Thất bại lớn nhất của Zhukov - D. Glantz

[chiangshan]

Ngày hôm trước Purkaev đã trình bày phương án tác chiến dự kiến cho Zhukov và đề nghị không thay đổi nó, ngay cả trong trường hợp có sự trì hoãn lớn. Bản thân Zhukov thừa nhận rằng kế hoạch này khá là khó cho bộ tham mưu phương diện quân vì không giống như Konev chỉ phải tiến hành một mũi tấn công cấp tập đoàn quân, Purkaev phải thực hiện ba. Ít nhất Purkaev sẽ không bị phân tâm bởi việc phải chuẩn bị các đơn vị bổ sung cho một chiến dịch lớn tiếp nối sau đó. Tuy nhiên vấn đề là bảo đảm cho hai mũi tấn công của Purkaev hội quân ở Olenino và mũi thứ ba thọc sâu về phía đông, phát triển tới bắt tay với Konev. Ngoài ra, Zhukov yêu cầu Purkaev tổ chức mũi thứ tư nhằm vào một mục tiêu không hoàn toàn biệt lập là thành phố Velikie Luki nằm khá xa về phía đông mấu lồi Rzhev. Hiểu rõ khó khăn của Purkaev, Zhukov phối thuộc thêm cho ông 3 quân đoàn cơ giới mạnh đang được chỉ huy bởi những tư lệnh tài ba và đáng gờm nhất của Hồng quân, Thiếu tướng M. D. Solomatin, M. E. Katukov, và I. P. Korchagin. Ba quân đoàn này sẽ xé nát tuyến phòng thủ bên cánh tây mấu lồi Rzhev và hội quân với binh đoàn thiết giáp hùng hậu của Konev tiến công từ hướng đông. Thêm vào đó, Zhukov chỉ đạo Purkaev triển khai 2 quân đoàn trong số đó ở khu vực Belyi và quân đoàn thứ ba cho một đòn thọc sâu tới thung lũng sông Luchesa.

Kế hoạch tác chiến của Purkaev khi đã thống nhất với các tư lệnh tập đoàn quân trực thuộc sẽ huy động Tập đoàn quân 41 và 22 tấn công vào mặt tây của mấu lồi Rzhev ở khu vực ngay phía nam Belyi và ở khu vực thung lũng sông Luchesa xa hơn phía bắc. Cùng thời điểm đó, Tập đoàn quân 39 của ông sẽ tiến công dọc theo một chính diện rộng vào đỉnh của mấu lồi nhằm khóa chặt quân Đức và chiếm Olenino (là một sở chỉ huy quân đoàn của Đức) cùng một khu vực then chốt trên tuyến đường sắt Rzhev-Olenino. Tập đoàn quân 41 do Thiếu tướng G. F. Tarasov chỉ huy sẽ dùng Quân đoàn bộ binh Siberi tình nguyện 6 Stalin gồm 1 sư đoàn và 4 lữ đoàn bộ binh đột phá hệ thống phòng thủ Đức phía nam Belyi. Sau khi phòng tuyến đã bị chọc thủng, Quân đoàn cơ giới 1 của Solomatin sẽ phát triển tới Andreevskoe và Quân đoàn cơ giới 2 của Korchagin tới Sychevka. Tại đây họ sẽ liên kết với kỵ binh và xe tăng Tập đoàn quân 20 tạo thành một bức tường thép bọc lấy đáy của mấu lồi Rzhev, ngăn chặn thiết giáp dự bị địch tới giải cứu đồng bọn bị bao vây.³³ Các đơn vị bộ binh theo sau sẽ tổ chức tuyến bao vây bên ngoài cùng với các đơn vị thiết giáp và tiêu hao cứ điểm của quân Đức ở Belyi, thành phố mà Hồng quân không đánh chiếm được trong chiến dịch mùa đông 1941 và đã trêu ngươi họ từ đó tới nay.

Xa hơn về phía bắc, Tập đoàn quân 22 có quy mô nhỏ hơn do Thiếu tướng V. A. Iushkevich chỉ huy sẽ tiến công bằng 2 sư đoàn vào lực lượng Đức yếu hơn đang phòng thủ dọc sông Luchesa. Sau khi đột phá thành công, Quân đoàn cơ giới 3 của Thiếu tướng Katukov sẽ khai thác thắng lợi của Tập đoàn quân 22 bằng cách tiến theo thung lũng sông tới Olenino để bắt tay với Tập đoàn quân 39. Các đơn vị bộ binh sẽ hỗ trợ Tập đoàn quân 41 tiêu hao Belyi. Đồng thời, Tập đoàn quân 39 dưới quyền Thiếu tướng A. I. Zygin sẽ tiến công về phía nam với 4 sư đoàn qua sông Molodoi Tud, và 2 đơn vị nhỏ hơn sẽ từng bước đánh vu hồi từ phía đông và phía tây nhằm vào chính đỉnh của mấu lồi Rzhev. Các trận đánh này sẽ giúp Tập đoàn quân 39 phát triển tới đường xe lửa Rzhev-Olenino, tại đây họ hội quân với Tập đoàn quân 20 ở Chertolino và Tập đoàn quân 22 ở Olenino.

Nếu các đòn đánh này được thực hiện chính xác, quân Đức trong mấu lồi Rzhev sẽ bị tiến công mạnh gần như đồng thời từ cả ba phía, và sau khi hệ thống phòng thủ của chúng đã bị đập nát, các tập đoàn quân dọc theo bên ngoài chu vi mấu lồi (30 và 29) sẽ dự trận. Vào lúc này, chiến dịch do Tập đoàn quân xung kích 3 thuộc Phương diện quân Kalinin tiến hành nhằm vào Velikie Luki sẽ chỉ còn là một màn trình diễn, nhưng sẽ thu hút những lực lượng dự trữ quý giá của kẻ địch khỏi điểm then chốt Rzhev.

Khi chuẩn bị trở về Moscow, Zhukov đã khá hài lòng với công tác chuẩn bị cho chiến dịch. Ông đã ghé thăm toàn bộ các tư lệnh tập đoàn quân của Phương diện quân Kalinin và gặp tất cả các chỉ huy chính của lực lượng cơ động. Như thường lệ, những cuộc họp với Purkaev luôn tốt đẹp.

[chiangshan]

Stavka, Moscow, điện Kremlin, 29-30 tháng 10 năm 1942.

Zhukov bay về Moscow sáng sớm ngày 29 tháng 10 và ngay lập tức tới Bộ Tổng tham mưu để xem xét kế hoạch mới nhất. Ông ghi chú trên bản kế hoạch của Vasilevsky mà Bộ Tổng tham mưu sao lại rằng công tác chuẩn bị cho Chiến dịch "Sao Thiên vương" đang đi đúng tiến độ. Sau khi trao đổi nhanh chóng với các sĩ quan tham mưu đi cùng, ông chắc chắn rằng các kế hoạch hỗ trợ - yểm trợ của pháo binh và không quân, bố trí đạn dược và nhiên liệu, cầu, thực phẩm và một lô những vật dụng không tên cần thiết các cho chiến dịch đang được xúc tiến khá tốt, bất chấp điều kiện thời tiết bất lợi ở Phương diện quân Kalinin và Tây. Ở đây, một lần nữa Zhukov thầm nghĩ, có vẻ cuộc tiến công sẽ bị hoãn tiếp, gần như chắc chắn sau ngày mở màn Chiến dịch "Sao Thiên vương". Ông nhanh chóng suy nghĩ và nhận ra nếu đòn đánh của Vasilevsky thành công, nó sẽ thu hút lực lượng dự bị của quân Đức ở hướng trung tâm xuống phía nam. Nếu như vậy, ông sẽ có nhiều cơ hội hơn.

