngắn gọn "cực kỳ cơ mật", Mắcnamara đã trắng trợn đề nghị dùng vũ lực đối phó với Trung Quốc. Văn kiện này có một mục mang tiêu đề: "Dùng vũ lực hoặc phương thức khác đối phó với Trung Cộng”

Sử dụng loại "vũ lực” nào để ngăn chặn Trung Quốc phát triển vũ khí hạt nhân? Văn kiện không nói rõ hoặc chí ít là trong các văn kiện đã được giải mã hiện nay vẫn chưa tìm thấy manh mối. Nhưng một phương thức khả thi nhất là tập kích đường không vào cơ sở vũ khí hạt nhân ở vùng biên giới phía tây Trung Quốc. Một cựu quan chức Chính phủ Mỹ cho biết, khả năng Mỹ-Xô liên kết tiến hành "tấn công bằng vũ khí hạt nhân để áp đảo Trung Quốc đại lục trước" cũng đã từng được thảo luận.

Cũng có người đề nghị: Một máy bay ném bom Liên Xô và một máy bay ném bom Mỹ cùng bay đến vùng trời Rôpubô, mỗi chiếc ném một quả bom, trong đó một quả là bom hạt nhân, một là bom thường. Thông qua một quan chức tham dự vụ việc cho biết, Nhà Trắng tuy đã bàn thảo xong kế hoạch này, nhưng chưa đi vào giai đoạn bố trí thực hiện.

Vì Liên Xô "nhát gan", Mỹ cũng không dám hành động liều lĩnh, Trung Quốc vẫn phát triển thuận lợi vũ khí hạt nhân, và vào ngày 16 tháng 10 năm 1964 đã thử thành công quả bom nguyên tử đầu tiên. Ngoại trưởng Trung Quốc Trần Nghị nói:

- Thà rằng không có quần mặc, cũng phải có bom nguyên tử.

Trung Quốc hiểu rất rõ, chỉ khi nào có đủ khả năng chế tạo được bom nguyên tử và vũ khí hạt nhân, mới sẽ không bị hai siêu cường bá quyền Mỹ-Xô bắt chẹt.

Tưởng Giới Thạch, Tống Mỹ Linh và Nghiêm Gia Cam trong Chính phủ Quốc dân Đảng cũng từng kêu gọi Mỹ phá huỷ cơ sở thiết bị vũ khí hạt nhân của Trung Quốc. Nhà cầm quyền Mỹ tuy có ý định đó nhưng trước sau vẫn không dám manh động vì hành vi trắng trợn thô bạo này tất phải trả giá nặng nề và hậu quả không thể lường hết được.

Thuộc phái bảo thủ Mỹ, đại tướng Uyliam Páclây trên tờ "Bình luận quốc gia" do ông chủ biên, ngày 12 tháng 1 năm 1965, cũng lớn tiếng kêu gọi Chính phủ Mỹ phá hủy kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc, yêu cầu Tổng thống Giôn sơn triệt phá toàn diện khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân của Trung Quốc. Ngày 1 tháng 6 cùng năm, Páclây trong một bài xã luận, một lần nữa lại nêu ý kiến đó. Páclây khi ấy tự cho mình là nhà chính luận đầu tiên đưa ra lời kêu gọi này, ông ta đâu có biết; Kennơđi hai ba năm trước đã có ý đồ phá hủy năng lực vũ khí hạt nhân của Trung Quốc rồi!