Pháo Binh Thế Kỷ 20 - Phần 2

[daibangden]

Bản vẽ tổng quát của thiết bị được thiết kế trong Phòng thiết kế của xưởng mang tên Komintern được chuẩn bị ngày 10 tháng 6 năm 1941. Tuy nhiên khi thiết kế bản vẽ trong Phòng thiết kế, thiết bị chưa có một hình dạng cụ thể và công nghệ hoàn thiện để đưa vào sản xuất hàng loạt cũng như khai thác chiến đấu. Các chi tiết riêng biệt, ví dụ thiết bị dẫn hướng không được thí nghiệm và không có được độ vững chắc cần thiết, còn thiết bị quay được thiết kế trong hai phiên bản. Sự lựa chọn phiên bản tốt hợp đã được thực hiện trong các thí nghiệm hai thiết bị thí nghiệm đầu tiên trên trường bắn ngày 5 tháng 7 năm 1941. Hai thiết bị phóng BM-13 đầu tiên do xưởng mang tên Komitern sản xuất đã được đưa lên Moskva sáng ngày 2 tháng 7 năm 1941. Ngày 5 tháng 7 năm 1941, các thiết bị đã được mang đi thí nghiệm tại trường bắn ngoại ô Moskva, sau đó đưa về xưởng “Kompressor” thuộc Moskva (xưởng số 733) để khắc phục các thiếu sót. Từ mùng 10 tháng 7 năm 1941, xưởng mang tên Komitern đã bắt đầu thực hiện sản xuất xe phóng và đến 26 tháng 7 là xí nghiệp duy nhất trên Liên Xô sản xuất loại vũ khí này. Ngày 26 tháng 7 năm, lần đầu tiên, BM-13 được sản xuất tại xưởng “Kompressor”. Đến 12 tháng 8 năm 1941, việc này đã được làm rõ từ bản báo cáo của xưởng quân sự “Kompressor”: “trong một bộ phận của Hồng Quân đã có 53 xe phóng, trong đó xưởng mang tên “Komitern” đã sản xuất 41 xe”.

[daibangden]

Trong những tháng đầu tiên của chiến tranh, trong xưởng “Kompressor” đã có mặt nhóm các cộng tác viên thuộc Viện Nghiên cứu khoa học số 3. Giám đốc xưởng I.A.Dorozhkin nhớ lại – “Trong tháng 6 năm 1941, nhóm các công tác việc của Viện nghiên cứu khoa học đã có mặt tại đây. Họ giúp chúng tôi tìm hiểu và làm quen một cách tỉ mỉ với nguyên tắc làm việc của thiết bị mới, với các phương pháp kiểm tra các xe đã được sản xuất”. Tuy nhiên, sự có mặt của họ không lâu dài. “Kỹ sư trưởng của Viện Nghiên cứu khoa học số 3 A.G.Koctikov, Dân ủy P.I.Parshin đã được bổ nhiệm làm tổng công trình sư của xưởng, còn tôi, là phó của ông” – V.P.Barmin nhớ lại – “Trong khi sản xuất, sự hiểu biết của Kotikov rất ít. Về thiết kế của ông ta, như các công nhân lâu năm đã nói, không có hiệu quả - nó không chứng tỏ được khả năng được đưa vào sản xuất, trong khi cần sản xuất với số lượng lớn. Tôi đã quyết định làm tất cả theo ý mình, ông ta tức giận, viết các bản báo cáo để “tống cổ” tôi. Và cuối cùng, ông ta đã bị sa thải.” Ngày 16 tháng 10 năm 1941, mệnh lệnh sơ tán xưởng “Kompressor” tới Ural đã được ban hành.



Tuy nhiên, sự sơ tán còn chưa được hoàn thất, trong các xưởng bỏ hoang theo sự bố trí của phó Dân ủy, đã thành lập xưởng sửa chữa các “Kachyusa” bị hỏng trên chiến trường. I.A.Dorozhkin được bổ nhiệm làm lãnh đạo cơ sở sửa chữa. Cũng trong thời gian này, đoàn xe vận tải đã rời khỏi Moskva. Cùng với đó là số lượng lớn các chuyên gia, những người đã hiệu chỉnh và sửa chữa các “Kachyusa” một thời gian sau đó tại Ural.

[daibangden]

Thiết kế để sản xuất hàng loạt BM-13 được chuẩn bị và tháng 7 – 8 năm 1941 đã được hoàn thiện trước đó khá lâu. Các thông tin báo về từ chiến trường rằng các thanh trên thiết bị dẫn hướng đã bị đứt, gãy do sự cố định không tốt, trong các góc tầm giới hạn và trong một số góc hướng, cơ cấu ổn định của một số viên đạn đã bị vướng do các kích. Ngày 16 tháng 8 năm 1941, đã có trường hợp vỡ thiết bị ổn định và vì lý do này, đạn đã rơi và khu vực trạm quan sát. Các nhược điểm xuất hiện trong thiết kế đã được khắc phục một cách không chậm chễ.