Tối hôm đó Zhukov một lần nữa hội kiến với Stalin để đánh giá kết quả chuyến kiểm tra. Stalin và Ivanov thảo luận với Zhukov về những diễn biến mới nhất ở phía nam cùng Chiến dịch "Sao Thiên vương" mà hiện giờ theo dự kiến sẽ mở màn vào khoảng ngày 19 tháng 11. Zhukov phác họa các phương án của Konev, Purkaev và lưu ý rằng mặc dù đều nóng lòng muốn tấn công, cả hai đều đồng ý việc hoãn lại là cần thiết. Dựa trên buổi làm việc với Bộ Tổng tham mưu hôm trước, Zhukov đề xuất khai màn chiến dịch vào ngày 24 hoặc 25 tháng 11 để tận dụng nhiều nhất có thể từ khả năng thành công của "Sao Thiên vương". Ngoài ra, ông cũng nói thêm rằng có thể sẽ huy động thêm lực lượng để đáp ứng sự thay đổi của tình hình. Mặc dù chưa nói hẳn ra, nhưng Zhukov đang tính đến việc bổ sung cho mũi thọc sâu Velikie Luki bằng cách rút 1 quân đoàn cơ giới từ Tập đoàn quân 41. Ông tin chắc thay đổi nhỏ này sẽ không làm suy yếu hướng Belyi mà mặt khác còn có thể tăng cường đáng kể cho Tập đoàn quân xung kích 3 đánh Velikie Luki. Thả hồn theo trí tưởng tượng, Zhukov tự nhủ rằng trong trường hợp tất cả các chiến dịch thắng lợi và Viaz'ma thất thủ, sẽ rất hữu ích nếu có 1 quân đoàn cơ động thừa thắng uy hiếp Vitebsk từ phía bắc. Mục tiêu tối cao của quân đội Xô-viết trong chiến dịch hồi mùa đông từng là Smolensk. Hiện giờ Hồng quân đã mạnh hơn rất nhiều, và sau thắng lợi của "Sao Hỏa" cùng "Sao Thiên vương", quân Đức sẽ chỉ còn là một đám ô hợp, quá yếu ớt để chống trọi được một đòn thọc sâu nữa. Sau tất cả, từ Viaz'ma tới Smolensk chỉ có một bước chân.

Bỗng Zhukov gạt những ý nghĩ đó đi và với một câu nguyền rủa, ông nghiêm khắc phê bình bản thân. Ông đang làm gì vậy? Chẳng lẽ hai năm khó khăn vừa qua đã ảnh hưởng tới tư duy của ông? Chỉ mới 8 tháng trước ông từng thẳng thắn phê phán Stalin trong việc đề ra những mục tiêu quá tham vọng. Điều này lúc đó đã được chấp nhận khi sự cầu thị của Stalin tăng đáng kể giữa lúc Hồng quân đang đẩy chiến tuyến quân Đức về phía tây xa khỏi Moscow. Zhukov chỉ đang đơn giản là trình bày cho Stalin rằng có thể đạt được thắng lợi tới mức nào, và đó chẳng phải là nhiệm vụ của một cố vấn quân sự cao cấp hay sao? Nhưng cũng với cảm giác ấy, Zhukov giờ đang cảm thấy hổ thẹn vì đã phải phải chính cái điều mà vì nó ông từng chỉ trích Stalin một năm trước đây - ngay cả khi nếu ông đúng.

Khi rời Kremlin Zhukov đã cảm thấy khá hơn. Giờ ông đã hoàn toàn lấy lại kiểm soát, của cả bản thân lẫn những sự kiện sắp tới. Phương án tác chiến khá tốt và hứa hẹn thành công. Dù vậy, tâm trí của ông vẫn tự nhắc nhở, "Vẫn có những khả năng khác!".

[chiangshan]

Sở chỉ huy Tập đoàn quân 9 Đức, Sychevka, 30 tháng 10 năm 1942.

Chuẩn thống chế Walter Model, Tư lệnh Tập đoàn quân 9 thấy phải cám ơn những trận mưa và biển bùn lầy mà chúng tạo ra, bất chấp hậu quả không dễ chịu mà nó gây ra cho quân phục, ủng và trang bị. Mưa có giá trị như vài tuyến phòng thủ nữa và thậm chí có khi là cả một sư đoàn thiết giáp dự bị, ông thoáng nghĩ. Model không phải triết gia mà là một chiến binh, và những suy nghĩ như vậy khiến ông lo lắng. Nổi danh với tư cách một chỉ huy chiến trường mạnh mẽ, một chiến lược gia tài ba với sự điềm tĩnh của một sĩ quan Phổ truyền thống (và cổ điển), Model tỏ ra tự tin.³⁴ Nhưng không phải trong những ngày gần đây. Có lẽ đó là hậu quả tích lũy sau khi phải đảm đương vai trò chữa cháy cho Wehrmacht năm ngoái hay do vết thương cách đây mấy tháng. Có lẽ nhiều nhất là do cuộc khủng hoảng hồi tháng 8, Model nghĩ, khi Zhukov và Konev chút nữa thì đã xóa sổ đạo quân của ông và cùng với nó là phần còn lại của Cụm quân Trung tâm. Chỉ khi von Bock và Paulus cùng các binh đoàn phía nam thành công, sức ép và căng thẳng ở đây mới chấm dứt. Nhưng căn cứ theo những tin tức gần đây, đà tiến của quân Đức ở miền nam đã kiệt sức. Paulus trên thực tế đang phòng ngự trên những đống đổ nát của Stalingrad, còn Tập đoàn quân 17 và Tập đoàn quân thiết giáp 1 thiện chiến của Cụm tập đoàn quân A thì đang kẹt cứng và có vẻ là vô vọng dưới chân dãy Caucasus. Model cố nén cười khi hình dung ra cảnh tượng lố bịch cả một dãy những chiến binh Wehrmacht ngồi một cách vô dụng và đơn độc trên một mỏm núi ở Caucasus. Hitler đang làm gì vậy? Quân đội Đức đang đi đâu vậy? Nó sẽ chấm dứt ở đâu?

Cơn tưởng tượng chấm dứt khi Model nhớ lại những tin tức gần đây đã khiến tâm trí ông trở nên rối loạn và vô dụng. Tin tức tình báo nếu khá thì cũng không mấy khả quan, còn tệ thì rất căng thẳng. Kể từ cuối tháng 8, khi mọi sự chú ý đang đổ dồn vào cuộc đối đầu ở phía nam, cơ quan tình báo của Bộ Tổng tham mưu Đức, Fremde Heere Ost (Quân đội hải ngoại Đông) đứng đầu bởi Đại tá Reinhardt Gehlen, một sĩ quan trẻ tài ba và mạnh mẽ đã thu thập và liên tục gửi tới mặt trận những báo cáo về sự gia tăng hoạt động của quân đội Xô-viết ở khu vực trung tâm. Thường thì chúng không làm Model lo ngại vì từ mùa xuân 1942 phía Liên Xô đã xác định trục Moscow là hướng chính và họ đã tiếp tục như thế suốt tháng 6, ngay cả khi quân Đức đang đột phá về sông Don. Tuy nhiên những sự kiện gần đây ở phía nam có vẻ đã thay đổi những nhận định đó? Có phải như vậy không? Báo cáo của Gehlen chỉ rõ là không. Đáng lo ngại nhất là trên thực tế chúng không chỉ bất đồng với góc nhìn chiến lược của Hitler mà nó lại ăn khớp đáng kể với nguồn tin tình báo của chính bản thân Model.

