Kissinger-Những biên bản hội đàm tuyệt mật chưa công bố

[SaoVang]

Tháng 2, Kít-sinh-gơ đồng ý bổ nhiệm quan chức ngoại giao cao cấp Ri-ong Au-gơ làm tân Đại sứ của Mỹ tại Đài Loan. Người Trung Quốc coi hành động này nhằm duy trì quan hệ Oa-sinh-tơn - Đài Bắc ở cấp cao và không lâu sau đó Bắc Kinh phát động phong trào gây sức ép buộc Oa-sinh-tơn phải giải quyết vấn đề Đài Loan. Phong trào được dấy lên mạnh mẽ.

Trong buổi hội kiến với Tổng thống Dăm-bi-a Ca-un-đa, Chu Ân Lai đã nói một câu cứng rắn: "Ngày nào Mỹ còn tiếp máu cho Đài Loan, thì ngày đó quan hệ Trung-Mỹ còn chậm chạp". Trong suốt năm đó, các quan chức Trung Quốc đã trực tiếp hoặc gián tiếp cảnh cáo Oa-sinh-tơn: Lĩnh vực buôn bán và giao lưu có tiến triển hay không, phụ thuộc vào việc Mỹ có hủy bỏ sự thừa nhận đối với Đài Loan hay không để chuyển sang củng cố quan hệ ngoại giao với Trung Quốc.

Mặc dù Oa-sinh-tơn đã có bước đi khá dài trong việc giảm số lượng lớn quân đội đóng ở Đài Loan, nhưng các Cố vấn của Kít-sinh-gơ như Sô-lô-môn, Lốt, Hăm-mơ đang dõi theo bước đi tiếp theo của Oa-sinh-tơn, đó là vấn đề chi tiết về cắt quan hệ ngoại giao với Đài Loan, lập quan hệ với Trung Quốc Đại lục.

Tuy ba Cố vấn này tán đồng bước đi tiếp theo, nhưng theo họ sẽ phải trả cái giá khá đắt về chính trị, đặc biệt là dẫn đến sự chống đối của lực lượng Mỹ thân Đài Loan. Họ hy vọng Trung Quốc thể hiện một sự linh hoạt nào đó, và cho rằng lập Lãnh sự quán hoặc Cơ quan liên lạc là biện pháp hạn chế tối đa sự phá hoại. Họ cũng hiểu rằng, Bắc Kinh sẽ coi mọi việc mở rộng quan hệ liên Chính phủ là hành động vi phạm "nguyên tắc một nước Trung Quốc". Điều quan trọng hơn, là "lưỡi dao" của bình thường hóa, có nghĩa làm thế nào để đảm bảo an toàn cho "ông bạn cũ” Đài Loan.

Từ cuộc gặp gỡ đầu tiên với Chu Ân Lai từ năm 1971 đến nay, Kít-sinh-gơ luôn nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc giải quyết vấn đề Đài Loan thông qua "đàm phán hoà bình" và luôn khích lệ Bắc Kinh xem xét để có lời tuyên bố cho phù hợp. Nhưng các Cố vấn của Kít-sinh-gơ mong muốn Mỹ tiếp tục bán vũ khí cho Đài Loan, đồng thời cho rằng một Hiệp định chính trị khả thi sẽ giúp Mỹ nâng cao uy tín và tránh được những rắc rối với thế lực thân Đài Loan, cần Trung Quốc đưa ra cam kết giải quyết vấn đề Đài Loan bằng phương pháp hoà bình.

Mấy tháng sau đó, các chuyên gia của Kít-sinh-gơ về vấn đề Trung Quốc đã thuyết phục được "xếp" của mình đồng ý đi vào nghiên cứu thực sự vấn đề bình thường hóa. Nhưng đến tháng 8/1974, Kít-sinh-gơ lại cho rằng, cam kết của Trung Quốc phải là một phần trong hệ thống bình thường hóa của Hoa Kỳ. Vì vậy Kít-sinh-gơ đã nói với Pho rằng, nhất thiết phải nói rõ với người Trung Quốc: "Chúng tôi không có nghĩa vụ đưa Đài Loan cho Bắc Kinh quản lý, cũng như dư luận công chúng Mỹ không cho phép chúng tôi đưa ra quyết định đơn phương về tương lai của 15 triệu con người".

Cuối cùng, các chuyên gia của Kít-sinh-gơ về vấn đề Trung Quốc đã đưa ra giải pháp tối ưu cho vấn đề Đài Loan. Giải pháp này đòi những người lãnh đạo Trung Quốc phải tự nguyện "cột chân tay mình lại trước mọi người". Tất nhiên, không thể có chuyện đó. Kít-sinh-gơ nhận thấy lời lẽ của các quan chức Trung Quốc cứng rắn hẳn lên, và kiên quyết hơn bao giờ hết, đòi Oa-sinh-tơn phải thực hiện theo "mô thức Nhật Bản", cắt mối quan hệ chính trị và quân sự với Đài Loan.

Về cam kết giải quyết vấn đề Đài Loan bằng phương pháp hoà bình, vào khoảng cuối năm, Đặng Tiểu Bình kiên trì nói rằng, vấn đề Đài Loan là "một công việc nội bộ... Không ai. có quyền can thiệp", đưa ra cam kết là chuyện không thể, nhưng người Trung Quốc sẽ để cho người Mỹ tự quyết định tiến trình bình thường hóa.

[SaoVang]

Lập trường của Đặng Tiểu Bình không hề làm cho người Mỹ ngạc nhiên, vì họ đã dự báo trước một cục diện bế tắc sẽ xảy ra, bởi những chi tiết trong tiến trình bình thường hóa. Nhưng Kít-sinh-gơ hiểu rõ, hai năm trước, Oa-sinh-tơn đã cam kết công nhận Trung Quốc vào năm 1976. Ních-xơn ra đi, vị Tổng thống mới, một con người hành sự thận trọng, có đầu óc chính trị đang hướng về cuộc bầu cử năm 1976. Vì vậy, hành động ngoại giao theo tiến trình của Ních-xơn vạch ra sẽ có thể là sự phiêu lưu về chính trị.