Gần mùng 1 tháng 11 năm 1941, các xưởng mang tên Kormitern, “Kompressor” và “Krasnaya Presnya” đã sản xuất được 456 thiết bị phóng Bm-13 trên gầm xe Zis-6 và 15 thiết bị phóng dành cho đạn phản lực M-13 trên gầm xe Zis-5. Việc thử lắp thiết bị phóng cho đạn M-13 lên xe Zis-5 đã không thành công và việc sản xuất theo phương pháp này đã chấm dứt. Cuối tháng 9 năm 1941, Phòng thí nghiệm của xưởng “Kompressor” đã bắt tay chế tạo thiết bị phóng cho M-13 trên gầm máy kéo STZ-5 có sức tải lớn, khả năng cơ động tốt và tuổi thọ động cơ cao. Sự thiết kế thiết bị phóng trên gầm máy kéo STZ-5 được thực hiện do hai nguyên nhân. Đầu tiên, sự cơ động của máy kéo so với xe tải Zis-6 trên đường vào mùa thu cao hơn, còn thứ hai, các xe tải Zis-6 được sản xuất rất ít. Thiết kế của bộ phận pháo, tác động đặc thù của khung bộ phận chuyển động (tính cơ động cao, trọng tải rung, lắc và đột xuất trên đường do cơ cấu của khung ngắn) đã chịu những sự thay đổi căn bản. Trong thiết kế của thiết bị phóng có chi tiết đặc biệt – khung dưới. Trên khung dưới đã lắp và cố định toàn biij các chi tiết cơ bản trong bộ phận pháo của xe, còn sau đó, nó (cùng với các chi tiết của thiết bị được cố định trên đó) được cố định qua lớp đệm giảm sóc với khung gầm máy kéo. Trọng tải cơ động lớn với thiết kế bộ phận pháo của thiết bị phóng trong khi hành quân được tháo bằng phương pháp này. Sự cố định bộ phận pháo trên gầm qua lớp đệm giảm sóc trở thành sự thay đổi trong toàn bộ thiết bị. Điểm mới khác là sự thay đổi cấu trúc dàn của bộ phận lắc trong thiết bị phóng, trong kết quả thu nhận được, là thành dẫn hướng có thể bắn ở góc tầm 0 độ. Điều này cho phép bắn trực xạ. Nhưng thiết bị phóng BM-13 trên gầm máy kéo STZ-5 có những nhược điểm, quan trọng nhất trong số đó là tốc độ thấp (10 – 14km/h) và tầm hoạt động không lớn (gần 200km) của máy kéo STZ-5, làm giảm rất nhiều khả năng cơ động của pháo phản lực. Các bản thí nghiệm thiết bị phóng trên gầm STZ-5 đã trải quan các thí nghiệm trong tháng 10 năm 1941 và được tiếp nhận vào lực lượng vũ trang. Chúng được sản xuất hàng loạt tại xưởng mang tên Kormitern tại Voronhez. Tuy nhiên, do các nhược điểm đã nêu trên, thiết bị này được sản xuất với số lượng rất hạn chế.

[daibangden]

Trong xưởng “Kompressor” đã thí nghiệm chế tạo thiết bị dành cho việc phóng đạn M-13 trên xe tăng hạng nhẹ T-40 hoặc gần hơn theo thiết kế xe tăng T-60. Các thí nghiệm thiết bị phóng M-13 trên xe tăng T-40 được thực hiện vào tháng 9 năm 1941 đã đạt kết quả theo yêu cầu. Các tính năng không tồi về đạn đạo được ghi nhận, nhưng thiết bị này không được tiếp nhận vào lực lượng vũ trang. Nguyên nhân là do sự mất cân bằng của trung tâm trọng lực xe tăng do sự thay đổi khối lượng thiết bị trong tình trạng nạp đạn và chưa nạp đạn, và với thiết bị chuyển động của xe tăng khi thí nghiệm chịu sự quá tải quá lớn trong khi di chuyển.



Sự thành công trong chế tạo thiết bị phóng trên xe tăng KARS-1 của xưởng “Kompressor” đã tạo ra khả năng thiết kế thiết bị phóng tương tự trên xe GAZ-AA 1, 5 tấn vào cuối năm 1942 – đầu năm 1943 tại Chelyabinsk. Thiết bị mới nhận chỉ số KARS-2. Các thí nghiệm thực hiện trên trường bắn đã chỉ ra rằng, chiều dài của rãnh dẫn hướng 1250mm không bảo đảm yêu cầu về mật độ tập trung của đạn phản lực. Khả năng góc tầm không đảm bảo, còn việc tăng cường yêu cầu sự hoàn thiện lại mất rất nhiều thời gian (thay đổi hình dạng cabin xe, tăng khối lượng thiết bị dẫn tới khả năng không thể lắp trên gầm xe 1,5 tấn). Các thông tin về sản xuất KARS-2 không có nhiều.