Một báo cáo do bộ phận của Gehlen chuẩn bị ngày 29 tháng 8 dự đoán có thêm khả năng Hồng quân sẽ mở một đợt tiến công trong mùa đông sắp tới. Có nguy cơ cao nhất, họ sẽ dùng nó "nhằm vào Cụm tập đoàn quân Trung tâm để xóa bỏ mối đe dọa với Moscow và giành một thắng lợi tại nơi mà tình hình chiến trường sẽ cho phép không đòi hỏi quá khả năng của các chỉ huy cấp dưới".³⁵ Mặc dù trong tháng 9 vận tải đường sắt đã gia tăng ở khu vực đối diện với Cụm quân Trung tâm, Gehlen không ghi nhận dấu hiệu đặc biệt nào cho thấy sẽ xảy ra một cuộc tiến công. Ngày 15 tháng 9 Gehlen cho rằng căn cứ vào tình hình ở phía nam, hoạt động đầu tiên của quân đội Xô-viết sẽ diễn ra ở khu vực này vì anh ta ước tính rằng Hồng quân chỉ đủ sức mở một chiến dịch lớn. Trên thực tế, Gehlen viết, để làm thế phía Liên Xô sẽ phải chuyển quân từ khu vực trung tâm xuống tăng cường cho phía nam.36 Quan điểm đó nhanh chóng biến mất - ít nhất trong cách nhìn của Cụm tập đoàn quân Trung tâm - khi vào ngày 17 tháng 9 Fremde Heere Ost quay ngoắt 180 độ bằng ý kiến về nguy cơ Hồng quân tấn công Tập đoàn quân 9. Ý kiến này được ủng hộ qua việc giao thông đường sắt đã trở nên nhộn nhịp dọc theo hai cánh của mấu lồi Rzhev trong khi những hoạt động trước đó lại tập trung chủ yếu vào đỉnh đông bắc của mấu lồi. Ngày 24 tháng 9 phía Liên Xô thả dù 300 đến 400 quân, cho thấy họ đang đẩy mạnh các hoạt động nghi binh nhằm quấy rối hệ thống liên lạc của quân Đức trong khu vực. Ngày 1 tháng 10, Hồng quân bắt đầu sử dụng pháo tầm xa bắn phá các cơ sở giao thông đường sắt và đường bộ của quân Đức gần Osuga phía tây sông Vazuza, ngay trong tầm pháo.³⁷

[chiangshan]

Đến tháng 10, hoạt động chuyển quân gần và bên ngoài mấu lồi đã khiến Gehlen đi đến nhận định, "Quân Nga tập kết xung quanh Tập đoàn quân 9 là lực lượng chiến đấu".³⁸ Mặt khác, các biện pháp phòng ngự được triển khai một cách rõ ràng và ở quy mô lớn quanh Rzhev là để phòng ngừa trinh sát cho một trận đánh sắp đến. Trong khi một số chỉ huy Đức, bao gồm cả Chuẩn thống chế Alfred Jodl, người đứng đầu Bộ Tư lệnh tối cao Đức (OKW) thừa nhận khả năng về một đòn đánh hạn chế nhằm vào đáy của mấu lồi Rzhev, đến giữa tháng 10 Gehlen cho rằng cuộc tấn công có thể nhằm vào trung tâm và cánh trái của Cụm quân Trung tâm, ở khu vực của cả Tập đoàn quân thiết giáp 3 và Tập đoàn quân 9.

Những đánh giá mâu thuẫn ở cấp quốc gia này liên quan tới thông tin mà Model nhận được từ bộ phận tình báo của ông và nâng cao tầm quan trọng của chúng lên rất nhiều. Trưởng ban quân báo của Tập đoàn quân 9 là Đại tá Georg Buntrock, người được miêu tả là "một lính bộ binh nhỏ bé, dẻo dai đi lên từ vị trí sĩ quan tác chiến cấp sư đoàn ở Crimea".³⁹ Đã có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực phản gián, ông hiểu rằng thắng lợi trước Tập đoàn quân 9 sẽ dọn đường cho những chiến dịch quan trọng ở đâu đó. Sau này ông ghi lại, "Tôi ngạc nhiên khi chứng kiến bộ phận này đã thành công trong việc vén bức màn bí ẩn của đối phương như thế nào".⁴⁰

Dựa trên nguồn tin của bản thân tập đoàn quân, bao gồm các báo cáo từ tiền tuyến, thẩm vấn tù binh, tập kích và tuần tra, trinh sát đường không, nghe trộm điện đài, gián điệp và trinh sát pháo binh. Nếu so về nguồn lực và tầm nhìn rộng thì Buntrock không bằng các cấp chỉ huy cao hơn. Tuy nhiên thông tin của ông thường mới hơn và rất hữu ích trong việc đối chiếu với những đánh giá của cấp trên. Dù phải thừa nhận rằng cũng giống như ở các mặt trận khác, góc nhìn hẹp thường làm tăng sự lo lắng ở những cấp chỉ huy thấp nhưng đến cuối tháng 10 nhận định ở cấp quốc gia có vẻ xác nhận quan điểm của Buntrock. Tóm lại, Tập đoàn quân 9 ngày càng bị thuyết phục rằng mình đang là mục tiêu tối cao của quân đội Xô-viết.

Ngày 29 tháng 10 Buntrock chuẩn bị một báo cáo toàn diện cho Model và vào cuối buổi chiều nó được chuyển bằng điện báo tới sở chỉ huy Cụm tập đoàn quân ở Smolensk. Đồng ý với nhận định của Fremde Heere Ost 2 tuần trước, Buntrock kết luận: "Đối phương sẽ mở một chiến dịch lớn nhằm vào Tập đoàn quân 9, tiến công đồng thời cả ở mặt đông và mặt tây của mấu lồi [Rzhev]... Mục tiêu của họ là đột phá mấu lồi từ cả hai phía, bao vây lực lượng ta bên trong và xóa sổ Tập đoàn quân 9, phá vỡ chiến tuyến, tiêu diệt Cụm tập đoàn quân Trung tâm và ấn định thành công với việc thừa thắng tiến lên tái chiếm Smolensk".⁴¹

Buntrock không biết rằng nhận định ngắn gọn của ông đã bao quát toàn bộ ý đồ của phía Liên Xô và thật không ngờ là thậm chí cả những suy nghĩ tưởng tượng của Zhukov. Vấn đề của Buntrock và Model hiện giờ là xác định được thời gian, địa điểm chính xác và quy mô của đòn đánh đó. Quan trọng hơn, họ phải thuyết phục được Bộ Tư lệnh tối cao rằng mối đe dọa đó là có thật. Buntrock nỗ lực để giải quyết vấn đề thứ nhất. Phần của Model là giải quyết vấn đề thứ hai và chuẩn bị đối phó với cuộc tiến công khi nó xảy ra.

[chiangshan]

Trong khi bình tĩnh suy nghĩ về những dự đoán của Buntrock, Model vạch ra những biện pháp mà bản thân ông sẽ dùng để ngăn chặn cuộc tiến công của Hồng quân. Nếu Buntrock phán đoán đúng, Model nghĩ, đòn đánh này sẽ không xảy ra ngay lập tức và có lẽ là vài tuần nữa. Trong khi công tác chuẩn bị của quân đội Xô-viết có vẻ đã gần như hoàn tất ở phía đông thì ở phía tây nó đã bị đình lại, khả năng là bị đảo lộn vì những trận mưa lớn gần đây. Model - người đã chiến đấu liên tục ở khu vực này suốt gần 1 năm hiểu rõ mưa có thể cản trở việc chuyển quân ra sao. Vậy lần này ông có thể tận dụng khoảng thời gian này để tránh những tai họa đã từng xảy đến với Tập đoàn quân 9 như thế nào?