Đứng trước triển vọng ngoại giao đang bấp bênh, nhưng mối quan hệ chiến lược mà Ních-xơn dự kiến trong thời gian thăm Bắc Kinh vào năm 1973 lại trở nên rõ rệt. Tuy rằng có khó khăn trong việc đạt được nhận thức về chi tiết nhưng sự hợp tác về tình báo trong liên minh Trung Quốc chống Liên Xô dường như được tăng cường. Các tham mưu của Kít-sinh-gơ cung cấp tài liệu tối mật cho Bắc Kinh, và ngược lại Bắc Kinh đã bí mật cung cấp cho Oa-sinh-tơn nhưng địa điểm quan trọng để thu thập tình báo về Liên Xô.

Năm 1974, quan hệ Trung-Mỹ có bước tiến triển quan trọng. Phó Thủ tướng Đặng Tiểu Bình đã thăm Niu-oóc vào tháng 4 năm 1974. Đây là lần đầu tiên ông xuất hiện ở Mỹ. Một năm trước đó, Đặng Tiểu Bình còn là một trong hàng triệu nạn nhân bị "thanh trừng" trong thời cách mạng văn hóa, trải qua cuộc sống "hạ phóng” - (xuống cơ sở lao động cải tạo) nhưng Mao Trạch Đông đã minh oan cho ông ta, và xin lỗi Đặng Tiểu Bình về những vụ việc xảy ra trong những năm 60. Đó là điều mà Đảng Cộng sản Trung Quốc hiểu rất rõ, nhưng trên thực tế nó vẫn là một bí mật quốc gia.

Tuy hồi trẻ Đặng Tiểu Bình có xuất dương, nhưng chuyến thăm này đã để lại cho nước Mỹ một ấn tượng sâu sắc. Hăng-ri Kít-sinh-gơ lần đầu tiên có cuộc gặp gỡ không chính thức với Đặng Tiểu Bình, người mà 20 năm sau trở thành người quyết định chính sách quan trọng nhất ở Trung Quốc.

Thay mặt Chu Ân Lai, Đặng Tiểu Bình có quyền xử lý công việc ngoại giao. Với chuyến thăm này, ông ta đã có cơ hội để đánh giá hiện trạng quan hệ Trung-Mỹ. Tại Niu-oóc, ông đã công khai tham gia diễn đàn về phát triển quốc tế. Trong buổi diễn thuyết gay gắt ngày 10 tháng 4, Đặng Tiểu Bình đã trình bày một cách rõ ràng lý thuyết "Ba thế giới" của Mao Trạch Đông, gồm có các siêu cường, các quốc gia công nghiệp khác và các nước đang phát triển.

Trung Quốc không có bất kỳ ý đồ nào muốn trở thành siêu cường, ông ta lên án siêu cường đế quốc cho Liên Xô là "điển hình của sự hung ác", và kêu gọi một cuộc cách mạng chống bá quyền và đấu tranh giải phóng. Lời lẽ cứng rắn của Đặng Tiểu Bình đã làm cho người Mỹ lo ngại. Nhưng trong cuộc gặp riêng với Kít-sinh-gơ, Đặng Tiểu Bình chủ động nhận xét quan hệ Trung-Mỹ "tốt đẹp", thậm chí còn khuyến khích cho chính sách ngoại giao Trung Đông của Hoa Kỳ.

Rõ ràng Bắc Kinh vẫn nghiêng về Oa-sinh-tơn, điều đó khiến Kit-sinh-gơ rất hài lòng. Nhưng Kít-sinh-gơ đã bắt đầu nhìn thấy mặt trái của Đặng Tiểu Bình. Sau này, Kít-sinh-gơ đã so sánh giữa Đặng Tiểu Bình với Chu Ân Lai. Theo Kít-sinh-gơ: "Đặng không am hiểu lịch sử bằng Chu, thiếu kỹ năng thuần thục trong các cuộc diễn thuyết ngoại giao. Nhưng Đặng có phong cách cá nhân của một tiền vệ pha chút chua ngoa". Về vai trò của Đặng Tiểu Bình, thậm chí Kít-sinh-gơ còn nhìn ra sự "Thiếu tự tin".

Cuộc Hội đàm ngày 14 tháng 4 cũng có lúc dừng lại giữa chừng, khiến người ta khó xử trong sự buồn tẻ. Nhưng như một người Mỹ nhận xét, khi màn đêm buông xuống là lúc Đặng Tiểu Bình sôi nổi lên. Mặc dù cuộc hội đàm rất quan trọng, nhưng không được ghi lại đúng mức trong hồi ký của Kít-sinh-gơ.

Khi Đặng Tiểu Bình lên cầm quyền là lúc cuốn "Năm tháng loạn lạc" ra đời. Kít-sinh-gơ đã nhầm to khi thận trọng trong nguyên tắc, miêu tả Đặng Tiểu Bình là một nhân vật lãnh đạo chính trị có ngày tìm đến cầu xin sự trợ giúp của ông ta.

[SaoVang]

BỘ NGOẠI GIAO.
BẢN GHI NHỚ HỘI ĐÀM.
TÀI LIỆU TỐI MẬT CHỈ DÙNG ĐỂ THAM KHẢO

Người dự.