[daibangden]

Ngoài các xưởng “Kompressor” (Moskva) và xưởng mang tên Kormitern (Voronhez), thiết bị phóng với các kiểu khác nhau trong những năm chiến tranh đã được sản xuất ở “Chelybkompressor” (Chelyabinsk), “Uralelektroapparat” (Cverdlovsk), xưởng mang tên Quybưsev (Kirov), xưởng cơ khí (Penza), xưởng máy thành phố Gorki, xưởng mang tên K.Mark (Leningrad), xưởng mang tên Shevchenko (Kharkov), xưởng “Krasnay Presnya” (Moskva) và các xưởng khác, cho phép đáp ứng đủ yêu cầu của Hồng Quân và Hải quân Liên Xô về loại vũ khí này.



Việc sản xuất đạn phản lực được giao cho số lượng lớn các xí nghiệp sản xuất ô tô, máy kéo và chế tạo máy. Tháng 1 năm 1943, xưởng GAZ đã nhận lệnh sản xuất khẩn cấp một lô lớn vỏ đạn dành cho các “Kachyusa” mới, mạnh và xa hơn và phải xuất hiện trên chiến trường đầu mùa hè của chiến dịch tấn công. Trong thời gian rất ngắn, công việc sản xuất mới đã được triển khai và đưa vào hoạt động, bắt đầu sản xuất số lượng lớn vỏ dành cho đạn mới.

[daibangden]

Đặc biệt ghi nhận sự đóng góp của Leningrad trong sản xuất và hình thành pháo phản lực dã chiến.



Trong tháng 8 năm 1941, thành phố Leningrad đã đóng góp sản xuất đạn phản lực M-13 trong xưởng chính mang tên M.I.Kalinina với sự hỗ trợ hợp tác của cac xưởng Izhor, Admiraltey, Proletar, “Pnevmatika”, “Arsenal”, “Bolshevik”… Đến mùng 7 tháng 12 năm 1941, đã có 30 500 viên đạn M-13 được sản xuất. Sự hỗ trợ của việc năng vứng việc sản xuất đạn trong các xưởng ở Leningrad đã được Viện trưởng Viện tên lửa D.A.Shitov ghi nhận khi tới Leningrad cùng với đoàn của P.N.Degratiev.

Đầu tháng 9 năm 1941, các công nhân Leningrad trong xưởng mang tên Karl Mark đã sản xuất thiết bị BM-13 trên gầm xe Zis-6. Trước chiến tranh, xưởng mang tên Karl Mark sản xuất máy dệt. Sự sản xuất thiết bị phóng đạn phản lực được tập thể công nhân nắm vững trong vòng một tháng.

[daibangden]

Tháng 7 năm 1942, trong Phòng thiết kế số 2 thuộc xưởng mang tên Kirov với sự thu nhận các kinh nghiệm từ Leningrad đã bắt tay vào thiết kế thiết bị phóng mang chỉ số KARS-1. KARS-1 là từ rút gọn của “hệ thống pháo phản lực ngắn”. Trong đó, gầm lấy từ xe tăng hạng nặng KV-1. Thiết bị được giới thiệu là một thùng bọc thép với nóc mỏ, trong trong trên các rãnh dẫn hướng lắp hai đạn phản lực. Toàn bộ trên xe tăng có bốn thùng như vậy. Xe tăng có thể bắn theo loạt hoặc bắn lần lượt 8 đạn phản lực, trong đó khả năng bắn đạn chỉ thực hiện theo hướng di chuyển của xe tăng. Sự dẫn bắn theo các mặt phẳng được thực hiện bằng thân xe tăng. Các thí nghiệm thiết bị phóng trên xe tăng với các rãnh dẫn hướng có độ dài khác nhau (2000, 1200, 1500 và 2400mm) được thực hiện trong mùng 7 – 8, 17 – 30 tháng 9 và tháng 10 năm 1942, thu được kết quả khả quan. Trong các bản báo cáo ghi nhận thông tin về mật độ hỏa lực và tầm xa thực tế hầu như không khác với thông số trong lý thuyết khi sử dụng rãnh dẫn hướng dài 5000mm. Trong cơ sở thí nghiệm đã đưa ra kết luận rằng KARS có thể sở thành vũ khí bổ sung hiệu quả của xe tăng KV. Thiết bị phóng KARS đã nhận được sự tán đồng của Cục trang bị tên lửa thuộc bộ phận pháo và súng cối Cận vệ Hồng Quân, được giới thiệu tiếp nhận vào trang bị của xe tăng KV. Cùng với đó là những nhược điểm của thiết bị, như không có sự độc lập trong khi bắn theo góc tầm và hướng (đối với thân xe tăng), giảm đáng kể độ linh hoạt của hỏa lực, đồng thời tăng độ tản mát của đạn phản lực gấp 1,5 lần theo so sánh với các thiết bị phóng M-13 thông dụng. Tuy nhiên cùng với việc dừng sản xuất xe tăng KV, thiết bị này cũng không được đưa vào sản xuất.