Model nhẩm lại vị trí đóng quân của các đơn vị. Quân đoàn thiết giáp XXXIX dưới quyền ông ngày trước đang bảo vệ khu vực dễ bị uy hiếp nhất ở phía đông dọc theo sông Vazuza và Osuga, nơi Hồng quân đã kết thúc chiến dịch tiến công hồi tháng 8. Tại đây, 3 sư đoàn bộ binh Đức (102, 337 và 78) phòng ngự cùng Sư đoàn thiết giáp 5, được hỗ trợ bởi Sư đoàn thiết giáp 9 nằm dự bị chiến dịch ở tây Sychevka. Ở phía bắc, Quân đoàn bộ binh XXVII bảo vệ khu vực ngay phía tây Rzhev tới Osuga với 6 sư đoàn bộ binh (256, 87, 129, 254, 72 và 95). Ở phía sau quân đoàn là Sư đoàn cơ giới hóa 14 nằm dự bị ở phía bắc đường sắt Rzhev-Olenino và Chertolino. Quân đoàn bộ binh XXIII phòng thủ đỉnh của mấu lồi với 3 sư đoàn bộ binh (110, 253 và 206), triển khai từ sông Luchesa tây nam Olenino tới sông Volga phía tây Rzhev, được hỗ trợ bởi Sư đoàn cơ giới hóa Grossdeutschland (Đại Đức quốc) đang chiếm lĩnh vị trí dự bị từ khu vực Olenino tới Belyi ở phía nam. Để hoàn thành hệ thống phòng ngự Rzhev của Tập đoàn quân 9, Quân đoàn thiết giáp XXXXI phòng ngự đáy của mấu lồi từ phía tây nam Belyi tới sông Luchesa với 3 sư đoàn bộ binh (246, 86 và Sư đoàn dã chiến Luftwaffe^(*) 2 yếu). Sư đoàn kỵ binh SS chiếm lĩnh các vị trí ở phía sau cánh trái của quân đoàn.⁴²

Model gặp phải hai vấn đề lớn khi tính đến phương án phòng thủ. Trước tiên, ông phải bố trí lực lượng trong mấu lồi ở thế phòng thủ tốt nhất. Điều này có nghĩa là triển khai các đơn vị dự bị để có thể đạt hiệu quả tối đa, Ông khá hài lòng với cách bố trí hiện nay. Mỗi khu vực đều có lực lượng dự bị cơ động, và Sư đoàn thiết giáp 1 làm dự bị cho tập đoàn quân đóng tại giữa cạnh đáy của mấu lồi, có khả năng phản ứng cho cả hướng đông và tây. Ngoài ra, các Sư đoàn thiết giáp 12, 20, và 19 của Cụm quân Trung tâm có thể sẵn sàng huy động trong trường hợp cần thiết, tất nhiên là trừ khi họ được điều tới chiến trường khác.

Vấn đề khó khăn hơn là khả năng ứng phó với những hoạt động đồng thời của đối phương trên khu vực bị trải rộng của tập đoàn quân. Ngoài mấu lồi Rzhev, Model còn chịu trách nhiệm bảo vệ khu vực kéo về phía tây tới Velikie Luki. Binh đoàn von der Chevallerie - đặt theo tên viên tư lệnh trưởng của Quân đoàn bộ binh LIX - đang phòng thủ Velikie Luki, còn 2 quân đoàn yếu hơn - Quân đoàn dã chiến Luftwaffe II (gồm Sư đoàn dã chiến Luftwaffe 3 và 4) và Quân đoàn bộ binh VI (gồm Sư đoàn bộ binh 205, 330 và Sư đoàn dã chiến Luftwaffe 7) phòng thủ một mặt trận dài chạy qua Velizh phía bắc Vitebsk và Smolensk, giữa Velikie Luki và mấu lồi Rzhev. Nếu Tập đoàn quân 9 tập trung quá nhiều chú ý và lực lượng vào Rzhev và Velikie Luki rồi mất một trong hai thì toàn bộ mặt trận sẽ sụp đổ như một ngôi nhà xây bằng lá bài. Con đường tới Smolensk sẽ rộng mở.

Trong khi Model suy tính những khả năng và nguy cơ, ông cảm thấy nhẹ nhõm vì báo cáo của Buntrock đã cho ông thêm thời gian quý giá. Ông cầu mong Buntrock nói đúng.



(*) Chú thích của chiangshan: Các sư đoàn dã chiến Luftwaffe là bộ binh với quân được rút từ các bộ phận mặt đất của Luftwaffe. Đây là ý tưởng của Thống chế Đế chế Hermann Goring nhằm tăng cường lực lượng tác chiến trên bộ. Sư đoàn dã chiến Luftwaffe có quy mô chỉ bằng khoảng 1/2 sư bộ binh thường và tất nhiên chất lượng chiến đấu cũng kém hơn nhiều.

[chiangshan]

Sở chỉ huy Quân đoàn thiết giáp XXXIX Đức, Nastasino, 7-8 tháng 11 năm 1942.

Quân đoàn bộ của Đại tướng Hans-Jurgen von Arnim đặt tại một ngôi làng Nga cổ kính trên cánh đồng gần nông trang lớn Glinnoe bên bờ sông Vazuza, gần điểm hội tụ của nó với sông Kasnia. Nằm cách mặt trận Vazuza chỉ 7 ki-lô-mét, vị trí này thuận tiện cho giao thông liên lạc tới sở chỉ huy tập đoàn quân ở Sychevka, cũng như tới các đơn vị Đức đang phòng thủ khu vực xung yếu bị đe dọa nhiều nhất của quân đoàn, trải dài 20 ki-lô-mét từ phía bắc qua cánh đồng mấp mô dọc bờ tây sông Vazuza. Tại mặt trận rộng lớn này, các sở chỉ huy sư đoàn, trung đoàn và tiểu đoàn dưới quyền von Arnim bố trí trong những ngôi làng vững chắc rải rác trong khu vực.

Von Arnim - người đã chỉ huy Sư đoàn thiết giáp 17 Đức hồi 1941 và viên tư lệnh sẽ đầu hàng quân Đồng minh ở Bắc Phi 6 tháng sau cũng chia sẻ với Model những lo ngại về ý định của quân đội Xô-viết. Trên thực tế, các báo cáo nhận được trong tuần vừa qua chỉ làm gia tăng điều đó. Mặc dù bộ chỉ huy Liên Xô đã cho dùng màn khói và lợi dụng bóng đêm để che giấu việc điều quân nhưng máy bay trinh sát Đức đã phát hiện các đơn vị tới cấp tiểu đoàn đang hành quân ra mặt trận đối diện Quân đoàn thiết giáp XXXIX. Tù binh do biệt kích Đức bắt cũng cho biết việc tăng cường điều chuyển pháo binh trong khu vực, bao gồm cả Trung đoàn pháo binh 1165 được đưa từ Rzhev xuống phía nam tới khu vực của Tập đoàn quân 31 Xô-viết. Báo cáo này tới từ Đại úy Friedrich Lange, trưởng ban quân báo Sư đoàn bộ binh 102 ở khu vực mà đơn vị pháo binh Xô-viết vừa chuyển đến. Đây là điểm nhấn trong hàng loạt những tin tức cảnh báo tương tự mà sư đoàn gửi đi.⁴³

Chuẩn thống chế Hans-Jürgen Bernhard Theodor von Arnim

Sư đoàn bộ binh 102 chiếm lĩnh vị trí phòng ngự hai bên bờ sông Osuga, bên cánh trái của Quân đoàn thiết giáp XXXIX và Sư đoàn thiết giáp 5 Đức. Trung đoàn chủ công của nó - Trung đoàn 195 đóng tại khu vực yếu nhất giữa sông Osuga và Vazuza trong khi sư đoàn bộ nằm bên bờ trái Osuga, kiểm soát các vị trí tiền tiêu của quân Đức và Liên Xô trong khu vực của Trung đoàn 195. Mối lo của Lange về sự tăng cường pháo binh lại bị đẩy cao vào ngày 5 tháng 11 khi lần đầu tiên các đợt bắn phá của Hồng quân có sự tham gia của nhiều cỡ pháo khác cùng hỏa tiễn bắn loạt Katiusha - thường được sử dụng nhiều nhất để bắn chuẩn bị hay hỗ trợ tấn công. Các phân tích xa hơn dự đoán pháo binh Xô-viết đối diện Sư đoàn 102 đã tăng lên gấp đôi trong những tuần gần đây.