Phó Thủ tướng Trung Quốc Đặng Tiểu Bình. Thứ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Kiều Quán Hoa; Đại diện thường trực Trung Quốc tại đại hội đồng Liên Hợp Quốc Hoàng Hoa; Phiên dịch Chương Hàm Chi, La Húc và Quách Gia Định;

Ngoại trưởng Mỹ Hăng-ri Kít-sinh-gơ; Trợ lý Ngoại trưởng Giô-dép Xi-scốp; Thiếu tướng lục quân thuộc Hội đồng An ninh quốc gia Bu-ren Sư-cau-cơ-rôp; Trưởng nhóm xây dựng chính sách thuộc Bộ Ngoại giao Uyn-tơn Lốt; quyền Trợ lý Ngoại trưởng W.Ha-meo; Phiên dịch Bộ Ngoại giao W.Pho-ri-man.

Chủ đề: Ngoại trưởng mời tiệc Phó Thủ tướng nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa.

Thời gian: Chủ nhật, ngày 14-4-1974. Buổi tối 8 Giờ 05 – 11 Giờ 00

Địa điểm: Khách sạn A.Sư-tô-ria Niu-oóc

(Ghi chú: nguồn tư liệu từ Cực lưu trữ hồ sơ quốc gia, nhóm hồ sơ.)

(8 giờ 05 phía Trung Quốc tới, với sự hướng dẫn của Pho-ri-man bước vào phòng khách 35A. Sau khi an vị, cuộc toạ đàm bắt đầu)

Kít-sinh-gơ: Rất vui được gặp Ngài Phó Thủ tướng. Tôi biết Ngài Thứ trưởng gần đây có bước đi tương tự... (phóng viên báo chí vào chụp ảnh. Cuộc hội đàm tạm dừng)

Đặng Tiểu Bình: Hôm nay có nhiều phóng viên quá .

Kít-sinh-gơ: Họ đang đề nghị chúng ta bắt tay với Đặng Tiểu Bình và Kiều Quán Hoa. Họ đề nghị ba người chúng ta cùng bắt tay nhau. Xem ra phóng viên của các Ngài "thiện nghệ" hơn phóng viên của chúng tôi.

Đặng Tiểu Bình: Chúng ta không nên nghe theo họ.

Kít-sinh-gơ: Chúng ta phải nghe theo họ. Nếu không họ sẽ đưa lên mặt báo cái ảnh dở nhất (phóng viên chụp ảnh xong ra ngoài).

Sau khi nói vắn tắt về lịch chuyến thăm, Đặng Tiểu Bình hỏi có thể hút thuốc không. Kít-sinh-gơ gật đầu và nói: "Tôi không hút thuốc", Đặng nói tiếp "Hình như ngài còn thiếu chút gì...”

Kít-sinh-gơ: Tôi có tật xấu khác. Đại sứ Hoàng, Ngài đỡ đau lưng chưa.

Đại sứ Hoàng Hoa: Đã đỡ hơn.

Kít-sinh-gơ: Theo ý kiến của Ngài, vị bác sĩ tôi cử đến đã khám cho Ngài chưa?

Đại sứ Hoàng Hoa: Sẽ để bác sĩ khám sau.

Kít-sinh-gơ: Chắc Đại sứ ngại bác sĩ sẽ cấy vào lưng bộ máy nghe lén.

[SaoVang]

Đặng Tiểu Bình: Ngài đã có kinh nghiệm, vì lâu năm chơi với Liên Xô.

Kít-sinh-gơ: Đúng vậy. Rất nhiều năm, chơi với người Liên Xô quả là mệt. Ngày đầu tiên còn vui vẻ, ngày thứ hai thì cãi nhau như mổ bò, cho đến ngày cuối cùng chỉ còn hai tiếng đồng hồ nữa là về nước, họ thấy chúng tôi vẫn kiên trì lập trường của mình, thế là họ lại chiều theo và tỏ ra vui vẻ. Lần nào cũng như vậy cả.

Thứ trưởng Kiều Quán Hoa: (nói tiếng Anh) Đó là phép biện chứng

Kít-sinh-gơ: Tôi không nói chuyện này với Ngài Thứ trưởng. Ngài đừng quên hãy còn nợ tôi một bài thơ.

Kiều Quán Hoa: Đúng vậy.

Đặng Tiểu Bình: Tôi cũng có không ít kinh nghiệm chơi với Liên Xô.

Kít-sinh-gơ: Ô. Vậy ư? Năm nào vậy.

Đặng Tiểu Bình: Tôi qua Liên Xô 7 lần

Kít-sinh-gơ: Như vậy là Ngài hơn tôi một lần.

Đặng Tiểu Bình: Theo kinh nghiệm của tôi, chúng tôi chưa bao giờ thoả thuận được Hiệp định với họ.

Kít-sinh-gơ: Chúng tôi có thỏa thuận được Hiệp định, nhưng tiếc là tiến triển rất chậm. Quan điểm của họ về kiểm soát quân bị là, họ phải bắt đầu làm trên cơ sở hiện nay của chúng tôi, có nghĩa họ có 5 năm thời gian làm mưa làm gió.

(Lúc này phu nhân Kít-sinh-gơ bước vào và được dẫn đi chào các vị khách)

Chúng tôi đang nói chuyện về đàm phán với Liên Xô. Phó Thủ tướng qua Liên Xô bảy lần, kinh nghiệm của Phó Thủ tướng cho thấy, Liên Xô chả bao giờ công nhận một cái gì cả. Chúng tôi đã thoả thuận với họ nhiều Hiệp định.

Đặng Tiểu Bình: Các ngài đã đi trước chúng tôi

Kít-sinh-gơ: Nhưng tôi biết rằng, do những lời nói hôm nay, lần sau tới Bắc Kinh, Ngài Thứ trưởng nhất định la hét với tôi.

Đặng Tiểu Bình: Cho đến nay, chắc Ngài đã có vài trận tranh cãi với Thứ trưởng.