[daibangden]

Sự xuất hiện của “Kachyusa” trên chiến trường lần đầu tiên đã gây ngạc nhiên cho kẻ thù và thúc đẩy ngành công nghiệp Liên Xô sản xuất quy mô lớn. Tuy nhiên, “Kachyusa” nhanh chóng bị thiếu hụt gầm xe tự hành – một vài tháng sau chiến tranh, Zis-6 đã ngừng sản xuất. Mặc dù vậy, mùa đông năm 1941 – 1942 ở Liên Xô đã bắt đầu nhận các xe của Mỹ, Canada và Anh. Theo đó, một số thiết bị phóng đã được sản xuất trên gầm các xe tải “International”, “Austin”, “Ford” (Canada), “GMS”, “Chevrolet”, “Dodge”, “Ford Marmon”…. Một số xe tải đã tỏ ra không thích hợp trong vai trò xe chiến đấu. Ví dụ như trong kết luận của Ủy ban kiểm tra do BM.Barmin, A.N.Vasiliev, N.F.Konoyko ký khi kiểm tra xưởng “Kompress” đã quan sát thiết bị M-13 lắp trên gầm xe “Dodge” được về từ mặt trận tháng 7 năm 1942, được tập trung lại đã đánh giá rằng các xe hơi “Dodge” không thể tiếp tục sử dụng để lắp M-13 sau khi xuất hiện sự hỏng, gãy trụ chống khi khai thác sử dụng. Các kết luận tương tự cũng được đưa ra với xe “Chevrolet” và một số xe hơi khác. Việc này đã dẫn đến việc giảm số lượng xe do nước ngoài sản xuất cho việc lắp hệ thống phóng trên đó. Các xe phổ biến nhất được tiếp nhận là “International” và “Ford-Marmon”.

[daibangden]

Thiết bị M-13 được lắp trên tấm trượt tuyết dành cho điều kiện mùa đông. Các thiết bị phóng đặc biệt được thiết kế cho điều kiện đồi núi, phòng không và chống tăng cũng được chế tạo.



Sự xuất hiện của đạn phản lực hạng nặng M-20 nhằm mục đích tiêu diệt sinh lực và khí tài của đối phương được che khuất sau vật cản, phá hủy các công trình phòng thủ dã chiến. Đạn được tiếp nhận vào trang bị tháng 7 năm 1942. Khối lượng chất nổ của trong bộ phận đầu đạn M-20 do các kỹ sư thuộc Viện Nghiên cứu khoa học số 3 chế tạo nhiều hơn gấp đôi so với khối lượng chất nổ của đạn M-13, còn khối lượng tổng thể tăng 35%. Trong khi đó, tầm bắn giảm 5,95km. Việc này đã giải quyết yêu cầu của các đơn vị quân đội khi chuyển sang tấn công. Đạn M-20 được bắn từ BM-13, nhưng do kích thước lớn nên đạn có thể bắn chỉ bằng các rãnh dẫn hướng trên.

[daibangden]

Năm 1943, phiên bản đạn phản lực nâng cấp đã được thiết kế, nhận tên gọi M-13UK (tăng cường mật độ tập trung). Để tăng cường mật độ tập trung, đạn M-13UK trong bộ phận được làm dày lên về phía trước của bộ phận tên lửa được thiết kế bố trí 12 lỗ theo dạng tiếp tuyến. Trong thời gian động cơ tên lửa hoạt động, một bộ phận thuốc súng sẽ phụt qua các lỗ này, làm cho viên đạn quay. Mặc dù tầm bắn giảm (7,9km), nhưng mật độ tập trung được tăng cường nhờ sự giảm diện tích tản mát của đạn và tăng độ dày đặc của hỏa lực lên gấp 3 lần so với đạn M-13. Sự tiếp nhận đạn M-13UK vào trang bị diễn ra vào tháng 4 năm 1944. Đạn phản lực M-13UK đã tăng cường sức mạnh cho bộ đội pháo phản lực rất nhiều.