Báo cáo của Sư đoàn bộ binh 102 - tương tự với thông tin của những sư đoàn trực thuộc khác, đặc biệt là Sư đoàn thiết giáp 5 cùng tin tức từ tù binh bị bắt dọc theo mặt trận trong những cuộc trinh sát với mật độ lớn của Hồng quân dẫn tới khả năng phía Liên Xô sẽ có hoạt động vào ngày 7 tháng 11 - Ngày Hồng quân^(*). Trong đêm 5 rạng 6 tháng 11, Sư đoàn bộ binh 102 đẩy lùi một trận tập kích có xe tăng hỗ trợ. Ngày tiếp theo, việc chuyển quân đối diện với quân đoàn gia tăng mạnh. Trinh sát phát hiện khoảng 800 tới 1.000 quân tăng cường cho các vị trí Xô-viết gần Rzhev và một số lượng ít hơn đang hành quân dọc Vazuza, ngoài ra tin tức nghe trộm điện đài cũng chỉ ra một trận tấn công sắp đến. Trước những dấu hiệu này, các cơ quan tình báo Đức đi tới những kết luận khác nhau. Buntrock tại Tập đoàn quân 9 đánh giá chúng tiếp tục là dấu hiệu cho một chiến dịch trong tương lai. Trong khi đó, Lange lại tin rằng cuộc tấn công sẽ sớm xảy ra, dù nó vẫn chưa phải là ở "quy mô bán chiến lược".⁴⁴



(*) Chú thích của chiangshan: đúng ra 7/11 là ngày kỷ niệm cách mạng tháng 10, còn 23/2 mới là ngày Hồng quân.

[chiangshan]

Bất chấp những điềm báo, ngày 7 tháng 11 tới và yên tĩnh vẫn bao trùm trên mặt trận, chỉ bị phá vỡ bởi những đợt pháo bắn phá hoại. Tuy nhiên ngày hôm đó Sư đoàn 102 bắt được một kẻ đào ngũ 43 tuổi đến từ Trung đoàn bộ binh 426 Sư đoàn bộ binh 88 Xô-viết. Hắn cho biết thông tin về một đòn tấn công lớn của quân Nga nhằm vào Rzhev và Sychevka. Tuy vậy, tin này không gây hoang mang nhiều vì tay hàng binh mù tịt về thời gian của cuộc tấn công, và sư đoàn của hắn cũng đã có mặt ở khu vực này một thời gian.

Tối muộn hôm đó, vào lúc 20 phút trước nửa đêm, dường như để đánh thức người Đức khỏi tâm trạng yên ổn, quân đội Xô-viết bắt đầu một trận pháo hỏa khủng khiếp nhằm vào Sư đoàn 102. Cơn mưa sắt thép và chất nổ kéo dài 2 giờ, sau đó quân Đức phản pháo và những gì mà các trinh sát viên tiền tuyến Đức thấy được là những khối lớn bộ binh đang tập hợp. Tuy nhiên trận bão lửa cuối cùng cũng qua đi và bình minh sáng hôm đó chứng kiến không gì ngoài sự bình yên trên mặt trận không thay đổi.

Với sự lo lắng được xoa dịu và căng thẳng ban đêm qua đi, von Armin cũng như tư lệnh tập đoàn quân của ông ở Sychevka xem xét đánh giá tình báo mới nhất của Gehlen vừa được đưa ra ngày 6 tháng 11. Bản đánh giá các khả năng xảy đến với Cụm quân Trung tâm - bổ sung cho báo cáo hàng ngày của ông - bao gồm thông tin đáng chú ý đến từ điệp viên hàng đầu nổi tiếng của Đức mang mật danh MAX:

Cuộc họp hội đồng chiến tranh ngày 4 tháng 11 ở Moscow do Stalin đứng đầu. Có mặt: 12 nguyên soái và tướng lĩnh. Cuộc họp đã quyết định các vấn đề: (a) Chuẩn bị mọi chiến dịch một cách cẩn thận để tránh tổn thất lớn;... (f) Tiến hành các chiến dịch tiến công theo kế hoạch trước ngày 15 tháng 11 nếu có thể khi điều kiện thời tiết cho phép. Hướng chính: từ Grozny [ngoại Caucasus] ... ở khu vực sông Don tại Voronezh; tại Rzhev; phía nam hồ Ilmen và Leningrad [có lẽ nghĩa là khu vực Toropets]. Lực lượng cho mặt trận sẽ rút từ các đơn vị dự bị.⁴⁵

Dù MAX có đáng tin hay không, Gehlen chấp nhận tin tưởng tương đối vì nó hỗ trợ cho quan điểm chung của chính ông. Dù có phải ngẫu nhiên hay không, dù không nguồn nào từ Liên Xô cho biết có cuộc họp ở Kremlin vào tháng 11 và cả Zhukov lẫn Vasilevsky đều viết rằng họ đang ở ngoài mặt trận, nội dung thông tin của MAX về ý đồ tiến công của Hồng quân trùng khớp rất nhiều với kế hoạch chiến lược của họ trong thực tế. Một cuộc họp kiểu như vậy đã diễn ra ở Kremlin thời điểm nào đó trong hai ngày cuối tháng 10.

Được khích lệ bởi MAX, Gehlen bắt đầu bản đánh giá ngày 6 tháng 11 như sau, "Đối diện mặt trận phía đông của Đức, dấu hiệu cho thấy nỗ lực chính của các chiến dịch sắp tới sẽ nhằm vào Cụm tập đoàn quân Trung tâm ngày càng trở nên rõ rệt". Tuy nhiên để dự phòng, ông bổ sung thêm rằng vẫn không rõ quân Nga có đủ lực lượng cần thiết để đồng thời tiến công Cụm quân B hay không. Dù thế, ông viết, "Công tác chuẩn bị tiến công của đối phương ở phía nam không tiến triển nhiều để phải tính tới một chiến dịch lớn ở đây trong tương lai, đồng thời với chiến dịch được dự kiến sẽ nhằm vào Cụm tập đoàn quân B". Gehlen dẫn ra một loạt những cơ sở cho ý đồ của Hồng quân, bao gồm cả việc yếu tố chính trị và quân sự yêu cầu một chiến thắng lớn nhanh gọn, "mà đối phương tin rằng họ có thể đạt được với Cụm tập đoàn quân Trung tâm nhiều hơn so với Cụm tập đoàn quân B"; "ưu thế lớn hơn về vị trí tập kết và xuất phát tấn công do hình thái mặt trận của Cụm tập đoàn quân Trung tâm; khả năng tiêu diệt Cụm tập đoàn quân Trung tâm và chia cắt lực lượng Đức ở phía bắc trái ngược với những khó khăn lớn hơn và cơ hội phát triển ít hơn với một chiến dịch ở phía nam".⁴⁶

Đề cập tới khả năng Hồng quân nhằm vào mấu lồi Rzhev, Gehlen viết "các đòn tiến công bao vây đồng thời... để đánh bật và tiêu diệt lá chắn phía đông bắc của Cụm tập đoàn quân Trung tâm", gồm một mũi thọc sâu mạnh xuyên qua mặt đông của mấu lồi về hướng tây nam và Sychevka. Ông giải thích những mâu thuẫn rõ ràng trong đánh giá của mình rằng trong các trường hợp trước đây, phía Liên Xô có thể tập trung nhiều lực lượng hơn quân Đức. Gehlen không biết rằng mình đã khá chính xác. Điều đó cũng đúng với bổ sung của ông rằng "người Nga thường đặt mục tiêu quá lớn cho lực lượng của họ".⁴⁷ Nhận định này đã tóm trúng Zhukov. Dù vậy, điểm mà Gehlen sai lầm là đã đánh giá quá thấp sức mạnh của đòn đánh chiến lược phía nam.