Kít-sinh-gơ: Đàm phán với Ngài Thứ trưởng đây thật khó. Nhưng quả là thấu tình đạt lý. Tuy vậy chúng tôi đã đi đến thoả thuận. Ví dụ chúng tôi đã cùng nhau làm việc nhiều đêm để kiểm tra lại các chi tiết về ngôn ngữ trong thông cáo Thượng Hải.

Đặng Tiểu Bình: Mỗi bên cần nói thật, đó là điều quan trọng. .

Kít-sinh-gơ: Trong cuộc đàm phán lần đó, tôi uống quá nhiều rượu Mao Đài, đến mức dùng cả tiếng Trung Quốc trong đàm phán.

Đặng Tiểu Bình: Về điểm này, Ngài giống Thứ trưởng, ông ta cũng rất thích uống Mao Đài.

Kít-sinh-gơ: Ngài có uống nhiều đi chăng nữa, xin đừng có trách tôi.

Đặng Tiểu Bình: Nhưng Ngài đâu có thất bại trong cuộc đàm phán đó. (Dừng lại giây lát)

[SaoVang]

Kít-sinh-gơ: Mấy hôm trước đây, qua Grô-mư-cô tôi biết ông ta rất oán trách bài phát biểu của Ngài.

Đặng Tiểu Bình: ông ta không hài lòng ư?

Kít-sinh-gơ: ông ta cảm thấy bị công kích, ông ta đề nghị tôi trả lời với danh nghĩa song phương.

Kiều Quán Hoa: (Nói tiếng Anh) Một sách lược thật khôn ngoan. Thưa Ngoại trưởng Kít-sinh-gơ, nếu Ngài chịu khó lắng nghe bài phát biểu của tôi ngày mai, sẽ không nghe được nhiều lời chỉ trích nữa đâu.

Đặng Tiểu Bình: Tôi lần đầu tiên quen Grô-mư-cô vào năm 1957.

Kít-sinh-gơ: Theo Ngài, ông ta có thay đổi nhiều không.

Đặng Tiểu Bình: ông ta không phải là người quyết định chính sách của Liên Xô.

Kít-sinh-gơ: Đúng. Theo tôi, ông ta bị Brê-giơ-nhép sử dụng như một vai hề phụ. Ngoài công việc có tính chất kỹ thuật, ông ta chưa phát biểu quan điểm của mình trong đàm phán. Gần đây, ông ta trở nên võ đoán do đã vào Bộ Chính trị.

Đặng Tiểu Bình: Trước năm 1964, Brê-giơ-nhép cũng không phải là người quyết định chính sách.

Kít-sinh-gơ: Đúng vậy. Lúc đó, ông ta chưa am hiểu chính sách ngoại giao. Sau khi ông ta làm việc đó với Khơ-rút-sốp, ông ta trở nên rất thận trọng ngay cả trong các chuyến đi nghỉ.

(Kít-sinh-gơ hướng dẫn khách vào phòng tiệc, và giới thiệu với khách về Giô-dép Xi-scốp và Bu-ren Sư-cau-rốp "ông Xi-scốp là hiện thân của tôi về vấn đề Trung Đông”)

Kiều Quán Hoa: Nói như vậy, nếu Ngài thành công, thì công lao là của Ngài, còn thất bại, Ngài Xi-scốp phải gánh trách nhiệm.

Kít-sinh-gơ: Về việc xảy ra ở Trung Đông, Thứ trưởng Ngoại giao phải chịu trách nhiệm chính. Năm ngoái chúng tôi có làm việc về vấn đề Trung Đông. Sau đó tôi làm việc theo đường lối được hình thành trong buổi làm việc đó.

Thứ trưởng Kiều Quán Hoa: Lần trước điều tôi phát biểu trong cuộc gặp gỡ của chúng ta là căn cứ vào lời phát biểu của Mao Chủ tịch nói với Phó Tổng thống Ai Cập. Mỗi người có hai tay, nên sử dụng cả hai. Một tay dành cho It-xra-en, một tay dành cho người khác.

Kít-sinh-gơ: Tôi luôn luôn tuân theo chính sách được trao đổi giữa chúng ta lúc đó.

Đặng Tiểu Bình: Đúng vậy, nên sử dụng cả hai tay

Kít-sinh-gơ: Đúng vậy.

Đặng Tiểu Bình: Theo Ngài, liệu có khả năng Xi-ri và It-xra-en từ chối tiếp xúc.

Kít-sinh-gơ: Tôi hy vọng trong 3 tuần tới chúng ta sẽ có bước tiến triển trên vấn đề này. Ngài biết đấy, hôm qua tôi có cuộc trao đổi với Cục trưởng Cục tình báo quân sự Xi-ri, hôm nay lại có cuộc nói chuyện với Đại sứ It-xra-en. Khoảng hai tuần nữa, Ngài sẽ tới Trung Đông làm cái việc cho người Xi-ri và It-xra-en, như tôi đã làm cho It-xra-en, và Ai-cập.

Cũng nên cho các Ngài biết rằng, người Xi-ri nói với tôi một khi các Ngài không có tiếp xúc họ sẽ chuyển sang phía I-rắc, thông qua việc làm nhằm giảm thiểu ảnh hưởng của Liên Xô tại I-rắc. Chắc Ngài không quên, tôi đã trao đổi với Mao Chủ tịch và Thủ tướng Chu vấn đề này, coi đó là một chiến lược lâu dài.

[SaoVang]

Đặng Tiểu Bình: Đúng vậy Gần đây Tổng chống Xi-ri Át-xát đi thăm Mát-xcơ-va. Theo Ngài, việc này ảnh hưởng tới tình hình ra sao? .