Trên thực tế, chỉ trong vài ngày tới các quyết định được đưa ra ở Moscow sẽ xác nhận những dự đoán của Gehlen.

[chiangshan]

Stavka, Moscow, điện Kremlin, 13 tháng 11 năm 1942

Sau khi hoàn thành chuyến thị sát mặt trận, tối 12 tháng 11 Zhukov cùng Vasilevsky trở lại Moscow. Sáng hôm sau họ họp với Stalin và Hội đồng Quốc phòng Nhà nước để trình bày kế hoạch cuối cùng, bàn bạc những thay đổi chót về tập kết binh lực và xác định ngày giờ chính xác. Sau cuộc thảo luận kéo dài về phương án của Vasilevsky, Stalin chấp thuận đề xuất cho Phương diện quân Tây Nam của Vatutin mở màn tiến công ngày 19 tháng 11 và Phương diện quân Stalingrad của Eremenko 24 giờ sau. Trên cơ sở thắng lợi của Chiến dịch "Sao Thiên vương", Chiến dịch "Sao Thổ" nối tiếp có thể bắt đầu gần với ngày dự kiến ban đầu là 10 tháng 12. Vasilevsky đề nghị Stalin phê chuẩn việc chuyển giao Tập đoàn quân Cận vệ 2 và Quân đoàn cơ giới Cận vệ 2 trực thuộc từ lực lượng dự bị Stavka để họ có thể tới khu vực Stalingrad đúng thời gian tham gia Chiến dịch "Sao Thổ". Stalin trả lời, "Ta hãy nghe xem Georgi Konstantinovich nói gì đã".

Zhukov báo cáo tình hình ở Phương diện quân Kalinin và Tây. Sau khi xác nhận rằng vẫn cần hoãn thêm một thời gian, ông cho biết thời tiết đang lạnh dần cho phép Chiến dịch "Sao Hỏa" mở màn ngày 24 hoặc 25 tháng 11. "Trên thực tế", Zhukov nói, "nó sẽ có lợi cho chúng ta. Nếu "Sao Thiên vương" giành thắng lợi nhanh chóng, khả năng là quân Đức sẽ phải chuyển bớt số thiết giáp dự bị từ Cụm quân Trung tâm xuống phía nam ngay lập tức, vì sẽ phải mất ít nhất 10 ngày để chuyển quân. Trong trường hợp này, quân Đức sẽ bị suy yếu và lực lượng chiến dịch cần huy động sẽ ít hơn dự kiến ban đầu. Lúc này tôi có thể điều chỉnh tập trung binh lực để đạt hiệu quả cao hơn". Ở đây, Zhukov đề xuất thay đổi mà ông đã suy nghĩ kể từ lần cuối về Moscow hồi cuối tháng 10. Đặc biệt, ông đề nghị chuyển Quân đoàn cơ giới 2 dưới quyền Thiếu tướng Korchagin từ Tập đoàn quân 41 sang Tập đoàn quân xung kích 3. Thay vì tham gia mũi thọc sâu bằng 2 quân đoàn tới Sychevka từ phía tây, Korchagin sẽ phát triển tiến công Velikie Luki và - chỉ là có thể - sẽ dẫn đầu mũi đột phá về phía nam tới Smolensk của Tập đoàn quân xung kích 3, xung kích 4 và 43.

Lý giải cho điều này, Zhukov chỉ ra dấu hiệu suy yếu của lực lượng thiết giáp dự bị Đức, hạn chế của trục phía nam Belyi mà ông cho rằng không cho phép 2 quân đoàn cơ giới hoạt động đồng thời và khả năng quân đoàn Solomatin có thể hoàn thành nhiệm vụ nếu được tăng cường đầy đủ. Zhukov cho biết có thể thực hiện điều này bằng cách bổ sung thêm 2 lữ đoàn cơ giới và có lẽ là cả 1 lữ đoàn xe tăng độc lập cho Solomatin. Sự quả quyết của Zhukov đã gây ấn tượng với Stalin. Stalin chưa bao giờ thấy ông phấn khích như vậy kể từ những cuộc họp ngay trước chiến dịch mùa đông Moscow. Hơn nữa, bản thân Stalin cũng muốn đồng ý với Zhukov, ông cũng mong muốn kết thúc mọi chuyện một lần và mãi mãi ở khu vực trung tâm của mặt trận. Ông cũng thầm hài lòng trước cuộc đua lành mạnh đang rất rõ ràng khi Vasilevsky và Zhukov đưa ra những phương án bổ sung và cả đua tranh với nhau.  

Trước sự không hài lòng kín đáo của Vasilevsky, Zhukov tiếp tục, "Nếu Chiến dịch "Sao Thiên vương" thất bại, chúng ta vẫn có lợi thế để giành thắng lợi trong Chiến dịch "Sao Hỏa", nhưng chỉ trong trường hợp đồng chí [Stalin] giữ Tập đoàn quân Cận vệ 2 cùng các quân đoàn cơ động tăng cường ở những vị trí để họ có thể hỗ trợ tôi". Vasilevsky hiểu rằng điều này có nghĩa là ông sẽ phải tiến hành "Sao Thiên vương" chỉ với binh lực trong tay. Với tính cách thường thấy, ông không nhắc đến lựa chọn của mình khi Zhukov thất bại.

Stalin kết thúc cuộc họp bằng cách phê chuẩn cả kế hoạch và thời gian cho các chiến dịch sắp tới của Vasilevsky và Zhukov. Ông cũng cho phép Zhukov thực hiện những điều chỉnh cần thiết trong bố trí lực lượng. Trước khi rời phòng, Zhukov yêu cầu Ivanov thông báo cho Purkaev di chuyển ngay Quân đoàn cơ giới 2 của Korchagin tới khu tập kết mới phía đông Velikie Luki. Buổi sáng hôm sau, Zhukov và Vasilevsky trở lại mặt trận để kiểm tra công tác chuẩn bị với các tư lệnh phương diện quân và tập đoàn quân.

[chiangshan]

Sở chỉ huy Quân đoàn thiết giáp XXXIX Đức, Nastasino, 13 tháng 11 năm 1942.

Một sự yên tĩnh đáng lo ngại bao phủ chiến tuyến quân Đức dọc sông Vazuza trong khi các sĩ quan tham mưu quân đoàn họp giao ban thường lệ với Đại tướng von Arnim. Khoảng thời gian tĩnh lặng trên mặt trận kể từ sau cuộc đấu pháo dữ dội đêm 7 tháng 11 vẫn kéo dài, và các sĩ quan đang tập hợp ở đây cảm thấy vừa nhẹ nhõm, vừa lo lắng. Ham muốn được sống đơn giản là mang lại cảm giác được giải tỏa. Tuy vậy, từ những kinh nghiệm trong quá khứ họ biết rằng sớm muộn gì bầu trời cũng sẽ bị phủ kín bởi cơn mưa đạn pháo, mặt đất sẽ rung chuyển xung quanh, và họ sẽ nghe thấy tiếng nghiến xích hăm dọa của xe tăng, được bổ sung bởi tiếng reo hò "Ura" từ những biển bộ binh Hồng quân. Chắc chắn nhiều người sẽ không sống để nhìn thấy ánh sáng ngày tiếp theo. Sự căng thẳng gần như không thể chịu đựng được.

Tất cả vẫn còn tin tưởng vào dự đoán của tình báo Đức, và họ hiểu rõ rằng những trận mưa bắt đầu từ giữa tháng 10 đã cầm chân quân đội Xô-viết và cản trở cuộc tiến công. Nhưng họ tự hỏi, giai đoạn ngắn ngủi này sẽ kéo dài bao lâu? Dọc theo chu vi phòng thủ của Tập đoàn quân 9, hoạt động của quân Nga hầu như đã ngừng lại. Pháo kích giảm bớt, trinh sát và tập kích chấm dứt, cũng như việc chuyển quân ra phía trước của các đơn vị mới. Các đơn vị cũ vẫn chiếm lĩnh vị trí của mình và hệ thống thông tin sử dụng mã hiệu cũ quen thuộc. Dòng chảy không ngừng những kẻ đào ngũ cho biết sự gia tăng củng cố phòng ngự và không quân Xô-viết ngăn chặn quyết liệt những chuyến bay trinh sát của quân Đức. Qua lớp vỏ khó chọc thủng đó, tình báo Đức thu được một mớ hỗn độn những thông tin cả lo ngại lẫn phấn khởi. Một số cuộc chuyển quân được phát hiện, thường là ban đêm nhưng ánh đèn mờ của các xe quân sự Nga thường xuyên hướng từ mặt trận về phía sau cũng như từ tuyến sau lên tuyến trước. MAX báo cáo trong khu vực của Tập đoàn quân 20 Xô-viết mới có thêm 110 xe tăng và sau đó là 2 sư đoàn đủ chuyển tới khu vực này và những nơi quan trọng khác. Sư đoàn bộ binh 102 báo cáo đến ngày 10 tháng 11 có thêm khoảng 22 đại đội pháo binh Liên Xô  mới hiện diện và Lange cho rằng tỉ lệ bộ-pháo quá thấp. Hoặc số pháo trên là giả, hoặc sự tăng cường pháo là dấu hiệu cho thấy sẽ có thêm nhiều bộ binh được chuyển tới.⁴⁸

Đến 13 tháng 11, hệ thống nghe trộm điện đài hoạt động cẩn thận và mẫn cán của quân Đức đã phát hiện thêm 5 sở chỉ huy tập đoàn quân Nga mới - 3 xung quanh Moscow và 2 ở đông bắc Rzhev. Tuy nhiên, trong số đó bao nhiêu là mới, bao nhiêu đã ở sẵn tại đó thì không xác định được. Hai trong số này là Tập đoàn quân 29 đã biến mất khỏi biên chế Phương diện quân Kalinin một tháng trước và Tập đoàn quân xe tăng 3 mà lần cuối được ghi nhận là trong cuộc tiến công tháng 7 phía bắc Briansk. Một tập đoàn quân khác tạm thời xác định với tên "Dự bị" là Tập đoàn quân Cận vệ 2 ở khu vực Tambov. Nghe trộm điện đài cũng ghi nhận Quân đoàn bộ binh 6 "Stalin" mới ở tây Belyi và tạm thời định vị nhiều đơn vị cơ giới mới thuộc Phương diện quân Kalinin. Tuy nhiên các báo cáo tiền tuyến lại ghi nhận lực lượng quân Nga dọc theo mặt trận không thay đổi.⁴⁹

Tấm bản đồ hình thái của Quân đoàn thiết giáp XXXIX mà các sĩ quan đang nghiên cứu cho thấy bộ đội Xô-viết đối diện quân Đức phòng thủ dọc sông Vazuza và các khu vực thuộc mấu lồi Rzhev có những thay đổi khó hiểu trong bố trí lực lượng. Sĩ quan quân báo quân đoàn trình bày những điều chỉnh này. Theo đó, đến ngày 1 tháng 11, Sư đoàn bộ binh 88, 251 và 331 Xô-viết đối diện Sư đoàn bộ binh 102 và Sư đoàn thiết giáp 5 Đức dọc sông Osuga và Vazuza được hỗ trợ bởi Sư đoàn bộ binh 326 Xô-viết làm dự bị. Đến 13 tháng 11, Sư đoàn 326 đã rút đi và điểm tập trung mạnh nhất đối diện lực lượng Đức phía nam Zubtsov, ngay phía bắc phòng tuyến của Quân đoàn thiết giáp XXXIX và đối diện Sư đoàn bộ binh 78 ở khu vực sông Gzhat bên cánh phải của quân đoàn. Các điểm tập kết này không phải là dấu hiệu cho một cuộc tiến công ngay tức thời dọc tuyến Vazuza. Khảo sát các khu vực then chốt cũng cho thấy tình hình tương tự. Không có điểm tập kết nào phù hợp cho một cuộc tiến công sớm, mặc dù 1 quân đoàn xe tăng, tạm thời được xác định là Quân đoàn 1 được phát hiện ở phía tây Belyi, và Quân đoàn xe tăng 3 được ghi nhận nằm ở tuyến sau của Tập đoàn quân 22 Xô-viết đối diện thung lũng sông Luchesa.⁵⁰ Để phòng ngừa, mấy ngày trước Tập đoàn quân 9 đã lệnh cho Sư đoàn thiết giáp 1 bắt đầu chuyển từ Sychevka tới Vladimirskoe tây nam Belyi làm dự bị cho Quân đoàn thiết giáp XXXIX.

Cuộc họp kết thúc mà không làm giảm được căng thẳng đang dồn nén, các sĩ quan trở về vị trí chỉ huy của mình. Tại đây, cùng với binh sĩ dưới quyền họ kiên nhẫn chờ đợi sự phán xét của số phận và những vị thần.

[chiangshan]

Stavka, Moscow, điện Kremlin, 17-19 tháng 11 năm 1942.

Tối 16 tháng 11 Zhukov từ miền nam bay về Moscow. Với tư cách Phó tổng tư lệnh tối cao, trong suốt tuần vừa qua ông đã nghiên cứu mọi vấn đề của Chiến dịch "Sao Thiên vương" với Vasilevsky và các chỉ huy phương diện quân, tập đoàn quân. Di chuyển cả bằng đường bộ lẫn đường không, những chuyến kiểm tra của ông trải dài hàng trăm cây số trên lãnh thổ rộng lớn sẽ diễn ra cuộc phản công, từ khu vực của Tập đoàn quân Cận vệ 1 ở Novaia Kalitva bên sông Don tới khu vực của Tập đoàn quân 51 bên những hồ nước mặn khô cằn và thảo nguyên phía nam Stalingrad, nơi ngọn lửa chiến tranh vẫn đang âm ỉ cháy. Mặc dù tâm trí của Zhukov vẫn đang dành cho miền bắc cùng Chiến dịch "Sao Hỏa", sau cùng ông vẫn là Phó tổng tư lệnh tối cao, và vì vậy "Sao Thiên vương" cũng là trận đánh của ông giống như Vasilevsky.