Kít-sinh-gơ: Liên Xô rất muốn giành được vị trí chủ yếu trong đàm phán và luôn luôn tìm cách làm cho khéo léo. Ví dụ, thời gian tôi ở thăm Mát-xcơ-va, Brê-giơ-nhép đã to tiếng với tôi suốt 3 tiếng đồng hồ, rồi khẳng định họ nhất định tham gia đàm phán, Điều khó ở đây là, các nước Ả rập và It-xra-en đều không muốn Liên Xô dính vào.

Khi ở Mát-xcơ-va. Tôi có gửi một bức điện cho Át-xát hỏi ông ta muốn gì... ông ta trả lời: Họ muốn có được quyền kiểm soát bình đẳng trong vụ người Ai-cập của chúng tôi. Tôi tin rằng, ông ta đi Mát-xcơ-va là nhằm cân bằng chuyến thăm của ông ta tại Oa-sinh-tơn. Nhưng chúng tôi cảm nhận Xi-ri có thay đổi lập trường.

Trên thực tế, Grô-mư-cô đề nghị tôi và ông ta tiến hành gặp gỡ tại Đa-mát. Nhưng khi tôi hỏi người Xi-ri ở Oa-sinh-tơn quan niệm ra sao về đề nghị này, thì họ nói không tán thành đề nghị này. Hiện nay, tất cả phụ thuộc vào việc chúng ta liệu có thuyết phục được người It-xra-en đồng ý rút khỏi vùng họ chiếm đóng ở cao nguyên Gô-lan hay không?

*
*   *

Kít-sinh-gơ: Đây là rượu Mao Đài. Xin hoan nghênh Phó Thủ tướng tới Niu-oóc. Rất vui mừng được gặp Ngài tại đây

Xi-scốt: Đây là lần đầu tiên tôi uống Mao Đài

Kít-sinh-gơ: Nếu Ngài được như Ngài Thứ trưởng đây thì mỗi lần uống là phải cạn.

Lốt: Tôi tin rằng chúng ta có thể dùng Mao Đài để giải quyết khủng hoảng năng lượng.

Đặng Tiểu Bình: Liệu có giải quyết được khủng hoảng nguyên vật liệu không?

Kít-sinh-gơ: Theo tôi, nếu chúng ta uống đủ Mao Đài, thì có thể giải quyết được mọi vấn đề.

Đặng Tiểu Bình: Về nước, tôi nhất định có biện pháp làm tăng sản lượng Mao Đài.

Kít-sinh-gơ: Sau khi từ Trung Quốc về, Tổng thống muốn cho con gái mình biết thế nào là Mao Đài, bèn lấy bình Mao Đài đổ đầy ra đĩa. Sau đó bật diêm đốt cháy, đĩa thủy tinh vỡ tung, còn Mao Đài vung vãi khắp bàn và bàn cũng bốc cháy. Vì vậy suýt nữa Ngài đã đốt cháy Nhà Trắng. Khoảng hai tuần nữa, tôi sẽ phải đi Trung Đông.

Kít-sinh-gơ đã nói với Đặng Tiểu Bình rất nhiều chi tiết về cuộc Hội đàm hoà bình Trung Đông, về Oa-sinh-tơn sẽ cố gắng thuyết phục người It-xra-en rút khỏi cao nguyên Gô-lan theo từng giai đoạn. Nhưng không thể đòi họ rút hoàn toàn ra khỏi cao nguyên Gô-lan, bởi như vậy sẽ dẫn tới bế tắc, và Liên Xô nhân cơ hội này nhảy vào. Nhưng Kít-sinh-gơ nói rằng, nếu chúng ta thu được thành công trong cuộc đàm phán riêng rẽ, thì chúng ta có hy vọng như Ai-cập, giảm bớt được ảnh hưởng của Liên Xô ở Xi ri.

[SaoVang]

Đặng Tiểu Bình: Nếu Liên Xô thành công ở Xi-ri, thì họ có được 3 điểm tựa ở Trung Đông, đó là Xi-ri, I-rắc và Nam Yê-men.

Kít-sinh-gơ: Chúng tôi cố gắng ngăn chặn không để xảy ra tình hình như vậy ở Xi-ri. Hơn nữa chúng tôi cũng đang làm công tác tư tưởng với Nam Yê-men. Theo chúng tôi người Ai-cập sẽ giúp đỡ chúng tôi về mặt này.

Đặng Tiểu Bình: Mao Chủ tịch đã nêu lên điều này, khi trao đổi với Ngài. Thái độ của chúng tôi là: Một mặt ủng hộ các nước Ả-rập, mặt khác cùng với các Ngài ở phía bắc chống lại con gấu Bắc cực.

Kít-sinh-gơ: Đó cũng là lập trường của chúng tôi. Nếu chúng ta có những lập trường có thể gây tranh chấp trong vấn đề Trung Đông, chứng tỏ đã có tiến bộ. Sau đó, tất nhiên có giải pháp để giải quyết tranh chấp. Vì vậy, chúng ta có thể hy vọng tránh xảy ra một số tranh chấp.

(Phiên dịch Trung Quốc gặp khó khăn khi dịch câu trên và họ dừng lại trao đổi với nhau bằng Hán ngữ)

Kít-sinh-gơ: Sau khi Đại sứ Hoàng Trấn về nước, chắc tôi khó có dịp gặp lại ông ta. Nhưng tôi có kế hoạch gặp ông ta vào tuần tới.

Đặng Tiểu Bình: Cho đến giờ phút này, quan hệ của chúng ta chưa có gì thay đổi.

Kít-sinh-gơ: Chúng tôi luôn coi, giữ vững quan hệ bạn bè tốt đẹp giữa Mỹ và Trung Quốc là điều quan trọng nhất. Như Mao Chủ tịch và Chu Thủ tướng đã nói trong hội đàm, chúng tôi sẵn sàng tiến hành tiến trình bình thường hóa giữa chúng ta.

Đặng Tiểu Bình: Cơ sở xây dựng chính sách này được Mao Chủ tịch ủng hộ. Tôi tin rằng, qua hai cuộc nói chuyện dài với Mao Chủ tịch, chắc Ngài hiểu điều đó. Lần trước Ngài đã cùng với Mao Chủ tịch trò chuyện suốt 3 giờ đồng hồ.

Kít-sinh-gơ: Chúng tôi đã trao đổi về nhiều chi tiết. Tôi không bao giờ quan tâm tới việc báo chí nói về mối quan hệ của chúng ta. Theo kinh nghiệm của chúng tôi, người Trung Quốc đã nói là làm.

Đặng Tiểu Bình: Cho dù uống hết chỗ Mao Đài này, ngày mai Ngài vẫn cứ phát biểu rất tuyệt.

Kít-sinh-gơ: Lời phát biểu của tôi làm cho người ta xúc động ư? Có lẽ tôi cần phải chỉ trích siêu cường. Tôi rất vui vì Phó Thủ tướng đã khẳng định điều Thứ trưởng ngoại giao nói ở Bắc Kinh với Đại sứ Blúc-sơ. Quan hệ của chúng ta không thay đổi.

Đặng Tiểu Bình: Tôi đã đọc biên bản về cuộc trao đổi giữa Ngài với Mao Chủ tịch. Chúng ta đã trao đổi về quan hệ Trung-Mỹ xuất phát từ quan điểm chiến lược. Vấn đề khó khăn duy nhất hiện nay là tìm ra trọng tâm chiến lược của Liên Xô.

Kít-sinh-gơ: Đúng vậy. Cho dù trọng tâm thứ nhất ở đâu thì trọng tâm tiếp theo đều rất rõ ràng. Nếu trọng tâm ở châu Âu, thì trọng tâm tiếp theo chính là Trung Quốc. Còn trọng tâm thứ nhất là Trung Đông, thì trọng tâm sau cũng đã rõ.

Đặng Tiểu Bình: Ở phương Đông, chúng tôi cũng đã trao đổi vấn đề này với các bạn Nhật Bản. Hình như họ cho rằng, trong ý đồ của Liên Xô về phương Đông, không bao gồm Nhật Bản. Ví dụ như khi trao đổi về vấn đề thăm dò dầu mỏ ở Xi-bia, người Nhật nói để không làm mất lòng Trung Quốc, họ phải xem xét lại lập trường của mình. Nhưng họ không thật sự cho rằng lợi ích của họ sẽ bị ảnh hưởng bởi chuyện đó.

[SaoVang]

Kít-sinh-gơ: Người Nhật không suy nghĩ vấn đề từ quan điểm chiến lược, mà chủ yếu xem xét từ lợi ích thương mại. Tới hôm nay, tôi đặc biệt vui mừng vì được gặp lại những người bạn cũ đến từ Trung Quốc. Về phía chúng tôi mà nói, chúng tôi coi dịp trao đổi với Mao Chủ tịch và Chu Thủ tướng đến từng chi tiết là khẳng định phương hướng được xác lập bởi chính sách của chúng ta.

Chúng tôi có cuộc tranh luận với bạn Đồng minh châu Âu, nhưng mục đích là để họ hiểu rõ sự thật, thực tế hơn, nhưng không ảnh hưởng tới chiến lược lâu dài, cũng như nguyện vọng của chúng tôi, xây dựng một châu Âu lớn mạnh. Là những người bạn cũ, chắc các Ngài hiểu điều này. Người Pháp luôn giữ một quan điểm ngắn hạn. Gần đây chúng tôi có trao đổi với họ, nhưng đó chỉ là chuyện cãi vã trong gia đình, không ảnh hưởng tới Mỹ-Xô giành giật châu Âu.

Đặng Tiểu Bình: Đúng vậy, có chuyện cãi vã nhỏ, nhưng vẫn đoàn kết.

Kít-sinh-gơ: Ngài nói hay lắm.

Đặng Tiểu Bình: Ngài dành sự quan tâm lớn như vậy cho châu Âu, vậy phải chăng kết quả không tốt?

Kít-sinh-gơ: Phải. Xem đối với ai. Họ rất khác nhau.

Kiều Quán Hoa: Ý của chúng tôi là, chúng tôi không có nhiều tư cách để nói về vấn đề châu Âu, nhưng theo ý tôi sự quan tâm chủ yếu dành cho Pháp. Xin nói thẳng, chúng tôi biết Ngài có nhiều quan điểm chống nước Pháp. Có nên công khai như vậy không? Chúng tôi muốn biết liệu Ngài có dành nhiều sự quan tâm đến nước Pháp không? Họ có ý thức tự tôn rất mạnh và cả niềm tự hào dân tộc.

Kít-sinh-gơ: Chúng tôi từng cộng tác với người Pháp, bởi nhận thấy, người Pháp ủng hộ châu Âu về nhiều phương diện. Về điểm này họ thật là tuyệt. Vì vậy, mỗi khi hành động ở Trung Đông, chúng tôi tìm đến người Pháp và được họ tán thành. Nhưng chúng tôi phát hiện, trên từng khía cạnh của từng vấn đề, người Pháp đều có lời lẽ ngược lại sau lưng chúng tôi. Thứ trưởng ngoại giao có nói trong cuộc hội đàm lần trước rằng, chiến lược của chúng ta đã có sự điều chỉnh. Nhưng người Pháp không có chiến lược, mà chỉ có chiến thuật thôi. Trên vấn đề Trung Đông, họ luôn luôn tìm cách phá hoại ngầm. Điều bất lợi đó không chừa một ai, ngay cả đối với người Pháp. Vì vậy, chúng tôi khẳng định cứ cho công bố công khai để làm rõ vấn đề.