Zhukov thừa nhận Vasilevsky đã lên kế hoạch rất tốt. Nhưng ông đã luôn làm được như thế. Hai mũi tiến công chính đồng thời ở phía bắc và nam thành phố sẽ giáng đòn vào lực lượng Rumani yếu ớt và Zhukov nhớ lại quân Rumani đã chiến đấu như thế nào trong cuộc bao vây Odessa dường như đã xảy ra hàng chục năm trước. Hồi đó các đơn vị Đức sung sức đã phải hỗ trợ chúng. Bây giờ quân Đức không thể làm như vậy. Tập đoàn quân 6 danh tiếng một thời vẫn đang mắc kẹt ở Stalingrad. Chúng đã không chiếm được thành phố, và thất bại trước nhiệm vụ quan trọng này sẽ làm suy sụp ý chí chiến đấu của nó, Zhukov nghĩ, trong khi cuộc chiến trong thành phố không nghi ngờ gì là đã tiêu hao sức mạnh của nó. Dự bị chiến dịch của đối phương còn rất mỏng, và những lực lượng dự trữ mới sẽ phải đến từ Tập đoàn quân 1 Đức hiện vẫn đang bị phân tán ở Caucasus, hoặc từ Cụm quân Trung tâm xa trên miền bắc. Nếu "Sao Thiên vương" thành công - nó sẽ sớm như vậy - quân dự bị Đức từ các khu vực khác sẽ đến quá trễ để cứu vãn tình hình. Trên thực tế, Zhukov cho rằng rất có khả năng chúng sẽ phải đối diện với tình huống tệ nhất khi viện binh vẫn còn đang trên đường và không thể chi viện cho hướng nào. Phải! Zhukov nghĩ, mật danh cho các chiến dịch này thật là thích hợp. Những vị thần sẽ mỉm cười trước Hồng quân, viên tướng Bolshevik tin tưởng.

Ngày hôm sau Zhukov thảo luận với Vasilevsky, Hội đồng Quốc phòng Nhà nước và Stalin ở Kremlin. Với mọi công tác chuẩn bị hầu như đã hoàn thành, mục đích duy nhất của cuộc họp là phê chuẩn cuối cùng của Stalin cho những họng pháo sẽ khai hỏa trong không đầy 48 giờ tới. Cuộc họp diễn ra ngắn gọn và nhanh chóng. Bộ Tổng tham mưu, bộ chỉ huy các phương diện quân, tập đoàn quân, các binh chủng, ngành đã hoàn thành một khối lượng công việc đồ sộ, chi tiết cho chiến dịch. Giờ chỉ cần đèn xanh từ Stalin. Lệnh tấn công sau đó sẽ được truyền xuống các sư đoàn, trung đoàn, tiểu đoàn, đại đội, và sau chót, trong những giờ cuối cùng trước trận đánh, tới từng chiến sĩ tankist (lính tăng), pháo thủ, công binh và bộ binh. Zhukov biết rằng bất chấp những biện pháp an ninh nghiêm ngặt và nỗ lực giữ bí mật, sĩ quan cũng như binh sĩ dù ở cấp thấp đến đâu cũng cảm nhận được trận đánh đang tới gần. Bản năng của người lính thật là ghê gớm. Chỉ huy hay chiến sĩ cũng đều là người sống sót, và những người sống sót chắc chắn biết rõ; họ cảm thấy hơi thở chiến tranh đang tới gần. Thật ngược đời, Zhukov nghĩ, trên thực tế chính ý chí sinh tồn sẽ thúc họ tiến lên, vì chỉ có chiến thắng mới là hy vọng duy nhất cho họ tồn tại qua chiến tranh.

Stalin bình thản thốt ra những từ định mệnh mà các chỉ huy của ông đang đợi. Vasilevsky sẽ tấn công đúng như kế hoạch vào ngày 19 và 20 tháng 11, và Zhukov sẽ bắt đầu sau đó 1 tuần. Hầu như không có cảm xúc gì trong những lời của Stalin. Chúng đã cạn kiệt từ năm 1941. Ông hiểu rằng mình có thể tung những đạo quân lớn vào trận. Cũng như trước đây, các đạo quân đó có thể thành công hay thất bại, và hàng trăm ngàn người sẽ ngã xuống. Stalin hiểu sức mạnh, cái giá và hậu quả của việc sử dụng lực lượng quân sự. Ông đã phát triển khả năng đánh giá được kết quả, và nhờ đó là khả năng chấp nhận trả giá. Sau cùng, những chiến dịch này là sự chuyển tiếp và dù chúng thắng hay bại, những trận đánh khác sẽ tiếp nối. Kết thúc đã khá rõ ràng. Tiềm lực của nhà nước Xô-viết cùng bộ máy quân sự của nó hùng hậu hơn nước Đức nhiều. Bất kể chuyện gì xảy ra trong Chiến dịch "Sao Thiên vương" và "Sao Hỏa", đó vẫn là thực tế, và cuối cùng thực tế sẽ đững vững.

Zhukov ở lại Moscow sau cuộc họp. Stalin không yêu cầu nhưng Zhukov muốn có mặt cùng Stavka và Bộ Tổng tham mưu khi trận đánh của Vasilevsky bắt đầu. Ông biết rằng những giờ đầu tiên thường cho thấy thành công hay thất bại, và trung tâm của bộ máy quân sự Xô-viết là nơi tốt nhất để đánh giá điều này. Sau đó ông có thể trở về Rzhev.

Sáng sớm hôm sau, Zhukov cùng những sĩ quan đang nóng lòng của Bộ Tổng tham mưu chờ đợi tin tức đầu tiên từ Vasilevsky. Đúng 07 giờ 20, tín hiệu cần thiết Ogon' (khai hỏa) được đưa ra và ngay lúc đó, hàng ngàn họng đại bác, súng cối và hỏa tiễn bắn loạt của Hồng quân bắt đầu dội bão lửa xuống các vị trí phòng ngự của quân Rumani và Đức. Cuộc pháo kích kéo dài 1 giờ 20 phút và được tiếp nối lúc 08 giờ 48 bởi 2 phút bắn chuẩn bị cuối cùng. Lúc 08 giờ 50, khi pháo chuyển làn vào tung thâm phòng ngự, xe tăng và bộ binh hỗ trợ thuộc Tập đoàn quân xe tăng 5 và Tập đoàn quân 21 của Vatutin bắt đầu xung phong. Zhukov có thể tưởng tượng ra cảnh tượng hùng tráng ấy, ông thầm ước mình có mặt ở đó. Hãy kiên nhẫn, ông tự nhủ, sẽ đến lượt ta.

Báo cáo đưa về với tốc độ vô cùng chậm chạp. Những tin tức đầu tiên cho biết rõ mặc dù sương mù khiến việc nhận diện mục tiêu của pháo binh khó khăn hơn, mật độ pháo kích đã bù đắp lại sự thiếu chính xác đó. Mưa đạn đại bác xới tung các vị trí phòng ngự và công sự, tiêu diệt số quân bên trong và uy hiếp tinh thần những vị trí chưa bị đánh. Sương mù cũng giúp che giấu bộ binh và xe tăng trước trinh sát và nanh vuốt của những đàn máy bay cường kích đáng sợ đối phương. Mặc dù bị chống trả quyết liệt, đến giữa buổi sáng báo cáo xác nhận tuyến phòng thủ tiền tiêu của quân Rumani đã bị đè bẹp, Trung tướng P. L. Romanenko, Tư lệnh Tập đoàn quân xe tăng 5 đã yêu cầu Vatutin cho phép tung 2 quân đoàn của mình vào trận. Vatutin chấp thuận, và vào lúc khoảng 13 giờ 00, Quân đoàn xe tăng 1 và 26 bắt đầu bước vào chiến đấu. Họ thọc qua những vị trí địch và đến cuối buổi chiều đã khoan được 16 ki-lô-mét vào hậu phương chiến dịch của quân Rumani. Tiến sau họ là những kỵ sĩ của Quân đoàn kỵ binh 8, trong khi ở tuyến sau bộ binh Xô-viết tiêu diệt nốt những ổ đề kháng còn lại của kẻ địch.

Khi Zhukov rời Bộ Tổng tham mưu lúc chiều muộn, ông thấy rõ ràng là Vasilevsky đã có một khởi đầu thuận lợi. Vấn đề then chốt, Zhukov nghĩ, là liệu có lực lượng dự bị Đức nào phía sau quân Rumani không, và nếu có thì là bao nhiêu? Nhanh chóng, Zhukov lên máy bay tới sở chỉ huy Phương diện quân Kalinin.

Chiến dịch "Sao Thiên vương"