Đặng Tiểu Bình: Nếu vụ việc này không tiếp tục xảy ra trong tình hình công khai là điều tốt.

Kiều Quán Hoa: Xin nói thật, tôi rất kinh ngạc khi thấy Ngài có cuộc trao đổi với nghị sĩ phu nhân.

Kít-sinh-gơ: Tôi chưa bao giờ khuyên bất cứ ai tin vào sự việc đang phát sinh. Tình hình xuất hiện trong điều kiện nền kinh tế không kế hoạch là một ví dụ. Sau khi tới văn phòng, tôi phát hiện rằng mình được thu xếp để trò chuyện với nghị sĩ phu nhân, nên bực quá la hét trước đồng nghiệp. Nhưng chuyện đã rồi, đành phải gặp các bà ấy. Theo tôi, một số trong họ luôn luôn nhất trí với lời tuyên bố của tôi. Thế là thoát rồi. Hai phần ba thời gian cuộc trao đổi, tôi nói chuyện tếu, rằng tôi rất vui bởi không thấy phóng viên ở đó. Nhưng ở đây, tôi lại thấy có phóng viên. Mọi người đều cho rằng, đây là sự sắp xếp có chủ tâm. Nhưng như Ngài nói rất đúng, tôi sẽ không nhắc lại cuộc diễn thuyết đặc biệt này nữa.

(Kít-sinh-gơ đứng dậy, nâng cốc chúc sức khỏe Mao Trạch Đông, Chu Ân Lai và các vị khác, ông ta nói: "Tôi tham gia vào một sứ mạng quan trọng nhất, đó là, chuyến thăm lần đầu tiên tới Bắc Kinh. "Bởi, bình thường hóa quan hệ Trung-Mỹ là nhân tố quan trọng để bảo vệ hoà bình thế giới").

[SaoVang]

Kít-sinh-gơ: Tôi luôn bị lép vế trong các cuộc trao đổi với Ngài Thứ trưởng ngoại giao. Thứ trưởng đã nghiên cứu triết học, nghiên cứu Hê-ghen còn tôi chỉ nghiên cứu Can- tơ. Tôi tin rằng chỉ trích Pháp mà không chỉ trích Đức, chắc Ngài Thứ trưởng sẽ không tán thành, nhưng chắc không vì thế mà đuổi tôi đi.

Đặng Tiểu Bình: Tại sao vụ Oa-tơ-ghết vẫn cứ ồn ào như vậy?

Kít-sinh-gơ: Trong này có hàng loạt việc khó hiểu. Những người làm ồn ào có hàng mớ lý do để chống Tổng thống.

Đặng Tiểu Bình: Mao Chủ tịch từng nói với Ngài, chúng tôi không vui về chuyện này. Không nên để chuyện này ảnh hưởng tới quan hệ của chúng ta.

Kít-sinh-gơ: Tôi xin cam đoan với Ngài, cho dù Oa-tơ-ghết có ra sao chăng nữa, chúng ta vẫn cứ cùng nhau thực hiện chính sách của chúng ta, và tiếp tục thực hiện, nó không bị ảnh hưởng bởi vụ Oa-tơ-ghết.

Đặng Tiểu Bình: Chúng tôi không quan tâm lắm đến chuyện này.

Kít-sinh-gơ: Chính sách ngoại giao của chúng tôi vẫn giành được sự ủng hộ của đông đảo công chúng Mỹ. Lần đầu tiên gặp Chu Thủ tướng, tôi có nói, Trung Quốc là một xứ sở huyền bí. Giờ đây, nước Mỹ cũng giống như một quốc gia huyền bí.

Đặng Tiểu Bình: Chúng tôi khó lý giải những chuyện này.

(Đặng Tiểu Bình đứng dậy nâng cốc, cạn chén vì quan hệ Trung-Mỹ, và nói: Sau chuyến thăm năm 1971-1972 đến nay, quan hệ hai nước có thể nói là tốt đẹp. Kít-sinh-gơ phát biểu một vài nhận xét về tình hình chính trị Trung Quốc do báo chí Hồng Kông đăng tải. Sau đó, ĐặngTiểu Bình giải thích "phê phán Lâm Bưu, Khổng Tử" là nhằm giải phóng tư tưởng nhân dân ra khỏi sự trói buộc cũ)

Kít-sinh-gơ: Báo chí của chúng tôi nói, phong trào này là nhằm vào cá nhân trong thực tế, chứ không phải là người cổ xưa.

Đặng Tiểu Bình: Họ nói như vậy cũng có căn cứ. Khi phê phán một thứ tư tưởng bảo thủ, tất nhiên là ảnh hưởng tới tầng lớp công nhân, một số đại diện mang tư tưởng bảo thủ đáng bị chỉ trích

Kít-sinh-gơ: Tôi theo dõi chính sách ngoại giao của các Ngài trong một thời gian dài đi đến kết luận, chính sách đó là nhất quán. Tất nhiên, chúng tôi không bình luận nhận xét về chính sách nội trị và tình hình trong nước của các Ngài.

Đặng Tiểu Bình: Bình luận của báo chí không đáng tin cậy.

Kít-sinh-gơ: Điều này, tôi khẳng định. (Yên lặng) Grô-mư-cô có hỏi tôi về tình hình Trung Quốc, tôi trả lời: Tôi không nhận thấy có gì thay đổi trong chính sách ngoại giao của Trung Quốc. (Yên lặng). Một nguyên nhân khiến tôi chưa bao giờ đưa Xi-scôp đi Trung Quốc chính là tôi chưa hề thất bại ở Trung Quốc, nên chưa cần tới ông ta. Lần trước tôi chỉ đưa một đồng nghiệp của ông ta đi thôi. (Yên lặng)

(Hai bên trao đổi sơ qua về bộ "Nhị thập tứ sử" món quà của Trung Quốc tặng Bộ Ngoại giao Mỹ, do các nhà sử học Trung Quốc biên soạn). 

(Cuộc hội đàm chuyển sang phòng nghỉ)

[SaoVang]

Kít-sinh-gơ: Lần trước tôi chuyển sang căn phòng này đúng vào lúc nổ ra cuộc chiến tranh Ả-rập-It-xra-en. Xi-cốp dựng tôi dậy vào lúc 6h30 phút sáng. ông ta nói: Nếu nhận điện thoại lúc này có nghĩa "xếp" ngăn chặn được cuộc chiến tranh. Theo tôi bất kỳ ai có đầu óc phán đoán như vậy nên cho thăng cấp.

Kiều Quán Hoa: Có phải cuộc gặp lần trước cũng diễn ra tại đây

Kít-sinh-gơ: Tôi sẽ nêu chuyện này khi đi Liên Hợp Quốc, Lốt đang chuẩn bị cho tôi bài phát biểu ngày mai. Nhưng xin nói với Ngài, nếu tôi có nói điều gì quan trọng, điều đó sẽ là một sai lầm.

Kiều Quán Hoa: Không phải do Mao Đài chứ?

Kít-sinh-gơ: Nếu Ngài Phó Thủ tướng đồng ý, chúng ta có thể nhìn lại vài vấn đề. Chúng ta đã trao đổi về vấn đề Trung Đông. Tôi đưa ra kết luận của. chúng ta. Theo Ngài, Liên Xô có 3 thế mạnh ở Trung Đông, đó là Xi-ri, I-rắc và Nam Yê-men. Chúng tôi đồng ý kết luận này của Ngài. Chúng tôi đã tác động vào Ai-cập để họ thay đổi về chất, chính sách ngoại giao. Cũng nên để Ngài biết rằng, chúng tôi có căn cứ để tin rằng, trong năm nay, người Ai-cập sẽ hủy bỏ Hiệp ước ký với Liên Xô. Tất nhiên, đây là chuyện cơ mật. Tôi chưa bao giờ để lộ bí mật với báo chí Trung Quốc!

(Kít-sinh-gơ nói về kế hoạch của Mỹ viện trợ kinh tế cho Ai-cập, và cho biết ông ta đang cố gắng thông qua Tây Đức Hà Lan và Anh khuyến khích Tây Âu ủng hộ kế hoạch này. Sự ủng hộ còn có thể đến từ Cô-oét, A-rập Xê- út thậm chí Trung Quốc. Kít-sinh-gơ nói: "Điều này phụ thuộc vào Ngài"-Kít-sinh-gơ cho hay, người Ai-cập đang làm việc với chúng tôi về vấn đề Nam Yê-men. Xi-ri, I-rắc sẽ làm việc trên vấn đề I-rắc, I-ran rất sốt sắng trong vấn đề Ô-man. Theo chúng tôi, chúng ta sẽ có thể giảm bớt ảnh hưởng của Liên Xô ở khu vực này trên tổng thể).

Kít-sinh-gơ: Người Liên Xô muốn biết ý đồ của chúng ta. Tôi có thể đồng ý dành chút thể diện cho họ.
Ví dụ.. Tôi đồng ý gặp Grô-mư-cô tại Giơ-ne-vơ trước khi lên đường đi Trung Đông. Tôi sẽ không nói bất cứ việc gì với ông ta. Trong thực tế tôi không thể nói với ông ta, bởi tôi đã đến Trung Đông đâu.

Tôi làm như vậy, nhằm phòng ngừa họ xúi giục những kẻ ủng hộ họ ở Xi-ri.

(Kít-sinh-gơ nói về kế hoạch thăm Trung Đông khoảng 2 tuần, ông ta sẽ thăm I-ran, Cô-oét, và một số tiểu Vương quốc vùng Péc-xích; Kít-sinh-gơ còn nói về việc có khả năng I-ran cung cấp xe tăng cho Pa-ki-xtan, rồi chuyển sang vấn đề I-rắc).

Kít-sinh-gơ: chúng ta hãy làm cho họ lún sâu tại đó không rút ra được, như vậy sẽ không dính được vào nội bộ Xi ri. Chúng tôi nói với Tổng thống Bu-mê-điên, hiện nay chúng tôi chuẩn bị có hành động đối với I-rắc, nhưng hãy còn sớm. Xi-ri hãy xích lại gần chúng tôi, như vậy chúng tôi có thể tiếp cận I-rắc.

Đặng Tiểu Bình: Phó Tổng thống Ai-cập đến thăm Trung Quốc, chúng tôi có nói đến vấn đề viện trợ, nhưng chưa bao giờ đi vào cụ thể. Họ cũng không trực tiếp nêu vấn đề này với chúng tôi.

Kít-sinh-gơ: Bởi họ chưa có sự chuẩn bị.

Kiều Quán Hoa: Nhưng họ nêu ra vấn đề vũ khí nhẹ.

Đặng Tiểu Bình: Về mặt này, khả năng chúng tôi có hạn chế.

Kít-sinh-gơ: Tôi biết. Các Ngài có định hội đàm với họ không?

Đặng Tiểu Bình: Chúng tôi đã có thái độ tích cực trong hội đàm với họ.

Kít-sinh-gơ: Trực tiếp hội đàm với người Ai-cập sẽ tốt hơn thông qua chúng tôi hội đàm với họ ư?

Đặng Tiểu Bình: Chúng tôi giữ được mối quan hệ khá tốt với người Ai-cập, vì vậy trực tiếp hội đàm sẽ dễ hơn.

Kít-sinh-gơ: Nếu thế thì hay quá.